Nn. 134–207

134. Sed quaestio est utrum dominium acquiri possit in aliorum operas, seu fruclum laboris. Jamvero omnes concedunt cuilibet licere jus acquirere in aliorum operas ad tempus, ut dicetur ubi de contraclu laboris. Sed quaestio est utrum idem jus acquiri possit in perpetuumy seu aliis verbis utrum servitus sit licita.

Servitus siquidem est perpetmis famulatus pro perpetuis alimentis ac vestitu, seu fusius ille famulatus quo, pro toto vitae tempore, venduntur seu locantur operae, sub conditione quod herus necessarium viclum ac vestitum praebeat. — Haec est servitus theoretice et in se speclata; nam historice multa servituti plerumque adnexa fuerunt, quae juri naturali aut divino repugnant, videlicet separatio parvulorum a parentibus, virorum ab uxoribus, jus in vitam aut membra, aliaque hujusmodi.

135. II. Principium ; Servitus in se spectata, quando est ab omni abusu immunis, juri naturaliaut divino non

1 6". Thotn. 22. q. 57, a. 3 ad 2; a. 4 ad 2; De Lugo, disp. III, n. 19-63; disp. VI, n. 10-31; Lessius, 1. II, cap. 4, n. 13-17; Carriere, n. 42-54; Meyer, II, n. 119-123; P. Allani, Les Esclaves chrdtiens, Paris, 1876; Esclavfes, Serfs et Mainmortables, Paris, 1884.

intrinsece repugnat, sed tamen humanae dignitati minus consentanea et gravibus periculis obnoxia est.

1° Probat. prius. (A) Ratione. Servitus enim in eo consistit quod quis omnes suas operas domino praestare promittit per totam vitam ; jamvero si quis potest, pro accepta mercede, sese obligare ad serviendum per annum, cur id non poterit per longius tempus, imo per totam vitam? Etsi enim jus in internas facultates earumque liberum exercitium retinere debeat, nil prohibet quominus externam libertatem disponendi de proprio labore ejusque fru£tibus abdicet pro justa mercede, sive ad tempus, sive in perpetuum; jus enim de proprio labore disponendi non est homini necessarium, sed solum utile.

136. (B) Scripiura servitutem ut intrinsece illicitam non damnavit, sed solum ejus abusus compescuit, ac principia inculcavit ex quibus logice ac paulatim servitus abolenda erat.

(a) Servitutem jam antea existentem1 Moyses non prohibuit, sed temperavit; siquidem vetat ne quis servum vel ancillam proximi concupiscat2 ; permittit quidem ut ex advenis et exteris servos assumant3; sed si unus e filiis Israel in servitutem redactus fuerit, anno jubilaei liber evadet4.

l^l' (b) Sub Novd Lege, Apostoli jubent ut servi subditi sint " in omni timore dominis, non tantum bonis, sed etiam dyscohV'5 ; suadent ut servi reddantur liberi, si id fieri possit, secus autem patienter servitutem tolerent6; dominos admonent ut benigne servos tractent7 et quandoque hortantur, non autem jubent, ut eos liberent8.

(c) Principia tamen exponunt ex quibus logice fluit servitutis abrogatio. Siquidem omnes sunt Ji/ii Dei,fratres in Christo, membra unius corporis cujus caput est Christus, ita ut apud Deum jam non sit Gentilis et Judaeus, servus et Hber9; omnes enim a servitute peccati Christi meritis

• IPetr., II, 18; cfr. Coloss., III, 22; Ephes., VI, 5. 6 I Cor., VII, 20-24. — 7 Ephes., VI, 9; Colos., IV, 1.

8 Oua de re legatur tota Ep. ad Philemone^n.

redempti sunt1. Ita enim veluti a radice praecidebatur quidquid inhumani erat in ratione agendi cum servis, simulque via parabatur plenae eorum emancipationi2.

138. Probat. posterius, scilicet servitus humaruz dignitati minus consentanea est et periculis plena.

(A) HumancB dignitati minus consentanea. Etenim per Christum homo a servitute peccati liberatus est, ad dignitatem et libertatem filii Dei eveftus ; et fraterna communio inter omnes homines omnium Gentium instituta est ; omnes siquidem ad eumdem finem per eadem media tendunt : " Ejusdem corporis membra omnes, omnesque ejusdem participes mensae divinae : omnibus gratiae munera, omnibus item munera vitae immortalis patere3". Jamvero qui, pro solo victu ac vestitu, integram suam activitatem per totam vitam in alterius utilitatem, et ad ejus nutum, impendunt, in periculum incidunt christianae dignitatis obliviscendi, vilem indolem vilesque sensus induendi, qui filium Dei adoptivum, imo virum suae dignitatis conscium dedecent.

139. {y£)Periculisplena; vigente servitute, domini facile evadunt superbi, crudeles erga servos, pigri ac luxuriae dediti : facile enim existimant se natura servis omnino superiores, his nulla jura inesse, ita ut eisdem uti et abuti liceat. Quod aliunde historia confirmatur : ctsi enim non defuerint domini qui servos suos benigne tractaverint, plerumque servitus multis abusibus ansam praebuit*.

140. III. Dc titulis quibus servitus constitui solebat. — De voluntaria sui ipsius traditione jam in ipsa thesi diximus. Alii modi erant : — i° Ernpiio et donatio : quando quis servituti legitime subjeclus fuerat, domino licebat ejus servitia (non autern ejus personam) alteri vendere vel donare. Quod tamen jus multipliciter restringebatur, ne infantes a matribus, uxores a viris separarentur, aut senio confecli duris hominibus traderentur. — Generatim etiam trade-

2 Quomodo autem Ecclesia paulatim multos servos liberari curaverit ac servitutem extinxerit breviter exposuimus De Verd Relig. n. 157, ac fuse declarant IVaiion, Histoire de 1'Esclavage dans l'antiquite\ Paris, 1879; Allard, Les Esclaves chr^tiens, Paris, 1876. Quod praeclare etiam edisserit Leo XIII, Encycl. In pturimis, 5 maii 1888.

3 Leo XIII, cit. Encycl.

bant theologi patrem, necessitate oppressum, cui aliter subveniri nequibat, filium vendere vel oppignorare posse; teneri tamen eum redimere, statim ac res prospere cedebant. — Quod nostris diebus non licet, cum alia sint media parentum necessitatibus subveniendi.

2° Jus belli) cum enim antiquitus existimaretur vidtori licere victum occidere, a fortiori sequum putabatur hostem, cui vita donata fuerat, posse in servitutem redigi. Hoc autem juri Gentium adversari hodie rnerito censetur.

141. 30 Nativitas servitis, vi cujus ut servi habebantur qui e servis nascebantur. Id sane legitimum existimabatur tempore quo servitus ut sociale bistitutum permanens vigebat; sed in se aequitati consentaneum non erat; potuisset quidem ad tempus ut servus haberi qui e servis natus fuerat, titulo compensationis pro expensis in ejus educatione factis, non autem in perpetuum.

"Itaque Ecclesiae catholicae... expultrici servitutis, verseque inter homines libertatis, fraternitatis, aequalitatis effeclrici, satis nunquam... haberi potest laudis vel gratise1".

Art. II. De Subjefto juris.

Principium generale. De filiisfamilias. Divisio. De uxoribus. De clericis. De personis moralibus, seu societatibus.

§ I. Principium generale.

142. Thesis : Sola natura intellectualis capax est dominii habendi. l

Ille enim solus capax est dominii qui potest moraliter de aliqua re disponere et injustitiam pati : id enim patet ex ipsa notione juris, quod est potestas moralis et inviolabilis aliquid habendi, etc. Atqui sola intellectualis natura moraliter de aliqua re disponere valet, cum facultas moralis necessario supponat intelleclum ac voluntatem ; sola pariter injustitiam pati potest : non enim injuriam patitur nisi qui est rationabiiiter invitus, et invitus esse nequit qui voluntate et ratione caret. — Unde bruta proprie jura non habent, et sine injuria proprie dicla laedi aut occidi possunt; homo tamen sibi et naturali ordini debet ut animalia non lsedat

' Leo XJJI, Encycl. cit.

aut destruat sine ratione sufficienti : eis quidem uti, sed non abuti potest.

143. Corollarium. Exinde quaeritur utrum amentes et parvuli rationis usu carentes dominii sint capaces.

Solo jure naturali inspecio, res difficultate non caret : hi enim, cum radicaliter sint ratione praediti, dominii capaces esse videntur; sed aliunde non clare concipitur quomodo ille praesertim qui nunquam rationis usum habuit vel habiturus sit, verum et proprium dominium obtinere valeat, cum nullum aclum moralem, nec etiam bonorum acceptationem perficere valeat.

Sed jus civile apud plerasque Gentes vigens, rem aeque composuit, statuendo parvulis et amentibus inesse jus dominii, sed administrationem bonorum quae possident a tutoribus vel curatoribus exercendam esse. Et merito quidem ; nam, ex una parte hi necessitatibus subjacent humanis, et radicalis cujusdam dominii capaces sunt; ex alia autem, cum incapaces sint propria bona administrandi, bonorum administratio iis qui usu rationis gaudent committenda est. Hujusmodi lex, utpote justa et determinativa juris proprietatis, in conscientia obligat; proindeque contra justitiam peccant qui amentium vel infantium bona usurpant.

Quibus positis, de iis agemus quorum dominium restringitur vel specialibus difficultatibus obnoxium est.

§ II. De dominio filiorumfamilias x.

144. i° Notio. Filiifamilias dicuntur filii legitimi, vel legitimati2, qui adhuc sunt sub potestate paterna, qui proinde neque emancipati, neque majores sunt.

Jamvero majores fiunt aetate a lege determinata, i. e. in Gallia anno vigesimo primo completo. — Emancipantur autem sive explicite, a<5lu juridico speciali; sive implicite} matrimonium contrahendo.

145. 2° Principia. (A) Jus possidendi, quod naturaliter

1 Lessius, 1. c. n. 7-12; Lugo, disp. V; 5. Alphons. n. 488; Carriere, n. 226-245; Ball. P. n. 43-50; Marresy 1. I. n. 28-39.

2 Legitimi dicuntur qui e matrimonio secundum leges contradlo orti sunt; iegitimati\ qui, quamvis non e ligitimo matrimonio nati, postea tamen Principis aucloritate, legitimorum jura acquisierunt.

minoribus competit, variis limitibus restringitur secundum varias leges, praesertim quoad administrationem bonorum ; et merito : quamvis enim capaces sint dominii statim ac rationis usum adepti sunt, non satis maturi judicantur ad res suas prudenter administrandas J; aliunde quaedam ipsis incumbunt onera relate ad parentes, ut exponitur in Tr. de Variis Statuum obligationibus, n. 972-973.

146. (B) Jure gaiiico, (a) filii, etiam minores, dominium direclum omnium bonorum ipsis legitime advenientium retinent; (b) sed usumfruflum non habent ante annum setatis decimum oclavum, vel antequam emancipentur; nisi agatur de bonis industria separatci acquisitis, — aut donatis sub expressa conditione quod nec pater nec mater iis fruantur, — vel provenientibus ex successione qua indigni parentes declarati sunt. — Extra hos casus, ususfruclus cedit patri, vel, hoc mortuo, matri si novum non inivit matrimonium; quod statutum est per modum compensationis pro educatione infantium; (c) administratio autem bonorum est penes parentes vel tutorem, donec filii fiant majores vel emancipati2.

H7' 3° Corollaria. (A) Quando agitur de jure quod filii habent in minutis bonis a parentibus datis, attendendum est ad intentionem parentum sive expressam sive rationabiliter praesumptam : (a) si data fuerint absolute, filii plenum habent horum dominium, eisque frui possunt in omnem usum legitimum; (b) si ad usum determinatum, v. g. ad libros comparandos, vel studia peragenda, injuste agunt qui acceptam pecuniam in alium usum impendunt, puta in immodicas recreationes aut voluptates; (c) si intentio expressa non fuerit, dignosci potest ex circumstantiis, praesertim ex ipsa rei natura; v. g. si agatur de re primo usu consumptibili, modo absoluto donata censetur; si de re non consumptibili, v. g. libris, vestibus, ad usum determinatum donata censetur, proindeque vendi nequit,ut pecunia in alium usum adhibeatur. — Quando pecunia non a parentibus, sed a cognatis vel amicis datur, absolute donari censetur, nisi contrarium dicatur.

1 Jure romano, quod sequuntur antiqui auctores, bona filiorum quadruplicis erant generis : castrensia, quse filii acquirebant militiae causa vel occasione; quasi-castrensia, ratione alicujus muneris publici acquisita; firofeclitia, ex rebus patris, vel patris intuitu acquisita; adve?ititia, quae aliunde obveniebant. Cfr. Ball. P., n. 44-45.

2 Cod. civ., a. 371-396; a. 476-487; a. 730; Pianioi, I, n. 2105-2238; Allegre, I, p. 256 sq.; Sufipl. firo Galtid, p. 2i*-24*.

148. (B) Quando filii, sivc intra sive extra paternam domum laborantesy lucra faciant, haec statuenda videntur : —

(a) Si extra domum patris laborant, propridque industria aliquid acquirunt, lucrum sibi retinere possunt, quia implicite id a parentibus conceditur eo ipso quod extra paternam domum operandi eis licentia data fuerit. — Excipe tamen, si a parentibus victum ac vestitum accipiant : tunc enim, cum pater non teneatur alere filium propria bona habentem, expensae hujusmodi compensandae sunt; — aut si parentes indigentia laborent : tunc enim filii horum necessitatibus subvenire debent, ut exponitur in Tr. de Variis Statuum obligationibus, n. 972-973.

149« (b) Si intra domum et ex bonis aut industria patris filii lucrum reportant, probabiiius jus habent ad stipendium suo labori proportionatum, quod retinere possunt, dedu£tis impensis pro vi6lu et aliis hujusmodi, ac manente obligatione indigentibus parentibus subveniendi. Ratio est quia quicumque laborat, jus habet ad mercedem obtinendam, deduclis expensis quae in ejus gratiam faclae sunt; nec ulla est ratio cur minores hoc jure priventur. — ~Dixi probabi/ius, quia nonnulli putant nihil stricle deberi filiis minoribus, qui domi laborant, cum pater eorum labore uti possit ad res domesticas administrandas, per modum compensationis pro educatione ipsis data *. — Expedit tamen, juxta omnes, ut filiis aliquid sibi lucrari liceat, quo efficacius ad laborem incitentur.

(c) Quando e pluribus filiis quidam domi laborant, et alii extra domum laborare et aliquid sibi lucrari possunt, oequum est ut priores aliquod stipendium obtineant, deductis expensis pro vi6lu, vestitu etc. — Quod praesertim valet si filii jam majores sunt.

150. (d) Quo facilius omnes difficultates removeantur,

1 Ita Laymann, I. III, tr. 4, c. 8, n. 11; Antoine, Part. III, c. V, quaest. 13; Bitiuart, diss. IV, a. 4. Nostrae autem opinioni favent plerique theologi tum veteres tum recentes. Cum autem jure civili Gallico, in quibusdam aliis regionibus etiarn vigente, ususfruclus rei, communi cum patre industria acquisitse, ad patrem pertineat, usquedum filius minor annum decimum ocftavum attigerit, hic lucrum hujusmodi occupare nequit absque explicito vel tacito patris consensu.

omnino expedit ut fiat conventio inter patrem et filium quando hic sive domi sive alibi aliquid lucrari incipit : et huic conventioni standum cst. — Si contraclus non intercesserit, in praxi ex circumstantiis, consuetudinibus in loco vigentibus, et praesumpta parentum intentione dignosci potest quaenam sint jura filiorum. Si aliquod supersit dubium, ante faclum minime consulenda est occulta compensatio, qua videlicet filius a parentibus aliquid subriperet tanquam laboris praemium; — haec est enim periculis plena, ut infra dicetur; — post faclum ad restitutionem cogendi non sunt nisi qui certo moraliter jura parentum violaverunt.

§ III. De dominio uxorum l.

151. I. Praenotanda. Vir et uxor, matrimonium contrahendo, aliquam societatem efiformant, cujus vir est caput. Jure naturali uxor dominii pleni capax manet, suaque bona non solum possidere, sed etiam administrare posset, cum ofificio tamen matrimonii oneribus subveniendi. Cum autem vir in rebus ceconomicis administrandis peritior supponatur ac plerumque sit, convenit, etiam solo jure naturali inspecto, ut uxor nihil alicujus momenti in bonis gerendis efificiat, inconsulto marito. — Sed in praxi quaenam sint jura et ofificia uxoris lex civilis apud varias Gentes definivit; plus aequo forsan in quibusdam regionibus viro concessit, sed hisce ultimis temporibus leges paulisper immutatae sunt, ac probabiliter etiam immutabuntur, eo fine ut tutiora evadant uxoris jura 2.

II. De conventionibus matrimonialibus juxta Codicem Gallicum.

152. i° Praescripta generalia 3. (A) Conjuges quamlibet conventionem inire possunt, dummodo bonis moribus, aucloritati maritali et paternae, ac legi civili non adversetur. Si desit speciale paclum, matrimonium censetur initum sub regimine communitatis.

1 Ltigo, disp. XVI, n. 64-74; Lessius, 1. II, c. 12, n. 82-89; ■$'• Alpkons., n. 489; Carriere, n. 246-282; Marres, 1. I, n. 44-96; Ball. P., n. 51-52 et n. 322-327; Genicot, n. 473-474; Lehmk., n. 892-897.

a Cfr. A. Boistet, Des limites a apporter aux pouvoirs du mari, ap. La reforme Sociale, jan. 1902, p. 48-60; Turgeoji, Le Feminisme fianc,ais, Paris, 1902, t. II, p. 125-172.

(B) Conventiones ante matrimonii celebralionem iniri debent, coram notario; semel initae mutari possunt eadem forma ante, sed non post matrimonii celebrationem.

(C) Sub quocumque regimine, uxor a marito pendet quoad bonorum immobilium alienationem, et ut se sistat in judicio civili; cessat tamen illa dependentia soluto matrimoniali vinculo, — vel per separationem quoad t/iorum, ex lege 6 febr. 1893.

153. 20 De praecipuis regiminibus, sub quibus matrimonium contra/ii potest. Tria sunt : regimen communitatis; regimen exc/usivum communitatis; regimen dotate.

(A) Regimen communitatis l duplex esse potest : communitas est legalis aut conventiotia/is.

(a) Communitas legalis habetur quoties nullus specialis contraclus initur, vel conjuges declarant se velle sub regimine communitatis contrahere.

Jamvero sub hoc regimine 2, propria cuique conjugi manent : 1) omnia bnmobitia quae ante matrimonium possidebantur; vel postea ex donatione vel successione ei obtigerunt, exceptis iis quce * donantur sub explicitd conditione quod communia esse debeant; aut acquisita sunt titulo oueroso, ex pretio boni proprii venditi; 2) mobilia donata cum explicita conditione ut propria sint.

Communia autem fiunt : 1) Omnia mobi/ia tam praesentia quam futura, iis exceptis quoe expresse donantur ut propria sint; i)fruclus omnium immobilium; 3) omnia inwwbilia ex bonis communibus empta, stante matrimonio.

154. Quibus positis, stante communitate, uxor retinet proprietatem, sed non administrationem suorum bonorum, quae in maritum transit; neque usumfruclum, qui in communitatem transit, cujus vir est caput et administrator. Itaque sua bona sine mariti consensu alienare nequit; maritus pariter bona uxori propria alienare nequit, sine hujus licentia. — Quoad bona communia, uxor nec administratione, nec fruitione gaudet, sed jus habet ad honestam sustentationem, secundum suam conditionem. Vir autem, utpote horum omnium administrator, ac dominus dimidise partis, jus habet ea vendendi, alienandi aut hypothecis onerandi, sine uxoris consensu, secundum limites lege prcefixos.

155. Dissoluta communitate (per mortem, divortium, separationem

1 In Gallia quinque ex septem matrimoniis sub regimine communitatis legalis contrahuntur. An. 1898, matrimonia 287, 179 celebrata sunt, exquibus 204, 833 sine speciali paclo, ideoque sub regimine legalis communitatis; 68, 412 sub aliquo communitatis regimine; 10,112 sub regimine dotali. — Cfr. Bulletin de la Societe de legislation comparee, 1900, p. 562. — De commodis et incommodis communiUitis sapienter disserit Planiol, III, n. 907.

corporum aut bonorum, vel longissimam unius conjugis absentiam); i) uxor recuperat plenum dominium omnium bonorum quae sibi propria sunt; 2) quoad bona communia, potest sive dimidiam partem sibi vindicare, si velit dimidiam debitorum partem solvere; vel hanc medietatem repudiare, si communibus oneribus gravari nolit : quo casu, nil praeter vestes exigere potest. — Quando medietatem sibi vindicat, curare debet ut invetitarium conficiatur, quo efficacius fraudes amoveantur, nec gravetur debitis communibus ultra ratam partem emolumenti quod ex bonis communibus percipit; quod quidem obtinet, dummodo hoc inventarium bona fide confeclum fucrit.

156. (b) Communitas conventionalis habetur, quando conjuges speciali paclo communitatem legalem extendunt, v. g. declarando omnia mobilia et immobilia, praesentia ac futura, fpre communia; vel restringunt, v. g. statuendo illa tantum bona esse communia quae durante matrimonio ex utriusque reditibus acquisita sunt (communaute reduite aux acquets1), aut bona communia non aequaliter, sed juxta datam proportionem esse dividenda2.

157. (B) Regimen communitatis exclusivum? dupliciter haberi potest : (a) sine communitate bonorum; (b) cum separatione bonorum.

(a) Sine bonorum communitaie : tunc uxor servat dominium directum suorum bonorum aut saltem eorum valoris; sed maritus habet usumfruclwn et administrationem eorumdem, iis exceptis quae specialiter uxori reservata sunt, et cum onere providendi honestae uxoris sustentationi. — Soluto regimine, uxor plenum dominium suorum bonorum recuperat, sed fruclus jam a marito perceptos repetere nequit.

(b) Cum separatione bonorum : uterque conjux non solum proprietatem, sed etiam usumfruclum et administrationem suorum bonorum retinet; attamen jus immobilia alienandi uxor exercere nequit sine viri consensu. Uterque conjux secundum ratam partem onera matrimonii sustinere debet; deficiente paclo, uxor tertiam partem suorum redituum marito tradere debet. Si alteruter in inopiam incidit, alter rei domesticae onera ferre debet.

158- (C) Regimen dotale in eo praesertim situm est quod bona dotalia uxoris, saltem immobilia, alienari nequeunt. Hoc regimen non habetur, nisi quando expresse sponsi declarant se matrimonium inire sub hoc regimine. Tunc bona uxoris duplicis generis sunt : dotalia, quae paclo nuptiali in dotem constituuntur (stante matrimonio neque constitui neque augeri possunt); et paraphernalia, quae extra dotem sunt; regula enim generalis est omnia bona

1 De quo regimine vide Cod. civ., a. 149S-1499, SuppL, p. 35*. ■ De quibus vide Cod. civ., a. 1497-1528; Planiol, III, 11. 977-1014. 3 Cod. civ., a. 1529-1539; Planioi., n. 1416-1462.

esse paraphernalia quae explicite ut dotalia in ipso paclo nuptiali constituta non sunt.

(a) Uxor retinet dominium direclum dotis, sed hujus administratio et ususfruclus penes maritum est. — Bona dotalia immobilia neque alienari, neque obligari, aut prczscribi possunt, etiamsi uxor consentiat, paucis casibus a lege exceptis. Mobilia autem dotalia probabilius alienari possunt, cum onere tamen eorum valorem, soluto matrimonio, restituendi.

(b) Quoad paraphernalia, uxor adtninistrationem et usumfruclum retinet, quin tamen possit immobilia alienare sine mariti consensu.

Regimen dotale aut separationis bonorum jura sponsae melius tuetur, sed quamdam diffidentiam erga maritum importat; aliunde difficilius in casu pecunia mutuatur, quae ad commercium saepe requiritur. Unde, in praxi saepe expedit regimen mixtum ampledti, praesertim illud quod dicitur communaute reduite aux acqutts.

III. Principia moralia de dominio uxorum.

^S9' Quaecumque sit lex civilis, quaedam principia statuenda sunt, quibus dignosci possit quandonam conjuges sibi invicem injuriam inferant.

i° Generatim legi civili, varia jura et officia conjugum hac in re determinanti, standum est in conscientia, quia agitur de lege proprietatis determinativa, necnon de contractu libere inter partes inito. — Attamen, cum jura et obligationes pari gressu incedant, si unus e sponsis suas obligationes non adimpleat, jura eisdem respondentia sibi vindicare nequit. — Insuper si dolus et fraus in ipso contractu intercesserint, pars laesa moraliter non tenetur illas obligationes implere quae injuste ipsi impositae fuerunt.

160. Quibus positis, uxor (A) jus habet ad honestam sustentationem pro conditione sua, etiamsi nulla bona attulerit, nec ullum pa6lum explicite initum fuerit : jus enim naturale id postulat.

Haec honesta sustentatio complectitur non solum victum et vestitum, sed etiam honestas recreationes, pro sua conditione; ac facultatem moderatas eleemosynas erogandi, cum uxor obligata maneat lege caritatis.

161. (B) Si mulier parentibus suis, ve\Ji/iis e praecedenti matrimonio susceptis succurrere teneatur, id praestare debet ex propriis bonis, si quae habeat; — his autem deficientibus, ex bonis communibus vel ex bonis mariti, gravi eorum necessitati subvenire potest; et quidem sine mariti consensu, si donationes tanquam eleemosynae haberi possint; si vero sint ampliores, cum mariti consensu, cum hic sit administrator bonorum communium et dominus suorum. — Quidam probabiliter idem dicunt de fratribus et sororibus, qui sunt in gravi necessitate.

162. (C) Cum uxor non sit serva, sed socia, non tenetur explicite a marito postulare quae necessaria sunt ad propriam sustentationem, sed potest ea sibi vindicare, — imo clam subducere, si vir sit irrationabiliter invitus.

Pariter, si maritus sit prodigus, uxor quaedam bona abscondere potest, eaque servare in futuras necessitates. — Item si culpabiliter negligat filio, extra domum studenti vel laboranti, praebere necessaria, haec ex bonis communibus aut viro propriis supplere potest — In his tamen cavendum est ne nimium sibi vel filiis indulgeat, cum haud raro uxores ad jura sua plus aequo extendenda pronae sint.

163. 2° Quando plena bonorum separatio viget, uterque conjux contra justitiam peccat, si, altero rationabiliter invito, partem ex alterius reditibus distrahit. Major tamen pro conjugibus quam pro alienis requiritur quantitas ad peccatum grave constituendum, quia minus censentur inviti.

164. 30 Maritus contra justitiam peccat : —

(A) Bona uxoris propria dissipando : (a) sive ea alienafido contra uxoris placitum aut leges civiles: vel uxoris consensum morali violentia aut fraude extorquendo : horum enim bonorum non est dominus, sed solum administrator; — (b) male et negligenter curam eorum gerendo; nam rem uxoris administrare debet tanquam bonus paterfamilias ; secus damnum infert, et ut damnificator ad restitutionem tenetur.

165. (B) Bona communia alienando modo a lege civili prohibito, v. g. immobilia donando, vel donationem occultando sub specie venditionis ; nam dimidia pars horum bonorum ad uxorem pertinet, et vir de hac parte disponere nequit nisi ex concessione legis; jura igitur uxoris usurpat, bona communia contra praescripta legis alienando. — Si vero maritus intra legis limites haec bona dissipaverit, ea ven-

dendo vel permutando, probabilius quidem contra justitiam peccat, quia uxoris jus condominii in illa bona violat *; sed, juxta quosdam2, in hoc casu violatur quidem caritas, sed non justitia. — In praxi, prior opinio ante factum suadenda est; post faclum, tolerari potest id quod juxta posteriorem actum est. — Ad praecavendam autem bonorum dissipationcm, uxor postulare potest separationem.

§ IV. DE DOMINIO CLERICORUM S.ECULARIUM3.

De saecularibus tantum hic agitur ; de Regularibus autem quaestio erit in Tr. de Variis Staiuum obligationibus.

166. I. Pnenotandadevariisspeciebusbonorumclericorum. Quadruplicis generis esse possunt bona a clericis possessa : — i° Bona patrimonialia, seu profana, i. e. quae ipsis obveniunt a parcntibus vel aliis sive per haereditatem aut donationem, etc; vel quae proprio labore aut industria lucrantur, artem exercendo a sacris muneribus distincram, v. g. libros scribendo, statuas conficiendo, etc.

2° Bona casualia, seu guasi-patri/nonialia, -quze eis contingunt ex labore in ecclesiasticis muneribus exercendis consumpto, qualia sunt missarum stipendia, oblationes occasione praedicationis vel sacramentorum administrationis acceptae, reditus stolae, etc.

167« 3° Bona ecclesiastica, videlicet reditus qui ex ecclesiasticis beneficiis proveniunt, vel ex iis bonis quae Ecclesiae propria sunt ; pensiones quae a Guberniosolvuntur probonis ecclesiasticis injuste ablatis vcl supplementa quae a communitate ad congruam clericorum sustentationem erogantur, si publica auctoritatc in locum beneficiorum substituuntur'4.

4° Booa parcimonialia, ea scilicet quae parce vivendo sibi reservant ex ecclesiasticis reditibus quos licite ad honestam sustentationem consumere potuissent

3 Thomassin, Anc. et Nouv. Discipline, Paris, 1725, t. III, 1. III, h. 26-46; Lugo, disp. IV; Alatina, Tract. II. disp. 143-148; Lessius, lib. II, c. 4, n. 51; Billuart, diss. III, art. 5; S. Alphons., lib. IV, n. 490-492; Carricre, I, n. 148-194; Ballerini-Pal., n. 38-42.

4 Ita, v. g., in Gallia quod dicitur denier du cutte.

II. Principia de bonis clerieorum.

168 Principium i"m: Clerici plenum habent dominium bonorum patrimonialium, casualium, nec non parcimonialium. Certum est

(A) Quoad patrimonialia nulla est difficultas : jure naturali ad clericos pertinent; qui aliunde nullum paupertatis votum emiserunt, nec ulla positiva lege privautur horum libera dispositione.

(B)Bona casualia, seu quasi-patrimonialia, juxta communem et in praxi tutam sententiam, ad clericos pertinent. Dantur enim a fidelibus non quidem ut pretium rei sacrae, sed tanquam compensatio vel laboris occasione rei sacrae impensi, vel expensarum quas clerici incurrere debuerunt, dum ad munera sacra rite exercenda sese praepararent, aut gratitudinis causa. Jamvero minime constat intentionem fidelium esse ut clerici has oblationes in usus pios expendant ; sed potius ex adjunctis haec donasse censentur absolute, absque ulla conditione ; ergo de eis ad libitum disponere valent clerici.

169. Attamen Ecclesia posset hac de re leges ferre, quse in conscientia vim haberent, prout revera leges tulit primis Ecclesioe saeculis, et etiam nostris diebus in quibusdam dioecesibus : id enim requirere potest bonum Ecclesiae.

• Quoad partitionem casuatium bonorum inter parochum ejusque vicarios, nihil praescribitur lege generali Ecclesiae ; unde attendenda sunt Statuta particularia, locorum consuetudines legitimre, et fidelium intentio.

170. Quando agitur de oblationibus quae vere debeiitur, v. g. occasione matrimonii vel funeris, plerumque definitur a Statutis quid debeatur, et quota pars parocho, vicariis aliisve ministris tribuenda sit : huic legi omnino standum est in conscientia1.

Si agatur de spontaneis oblationibus, ac nil de iis definitum fuerit, sive lege2 sive consuetudine, intentio fidelium attendi debet, cum

1 In Statutis Parisiensibus (Statuis Synodaux 1902, n. 580), merito decernitur injuste agere et ad restitutionem teneri sacerdotes qui plus exigunt quam determinatum est ab Episcopo; ibidem (n. 581) commendatur non nimis rigorose exigenda esse jura casualia, nec coram tribunalibus vindicanda absque episcopali licentia; et (n. 583) a pauperibus nihil exigendum esse, ne forte a sacramentis arceantur.

2 In Statibus America> Faideratis, de hac partitione varias inveniuntur leges in variis dicecesibus : (a) in quibusdam, v. g. Trentonensi ipsis liberum sit aliquid dare vel non,et cuicumque voluerint. Generatim sacerdoti ipsi qui sacrum ritum perfecit hanc oblationem largiri intendunt; sed in casu dubii, eorum voluntas discrete explorari potest hac aut simili quaestione : num pastori an mihi vis id donare?

171. (C) Bona parcimonialia sunt omnino sub dominio clericorum; jus enim habent ad honestam sustentationem, ideoque suos faciunt reditus ecclesiasticos qui ad honeste vivendum sunt necessarii; proinde si, parce vivendo et a legitimis recreationibus abstinendo, aliquid seponere possunt ex illis reditibus quos suos fecerunt, id tanquam fructus industriae et parcimoniae spectari potest, et ad illos omnino pertinet.

172. Principium 2um : Clerici sub gravi tenentur, saltem ex lege ecclesiastica et caritate, superflua redituum bonorum ecclesiasticorum impendere in pios usus. Certum est.

Declarattir. Hic agitur de reditibus tantum, non" autem de ipsis bonis ; cum enim Ecclesia haec bona sua fecerit, clerici absque injustitia fundos ecclesiasticos alienare nequeunt. Ex his autem reditibus clerici in suum usum convertere possunt quidquid ad honestam sustentationem requiritur, cum ad hunc finem primario instituta sint beneficia. Quae vero manent, superftua dicuntur; et, haec, juxta omnes, in pios usus impendi debent ex lege Ecclesiae et ex caritate ; utrum etiam ex justitid necne, infra dicetur.

173. Probatur. (A) Aucloritate; praeter antiquos canones x qui hac de re explicite agunt, habemus Tridentinum^ quod de Episcopis, Cardinalibus, ac consequenter aliis beneficiariis ita decernit 2 : " Ne ex reditibus Ecclesiae consan-

(Statuta, n. 353-354), eleemosynae quas erogantur occasione baptismi, matrimonii, missae nuptialis, missae cantatae de Requie, omnes reclori seu parocho cedunt ; his autem utitur ad domus parochialis expensas solvendas, et vicariis congruam sustentationem suppeditandam ; si quid supersit, aeque dividitur inter reclorem ejusque vicarios. (b) In aliis vero, v. g. Baltimorensi et Wilmingtonefisi {Stat. Wihningt. n. 282), hujusmodi eleemosynae in commune conferuntur, et deinde ita dividuntur ut, si unus sit vicarius, duae partes pastori cedant et una vicario; si duo sint vicarii, dimidia pars cedit pastori, et altera dimidia inter vicarios aequaliter distribuatur.

1 Quos vide in Decreto Gratiani, caus. 12, q. 1.

8 Sess. XXV, cap. I de Reformat.

guineos familiaresve suos augere studeant, cum et Apostolorum canones prohibeant ne res ecclesiasticas, quae Dei sunt, consanguineis donent ; sed, si pauperes sint, iis ut pauperibus distribuant; eas autem non distrahant, nec dissipent illorum causa... "\

(B) Ex intentione donatorum : hi enim pecunias aliaque bona Ecclesiae dederunt ut in pios usus, non autem profanos, converterentur, ideoque in clericorum sustentationem, aliaque pia opera, non autem ad augendas opes sive clericorum sivc eorum familiae.

174. Quaestio disputata. (A) Exinde non pauci canonistae ac theologi inferunt clericos exjustiiia teneri superflua redituum ecclesiasticorum in pios usus erogare. Nam (a) juxta Patres et sacros canones, bona ecclesiastica sunt patrimonium Christi, patrimonium pauperum, ita ut rapince et sacrilegii rei habeantur clerici qui in usus profanos haec bona expendunt2. Porro hoc nihil aliud significat nisi eos verae injustitice esse reos, ideoque ad restitutionem teneri. (b) Fideles, sua bona Ecclesiae donando, nihil aliud intendebant nisi clericos sustentare, pauperes sublevare, ac Dei cultum fovere; non autem clericos aut eorum nepotes ditare ; atqui clerici, beneficia accipiendo, implicite saltem et vi quasi-contraclus, in se suscipiunt donatorum intentiones exsequi; ergo, reditus ecclesiasticos dissipando, quasi-contractum ideoque justitiam vioiant.

J75- (B) Probabilior tamen opinio tenet obligationem in pios usus impendendi superflua bonorum ecclesiasticorum non esse ex jusiitid3. Nam (a) ante bonorum ecclesiasticorum divisionem, quarta pars clericis distribuebatur ad eorum sustentationem, et quod supererat sub ipsorum dominium omnino cadebat tanquam merces laboris; atqui, post faclam bonorum divisionem, beneficia huic quartce parti respondent, proindeque beneficiorum reditus sub dominium clericorum cadunt; ergo, eos expendendo, etiam contra Ecclesiae leges, justitiam non violant, sed obedientiam et caritatem.

(b) Ex TridentinOy beneficiarii qui in loco beneficii resident, suaque adimplent munera, suorum beneficiorum fruclus faciunt suos ; id enim eruitur ex eo quod qui non resident, aut fidei professionem non emittunt, non faciunt fructus suos; atqui facere fructus suos

1 Hodie tamen, ex Codice, c. 239, n. 19, Cardinates de reditibus beneficiariis libere disponere possunt ; sed, ex can. 1473, alii beneficiarii tenentur impendere superfluos fructus pro pauperibus aut piis causis. 3 Quos textus diserte refert Thomass. op. cit. ch. 26-33. 3 S. Thom., Quodlibet VI, p. 7, a. 12, ad 3; Soio, 1. X, q. 4, a. 3; Lugo, disp. IV, n. 17; Lessius, 1. II, c. 4, n. 43; Salmantic., c. II, n. 155; 5. Alphonsus, n. 492, plerique hodierni auclores.

idem est ac eorum dominium acquirere; et si vere dominium acquirunt hujusmodi fructuum, contra justitiam non peccant, etiam eos dilapidando.

176. Bona ecclesiastica dicuntur quidem patrimonium C/iristi, quia intuitu Christi donata sunt; patrimonium pauperum, quia redituum superflua ex caritate pauperibus distribui debent; et rapitue rei habentur qui haec superflua dissipant, quia, ut supra n. 85-86 dictum est, Patres oratoria quadam exaggeratione injustitiae redarguunt divites qui esurientes non pascunt.

177. Unde in praxi benigniorem sententiam sequi licet, nec ad rcstitutionem cogendi sunt beneficiarii qui in usus pios haec superflua non impenderunt ; sed simul monendi sunt gravem ipsis incumbere obligationem haec piis usibus applicandi, saltem ex caritate.

Insuper, ex can. 1299-1301, beneficiarii curare tenentur ut sacra supellex ex ecclesiasticis bonis acquisita propriae ecclesiae detur.

178. Notanda pro Gallia et Statibus Fcederatis. (A) In Gallid jam amplius non sunt beneficia proprie di6ta; sed S. Pcenitentiaria pluries respondit pensiones, quae a Gubernio solvuntur pastoribus,etiam amovibilibus,et canonicis,induere naturam beneficiorum, et annexam habere obligationem expendendi superflua in pios usus, residentiamque servandi sub pcena non faciendi fructus suos. — Cum vero hujusmodi pensiones adeo modicae sint ut honestae sustentationi vix sufficiant, nulla est difiicultas.

179. (B) In Statibus Americce Fcederaiis non sunt beneficia neque pensiones a Gubernio solutoe; sed, juxta leges ecclesiasticas ibi vigentes1, duo bonorum genera sedulo sunt distinguenda : (a) Ecclesice rediius, quorum rationem rectores reddere debent, videlicet colleclae in ecclesia faclae, nisi aliter Episcopus de iis statuerit; item omniaquaeveniuntexlocationescamnorum, e coemeterio et scholis; legata, subscriptiones annuoe, et donationes sive a privatis individuis, sive a sodalitatibus ecclesiae rectori facla^, maxime rerum mobilium, ut supelleclilis, ornamentorum sacerdotalium, vasorum aureorum argenteorumque, nisi contrarium explicite fuerit a donatoribus declaratum. Ex his reditibus omnia desumenda sunt quae ad cultum divinum, ad sustentationem cleri (juxta Statuta cujusque dicecesis) et Scholae parochialis necessaria sunt.

180. (b) Bona quse clerici ut propria sibi vindicare possunt, qui-

1 Concil. Plen. Baltimor. III, n. 264-283; Statuta Baitim.,T. 83-96, aliaque Statuta cujusque dicecesis.

busque libere uti ac frui possunt, videlicet : fixa rataque pecuniie summa, quae, sub nomine salarii, ab Episcopo, intra vel extra synodum, pastoribus eorumque vicariis assignatur1. Minori tamen summa contenti sint oportet sacerdotes, si parochia vel missiones, quibus prsesunt, hanc suppeditare nequeunt; nec tenetur Episcopus salarii defeclum supplere, sed solum ea qu?e ad honestam sustentationem necessaria sunt. Sacerdotes salarium suum opportuno tempore colligere debent ; si id non collegerint, nec sibi vindicaverint per scriptum ab Ordinario vel ejus Cancellario probatum, eo ipso juri suo renuntiasse censentur2. — Missarum stipendia juxta taxam consuetudine vel Statutis praefixam. — Si missa cantatur, quod est supra ordinarium stipendium, communiter utjus stolce habetur et ad parochum pertinet. — 0£/tf/A7//i.rquasaccipiiint occasione concionis, aliusve operis hujusmodi; aut donationes ipsis in propriam utilitatem sponte et explicite faclae.

§ V. De dominio personarum moralium. I. Notio et species personarum moralium.

181. Notio. Persona moralis in gencre est aggregatio plurium personarum^, quae efformant unum corpus morale seu juridicum,jure perpetuo existendi ac bona colieclive possidendi gaudens. Vocatur etiam societas, collegium, consociatio.

Species. (A) Rationej£#/j, personae morales aliae sunt civiles, quae bonum temporale direcle prosequuntur, v. g. Status, Municipia, Societates industriales, etc. ; aliae autem ecclesiasticce, quoe bonum spirituale membrorum aliorumve civium direcle prosequuntur.

(B) Iterum societates sunt vel publicce^ vel privatce prout bonum ad quod tendunt est bonum commune vel particulare. Ita Status, Provinciae, Municipia tanquam societates publicce habentur; collegia autem opificum, vel societates industriales ut privatae existimantur.

182. Jamvero omnes concedunt societates publicas jure naturali vel civili posse existere ac bona possidere. Et

1 C. Balt. Plen. III, n. 273. — In quibusdam dioecesibus nullum salarium assignatur, sed specialis collecT.io, quse fit diebus Nativitatis ac Resurreclionis Domini, tota parocho permittitur per modum salarii.

3 In nonnullis tamen regionibus, Majori Britannia, Statibus Americas Fcederatis, etc, unica persona ut persona moralis agnosci potest (corfioration sote).

revera apud omnes Gentes, Civitas et Municipium aliquot bona legitime possident exclusive et permanenter.

Ita, in Gallia, Respublica duo genera bonorum possidet : quaedam quse neque alienari neque prcescribi possunt, ut vias publicas, flumina, maris littora, arces munitas, aliaque hujusmodi; quaedam autem quae alienari possunt, ut loca a mari relicta, insulas efformatas in fluminibus, bona qu?e domino carent, sylvas, aedificia publica. — Pariter Provinciae (Departements) et Municipia {conwiunes) qu?edam bona colleclive possident.

Principium est non magis licere bona publica invadere quam bona privatorum; jus enim dominii aeque existit in societatibus legitimis ac in individuis.

Quoad vero bona communia (communaux), quibus cives frui possunt, conditiones ab auctoritate legitima praefinitae servari debent, ut sic omnium jura integra maneant.

II. De ipso jure consociationis1.

183. Status queestionis. Hominibus inesse jus naturale sese consociandi ab omnibus admittitur qui agnoscunt hominem ens sociale esse. Sed quaestio est utrum, posita institutione Civitatis seu Status, cives potestatem retineant privatas societates effbrmandi. Jamvero non pauci Politici contendunt jus tales societates constituendi non esse naturale, sed ab ipso Statu dimanare, ita ut nulla societas existere ac bona acquirere valeat nisi accedente consensu aucloritatis publicae. Hinc societates, praesertim ecclesiasticas ac religiosas, evertere conantur earumque bona injuste usurpant.

184. Thesis : Privatas societates inire, cum facultate bona possidendi, etiam posita institutione Status, est jus naturale quod a Gubernio neque tolli neque limitari potest; nisi in quantum id exigit bonum publicum.

185. i° Privatas societates inire est jus ?iaturale. Illud

1 Fonsegrive, La Crise sociale, ch. V, p. 255-299; Perin, De la Richesse dans les Societds chret. Paris, 1882, t. I, 1. 11, ch. 14, p. 359; Say-Chailley, N. Dict. d'Economie Politique, verbo Associationj Rambaud, Elements d'Economie Politique, Paris, 1895, P- 173 ; Antoine, Economie sociale, ch. XIV, p. 384; Revue Catholique des Institutions, 1880, t. II, p. 486-556; 1884, t. I, p. 277; 1899, t. I, p. 289; Revue des Deux Mondes, 15 janv. 1901, La liberte* d'Association, par P. Dareste; P. Brochard, La Mainmorte Ouvriere, Paris, 1900.

enim jus homini naturale dici debet quod necessarium est ad ejus facultates excolendas, felicitatem consequendam et jura tuenda. Atqui jus privatae consociationis, etiam posita institutione Status, ad haec tria necessarium est.

(A) Ad facultates rite excolendas, sive physicas, sive intellectuales et morales, sive etiam religiosas. (a) Vires cujuslibet hominis physicce valde limitantur, ita ut multa sintsibi maxime utilia, imo et moraliter necessaria quae peragere non valeat, nisi ab aliis adjutus; ita in aedificandis domibus, mechanicis artibus exercendis, etc, multo citius et efficacius proceditur, si vires plurium simul coadunentur : virium enim conjunctione energiae multum augentur. (b) Idem dic de ordine intellecluali ac morali : experientia enim constat litteras, artesque liberales, imo morum re6litudinem scholis, academiis, collegiis variisque hujusmodi institutis promoveri : mutuo enim quod sibi socii praebent adjumento, colloquiis, hortationibus, consiliis, exemplis aliisque hujus generis mediis magis ac magis illuminantur ac roborantur; ita ut hodie, quando finis specialis vult obtineri, statim aliqua societas ad eumdemprosequendum instituatur. (c) Nec aliter dicendum de rebus religiosis ; quo tutius enim homines ad Deum tendere valeant, aliorum hortationibus, consiliis et exemplis indigent ; quod quidem magis necessarium est quando adest religio revelata, au6loritate fundata, quae sacram hierarchiam supponit. Ergo hominibus inest jus naturale se consociandi, quod tollere nequit Status quin injuste cives privet medio ad facultates fructuose exercendas moraliter necessario.

186. (B) Ad felicitatem consequendam; homo enim, cum sit animal sociale, absque sociali cum proximis consortio beatus esse nequit; plerumque, quando solus est, taedium vitae experitur; cum enim bonum sit sui diffusivum, cum aliis consociari maxime appetit, ut eis aliquid impertiatur, vel ab eis aliquid accipiat; quosdam vult specialiter diligere, et ab eis diligi; maximamque felicitatem assequitur, mutuam benevolentiam et commiserationem fovendo. Jamvero haec omnia vix attingi possunt, nisi cives privatas societates inter se instituant, in quibus aliorum consortio frui valeant.

187. (C) Tandem privata consociatio, hodierno praesertim tempore, est medium moraliter necessarium ad civium jura tuenda sive contra alios homines sive contra ipsum Statum, qui, ob hodiernam centralisationem, civium jura opprimere valet.

Merito igitur cum Leone XIII1 concludendum : " Privatas societates inire concessum est homini jure naturae; est autem ad praesidium juris instituta civitas, non ad interitum; eaque si civium ccetus sociari vetuerit, plane secum pugnantia agat, propterea quod tam ipsa quam ccetus privati uno hoc e principio nascuntur : quod homines sunt natura congregabiles ".

188. 2° Hujusmodi societates jure naturali bona acquirere ac possidere possunt. Nam qui jus habet ad finem conscquendum, jus pariter habet ad media. Atqui societas privata hominibus vere utilis ac jucunda esse nequit, nisi certis opibus fruatur, quibus finis intentus obtineri valeat; ita si homines consociantur ad agros excolendos, ad vacandum commercio vel artibus, pecunia aliisque bonis indigent ad opus prosequendum; idem verum est de rebus litterariis, moralibus ac religiosis : sine pecunia. aliisve opibus neque libri comparari aut diffundi possunt, neque conventus adunari, neque media adhiberi ad vitia compescenda aut religionem promovendam. Ergo jure naturali societates privatae aliquot bona possidere possunt.

189. Neque dicatur iimtiles esse has societates, quia in Statu democratico ac libero, ipsum Gubernium omnia supplet quae ad facultatum exercitium ac civium felicitatem desiderantur. — Auctoritas enim publica, cum penes homines resideat qui limitatis facultatibus et activitate pollent, de omnibus sapienter curare non valet; vix generali rerum administrationi providere potest,proesertim cum haec in dies magis complexa et intricata fiat; hinc multa, bono privato et publico utilia, vel infecta vel modo valde imperfecto facla manebunt, nisi cives innatam servent facultatem se consociandi eaque praestandi ad quae impar est Status. — Praeterea si omnibus attendere velit Gubernium, jam privatorum activitas peribit, omniaque incommoda Col/effivismi (supra.,n. 97-98) redibunt.

1 Encycl. Rernm Novurum.

190. Objiciunt insuper Politici societates privatas esse periculosas tum ceconomice, tum po/itice : (A) CEconomice, quia, si bona possidere valent, haec extra commercium manebunt; cum enim jure perpetuae successionis gaudeant, immobilia quae compararunt non venduntur aut mutantur; quod bono publico nocet, et aerarium privat taxis quae in mutationibus percipiuntur.

191. Respondetur hsec incommoda facile vitari posse : (a) Status enim certis limitibus circumscribere potest dominia quae a privatis societatibus possideri valent, ne nimium crescant; jamvero si hsec dominia, juxta finem cujuslibet societatis, intra certos limites continentur, nullum bono publico nocumentum afferunt, sed e contra auxilium prsestant, cum privatarum societatum prosperitas in bonum publicum redundet. Aliunde bona quse dicuntur marius mortuce specialibus taxis onerari possunt, quae taxis in mutationibus perceptis respondeant.

192. (B) Politice periculosae sunt privatae societates, aiunt Politici, quia vi auctoritatis et opum quas obtinent, Statui resistere possunt et civilis aucloritatis exercitium nimis coarclare.

Resp. Status ad bonum publicum promovendum, non autem ad privatorum legitimam a<5tivitatem destruendam institutus est; si omnem au£toritatem sibi vindicat, jam de libertate individuorum et familiarum actum est, ae* mons- truosa tyrannis mox prsevalebit. Quicumque igitur verae libertatis amator est, optare debet omnipotentiam Status certis limitibus restringi : quod nullo efificaciori modo praes- tari potest quam privatarum societatum institutione. Ne- que timendum est ita nimis coarclari Gubernii auclorita- tem; nam opportunis legibus communitatum usurpationes compesci possunt, " scilicet si quidquam ex instituto perse- quantur, quod cum probitate, cum justitia, cum reipublicae salute aperte dissideat x ", Attamen, monente Leojie XIII

(1. c), " summam tamen adhibeat cautionem necesse est, ne jura civium migrare videatur, nec quidquam per speciem utilitatis publicse statuat, quod ratio non probat".

193. Variae sunt leges apud diversas Gentes circa societatum privatarum jura et obligationes.

Jure civili gallico permittuntur acjuridice agnoscuntur societates inter privatos formatae, etiam absque Gubernii interventu,dummodo

1 Leo XIII, Encvcl. Rerum Novarum.

sint commerciales ', aut civiles, vel inter agricolas aut opifices instituantur ad jura sua tuenda; imo, ex lege nova, 2 jul. 1901, omnes associationes cujuslibet generis, exceptis tamen religiosis Congregationibus, quse juridice existere non valent, nisi lege speciali approbentur. Quantum hujusmodi restriclio aequalitati ac libertati civium adversetur nemo est qui non videat, cum Congregationes, nedum bono publico noceant, e contra illud maxime promoveant sive intra sive extra Galliam. Mirum igitur non est hanc agendi rationem jam antea a R. Pontificibus damnatam fuisse ; audiatur prsesertim Leo XIII, Encycl. Rerum Novarum : " Sodalitates varias hic reputamus animo et collegia et ordines re/igiosos, quosEcclesiae aucloritas et pia christianorum voluntas genuerant : quanta vero cum salute gentis humanae, usque ad nostram memoriam historia loquitur. Societates ejusmodi, si ratio sola dijudicet, cum initae justa causa sint, jure naturali initas apparet fuisse. Qua vero parte religionem attingunt, sola est Ecclesia cui juste pareant... Multis locis communitates hujus generis respublica violavit, ac multiplici quidem injuria : cum et civilium legum nexu devinxerit, et legitimo jure personae moralis exuerit, et fortunis suis despoliarit. Quibus in fortunis suum habebat Ecclesia jus, suum singuli sodales, item qui eas certae cuidam causae addixerant, et quorum essent commodo ac solatio addictae. "

194. Conclusio practica. Catholicis igitur jus et officium incumbit omnibus legitimis mediis viriliter utendi ad amplioremjuris sese consociandi libertatem consequendam; intereaque societates et collegia prudenter ac strenue instituendi, ad normam legis novae 1901, ut, vanis querelis ac dissidiis tandem sepositis, inimicorum Ecclesiae vires frangere valeant; nostris enim diebus, cum mali ubique et certatim invicem coadunentur, boni sua jura vindicare nequeunt nisi corde magno et animo volenti, viribus unitis ac fsederatis, se suaque jura viriliter tueantur x.

1 Hinc in prima\ Encyclica E supremi apostolatiis catkedrd, recenter Pius X catholicos hortabatur ut inter se societates instituerent : " Catholicos homines, vario quidem consilio at semper religionis bono, coire inter se societatem, Decessores nostri probavere jamdiu bonaque precatione sanxerunt. Institutum porro egregium Nos etiam laudatione nostri ornare non dubitamus, optamusque vehementer ut urbibus agrisque late inferatur ac floreat... Postulant emm aclionem tempora; sed eam quae tota sit in divinis legibus atque Ecclesiae praescriptis sancle integreque servandis, in religio?ie libere aperteque profitendd, in omnigenae demum caritatis operibus exercendis nullo sui aut terrena^ rum utilitatum respeclu ".

III. De dominio Ecclesiarum x.

Duo exponenda : i° utrum Ecclesia jus possidendi temporalia habeat; 2° cuinam in Ecclesia hoc jus competat.

i° Dejure quod Ecclesice inest temporalia possidendi.

195. Errores. (A) Haeretici nonnulli negarunt jus inesse Ecclesiae bona temporalia acquirendi, eo quod spiritualis sit societas; inter quos : Arnaldus Brixinensis, saec. XII ; Waldenses, saec. XIII ; Marsilius Paduanus et Wiclefus, saec. XIV ; necnon multi Protestantes, duce Luthero, saec. XVI. Contendebant siquidem " contra Scripturam sacram esse quod viri ecclesiastici habeant possessiones; Sylvestrum Papam et Constantinum imperatorem errasse Ecclesiam dotando; Papam, cum omnibus clericis suis possessiones habentibus, esse haereticos, eo quod possessiones habent, et insuper omnes eis consentientes, videlicet dominos saeculares et ceteros laicos " 2.

(B) Hodierni vero Politici non pauci idem jus impugnant duplici modo : (a) alii audaciores tenent Ecclesiam nullum jus habere temporalia possidendi, nisi hsec potestas ipsi concessa fuerit; hancque facultatem semel concessam ad arbitrium revocari, bonaque prius acquisita subripi posse. (b) Alii moderatiores fatentur equidem Ecclesiae jus quoddam inesse temporalia possidendi et administrandi, sed a Statu limitandum eo modo quo id opportunum Status ipse judicaverit.

196. Thesis : Ecclesia jus habet bona temporalia possidendi et administrandi divinitus sibi concessum, proindeque independenter a Statu. Certum ex Codice, c. 1495.

Script. (A) Jam ex Veteri Testamento colligi potest sacerdotes et levitas a Deo accepisse jus quaedam temporalia possidendi et administrandi. Verum est quidem in partitione regionis Chananaeae nullam partem eis fuisse assignatam, quia Dominus eorum pars et hcereditas esse volebat 3.

1 Thomassin, op. cit. t. I. — De A?igelis, lib. III, tit. 5, De Prasbendis; Cavag7iis, Instit. Juris Publici eccles., ed. 3a, t. 111,1. IV, c. 2, art. 7; Bourgain, Etudes sur les biens ecclesiastiques, Paris, 1890.

(a) Sed sacerdotes jus habebant ad primitias, quae Deo offerebantur a filiis Israel1; levitce ad decimam partem fructuum2; hi autem tenebantur decimarum decimam partem sacerdotibus dare 3. (b) Praeterea praecipit Dominus filiis Israel " ut dent levitis de possessionibus suis urbes ad habitandum et suburbana earum per circuitum ; ut ipsi in oppidis maneant et suburbana sint pecoribus ac jumentis "4. Revera quadraginta oc~to civitates levitis assignatae sunt, quarum tredecim sacerdotibus reservatae fuerunt — Ex quibus constat Deum, ex una parte, voluisse levitas a temporalibus curis immunes fuisse, et ex altera, sapienter eorum necessitatibus providisse. Ex quo jam probabiliter inferri potest divinitus Ecclesiae christianae jus inesse aliquid possidendi ut ministrorum necessitatibus provideat.

197. (B) Sub Novd Lege nihil quidem hac de re explicite definitum est, sed solummodo principium generale declaratum, videlicet eos qui altari inserviunt de altari edere posse : " Nescitis quoniam qui in sacrario operantur, quae de sacrario sunt, edunt : et qui altari deserviunt, cum altari participant? Ita et Dominus ordinavit iis qui* Evangeiium annuntiant de Evangeiio vivere5\

Ecclesia autem jus possidendi ab initio sibi vindicavit.

Ita primis saeculis jam possidebat Catacumbas, in quibus martyres ac defuncti christiani sepeliebantur; deinde vero ilia aedificia quae super Catacumbas et alibi exstructa sunt ad divina officia celebranda. Quod sane ex variis testimoniis constat ; juxta Eusebium6, Gallienus Ecclesiae restituit bona temporalia tempore persecutionis ablata ; quod pariter testatur Liber Pontiftcaiis, ubi agitur de Papa Dionysio/ : " Hic presbyteris ecclesias divisit, et ccemeteria, et parochias dicecesis constituit ** ; ita etiam Aurelianus Episcopo Antio cheno restituit bona a Paulo Samosateno usurpata. Conntantinus autem restitni jussit " non ea loca tantum ad quae convenire consueverunt christiani, sed alia etiam... ad jus corporis eorum, id sst Ecclesiarum, non hominum singulo- x Num.y XVIII, 8-19. — 2 Num.% XVIII, 21. — 3 Num., XVllf, 26.

DG EXISTENTIA JURIS. 83 rum pertinentia1 ". Pra^terea Romano Pontifici donavit Lateranense palatium, multasque exstruxit basilicas, quas Ecclesiae dedit; et ex hoc tempore multa bona temporalia Ecclesia acquisivit, ejusque jura plene a Statu recognita fuerunt2. — Jamvero, si tempore persecutionum, jus possidendi sibi vindicavit, haec potestas non a Romanis Imperatoribus, qui odio eam prosequebantur, sed ab ipso Christo dimanare censebatur.

198. Ratione. Et merito ; nam qui vult finem, vult media. Porro Christus volebat Ecclesiam non solum subsistere, sed proficere, et Gentes ad veram fidem adducere, Atqui Ecclesia id praestare nequit nisi jus habeat qusedam temporalia acquirendi. Siquidem (a) subsistere nequit absque ministris, qui divinum cultum promoveant, Christianam do6lrinam praedicent, sacramenta ministrent, ideoque seipsos impendant pro salute animarum; jamvero ministri id peragere non valent nisi consentanee educentur ac decenter sustententur, habentes saltem alimenta et quibus tegantur. (b) Fidem propagare nequit quin multas expensas incurrat missionarios ad exteras Gentes mittendo, libros catholicos diffundendo, novas ecclesias aedificando, pauperum,viduarum et orphanorum necessitatibus providendo, etc. (c) Ad ipsum cultum divinum requiruntur templa, altaria, sacrse vestes, aliaque hujusmodi. (d) Cum Ecclesia sit societas hierarchica, adsunt Superiores, quorum necessitatibus subvenire necesse est; tribunalia ecclesiastica, Congregationes, uno verbo ea omnia quae ad amplissimam societatem regendam omnino necessaria sunt. Ideoque si Christus voluit Ecclesiam subsistere ac officia sua adimplere, eo ipso voluit bona temporalia possideri ad hunc finem attingendum necessaria. — Aliunde aiibi probatum est (7V. de Ecclesid, n. 109) Ecclesiam esse societatem completam et indepen-

1 Ap. La^tanlium, De morte persec, 48, P. L. VII, col. 269. — Cfr. Marucchi, Elements d'Archeol. chret. 1900, t. I, p. 117; Duchesiie, Les Origines chret. c. 23, § 4; Allard, Hist. des Persdc. t, II, ch. I.

2 Gosselin, Pouvoir du Pape au moyen age, 2e ed. Paris, 1845, p. 98-141; Rivet, Du Regime des biens d'Eglise avant Justinien, spdcialement sous les Emp. chr^tiens, Lyon 1891 ; Fourneret, Les Biens d'Eglise apres les edits de pacification, Paris, 1902.

_______________________________________ ___________________________ _ _ — dentem ; ergo jus possidendi habet independenter a Statu.

199. Solvuntur difficultates. (A) Si Ecclesia jus habeat possidendi, independenter a Statu, brevi ditior evadet, quia bona ecclesiastica non alienantur, sed quotidie augentur; et exinde corruptio ecclesiasticos viros pervadet.

Resp. Non diffitemur abusus aliquando irrepere posse bonorum ecclesiasticorum occasione; sed exinde minime sequitur jus ipsum possidendi malum esse ideoque delendum ; secus omne jus evertendum esset, utpote abusibus obnoxium; ipsa ratio postulat ut abusus quidem tollantur, sed non ipsum jus possidendi. Jamvero Ecclesia legibus suismultosabusus prsecavet; nam, utsupra(n. 181) diclum est, beneficiati qui pinguiores habent reditus, superflua in bona opera expendere tenentur, et ita neque seipsos neque familiam ditare possunt. — Si quandoque bona ecclesiastica augeantur, crescit pariter fidelium numerus, crescunt etiam necessitates sublevandse ; aliunde maxima pars paganorum nondum accepit Evangelium, et ex hoc capite copiosae facultates requiruntur ad Gentiles convertendoc.

200. (B) Bona ecclesiastica generatim male excoluntur et administrantur; quod sane multum bono publico nocet. '

Resp. Hujusmodi abusum non fuisse communem historice constat ; nam Ordines Religiosi, testibus etiam acatholicis scriptoribus*, generatim agrorum culturam maxime foverunt, et impigro labore solertique industrta desertas regiones in feraces agros converterunt2; revera longa eorumdem agrorum possessio horum feracitatem haud parum auget, cum nonnisi post multos labores ac longum tempus copiosse segetes ex inculta terra percipi queant. — Si vero, ex imperitia vel pigritia quorumdam beneficiatorum, male excolantur nonnulla bona ecclesiastica, tollatur abusus, salvo ipso jure possidendi.

201. (C) Si multiplicantur ecclesiastica prsedia, jam Status tributis defraudatur, cum illa, juxta legem ecclesiasticam, immunitate gaudeant.

Resp. Historia constat hanc immunitatem Statui nocivam non fuisse. Ecclesia enim ssepe, dum publicae impenderent calamitates, Statui sponte ac libere opem tulit, ita ut plura largita fuerit quam Gubernium tributorum nomine exigere potuisset3. Hodie vero

3 Montatembert. Les Moines cTOccident, Je ed. Paris, 1892, t. I, 69 sq. ; t. II, p. 446-461 ; A/artin, Les Moines, Paris, 1880, t. I, ch. 6; G.Kurth, Origines de la civilisation moderne,Paris, 1 886, 1. 1 1 ,p. 168- 1 85.

3 Viottet, Histoire des Instit. politiques et administratives de La France, Paris, 1898, t. II, p. 398 sq.; Bourgain, Contribution du Clerge* 5.

DE EXISTENTIA JIJRIS. 85 taxis manus mortuce ahisque hujusmodi bona ecclesiastica saepe gravius onerantur quam laicorum possessiones. Immerito igitur Politici ex hoc capite queruntur.

2° Cuinam in Ecclesid jus dominii competit?

202. Tres praecipuae hac de re prodierunt opiniones.

(A) Quidam, cum Navarro1, dixerunt dominium bonorum ecclesiasticorum esse penes Deum et C/iristum, non metaphorice, sed proprie, ita ut Ecclesia et S. Pontifex horum dispensationem tantum, non autem dominium habeant. — Quae tamen opinio antiquata hodie merito censetur; nullo modo enim probari potest Deum vel Christum sub speciali suo dominio resumere bona quorum dominium ab initio hominibus reliquit. Haec Deo quidem dicata, seu donata dicuntur, sed metaphorice, quatenus in ejus honorem expendi debent, nec sine speciali injuria Deo facta subripi possunt; dominium autem penes aliquam personam humanam manere debet.

203. (B) Alii tenent, post Fagnanum2, horum dominium esse penes S. Pontificem, seu Ecclesiam universalem, cujus est caput. Quod tamen minus probabile censemus. Ad Ecclesiam universalem pertinent quidem illa bona quae specialiter ei donata sunt, vel ab ea acquisita fuere, pro generali regimine populi christiani; non autem quae a variis communitatibus canonice ereclis legitime acquisita sunt, propter argumentum mox exponendum.

204. (C) Tertia et hodie certa ex Codice, c. 1499, opinio est dominium particulare bonorum ecclesiasticorum esse penes ecclesias particulares ct collegia canonice erecla, quibus donata sunt, quamdiu unita manent Ecclesise catholicae. — Dicitur dominium particulare, quia dominium altum seu eminens penes Pontificem manet, qui, propter bonum publicum, haec bona alienare vel tranferre potest, prout diximus de Statu quoad privatorum bona.

205- Ratio fundamentalis est quia (a) ex una parte, parceciae, communitates ac collegia, eo ipso quod canonice eriguntur, ab Ecclesia obtinent jus donationes accipiendi et bona acquirendi; (b) ex altera, fideles, dum alicui ecclesiae vel collegio haec bona largiuntur, non intendunt ea Ecclesiae universali dare, sed huic ecclesiae vel communitati quam spe- rimpot sous la Monarchie frangaise, Questions Historiques, nouvelle serie, t. IV, p. 66 sq.

1 De Reditibus ecclesiasticis, q. I, monit. 40.

2 Fagnan. In lib. III Decret., cap. Retaium, Ne clerici vel monachi, n. 26 sq.

ciali fovent dilectione. — Quod quidem praxi Ecclesiae firmatur; quando enim dubia oriuntur de legitima possessione talis vel talis ecclesiastici praedii, vel lites inter duas communitates, solent Romanae Congregationes inquirere cuinam communitati vel collegio hujusmodi bonum donatum fuerit, et quaenam fuerit donatorum intentio.

206. Dictum est tamen quamdiu ecclesiae vel communitates unitcB manent Sedi Apostolicce ; nam hanc possidendi facultatem ab Ecclesia universali acceperunt, nec eam retinere possunt contra ejus voluntatem, quando ab ea separantur. Aliunde fidelium intentio fuit haec bona tali parceciae aut communitati dare quatenus catholicce, proindeque catholicae unitatis centro unitae.

207. Corollaria. (A) Supremus Pontifex jus habet supremce dispensationis omnium bonorum ecclesiasticorum, eaque alienare vel transferre potest, in quantum id exigit bonum commune Ecclesiae.

Haec enim bona ecclesiis vel communitatibus donata fuerunt ad promovendum Ecclesiae bonum; jamvero aiiquando contingit Ecciesiae bonum postulare ut haec bona aliis transferantur vel cedantur, quia collegia, quae eis fruuntur, existere desinunt, vel his bonis abutuntur, aut quia pax inter Ecclesiam et Statum retineri vel instaurari nequit sine partiali vel totali bonorum ecclesiasticorum cessione.