Nn. 817–855

817. (C) Catholica doctrina. Inter haec duo extrema media incedit dodtrina catholica quam Leo XIII exposuit, Encycl. Rerum Novarum. Ibi duo praesertim declarat : (a) "alendo opifici, frugi quidem et bene morato haud imparem esse mercedem oportere", et quidem ex justitid ut supra, n. 814, exposuimus; (b) optandum esse ut salarium satis amplum sit ad honestam sustentationem non solum ipsius opificis, sed etiam uxoris ac liberorum : " Mercedem si ferat opifex satis amplam ut ea se uxoremque et liberos tueri commodum queat, facile studebit parcimoniae, si sapit, eflficietque, quod ipsa videtur natura monere, ut, detractis ne 1'accroissant que tres legerement, et tout au plus un ou deux qui font une fortune de quelque importance. " (P. Leroy-Beautieu, Traite', t. 11, p. 207.)

1 " Ces chiffres demontrent que le benefice de l'entrepreneur ne peut pas avoir une origine automatique, comme celle que lui attribuent les socialistes, qu'il a une cause purement personnelle, tenant aux facultes memes de la personne. " (P. Leroy-Beaulieu^ 1. c, p. 208.) — Quantum utilitatis inventores opificibus et societati conferant ostendit idem auclor, t. 1, pp. 569, 685, t. II, p. 198-199.

2 De quibus societatibus vide P. Leroy-Beaulieu, t. 11, p. 623-643; Sc/i/oss, Methods of Industrial Remuneration, London, 1898; gallice redditum curante C. Riss, Les Modes de Remuneration du Travail, Paris, 1902, p. 279-315.

sumptibus, aliquid etiam redundet, quo sibi liceat ad modicum censum pervenire... Ouamobr em favere huicjuri leges debent, et, quoad potest, providere ut quamplurimi ex multitudine rem habere malint. " Describit postea hujus rationis agendi utilitatem, videlicet aequiorem bonorum partitionem, majorem ad laborandum alacritatem, necnon imminutionem emigrationis in exteras Gentes.

818. Exinde vero controversiae inter Catholicos ortae sunt, quibusdam dicentibus ex hac Pontificis declaratione familiah salarium exjustitid deberi, aliis autem asserentibus illud tantum ex caritate convenienter dari, quoties rerum industrialium conditio id patitur. Quare tria dubia ad S. Sedem a Cardinali Goossens proposita fuere, quibus Card. Zigliara, jussu S. Pontificis, respondit. Jamvero ex hoc responso tria pariter constant : (a) ex commutativd justitid opifici, caeteroquin habili ac bene laboranti, per se deberi mercedem quae ad victum et vestitum convenientem sufficiat, non quidem punclualiter et mathematice, sed excommuni aestimatione, determinandam, attentis qualitate,quantitateetduratione operis,necnon pretio rerum quae ad convenientem viclum et vestitum ab operario emi debent in tali vel tali regione1; (b) herum qui solvit mercedem opificissustentationi sufficientem, sedimparem ipsius famih?ea!endae,npn peccare quidem contra justitiam, cujus exigentiis plene satisfit quando cequalitas mercedis et opcris observatur ; — sed quandoque peccare posse contra caritatem, quae postulat ut herus operarios suos praeferat in eleemosynas largiendo; aut contra naturalem Iwnestatem, quatenus herus, qui ex opere operarii magnum beneficium et emolumentum percipit, ex quadam naturali cequitate id recompensare per supererogationem quodammodo tenetur; (c) per se loquendo contra justitiam commutativam peccare heros qui, " nulla vi aut

1 " Quoties igitur opus tale sit, quod operarius per seipsum satisfaciat praedicto suo officio naturali consequendi finem immediatum laboris sui, ac mercesad consequendum hunc finem, viclum nemfte et vestiiwn convenientem, impar sit, per se loquendo et considerata rerum natura, habetur objecliva inaequalitas inter opus et mercedem, et ideo l<zsio justiiia commutativce. — Duo tamen hac in re sunt generatim consideranda : alterum est quod, sicut pretium rerum venalium non est punctualiter determinatum a lege naturae, sed magis in communi existimatione consistit, ita et de mercede generatim est dicendum;... alterum est quod in assignanda asqualitate justitias inter mercedem et opus manuale, non solum attenditur a communi asstimatione tum qualitas, tum quantitas operis, sed etiam tempus durationis ejus, item pretia rerum quas emi ab operario debent, adconvenientem victum et vestitum; quai pretia non sunt ubique eadem. " (Card.ZijfIiara,Ep\st. ad Card.Goosseus an. 1891.)

fraude utentes, minus dant salarium quam opera praestita meretur, ac honestae sustentationi sufficit, ideo quod plures operarii sese offerunt, qui parvo illo stipendio contenti sunt, seu in illud libere consentiunt "; d'\x'\per se loquendo; nam " peraccidens possunt dari casus particulares in quibus heri conducere valent operarios inadaequata mercede contentos : puta, si herus aut nullum, aut omnino su?e vitae convenienter sustentandae insufficiens beneficium retraheret, si mercedem adaequatam largiretur, imo, etiam damnum exinde caperet"; quod quidem accidere potest quando, propter industrialeni crisi/u, fabricatores infimo pretio merces vendere coguntur.

Plaec tamen epistola flnem liti non imposuit; siquidem Pater Eschbach, superior seminarii gallici de Urbe, contendit quod, secundum stylum scholae et Rotae romanae, sub nomine alinientorwn, veniunt omnia cibaria, vestimenta, habitatio, medicinae, etc, attenta qualitate alimentati; quare, si alimentatus est uxoratus, jus habet ad honestam sustentationem pro se, uxore ac liberis1. — Ex adverso autem DD. Turinaz, episcopus Nanceiensis, respondit laborem opificis esse opus personale, non autem familiae, nec habere relationem nisi secundariam et accidentalem cum familia, ideoque exjustitid nihil aliud mereri nisi personalem sustentationem2.

819. (D) Conclusiones practicae. (a) In omni casu, heri tenentur exjustitia salarium solvere quod respondet ceconomico valori operis prcEstiti,juxta communem cestimationem prudentAm, id est dominorum et opificum qui hac de re aequum judicium ferre possunt.

Quae quidem regula defiuit ex generali principio pro omnibus contractibus admisso, nempe cequalitatem requiri inter opus prcestitum et pretium solutum, juxta communem peritorum et honestorum aestimationem.

Diximus autem rationem habendam esse aestimationis dominorum et opificum, non autem unius tantum ordinis; cum enim agatur de re quae ad utrumque ordinem spectat, et aliunde uterque suum proprium bonum naturaliter quaerat, aequum non est stare judicio unius potiusquam alterius; sed utriusque ordinis periti et honesti convenire debent ut, omnibus sedulo perpensis, justum pretium determinari possit. Ouod in praxi fit per consilia mixta ex heris et opificibus composita (Conseils des prudWwmmes, Conseils dusine).

820. Corollaria. 1) Itaque pretio currenti, quod in regione viget,

2 Ticrinaz, Le salaire familial et le Card. Zigliara, Nancy, 1895, u^] etiam inveniuntur dua; eoistolae Patris Eschbach.

stare licet, nisi certo moraliter constet illud injusta conspiratione fuisse determinatum.

2. Illud pretium non idem esse potest in omnibus regionibus aut temporibus, sed augeri aut minui debet secundum majorem vel minorem rerum industrialium prosperitatem : ita, si ex variis adjunclis lucrum augeatur, illudaugmentum inter dominos et opifices aequa proportione dividi debet, non autem solis heris accrescere, praesertim cum utrorumque conatibus merito tribui possit; ex adverso autem, si lucrum minuatur, eequum est ut salarium proportionate minus sit, ne secus domini in ruinam prolabantur, non sine opificum detrimento.

3. Injuste agerent heri qui, ignorantia aut necessitate alicujus opificis abutentes, ipsi praeberent salarium infra currens pretium, v. g. tres tantum nummos darent pro opere quod, juxta communem aestimationem, quatuor nummis valet.

821. (b) In statu normali industrice et commercii, ex justitid debetur saltem illud salarium, quod ipsi opifici necessarium est ad ejus konestam sustentationem, dummodo communi et ordinarid cum solertid atque aclivitate laboret.

Ita expresse declaravit Leo XIII, supra, n. 817; et mento. Nam/k et ojficium operariis incumbit propriam vitam tuendi ; atqui, ex communiter contingentibus, nihil aliud habent unde vivant, nisi salarium pro labore acceptum ; ergo jus et officium habent exigendi mercedem ad decentem sustentationem necessariam ; secus dici deberet opificem ad laborandum idoneum, et aliunde communi diligentia laborantem, non posse etiam in ordinariis circumstantiis sibi providere quin eleemosynam petat; quod quidem nemo sanae mentis dicet; nam, si ad caritatem pertineat pauperes sublevare et operariis auxilium praestare in quibusdam extraordinariis casibus, ad justitiam sane spectat ordinariis opificum necessitatibus providere, sufficiens salarium ipsis praebendo; alias, aclum est de eorum dignitate, et mendl cantibus annumerandi sunt.

Jamvero nomine honestae sustentationis merito recensentur : alimenta ad reparandas vires necessaria, vestitus suo statui conveniens, salubris habitatio, — ea quae requiruntur ad observandos dies festos et alicui Iwnestce et necessarice recreationi indulgendum, et ad occurrendum consuetis morborum et periculorum casibus, necnon ad parandam sibi tranquillam seneclutem; haec enim omnia, juxta communem

DE CONTRACTIBUS IN SPEGtE. 363 aestimationem, moraliter ncccssaria dici debent. — Si vcro extraordinaria occurrant infortunia, diuturni morbi, fracla! vires antc tempus consuetum, etc, necesse non est ut salarium ad haecomnia sublevanda sufficiat, sed ad caritatem recurrendum cst, nisi assecuratione opifcx fortuitis casibus providerit.

822. Didtum est uin statu nortnali industrice, " quia si conditiones rerum ita sint ut, per aliquod tempus, domini non possint tantum salarium solvere nisi e statu suo excidant, stipendium minui potest, et ?equum est ut opifices ac heri aliquid patiantur, usquedum fructuum copia ad pristinum salarium redire permittat; expedit tamen id fieri communi consilio, quo facilius lites et dissidia removeantur.

Pariter, si quis opifex, ob senium vel infirmam valetudinem, aut communis solertiae defeclum, integrum laborem praestare nequeat, herus non tenetur ex justitid nisi praestitum opus compensare. Idem dici potest, si ex misericordia tantum opificem, cujus opera non indigebat, conduxerit.

823. (c) In statn normali industrice, salarium idoneo opifici prcestitum, tale esse debetut, auctum salario quod uxor et filii lucrantur labore ipsorum viribus proportionato, ad familice honestam sustentationem sujficiat ; et hoc quidem ex justitid commutativa juxta multos, ex justitia legali et distributiva juxta plures, ex caritate autem et cequitate, juxta alios.

Declaratur. Quod ut melius intelligatur, paucis verbis declarari debet. Non agitur hic de sa.\a.r\ofamiI/aIi relativo, quo videlicet proportionate ad numerum filiorum augeri debeat salarium; nec contenditur plus conjugatis et patribusfamilias deberi quam iis qui caelibes manent; si enim res ita se haberet, uxorati segre invenirent dominos qui ipsos conducere vellent, et ita saepe ab omni opere vacare cogerentur, magno cum sui suaaque familiae detrimento.

Sed agitur de salario familiali colleclivo; videlicet tale stipendium cuilibet opifici pnebendum est ut, quando hic nubit et caput familiae efficitur, possit suam familiam sustentare, dummodo tamen uxor illud operis genus suscipiat quod cum ejus officiis consistere valeat, pariterque filii, tempore opportuno, laborare incipiant modo ipsorum viribus proportionato. Supponitur pariter numerum filiorum esse ordinarium; si vero proles valde sit numerosa, bonum sociale postulat ut sive Respublica, sive societates privatae aliquod juvamen huic familiae praestent; cum enim proles numerosa bene educata ad bonum totius societatis maxime conferat, sequum est ut ipsa societas aliquid contribuat ad hujus prolis educationem; neque ex justitia tenetur herus salarium augere eorum qui multos habent filios, quamvis ex caritate ad aliquid dandum teneri possit, juxta superius dicla, n. 803-805.

Supponimus etiam industriae conditionem prosperam esse, ita ut dominus, tale salarium solvendo, non soluui ruiiue periculum non incurrat, sed et ipse proportionatum lucrum facere valeat; non enim tenetur aliquod damnum pati ut necessitatibus opificum provideat; sed justitiae satisfacit, mercedem praebendo valori operis prsestiti jequalem.

824. Probatur. Quibus positis, sic argui potest. Lex naturae communis est ut opifices, sicut ceteri homines, matrimonium ineant, et, quatenus patresfamilias suis officiis erga uxorem et liberos fungantur; atqui unum ex his officiis primariis est providere necessitatibus uxoris, quando haec, propter munera matris quae ipsi incumbunt, sibi providere nequit, necnon alere atque educare prolem quam genuit : " Sanctissima naturae lex est, ait Leo XIII \ ut vi6lu omnique cultu paterfamilias tueatur quos ipseprocrearit : idemque illuc a natura ipsa deducitur, ut velit liberis suis, quippe qui paternam referunt et quodam modo producunt personam, acquirere et parare, unde se honeste possint in ancipiti vitae cursu a misera fortuna defendere. "

Unde sic : in statu normali industriae, idoneus opifex medium efficax habere debet providendi familiae ordinariae. Atqui tale medium nequit esse nisi labor cui insit valor aequivalens salario familiali absoluto et collectivo. — Ergo labori opificis inest valor aequivalens salario familiali absoluto et collectivo.

825. Ex quo sequitur, juxta multos, hoc salarium exjustitia deberi, quoties industriae conditio id patitur1; nam secus violaretur jus quod habent opifices necessaria suae familiae prsebendi. Neque haec opinio, sic intellecla, sententiae Cardinalis Zigliara contradicit; hic enim loquebatur de patrefamilias qui solus ad sustentationem totius familiae operabatur, dum in casu nostro supponitur alia fa?nilice membra labore quodam, viribus ipsorum proportionato, aliquid ad rem domesticam conferre. Aliis verbis, familia ipsa speclari potest ut corpus morale, quod jus habet ad honestam sustentationem, quando pro viribus suis laborat.

826. Non diffitemur tamen quosdam esse, inter Catholicos hodier-

1 Ita Card. Manning, La Question ouvriere et sociale, Paris, 1892; Libcratore, Econ. Polit., p. 246-252; Nicotra, Le minimum de salaire, art. 2; Verhacgen, Le minimum de salaire, Gand, 1892; C. Perin, Note sur le juste salaire, Mons, 1892; Pottier, op. cit., n. 195; Gayraud, Questions du jour, Paris, 1897, p. 171-176; Waffetaert, ap. Coiiationes Brugenses, VI, jan. 1901; Vermeersch, op. cit., n. 430-440; Le/im/c, n. U27a; Noldin, n. 600-601.

nos, qui adhuc contendant ex justitid deberi tantum mercedem ad personalem sustentationem necessariam; nam, inquiunt, opera praestita est qu\d persona/e, nec ullam habet relationem ad familiam ; unde salarium familiale, quocumque modo intelligatur, non debetur nisi ex quadam caritate aut aequitate; si uxor laboret, accipiet quidem exjustitid mercedem suo labori proportionatam ; idem dicendum est dc/i/iis; sed si sa/arium collectivum non sufficit ad totius familise sustentationem, id vitio verti nequit dominis, qui stipendium vajori operis respondens praebuerunt. — Quibus respondetur labori opificum, etsi mere personali, inesse valorem intrinsecum sufficientem ut ex ea provideri possit familise in circumstantiis ordinariis.

Plures e contra ad solam justitiam legalem et distributivam recurrunt. Bonum enim commune postulat ut opilices nubere et familiae providere possint, et admitti nequit a sola. caritate expectandam esse familiarum sustentationem. Hinc tenentur patroni ex justitia Legali salarium familiale absolutum prrebere et prsesides civitatis ex justitia distributiva familiis, praesertim numerosis, favere.

Quidquid sit de quaestione specu/atiz>d, jam pauca dicenda sunt de mediis practicis quibus gradatim, absque ullius dispendio, salaria opificum augeri possint.

2° De mediis quibus augeri possit salarium.

827. (A) Praenotiones. (a) Plerique socialistse et seditiosi syndicalismi fautores contendimt salarii systema in se et essentialiter esse injustum ideoque abolendum esse potiusquam emendandum.

Non negamus quidem plures in hoc regimine fuisse abusus, et ante magnum bellum, salaria in multis regionibus prorsus insufficientia fuisse, in iis praesertim regionibus in quibus pauca erant opificum collegia, maxime vero quoad mulieres qua; domi laborabant vestimenta conficiendo pro magnis officinis, J ita ut necesse fuerit leges condere ad determinandum salarium minimum eis solvendum. Sed exinde minime sequitur ipsum patronatus regimen utpote intrinsece ma/um esse abolendum, sed quaerenda esse media quibus, sapienti et progressiva. evolutione potiusquam vio-

1 Enquete sur la petite industrie, {Offi.ce du Travail) t. II, Le vetement a Paris; Ch. Benoist, Les ouvrieres de 1'aiguille k Paris, 1895; d * Haussonville, Salaires et miseres des femmes ; Bonnevay, Les ouvrieres lyonnaises travaillant a domicile, 1896; pro Anglid : Final Report of the Committee of the House of the Lords on the Sweating system, 1890; pro Anierica : Report of the Committee on the Sweating system, 1S93, et brevius ap. Levasseur, L'Ouvrier Americain, t. I, p. 422-451.

lenta rerum eversione, opificum salaria rationabiliter augeri valeant.

(b) In qualibet regione majus est salarium, ceteris paribus, pro viris quam pro mulieribus, praesertim quia stipendium his solutum habetur ut complementum salarii marito praestiti ; in magnis civitatibus quam mparvis, ubi minores sunt impensae.

828. (c) Revera, ex communi consilio dominorum et opificum, pauiatim crescunt salaria ; ita, in secunda parte saeculi recenter elapsi, aucta fuere circiter quinquaginta per centum, dum expensae ad honestam sustentationem necessariae nonnisi viginti quinque per centum creverunt. " Hodie, exacto bello, multum quidem aucta sunt, ita ut ad honestam sustentationem sufHciant opificum qui vel caelibes sunt, vel filios habent jam aliquid lucrandi capaces. Attamen, propter imminutum pecuniae valorem et rerum auctum pretium, parentes qui numerosam habent prolem adhuc laborandi incapacem, nonnisi aegre eam sustentare valent. Quapropter, in nonnullis regionibus, domini fundum communem instituerunt ex quo superadditum salarium [sursalaire) solvunt opificibus pro rato numero filiorum ; quod sane aequitati omnino consentaneum est. 2

1 SoucJton, La situation des ouvriers en France au XIXe s., in perioclico Le Musee social, aout 1899; E. Cauderlier, UEvolution economique du XIXe siecle, Bruxelles et Paris, 1903, p. 73-201.

2 Ma.x Turmanti, Problemes sociaux du travail indlistriel, Paris, Gabalda, 1921, ch. III ; P. Bureau, La Caisse de compensation du Syndicat des metallurgistes dauphinois, 1919 ; Antoi?te du Passage, Economie Sociale, p. 685, ubi legitur : u Les sursalaires de/iennent. .. de plus en plus habituels. En Dauphine, dans le Nord,en Normandie... ils constituent deja de veritables institutions. D'abord quelques patrons dauphinois (c'est dans cette region que les premiers es,sais f urent tentes) donnaient a. la famille comprenant un ou plusieurs enfants une retribution supplementaire. Ensuite, pouretablirla mesure sur une base phis large et proscrire toute velleite de favoriser les celibataires au detriment des peres de famille plus onereux pour 1'entreprise, les patrons associes fonderent une Caisse regionale de compensation. Chaque entreprise verse a cette caisse une somme fixe par ouvrier employe (marie ou non) et c'est ensuite la caisse qui repartit les sursalaires entre toutes les familles, dans les usines ainsi associees, proportionnellement au nombre des enfants. — A la Semaine sociale de Caen (aout 1920), M. Deslandres signalait que les caisses de compensation existantes payaient deja des sursalaires pour plusieurs millions de francs chaque annee, et faisait voir que 1'institution, dont l'importance gagne chaque jour, a une \ eritable portee sociale. "

DE CONTRACTIBTJS IN SPEGIE. 367

829. (B) Media praecipua quae ad augenda salaria excogitata fuere. I Iic agitur tantum de mediis quae magis direcle ad ipsum salarium referuntur, cum postea dicturi simus de aliis quae gcneralem opificum conditionem mcliorem efificere valeant. Ouinque sunt praecipua : —

(a) Prcemia quaedam illis opificibus concessa qui melius laborant, videlicet qui di/igenter tempore praefixo incipiunt opus, aut longius m eadem officina manent, vel intra eumdem temporis tractum plura conficiunt, aut perfeflius, vel etiam parcius materiis utuntur; in his enim casibus majus lucrum domino accrescit, qui proinde majus stipendium, absque ullo detrimento, solvere valet. — Huic quidem agendi rationi multi obstant Socia/istce, quia perfe£tae opponitur aequalitati, et aliunde vires opificum exhaurit, necnon dominis praesertim favet, qui praemium intensiori labori proportionatum concedere non solent Illud tamen systema, non obstantibus quibusdam incommodis, tum heris tum operariis multum prodest, dummodo sapienier et honeste in praxim adducatur, cavendo scilicet ne opifices nimis arduis laboribus protra6le vacent, simulque curando ut hi praemium • accipiant suis conatibus sequale, juxta prudentum aestimationem. l

Aliquando etiam augentur vel minuuntur salaria, secundum scalam mobilem {ecJielle mobile, sliding sca/e), respondentem auantitati et pretio rei venditae; quod fit praesertim in Ansrlia et America. 2

830. (b) Participatio qucedam /ucrorufu, vi cujus operarii, praeter quotidianum et usuale stipendium,quolibet anno aut semestri, quotam partem accipiunt lucrorum quae fecit dominus. Etiamsi enim ille qui omne negotii periculum in se suscepit, emolumentum non teneatur cum operariis partiri, aequum est tamen ut, seposita quadam lucri parte ad

1 De variis modis prcsmiicm solvendi {primes a la produclion, a Vassiduite, d Veconomie, a Vanciennete, etc.) sapienter scripserunt Schloss, op. cit., p. 11-134; Vantaer, La Participation aux benefices, Paris, 1898, p. 25-46; P. Bureau, L'Association de 1'ouvrier au profit du patron et la Participation aux benefices, Paris, 1898; Gitman, Profit sharing, London and Nevv York, 1892, ch. II, p. 44-58.

2 Vanlaer, op. cit.,p. 33-36; Bureau, op. cit., p. 90-99; Gilman, op. cit., p. 56-58.

se tuendum contra adversa, alteram inter se et opifices distribuat; quum partem habuerint in rerum produclione, non decet ut omnino excludantur ab emolumentis, praesertim si hax ingentia sint, et aliunde diminutionem salarii patiantur, quando res non tam prospere succedunt — Ita etiam non parum augetur productio, saltem in multis casibus : quando nempe operarii aliquod praemium supra usuale salarium exspectant, intensius laborare consueverunt. — Hac agendi ratione pariter magis amicabiles et pacificae redduntur relationes inter dominos et opifices, qui hoc modo melius intelligunt se esse cooperatores. l

Revera, jam ab anno 1842, hujusmodi lucrorum participatio in usu fuit apud varias Gentes2, et, quamvis non semper nec ubique felicem habuerit exitum, multum profuit praesertim in officinis in quibus pauciores sunt operarii, qui mutuo exemplo ad melius laborandum excitari possint. Hodie haec participatio fieri posse censetur per distributionem actionum laboris (actionnariat ouvrier, actions de travail) de quibus cfr. Supp/em., p. 236.

831. (c) Subsidia operariis concessa (subventions patronales); quidam scilicet domini aliquam partem lucri dividunt sub forma subsidiorum, quatenus ex superfluis aliquid conferunt variis institutis ad juvandos opifices creatis : ad augendas assecurationes contra fortuitos casus, involuntariam cessationem ab opere, morbos, senectutem aut praematuram laborandi incapacitatem, — ad scholas fovendas in quibus professionalis instruclio datur, — ad salubres domos mediocri pretio comparandas, — ad societates cooperativas instituendas, aliasve honestae recreationis gratia initas, — ad juvandas speciali modo familias numerosa prole oneratas, etc. — Quae quidem valde proderunt, si domini permittant ipsis operariis hos fundos hasve societates gerere, aut saltem in horum gestione partem habere; secus enim mox dififidentiae sensus contra hujusmodi instituta concipiunt, et omnia pati malunt potiusquam recursum habere ad societates quae a solis heris geruntur, et, ut putant, in eorum commodum.

832. (d) Moderatus Reipublica? interventus, non quidem

1 Quse commoda fuse exposita videre est apud Vanlaer, p. 161-I90.

2 Cfr. Vanlaer, p. 47-81; 277-302, ubi recensitas invenies officinas in quibus haec viget participatio; Gilman^ p. 66-411.

co scnsu quod auctoritatc publica definiri possunt modo generali ct universali salaria operariis solvenda; sed exem- plum praebendo, quatenus videlicet Status, Provincia, Muni- cipium, quando opcrarios conducunt, quotam salarii solvant ad decentem eorum sustcntationem plene idoneam, aut executoribus publicorum operum imponant quotam salarii minimi opificibus solvendi; modo generali curando ut salaria in tali civitatc aut provincia definiantur a conciliis mixtis, in quibus delegati ab heris et operariis communi voto rem aeque perpendent, rationibus utrinque honeste expositis.

(e) Associaiiones opificum, quibus hi consociatis viribus id omne consequi valeant quod domini absque detrimento concedere possunt; de quibus collegiis jam paulo fusius dicendum.

III. De collegiis opificum (syndicats professionnels).

833. i° Status quccstionis. (A) Inter media quibus tolerabilior et securior conditio opificum reddi potest, Leo Xlll recenset collegia artificum,- quorum utilitatem in saeculis prizteritis sic describit : " Fabrum corporatorum apud majores nostros diu bene facla consistere. Revera non modo utilitates praeclarasartificibus, sed artibus ipsis, quod perplura monumenta testantur, decus atque incrementum peperere. '" In plerisque tamen regionibus, jam a saeculo XVII, hujusmodi consociationes decrescere coeperunt, posteaque aboletae fuerunt, vetito jure consociandi. Qusedam tamen secreto supervixerunt; aliae sub uno vel alio praetextu institutae sunt, usquedum tandem instaurata fuerit libertas associationis.

(B) Necessitatem hujusmodi collegiorum, nostris moribus accommodatorum, inculcat idem Pontifex: " Eruditiore nunc aetate, moribus novis, auclis etiam rebus quas vita quotidiana desiderat, profecto sodalitia opificum flecrti ad praesentem

• ' Historiamet commoda horum collegiorum descripserunt E. Levasseur^ Histoire des Classes Ouvrieres avant 1789; Martin Saznt-Le'on, Les Corporations de mdtiers; Hubert-Valteroux, Les Corporations d'Arts et Metiers; Btanc, Les Corporations deMetiers; brevius autem L. Garriguet, L'Association ouvriere, 1904. — Eorum statum praesentem exponunt : pro Gaiiid, L. de Seii/iac, Syndicats ouvriers, Federations, Bourses de Travail, Paris, 1902; pro Angiid,P. de Rousiers, Le Trade- Unionisme en Angleterre, Paris. 1904; pro Americd, L. Vigoureux, La concentration des forces ouvrieres dans l'Amerique du Nord, Paris, 1899; R. Ely, The Labor Movement in America, New York, 1886; in Ilctgio, Vandervelde, Enquete sur les associations professionnelles d'artisans et d'ouvriers en Belgique, 1892; pro Germanid, Brandts,

Les associations ouvrieres en Allemagne, 1899, etc.

usum necesse est " Sane jamsupra, n. i85,demonstravimus utilitatem ac moralem consociationis necessitatem; homo siquidem, virium suarum explorata exiguitate, propensione naturali cum aliis inire societates expetit, ut communi consilio et aclione vires suas augeat atque multiplicet.1 Et si hoc verum est de omnibus civibus, potiori jure de opificibus dici debet, qui secus effrenatae concurrentiae solitarii atque indefensi traderentur; cum enim singuli multo minus potentes sint quam heri, sua jura efficaciter vindicare nequeunt nisi consilia viresque uniendo.

834. 2° De relativd utilitate collegiorum mixtorum et independentium. Hic autem exsurgit quaestio quodnam collegiorum genus melius sit, utrum sodalitia mixta (syndicats mixtes), ex opificibus et dominis conflata, an sodalitia separata, ex solis opificibus aut ex solis heris composita. Utrumque genus approbat Leo XIII : " Vulgo coiri ejus generis societates, sive totas ex opificibus conflatas, sive ex utroque ordine mixtasygratum est : optandum veroutnumero et a6luosa virtute crescant. " Inter catholicos tamen, alii mixtis collegiis, alii separatis favent.

835. (A) Qui priori generi favent, ita arguunt2 : (a) sodalitia mixta miituam fidiiciam et concordiam i?iter opifices et domi?ios promovent. Siquidem collegia ex so/is operariis conflata sunt veluti exercitus contra heros armati; ex utraque parte viget perpetua diffidentia, ac saepe inter duos ordines sinejusto motivoerumpitdiscordia. Adcomponendas lites non admittunturalia principiaac principia striclsejustitise et absolutae aequalitatis, neque alia media nisi pacla quae nunc ab heris, nunc ab opificibus minisautmetu extorquentur. Underegimen illud vocari potest regimen separationis, mutuae diffidentiae et solius justitiae, sub minis violenti dissidii vel sub fcedere pacis arma-

1 Ad rem Leo XIII (Encycl. Re?'ii??i Novarum) : " Virium suarum explorata exiguitas impellit hominem atque hortatur, ut opem sibi alienam velit adjungere. Sacrarum litterarum est illa sententia : Melius est ergo duos esse si??iul, qua??i u?iu??i : habe?it e?ii??i e??wlu?nentu?n socieiatis suoe. Si unus ceciderit, ab altero fulcietur. V& soli : quia cu??i ceciderit, ?ion habet sublevante??i se (Ecctes., IV, 9-10). Atqueilla quoque : Frater, qui adjuvatur a fratre, quasi civitas fir??ia (Prov., XVIII, 19). Hac homo propensione naturali sicut ad conjunclionem ducitur congregationemque civilem, sicet alias cum civibusinire societates expetit, exiguas illas quidem nec perfeclas, sed societates tamen."

2 Castelein, Instit. Philos. Moralis et Socialis, p. 400-403; id., Le Socialisme et le droit de propriete, p. 289-304.

tai. — Ex adverso autem, in collegiis mixtis agnoscitur quidem hierarchicus ordo in iis qiue ad direclionem laboris spectant, sed simul cequalitas inter heros et opifices quoad ipsum contractum laboris; varire difficultates qune oriuntur, per fiducialem recursum ad dominos solvuntur, mediante concilio pari numero ex delegatis utriusque ordinis composito (conseit d'usine)\ quare regimen illud vocari potest regimen unionis, mutucc fiducicc et benevo- /e/itia'.

836. (b) Ex hac benevola et mutua dominorum et opificum concordia nascitur industrialis prosperitas, quae non minus societati quam utrique ordini prodest; siquidem labor communis fit intensior, meliusque in eumdem finem ordinatur, ideoqueplura ac perfectiora producuntur, et lucrum domini aeque ac salarium opificis augeri potest. Ita etiam minuuntur onera laborantium : herus enim, qui opifices suos vere diligit et ab eis diligitur, pronior est ad eis favendum et juvamen pr?estandum : plus enim prodest sequitas caritate temperata quam sola justitia.

(c) Exinde vatidior contra socialismum instiiuitur pugna; cum enim socialistae nihil antiquius habeant quam dissidia inter heroset opifices spargere, ad socialem ordinem efrlcacius evertendum, huic agendi rationi nil validius opponi potest quam mutua utriusque ordinis benevolentia et fiducia : sic enim multa praecaventur dissidia, et, si quae oriantur, non seditione et violentia, sed conciliatione et arbitrio componuntur.

837. (B) Quas quidem utilitates speculative non negant ii qui separaiis collegiis favent; hacc autem animadvertunt : — (a) Per plures annos, Catholici in variis regionibus, maxima cum liberalitate, totis viribus sodalitia mixta instituere conati sunt, infausto tamen exitu. Ita hodie, in Gallia, dum anno 1900, in mixtis collegiis aderant solummodo 29.044 opifices et heri, separatis collegiis industrialibus adhaerebant 170.030 domini et 588.832 opifices. x Ratio est quia opifices mente et ingenio, educatione ac vivendi modo tantum distant a dominis, ut frequenter simul convenire ac colloqui abhorreant; opifices siquidem independentes esse volunt, saltem horis quibus non laborant, dignitatis suce conscW, jurium suorum tencices^justitics potiusquam caritatis cupidi, solidaritatis custodes diligentissimi; heri vero, propriae aucloritatis ac dignitatis studiosi assertores, saepe ambitiosi 'ac divitiarum

1 Apud P. Pic, op. cit. , n. 552; ab illo tempore multum creverunt collegia separata, ut legi potest in periodico Butteti?i de V Office du Travail.

cito comparandarum cupidi, res suas soli gerere volunt, absque ullo Status aut operariorum interventu. J Quapropter valde difficile est in uno eodemque collegio dominos opificesque coadunare.

838. (b) Praeterea separatis collegiis efficacius eliditur ccBca vis effrenatce concurrentuv; ex una parte scilicet, consociati opifices salarium sibi suseque familiae sufficiens communi consilio et actione petunt, et ex altera, consociati domini perpendunt quali pretio res confeclas vendere debeant, ut, absque proprio dispendio, legitimis operariorum petitionibus satisfacere valeant. Cum autem difficultates ac dissidia ssepe oriantur, concilia vocantur deputatorum, ex utroque ordine electorum, et ita, post honestam sinceramque rerum expositionem et disceptationem, lis amice componitur.

Objicitur quidem collegia opificum separata nihil aliud esse nisi legiones contra dominos armatas, ad rebellionem semper paratas, et in socialismum plus minusve prolabentes. — Rem ita se habere in Gallid et quibusdam Germaniai partibus ex multis factis satis certe constat.

jResp. Concedimus quidem collegia opificum, quando primum instituuntur,ac prgesertim ubi optimi operariorumab eorum ingressu deterrentur, saepe quemdam rebellionis spiritum fovere, et socialistarum placita plus minusve amplecli; inde nascuntur dissidia, cessationes ab opere ex condiclo, violentiseque permultse. Sed tractu temporis, experientia atque rerum socialium studio, duces consociationum paulatim intelligunt nihil violentia. ac seditione obtineri posse, cum officinarum ruina non minus operariis quam heris noceat; quapropter, post varia tentamina, sapere incipiunt resque saniori mente considerare, etlegitimis mediis suam sortem meliorem efficere satagunt. Ita prsesertim in Majori Britannia2 et Statibus Americae Foederatis3; proindeque exspeclari potest, post aliquod

1 Ad fusiorem rei intelligentiam, cfr. J. Huret, Enquete sur la Question sociale en Europe, Paris 1897; G. Routier, La Question sociale et l'opiniondu pays, Paris, 1894; G. Lebon, Psycbologie du Socialisme, Paris, 1902, p. 44-56; 317-323; 332-342; 414-418.

2 Sydney and Beatrice Webb> The History of Trade Unionism, London, 1894; G. Howell, Trade Unionism new and old, London, 1894;

F. Fagnot, Le Syndicalisme anglais, Paris, 1903; de Rousiers, op. cit.

3 R. T. Ely, The Labor movement in America, New York, 1886;

G. E. N. Neitt, The Labor Movement, 1887; Levasseur, op. cit., t. I, p. 237-305. — Recenter, in 230 Congressu Americance Foederationis opificum, Bostonii habito (nov. 1903), Pra^ses Gowpers aperte declara-

DE GONTRACTIBUS IN SPEGIE. 373 tempus, res ita se habituras in Gallia, praesertim si honesti ac bene morati opifices collegia independentia instituant, juraque sua non minus strenue, sed magis legitime quam socialistae vindicent. '

839. (c) His collegiis bcnc ordinatis promovetur operariorinn educatio, quatenus videlicet hi, proprise dignitatis magis ac magis conscii, in sua artc peritiores, in suis moribus puriores ac temperatiores, in rebus gerendis solertiores fieri conantur; ita v. g., vi statutorum in quibusdam collegiis vigentium, excluduntur ebriosi, blasphematores, luxuriosi, uno verbo ii omnes qui honestatem aut bonos mores ofifendunt. 2 — Praeterea, quando consociati opifices sunt catholici, bonisexemplisverbisquehortatoriis ad colendam virtutem religionemque sese mutuo excitant, aliosque ad praxim religiosam suasione et benigna agendi ratione haud raro adducunt.

840. (d) Ita etiam via paratur colleclivo contraclui laboris, qui rite intelle6lus dominis aeque ac operariis prodest; in magnis siquidem ofificinis, moraliter impossibile evadit ut heri cum singu/is opificibus contradlum laboris ineant; aliunde, ut aequum sit pa6tum, nec multis dissidiis occasionem praebeat, conditiones quoad quantitatem aut qualitatem operis, necnon pretii determinationem, minutim definiri debent. Jamvero ad haec omnia juste definienda, nihil magis expedit quam conventio delegatorum, qui partesherorum et opificum ex officio gerant : quod quidem facile praestatur si adsint collegia herorum et opificum separata; tunc bat socialistarum doclinas solido carere fundamento, imo erroneas esse et in praxi impossibiles. (Report of the proceedings, Washington, 1903; Bulletin de VOffice du Travail, mars 1904, p. 240.)

1 Revera cotteoia typographoricm, quae antiquiora sunt, majorem exhibent prudentiam, ut videre est ap. L. de Seii/iac, p. 121-125.

= Exempla habes, pro America, ap. Ely, op. cit., p. 120-160; pro Angtid, ap. P. Bureau, Le Contrat de Travail, p. 227-228, ubi haec referuntur verba unius e ducibus opificum : " Croyez-vous que si nous luttons avec 1'ardeur que vous connaissez..., ce soit uniquement pour vous faire gagner trois ou <\\2l.xz pence de plus par jour? A quoi cela servirait-il si vous continuez a parier aux courses, et a vous enivrer dans les public houses? Beau resultat de nos efforts en verite! Non, mes amis, sachez-le bien, ce que nous voulons, ce qu'il nous faut obtenir, c'est que vous vous eleviez k une vie meilleure, a une vie plus conforme a la dignite de 1'espece humaine. "

enim ab ipsis operariis libere cliguntur deputati, quiipsorum jura tueantur, proptereaque conditiones a deputatis subscriptae, facilius ratae habentur et adimplentur.1

841. (C) Conclusio. Cum utrinque non spernendae afferantur rationes, quisque potest, prout libuerit, alterutri collegiorum generi favere.

(a) In parvis officinis, ubi heri et opifices facilius convenire possunt et amicae relationes haberi, ;/«lrfo_collegia utiliter institui valent2; curent tamen domini ut operariis liceat libere mentem suam aperire et exponere quales immutationes sibi placeant aut displiceant; ipsis pariter liberum sit proprio motu varias societates instituere ac gerere, ne secus omnino ab heris pendere videantur, posteaque, hujus dependentiae conscii, in apertam rebellionem propendant.3

842. (b) In magnis autem officinis, attentis psychologicis dispositionibus tam diversis opificum atque dominorum, necnon experimentis in variis regionibus fa6t,is, saepe moraliter impossibilis evadit mixtorum collegiorum institutio et diuturna conservatio. Hinc hodie, apud plerasque Gentes, sive catholicas sive acatholicas, vigent collegia separata, quae tamen pacem et concordiam tueri conantur Concilio mixto conciliationis et arbitrii. Sedulo tamen curandum est ut hujusmodi collegia, praejudiciis politicarum partium sepositis, spiritum seditionis non foveant, sed potius legitimis mediis bonum operariorum professionale, physicum, intellectuale, morale et religiosum promoveant. Ab his proinde collegiis non arceantur viri probi et honesti, catholicae religioni addi6li; ubi socialistarum errores jam pervaserunt opificum collcgia, alia instituantur independentia, quibus probi se jungere possint; tempus enim veniet quando ope-

1 Raynaud, Le Contrat colleclif de travail, Paris, 1901; P. Bureau. Le Contrat de travail, p. 183-271; P. Pic, op. cit., n. 442-444.

2 Ita in loco diclo Val-des-Bois, amicae omnino vigent relationes inler L. Harmel, qui bonus pater vocatur, ejusque opifices; cfr. L. Harmel, Manuel de la Corporation chretienne, Tours, 1879, p. 23-38; 213-255; U. Guerin, Fileur en peigne du Val-des-Bois (Colleclion Les Ouvriers des Deux Mondes), 2e serie, 38e fns., 1896,

3 Exemplum hujus rei habes ap. La Quinzaine, ieravril 1902, p. 350- 375, Montoeau-les-Mines et le Paternalisme, par P. Bureau.

rarii, a socialistis illecti, intelligent se fuisse deceptos, illisque consociationibus se adjungent quae meliorcm opificum sortem reddcre satagunt, quin tamen totum ordinem socialcm et religiosum cvcrtcre velint.1

Ad rem Lco XIII: " Isti quidem se plerumque intelligunt falsa spe simulalaque rerum specie deceptos... Fracto animo, extenuato corpore, quam valde se multi vellent e servitute tam humili vindicare : nec tamen audent, seu quod hominum pudor, seu metus inopi?e prohibeat. Jamvero his omnibus mirum quantum prodesse ad salutem collegia catholicorum possunt, si haesitantes ad sinum suum, expediendisdifficultatibus, invitarint, si resipiscentes in fidem tutelamque suam acceperint. "

843. (c) Ut catholicorum collegia professionalia bonum privatum et sociale promoveant, catholico spiritu imbui dcbent et ad perfectionem pictatis et morum, non minus quam ad incrementum bonorum corporis, animi, reique familiaris tendere. Quapropter sacerdotes, qui opificum collegiis sese adjungere nequeunt, in multis regionibus, curare debent ut quidam saltem ex catholicis, qui haec collegia ingrediuntur, ita sint in fide roborati ac genuina pietate instituti ut verbis et exemplis alios instruere valeant; sicut enim modicum fermentum totam massam sublevat, ita pusillus grex devotorum totam laborantium multitudinem paulatim ad meliora convertet.

Quod quidem Leo XIII illustrat exemplo priorum christianorum,

' u Les ouvriers qui sont refraclaires aux excitations socialistes, et qui ne demandent qu'a secouer le joug du parti socialiste sont nombreux; nous croyons meme qu'ils sont la majorite. Mais abandonnes a eux-memes, que peuvent-ils faire, sinon courber 1'echine devant les plus violents et les plus audacieux? Ils ne pourront resister serieusement que du jour ou au syndicat socialiste on opposera une organisation syndicale accueillie par les chefs d'industrie avec une sympathie reelle. " (Delcourt-Haillot, in periodico Reforme sociale, 16 mai 1902, p. 767). — Revera christiana aut indepe?idc?itia opificum collegia instituta sunt in Belgio (P. 7?utte?i, Mouvement syndical chretien en Belgique, Gand, 1903; L. Varlez, Quelques pages d'histoire syndicale belge, ap. Musee social, mars 1902); in Ger??ia?iid {Tondeur-Scheffler, Les Syndicats ouvriers allemands, ap. Musce social, avril 1902; G. Blo?idel, Le Mouvement syndical chretien en Alleroagne, ap. La Quinzaine, ier janvier 1902, p. 30-41); in Gallid hodie nationali consociationi catholicorum opificum adhasrent 140000 viri et mulieres, quorum numerus in dies crescit, faventibus non paucis cpiscopis, ut ad calcem opens gallice exponetur.

quorum plerique opere manuum viclitabant : " Cernere licebat impigros, laboriosos, pacificos, justitiae maximeque caritatis in exemplum retinentes; ad ejusmodi vitae morumque spectaculum, evanuit omnis prsejudicata opinio, obtrectatio obmutuit malevolorum, atque inveteratse superstitionis commenta veritati christianae paulatim cessere. " Ita christiani artifices, si pietati arduum laborem conjungant, simulque industrios, modestos ac benignos sese ostendant, multorum fiduciam ac benevolentiam sibi conciliabunt, etcatholicae religioni revcrentiam et honorem1.

IV. De cessatione ab opere (greve, strike).*

844. i° Status quaestionis. (A) Quando initur contraclus laboris, definitur explicite aut implicite quamdiu durare debeat; quo posito, injuste agunt opifices aut domini, qui, sine gravi ratione, e legitima conventione desistunt, ideoque damnum exinde alteri illatum compensare tenentur.3 — Si vero contraftus fuerit ab initio, vel evaserit injustus (quod ex regulis superius expositis, n. 793-^02, dijudicari potest), injuriam non committunt qui, propter laesionem quam patiuntur, a contractu recedunt. — Tempore elapso, sine injuria erga dominum operarii desistere possunt, etiam absque ulla ratione : eis enim licet sive quiescere, sive aliis operam suam locare.4

(B) Sed quaestio exsurgit num opifices possint turmatim

1 Ad reclam et christianam juniorum opificum institutionem multum conferunt quaedam catholicae societates, quae, dum christianarum virtutum praxim assidue inculcant, adolescentes edocent quomodo legitimis mediis, illaesis dominorum juribus, suam sortem meliorem reddere valeant. Cfr. Max Turmann, Education populaire, 2e 6d.

' Lehmknhl, Arbeitsvertrag und Strike, Freiburg, Herder, 1895, gallice Le Contrat entre patrons et ouvriers et les greves; Pottier, op. cit., n. 172-183; Vermeersch, op. cit , n. 470-477; Antoine, op. cit., p. 462-470; Rutten, Nos grevres houilleres et 1'aclion socialiste; Turquan, Les Greves, Paris, 1890; L. de Seilhac, La Greve de Carmaux, Paris, 1897; id. Les Greves, 1903; Howell, Conflicls of Capital and Labour, London, 1890; Levasseur, op. cit., t. I, p. 497-571; W. F. Willougby, La Corporation de 1'Acier des Etats-Unis et la Greve de ses ouvriers en 1901, traduit de 1'anglais par J. de Montaignac, ap. Musee social, fevrier 1902.

3 Quod generatim leges civiles sanciunt; pro Gallid, cfr. Planiol, n. 1878-1896, ubi exponuntur leges 27 dec. 1890 et 19 juil. 1901.

4Attamen, si laborare indigent ad sui suorumque sustentationem, nec affulget spes alium dominum inveniendi a quo conducantur, ex caritate et ex prudeniid teneri possunt ad non relinquendum opus- ex condiclo ab opere cessare, eo fine ut majus salarium aliasve conditiones ab heris obtineant aut extorqueant Quae quidem cessatio ab opere operistitii nomine appellatur, et definitur communis multorum operariorum secessio ex condiclo ad qucedam emolumenta ab heris consequenda. — Saepeoperarii a laborando desistunt ad majorem mercedem obtinendam, sed aliquandoetiam ut labor minusdiuturnus minusque gravis fiat, aut quia quidam opifices, praesertim si sint consociati, dimissi fuere vel durius tractati; quandoque conqueruntur fidem laesam fuisse, aut iniquam stipulationem contractui adnexam. Iiaud raro, praesertim in Gallia, a politicis agitaloribus excitantur,1 qui amorem afTectant erga populares, ut eorum captent sufTragia; hinc aliquando evenit ut plerique causam ignorent cur operari recusaverint, et nesciant quid ab heris petendum sit.

845. 20 Principia de cessatione ab opere. (A) Communis cessatio ab opere ex condiclo non licet nisi gravi de causd, post maturam deliberationem, et inutiles conatus ad litem pacifice dirimendam.

(a) Etenim operistitium est veluti bellum inter heros et opifices, multaque mala secum trahit : " Genus illud cessationis non heros duntaxat, atque opifices ipsos afificit damno, sed mercaturis obest reique publicse utilitatibus, cumque haud procul esse a vi turbisque soleat, saepenumero tranquillitatem publicam in discrimen adducit.2"

Revera, toto tempore quo ab opere desistunt, opifices nullum salarium percipiunt, sed pecuniam diuturna parcimonia thesaurizatam, ad sui suaeque familiae sustentationem expendunt; domini autem non solum nullum faciunt lucrum, sed expensas saepe one-

1 " Utique pars opificum longe maxima res meliores honesto labore comparare sine cujusquam injuria malunt : verumtamen non pauci numerantur pravis imbuti opinionibus rerumque novarum cupidi, qui id agunt omni ratione ut turbas moveant, ac ceteros ad vim impellant. " (Encycl. Rcrum novarum). — De variis motivis propter quae fit cessatio ab opere, vide L. de Seilhac^ les Greves, 177-229.

2 Encycl. Rerwn Novarum. — Ita, Massiliis, an. 1901, opifices, ab opere desistendo, amiserunt circiter 2.000.000 fr., civitas ipsa 25.000.000 fr. per hebdomadem; in Statibas America Fa»deratisy vigente cessatione ab opere in carbona?iis (houitteres) Pensylvaniae an. 1902, domini amittebant circiter 157.500.000 fr. — Cfr. L. Seithac, op. cit., p. 23-32.

rosas incurrnnt ad sua aedificia laborisque instrnmenta tuenda ct reficienda, opportunitatem amittunt merces suas vendendi non solum pro praesenti, sed saepe etiam pro futuro tempore, cum non pauci emptores ad alios fabricatores recurrere soleant, et hanc consuetudinem ssepe postea retineant. Insuper viae ferreae, necnon quaedam aliae ofncinae, quae ab illis pendent in quibus cessavit opus, haud modica damna exinde patiuntur; quandoque totius provinciae industria et commercium intricatis difficultatibus involvuntur,numerusque pauperum in tota regione valde augetur. — Nec tacenda sunt mala ordinis moralis quae inde exsurgunt, odia nempe q.uae cives dissociant, morum cormptio quae ex diuturna otiositate naturaliter fluit, blasphemice contra religionem, aclus violenti et injusti quibus personae aut res impugnantur, aliaque hujusmodi.

Jamvero principium ethicse inconcussum est tot tantaque mala permitti non posse absque gravi ratione, quae his malis vere proportionetur; bonum igitur quod ex operistitio exspe6latur debet esse maximi momenti, spes illud consequendi bene fundata; proindeque commoda et incommoda sedulo et mature pensanda sunt in omni justitia et caritate. Prreterea necesse est ut nulla suavior ac melior via praesto sit finem intentum assequendi; priusigitur convenire debent viri probi et honesti, ab heris et operariis delegati, ut, in quantum fieri potest, lis pacifice componatur mutuis concessionibus; imo, omnino expedit ut, si delegati in unum idemque placitum consentire non possint, res arbitris judicanda relinquatur.

846. (b) Quando vero adest ratio proportionate gravis, mature ac diu perpensa, et lis non potuit pacifice prsefatis mediis componi, licet operariis ab opere^r condicl 0 desistere, dummodo bpnum finem prosequantur; agitur enim de ac~tu in se indifTerenti, ex quo duplex secuturus sit effectus, et ex hypothesi, bonus effectus intentus prsevidetur superaturus malum effe£tum; et si tale jus, in his circumstantiis, opificibns denegaretur, vix alio modo sua jura tueri possent.1 —

1 Ita Leroy-Beaulieu, Traite, t. II, p. 453-454; Lehmk., Theol. moralis, t. I (ed. 1 ia, n. 1348), ubi ait : " Ante hoc tempus (elapsi contractus)5 operistitium facere injustum non fuerit si ex parte domini aperta committitur contractus lassio neque ille monitus velit ab inferenda injustitia desistere. Immo in tali casu, quando de tuendo jure magni momenti agitur, fieri potest ut, non violentiam quidem, at moralem quamdam coactionem contra alios operarios exercere... liceat excludendo eos a bonis indebitis ne ipsi injurise repulsam inefficacem reddant, modo

DE CONTRAGTIBUS IN SPEGIE. 379

Nec dicatur illud medium esse prorsus inefficax; nam, fatcntibus etiam scholae liberalis ceconomistis, etiamsi opifices multa damna ex operistitiis passi fuerint, majora tamcn commoda saepe ex eis consecuti sunt; saepe etiam timor ne cessatio ab opere praevaleat, dominos inducit ad operariis concedendum quidquid, sine detrimento, largiri possunt.1

847. (B) Etiam quando cessatio ab opere legitima est in se, violenta media adJiiberi non debent sive ad deterrendos alios a /aborando, sive ad damnum Jieris inferendum.

Ratio est quia illegitimis mediis uti non licet etiam ad bonum finem prosequendum; jamvero violentia est quid illegitimum, nec adhiberi debet nisi ad vim repellendam. Ouapropter opifices, qui desistunt ab opere, non possunt vi alios cogere ad idem faciendum, nec percutere aut vulnerare eos qui laborare pergunt. Possunt tamen probabiliter, quando de injustitia dominorum certo constat et in commune damnum redundat, alios opifices, praesertim consociatos, moraliter cogere, suasione, justisque minis, (eos v. g. expellendo a consociatione), ne pro his dominis laborent, usquedum justis querelis satisfa<5lum fuerit2; secus enim jura operariorum saepe vindicari nequeunt.

Pariter damnum positive dominis inferre eorum domos aut merces comburendo, vel eos laedendo, non minus jure naturali quam positivo prohibetur; alia enim sunt media ad jura opificum tuenda; imo experientia constat his violentis mediis pessumdari eorum causam, tum quia ita alienatur tamen hi sine proprio damno incurrendo communem cum aliis causam agere possint. Ejusmodi injusta contractus laesio ex parte domini est depressio mercedis aperte injusta, injusta denegatio requiei festivae, continuatio periculi gravis contra bonos mores. "

1 " A tout considerer, les greves ont ete plutot utiles que nuisibles a la classe ouvriere. — Le gain permanent depasse de beaucoup les pertes passageres. — Les greves ont surtout contribue' a faire ameliorer les reglements d'atelier, a re'duire la journee excessive de travail, k rendre plus loyal le mode de paiement, enfin a faire respecler Touvrier par le patron. " (P. Leroy-Beaidieii, Repartition des richesses, p. 626; cfr. p. 395-407; P. Pic, n. 292-295).

2 Ita Lehmk, Casus 278, n. 895 : " Quod si injustitia dominorum clara est et in commune damnum operariorum grave redundat, injustum non erit etiam eos operarios, qui vellent pergere pro illa mercede inferiore laborare, moraliter cogere, ne faciant. "

mens aliorum civium, tum quia locus datur armato interventui Reipublicae.

848. (C) Quando illegitima est cofninunis cessatio ab opere, sive in se, sive ex violentiis usurpatisji^s Statui incumbit huic ftnem imponendi vel abusus compescendi.

Etenim ad aucloritatem supremam speclat bonum publicum promovere, eaque impedire quae societatis ordinem perturbant; atqui operistitia quae fiunt non propter gravem et rationabilem causam, sed ob seditionem fovendam aliave motiva hujusmodi, vel vim inferunt pacificis civibus, eo ipso pacem et ordinem socialem perturbant, maximeque industriae, commercio ac bonis moribus nocent, ut supra di6lum est. " Intersit igitur Reipublicae auctoritas, ait Leo XIII, injectoque concitatoribus freno, ab opificum moribus corruptrices artes, a legitimis dominis pcriculum rapinarum coerceant. "

849. 30 De conciliatione et arbitrio.1 Cum melius sit mala prsecavere quam corrigere, multum sane expedit dissidia inter dominos et opifices praevenire conciliis conciliationis et arbitrii, quorum alia auctoritate privatd, alia lege instituta sunt.

(a) Primum quidem in Anglia, Belgio et Statibus Americce Foederatis, jam ab anno 1860, privata aucloritate creata sunt concilia hujusmodi ex aequali numero dominorum et opificum constituta, ad solvendas difticultates quse de omnibus ad industriam speclantibus saepe oriuntur, v. g. quotitatem salarii, durationem laboris, regulas in officinasequendas, etc. Praeses horum conciliorum est vel unum emembris ab ipso concilio seleclum, vel quidam magistratus regionis qui communi opificum et herorum votoad hoc ofticium eligitur. His mediis multadissidia pacifice composita fuere.

850. (b) Quapropter, in multis regionibus, leges latae sunt ad instituenda ex officio tribunaliamixta, quae lites inter heros et opifices componere valeant, aut ad conditiones definiendas, sub quibus

1 II. Crompton, Industrial conciliation, Londres, 1876; gattice redditum curante Weiler : Arbitrage et conciliation entre patronset ouvriers, Bruxelles; Office du Travail : De la Conciliation et de 1'Arbitrage, Paris, 1893; Weiter, L'organisation des Conseils d'arbitrage etablis en Angleterre, Paris, 1877; Bayles, The Shop Council, New York, 1886, gallice redditum currante Foccroutie : Le Conseil d'Usine, Bruxelles et Paris, 1892; Perofinet, La Conciliation et l'Arbitrage, Paris, 1897; de Seilhac, La greve et 1'arbitrage, Correspondant, de'c. 1902, p. 820-842; Tanquerey, ap. Vacant, Diction. de Theologie, t. I, 1733- 1737.

arbitri eligi possint. In plerisque locis, recursus ad arbitros liber omnino manet; in quibusdam tamen, ut Ilelvetia et Austraiia, coguntur opifices et heri, in casu dissidii, arbitrio sese subjicere.

Quid sit magis opportunum hac de re, inter sociologos controvertitur. Censemus equidem cogi posse operarios et dominos ut sive per se, sive per delegatos, coram magistratu comparcant, ut dissidii motivum et argumenta sua honeste cxponant; sed non expedit ut sententia arbitrorum ita sit obligatoria, ut ei parere cogantur. — Ratio prioris est quia opportunum sane est, ad violentos confli6lus praecavendos, ut utriusque ordinis delegati simul conveniant, suamque mentem plane aperiant; sincera. enim farjlorum et rationum expositione multa praejudicia dimittuntur, viaque concordiae paratur. Jamvero, in multis casibus, nisi legalis obligatio ita agendi utrique parti incumbat, sub quocumque praetextu, alterutra propositam conventionem rejiciet.

Ex altera parte generatim non expedit ut dissidentes sententiae parere cogantur; quis enim operarios coget ad laborandum pro tali domino, contra mentem suam? et, si inviti laborant, nonne opus valde imperfe<5ium erit? Pariter, si domini judicent se non posse impositas conditiones acceptare, sine proprio detrimento, numquid ad certam ruinam damnari possunt?

Nec dici valet prorsus inutilem esse sententiam quae vim legis non habeat; nam cum haec publici juris fiat, opifices et heri ad ei parendum moraliter obligantur, dummodo satis evidenter rationi consentanea videatur; ad id enim publica existimatione impelluntur, ne scilicet aliorum civium indignationem incurrant.

V. De mediis quibus melior effici possit conditio opificum.1

851. Status quaestionis. Quae cum ita sint, probis et catholicis viris officium incumbit, sed proesertim sacerdotibus, omnibus viribus conandi ut conditionem opificum, in quantum fieri possit, meliorem efficiant, et ita concordiam et pacem inter divites et proletarios

1 Soderini, Socialisme et Catholicisme, Lille, 1896, chap. 23-27; G. Goyau, Autour du catholicisme social, Paris, 1900-1903; V. Brants, Les grandes Lignes de l'Econ. pol., Moyens generaux d'ameliorer la situation sociale, t. II, p. 266-363; Millot, Que faut-il faire pour le peuple? Paris, 1901; F. Veuillot, 1'Apostolat social, Paris, 1902; Bou- firmiorem recldant. Ad rem LeoXIIl : " Ad Ecclesiam quod spectat, desiderari operam suam nullo tempore nulloque modo sinet, tanto plus aliatura adjumenti, quanto sibi major in agendo libertas contigerit... intendant omnes animi industriseque vires ministri sacrorum. " — Quae quidem verba, anno 1891 prolata, laici et sacerdotes audierunt, et in variis regionibus catholicce aclioni operam dederunt; hinc diversa creata sunt instituta in gratiam opificum : "mensse ad ruricolarum mutuationes; consociationes, alise ad suppetias mutuo ferendas, aliae ad necessitates ob infortunia levandas; opificum sodalitia; alia id genus et societatum et operum adjumenta. l " Hsec agendi ratio a quibusdam socialismi christiani nomen accepit, minus recte tamen, cum socialismus, qualis de facto propugnatur, christianis dogmatibus aperte contradicat; — ab aliis autem, aclio christiana popularis, et alibi democraiia christiana : prior quidem appellatio nullam difficultatem patitur; posterior, qiue pluribus non placuit, permittitur tamen a Leone XJII, dummodo ad sensum politicum non detorqueatur, nec superiores ac divites excludere videatur, sed " eo unice pertineat, ut qui vitam manu et arte sustentant, tolerabiliorem in statum adducantur, habeantque sensim quo sibi ipsi prospiciant; domi atque palam officia virtutum et religionis libere expleant ; sentiant se non animantia sed homines, non ethnicos, sed christianos esse; atque adeo ad itnum illud necessarium nitan tur. 2 "

Praecipua igitur media hucusque adhibita ad meliorandam operariorum conditionem, breviter recensere haud ingratum erit : i° christiand educatione juniores instruendi sunt, ut boni opifices evadant; i° variis consociationibus adulti simul uniendi sunt, quo securius sibi providere valeant; 30 juvandi sunt aliis consociationibus inter diiiores institutis; 40 in fide ac virtute roborandi sunt per reliqiosas associationes.

852. i° Educatio juniorum christiana, virilis ac profes chage, L'Apostolat paroissial, Paris, 1903; Berardi, De officio parochi nostris temporibus, Faventiae, 1902; E. Rostand, UAclion sociale par 1'initiative privee, Paris, 3 vol., 1892-1897-1902; Vermeesch, Manuel social, Louvain, 1900; Baunard, L'£vangile du Pauvre, 2e ed., Paris, 1904. — De his etiam egimus ubi de Caritate, n. 817-835.

1 Ita Leo XIII, in Encycl. Graves de Communi, 18 jan. 1901; aclionis catholica evolutionem ab anno 1891 descripsit Max Turmann, Le Catholicisme social depuis 1'Encycl. Rerwu Novarum, Paris, 1900.

2 Leo XIII, cit. Encyclica. Graves de Communi, quae tota attente legenda est ; commentarium habes in opusculo : L'Eglise et la Democratie chretienne par Goyau, Toniolo et Pottier, Liege, 1901. — Quid saeculis anteaclis clerus gallicanus fecerit ad promovendum bonum etiam temporale fidelium, exponit Sicard, L'ancien Clergd de Fran^e, Paris, 1893, t. I, pp. 142-192; 318-335.

sionalis. Ad sortem opificum mcliorem efficiendam maxime confert juniorum bona cducatio; multi siquidem, sive domij sive in scholis neutralibus, non rec~te instituuntur. Necesse est igitur ut in piis operibus, qua? patronatus dicuntur, aut in studiorum circulis (cercles detudes, debating xlubs) cducatio complcatur. Qua^ quidem debct csse : (A) christiana; siquidem pietas " ad omnia utilis est, promissionem habens vitae qua± nunc est, et futurae* ;" juvenes enim informando sobrios, castos, laboris et parsimoniae amantes, illos multum sane juvat ad res etiam temporales prospere gerendas. Sed, cum hodie errores ubique spargantur, juniorum fides nutriri et firmari debet : non satis est recte exponere, sed oportet solidis probare argumentis praecipua dogmata, qualia sunt Dei existentia,animae immortalitas, Christi divina missio, Ecelesiae au6loritas, etc. Adolescentes edoceantur quomodo communibus incredulorum difficultatibus pro captu suo respondeant, et, in difificilioribus, ad doclos recurrant. Inter eos quidam seligantur, acutiori intelleclu, nobiliori ingcnio ac majori fortitudine prasditi, qui specialem efTorment societatem, apostolico spiritu imbutam, et alios juvenes verbis et exemplis ad virtutum praxim alliciant. Hierunt veluti totidem apostoli, qui in propugnanda fide moribusque reformandis sacerdotes maximc juvabunt.2

853. (B) Virilis, id est, eo tendens ut animi fortitudinem et inviclum voluntatis robur praestet; ideoque pedetentim pueros in viros immutet, qui sibi sufficere valeant. Opifices siquidem variis exponuntur illecebris, sive interne ex passionibus, sive externe ex vano hominum timore diversisque occasionibus quibus ad malum alliciuntur; maxime igitur interest ut firmiter credant suamque fidem exterius, absque jactantia et rubore, operibus manifestent; pariter ut, in virtute roborati, voluptatum illecebras despiciant, et pravis sociis strenuc resistant. Quare gradatim edoceantur quo-

2 Co?igrcs iiitcrnational officiel du Patronage de la Jeunesse ouvrihe, clu 10 au 13 juin 1900, Paris, 1901; Max Turmann, Les (Euvres conv plementaires de 1'Ecole, Paris, 1900; id. Les Patronages, 3° ed. 1901; Gatouillat, Rdflexions pratiques sur la ne"cessite' et la direclion des Patronages de Jeunes Gens, Tioyes, 1899, modo, gratia Dei juvante, proprias vires augere valeant atque viriliter agere, inutiles peccandi occasiones fugiendo, in necessariis autem fortiter dimicando. * Eisdem exponatur quanta sit consociationis efficacia ad superandas difficultates et energeias multiplicandas ; et quam necessarium sit probos simul uniri, ut malorum contundant audaciam.

854. (C) Professsionalis, quatenus efformet opifices in sud arteperitos ;2 quo peritiores enim simul ac honestiores erunt, eo pluris existimabuntur tum a sociis tum a dominis; quapropter majus salarium et nobiliora munera tempore opportuno consequentur. Nostris autem diebus omnino expedit ut eis tradantur palmaria principia scientice socia/is, quo facilius socialistarum sophismata confutare valeant, et in collegiis opificum plurimum aucloritatis habere; ita enim moderate ac sapienter sua sociorumque jura tueri poterunt; ita etiam via parabitur concordiae inter dominos et opifices. — Puellis autem detur educatio non solum speculativa in litteris et artibus, sed praclica, ut discant quomodo rei domesticce attendere valeant.3

855. 20 Variae consociationes inter catholicos opifices institutae. (A) Imprimis promoveantur collegia opiftcum (syndicats professionnels); nisi enim viri probi et catholici inter se coadunentur, sua jura tueri nequibunt, et aliunde

1 " Oblige^e sans doute de preserver lenfant de certains dangers supe^rieurs a son age ou a ses forces, 1'education n'a pourtant pas pour fin la preservation : ce qui serait la substitution de l'effort du maitre a l'effort de 1'enfant. Elle vise au contraire a former des energies qui puissent se suffire a elles-memes et se garder elles-memes : il faut aider les faibles, mais arriver a les rendre assez robustes pour se passer d'aides... Un mot resume tout : notre education morale veut faire des hommes. " (Ackermann, ap. Congres internat., p. 30-31.)

2 "Oui, il est necessaire de developper la formation professionnelle et de preparer le jeune homme a la cooperation sociale. L'evolution industrielle oblige a l'un, l'dvolution sociale impose 1'autre : ce sont deux el^ments nouveaux qu'il est urgent d'introduire dans l^ducation de 1'enfant du peuple. On completera donc son instruclion, on ddveloppera donc son intelligence et son habilete technique. Puis on l'habituera a la prevoyance, a l'economie, au sentiment de solidarite". — Cfr. Loi du 21 juillet igig sur 1'enseignement professionnel.

3 Ita in Belgio institutas sunt scholas quae dicuntur Jcoles menageres, cfr. Mme Van Gehuchten, Guide de la Jeune Menagere, Lierre (Belgique), 1894; de Diesbadi^ L'enseignement menager, Paris, 1903.

socialistrc sodalitiis operariorum omnino praeerunt, et ordinem socialem mox evertent; de quibus associationibus jam supra egimus, n. 833. Inter ruricolas autem instituantur societates quoe vocantur syndicats agrico/es, quibus agricolae non parum juvantur in discendis optimis mediis ad arva perfectius excolenda, juraque sua legaliter tuenda.1

(B) Promoveantur etiam mutuce illce consociationes [inu~ tucUitisX quibus operarii sibi invicem juvamen et auxilium praestare possunt, et parsimoniam augere.2 Cum enim opifices modicum salarium accipiant, multisque damnis obnoxii sint ex inopinatis casibus aut morbis, vel ex cessatione a labore, multum sane proficient si sobrie, caste ac frugaliter vivendo, aliquam pecuniam seponant, tempore quo res sat prospere succedunt, eamque deponant apud illas societates mutuales dictas, quae in variis regionibus institutae sunt. Quaedam in scholis creatae sunt, ut jam a pueritia juniores parsimoniae studere valeant, et, vana prodigalitate contempta, ad parcius vivendum et futuris necessitatibus providendum assueti fiant;3 has in catholicis scholis instituere omnino expedit.