Articulus 19
Invectio Christi in religiosum.
Deut. VII, 6. SALVATOR. — Te elegit Dominus Deus tuus, ut sis ei populus peculiaris præ cunctis nationibus terræ. Te alloquor, o religiose, et sub nomine tuo cunctas religiosas personas. Te præ ceteris sequestravi ab hoc sæculo nequam, ut mihi toto corde sincere adhæreas, pure ministres, perfecte ac fervide vaces.1 Etenim quidquid in mundo est, aut concupiscentia carnis est, cui per votum castitatis plene renuntiasti; aut concupiscentia oculorum, cui per votum paupertatis te renuntiasse fateris; aut superbia vitæ, cui renuntiasse te constat per obedientiæ votum. His tribus maledictionis seminibus a corde tuo radicitus evulsis, etiam tui ipsius privatum et ad se reflexum improbumque amorem, omnium vitiorum originem et fomentum, simul totaliter exstirpabis.
HOMO. — Quid est amor privatus?
SALVATOR. — Amor quo rationalis creatura amat se in se, et aliam per respectum et relationem ad se ipsam, id est ad propriam utilitatem, delectationem aut honorem, non in ordine ad Deum ac ultimum finem. Ex hoc amore universa oriuntur peccata: quem exstirpare, est se ipsum in Deo pure diligere, utputa Deum super omnia, pure propter ipsum et sui ipsius felicitatem in Deo, nec quidquam creatum, temporale, terrenum, nisi in illo, in quantum videlicet sibi utile necessariumve consistit ad obtinendum ultimum illum beatificum finem. Quumque ad obtinendum finem illum potissime prosit et conferat homini id quod propriæ utilitati, delectationi et honori contrarium est, utputa paupertas, tenuitas victus et vestitus, duritia strati, castigatio carnis, asperitas cilicii, flagellatio corporis, humiliatio, correptio, correctio, aspernatio, persecutio, injuriatio, tribulatio, adversitas, infirmitas, subjectio, abjectio, obedientia, derisio; idcirco privatum amorem exstinguere, est in omnibus his cordialiter gloriari, Deo gratiari, in quantum homo per ista purgatur a vitiis, crescit in gratia, conformaturque Christo propter se passo. Denique, quantum in hac privati amoris eradicatione quis crescit et proficit, tantum in divino crescit et excrescit amore, atque in sui ipsius ac proximorum vera et spirituali dilectione, imo in omni virtute, in sancta humilitate, in patientia triumphali, in mansuetudine stabili, in sobrietate, pœnitentia et pace interna, omnique dono et fructu Spiritus Sancti.2 Amplius, hujus maledicti privati amoris exstinctio est vera et saluberrima mortificatio sui ipsius, odium quoque sui salubre, de quo dixi: Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam æternam custodit eam. Est item abnegatio sui, vivifica et cruciformis imitatio mei, de quibus disserui:3 Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam quotidie, et sequatur me. Est enim violentia virtuosa et optima, de qua fassus sum:4 Regnum cœlorum vim patitur, et violenti rapiunt illud. Sic disce diligere te in Deo, et eris vere doctus ac sapiens; taliter in Deo te ama, et sufficit.
O insipientia atque perversitas hominum, qui relicta compendiosissima hac doctrina, hac saluberrima lectione, sapiensissimo hoc studio seu conatu, supervacua legunt et discunt, inutiliter occupantur, non implentes quod scriptum est, Quæ præcepit tibi Deus, illa cogita semper! O quantam in mente tua, o religiose, requiem, fructum, consolationem, exuberantiam gratiarum sentires et possideres, si in hujus privati amoris exstirpatione te efficaciter occupares, strenue exerceres, digne proficeres, perseveranter persisteres! Quanta per hoc in futuro tormenta evaderes! Quam gloriosissimam felicitatis æternæ coronam acquireres per hoc ipsum, et tranquillitatem possideres dulcissimam! Denique, ad hoc tendere obligaris idonee, non segniter, sed seriose et fructuose, quum status religionis sit status perfectionis adipiscendæ, in quo ad perfectionem non pergere, est retrorsum damnabiliter ire, deficere ac perire.
Ex prætactis advertere potes an in schola virtutum, hoc est in sancta religione, profeceris, et quantum in ea profecisti aut defecisti. Si jam multis diebus in religione fuisti, et adhuc tam proclivem te sentis ad motus superbiæ, indignationis, iræ, impatientiæ, ut heri et nudiustertius; si caritativam et justam reprehensionem, castigationem, instructionem gratanter et tranquille non suscipis; si verbum seu signum aspernationis, exercitationis, probationis æquanimiter non acceptas: ubi est gloriatio tua? ubi laborum tuorum profectus?5 ubi professionis tuæ impletio? Nonne mentitur iniquitas sibi, et putans te aliquid esse quum nihil sis, te ipsum seducis?67
Præterea religiosorum diversi sunt gradus. Quidam sunt penitus negligentes, qui averterunt oculos suos ne videant cœlum, ne Judicem cœlo præsidentem considerent;8 et suæ salutis prorsus immemores, vota quæ promiserunt Altissimo, quotidie transgrediuntur. Hi in statu sunt penitus damnabilissimo, incorrigibiliores frequenter mundanis hominibus, quum voti transgressio enormius sit peccatum quam perjurii crimen. Porro alii sunt religiosi in extremo contrario constituti, non solum sua vota efficaciter adimplentes, sed in aliarum quoque observantiarum Ordinis sui adimpletione solliciti, jugiter timorati, interni et ad spirituales profectus accensi, exemplares, custoditi in verbis omnique sensu, conscientias suas quotidie perscrutantes, purgantes, perficientes. Alii sunt quasi inter hos extremos in quodam medio collocati, substantialia Ordinis sui (ut præsupponunt) custodientes, sed remissi et laxi in aliis;9 pigri et somnolenti in divinis, et ibidem incustoditi in visu ac aliis, proni ad risum, ne dicam etiam ad derisum; in colloquiis dissoluti, verbosi interdum et contentiosi; in concessis solatiis dissoluti, reatibus loquendi non dumtaxat linguas suas, sed et alia membra culpa multiplici implicantes. Isti non toto corde Deo cohærent, sed et partim propriis libertatibus, consolatiunculis sensualitatibusque indulgent. Qui auscultent quod deprompsit Osee : Divisum est cor eorum, nunc interibunt ; et quod in Apocalypsi prolatum est uni hujusmodi : Scio opera tua, quia nec frigidus es nec calidus. Utinam frigidus esses aut calidus. Sed nunc quoniam tepidus es, incipiam te evomere de ore meo : quia dicis, Dives sum, et nullius egeo ; et nescis quia tu es miser et miserabilis, pauper, cæcus et nudus ?10 Tales quippe frequenter putant se bene stare, quum longe sit aliter ; et quo in sua æstimatione sunt modo magis securi, eo in futuro erunt minus tuti. Hi namque ad passionum suarum motus ac impetus sunt proclives, ad indignandum et irascendum etiam superioribus suis proni, si corripiantur, aut aliquid eis negetur caduci. Et quamvis voverint paupertatem, tamen si modicum eis desit, ad murmurandum et obloquendum erunt procaces, non pensantes quod tenuitas victus et vestitus indispensabiliter sit de religionis essentia. Heu, heu ! quomodo negligentia et ruina, torpor et ignavia, curiositas, superfluitas, loquacitas, ac consimilia multa mala paulatim sanctam intrant religionem atque inficiunt eam?
Præterea, quum in omni Christiano, quanto magis in religioso detestanda sit stulta et infelix illa pronitas ad loquendum ac odienda loquacitas, o tu, religiose, cur perdis te ipsum? Cur negligis debitum tuum profectum? Cur pro istis vilissimis solatiis privas te charismatibus gratiarum pretiosissimis? Nonne Patres sancti Spiritu Sancto pleni, scientes quot mala nascantur ex lingua irrefrenata, inter observantias regulares præcipuam statuerunt observationem silentii? Quam certe quam diligenter voluerint observari, hinc constat quod fractionem silentii decreverunt tam publice recognosci, tam dire puniri. Interea scias quod omnis oratio intelligibilem habens sensum, prolata sine licentia, fractio silentii est censenda, ut si dicas: Quis est ille? Cur ergo ad hujusmodi verba, quæ reputas pauca, tam pronus es undique, in divinis et extra divina, in choro, in sacristia, in ecclesia quoque et extra? Non advertis quod ait Scriptura, Vidisti hominem velocem ad loquendum? stultitia magis speranda est quam illius correctio;11 et iterum, Qui custodit os suum, custodit ab angustiis animam suam; itemque, Si quis putat se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio?12 Quis in sanctæ religionis putasset exordio, quod religiosæ personæ, tempore procedente, tot culpis et vitiis inquinarent et excæcarent animas suas? An tibi puta sufficere quod corporaliter recessisti de sæculo et propinquis, ac habitu commutato, religionem ingressus es Ordinemque professus, qui spiritualiter mundum intra te tenes clausum per affectiones mundanas, sensuales, inanes? Ignoras quod cui plus datum est et commissum, plus requiretur ab eo, et qui majora promisit, ad altiora tenetur, sine quorum impletione salutem non consequetur?
Postremo, te alloquor, vicarie mi, qui religiosis præes personis.1314 Quia si sub tuo regimine observantia religionis laxetur, insolentia, dissolutio, refrigescentia caritatis subintrent, nisi forsan totis viribus malis illis renitens, quod requirit officium, debite exsequaris; nequaquam sis mollis et negligens in corrigendis excessibus, in adimpletione præcepti paternæ ac fraternæ correctionis, in cooperando saluti atque profectui commissi ac crediti tibi gregis. Et per hæc tuam ostende caritatem et fidelitatem ad eum cujus vicarius es, et ad eos quos ille pretiosissimo sanguine suo redemit.
HOMO. — Me, Domine mi, optime instruxisti, vehementer perterruisti, ac boni fecisti propositi. Superest ut ejusdem propositi exsecutorem me facias tibi acceptum.
SALVATOR. — Quod tuum est facere non pigriteris; ego quod meam condecet pietatem non subtraham. Verumtamen unum adhuc habeo contra te, et quid sit illud, in fine dialogi hujus addam.
Footnotes
Chapter 20 of 21