Capitulum XVIII

45. (Vers. 26.). Et notum feci eis nomen tuum; Psalmus: « Narrabo nomen tuum fratribus meis »; Matthaei undecimo: « Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare ». Nec tanlum fecit notum per se, sed anTjplius faciet notum per Spirilum sanctum; ideo dicit: Et notum faciam, et hoc per Spirituni sanctum, qui est amor Patris el Filii; ideodicit: Ut dilectio, qua dilexisti me, sit in ipsis, per Spiritus sancti donationem; ad Romanos quinto- « Carilas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis ». Et ego in ipsis, quia, primae loannis quarto, « qui manet in caritate in Deo manet, et Deus in eo »; et ideo dicitur ibidem: cumque fuerint, est et ille; scd beati sunt cum illo, quia beati

o In hoc cognovimus, quoniam in ipso manemus, et ipse in nobis, quonjara de Spiritu suo dedit nobis ». Et qui hunc Spiritura habet et Filium securus est, ut habeat Patrem. Unde Augustinus dicit, quod « Pater Filium suum dedit in pretium redemptionis, Spiritum sanctum in pignus adoptionis, se ipsum in hereditatem adoptatis».

46. Quaest. I. Sed quaeritur de hoc quod dicit: ut, ubi ego sum, et illi sint mecum. — Contra: Supra decimo quarto: In domo Patris mei mansiones multae sunl.

Respondeo: « In dispari claritate par gaudium »; ratione claritatis disparis est multitudo; ratione communis gaudii, ubi caput el membra.

Secundo agitur de his quae passionem

concomitantur, quadrupliciter.

1. Haec cum dixisset etc. Supra egit de antecedentibus ad passionem, scilicet a fine undecimi; hic agit de his, in quibus passio consummatur. Et quia in passione comprehensus est et iudicatus, occisus et sepullus; ideo dividitur haec pars in quatuor partes. In prima agitur de Chrisli comprehensione; in secunda, de eius condemnatiom, ibi: Et adduxerunt eum ad Annam; in lertia, de eius passione, ibi: Susceperunt aulem lesum etc.; in Vel potius auclor libri de Spiritu el anima (inter opera

2. Quaest. II. Item, habitat lucem inaccessibilem, primae ad Timotheum ullimo

Respondeo, quod inaccessibile, vel quia nullo modo, vel quia diflSculter, vel quia non humana virtute, vei quia acceditur sola divina gloria.

48. Quaest. IIL Itera, excellentiae corrumpunt; sed claritas Dei est exceilfintissiraa.

Respondeo: Intelligendum: ubi apprehendens est corporale, apprehensum potest laedere.

49. Quaest. IV. Itera quaeritur de hoc quod dicit, quod mundus, id est mundani, non cognoverunt. — Contra; Ad Romanos primo: Qui cum Deum cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt etc.

Respondeo: Est notitia simplex et approbationis; simplici notitia noverunt, approbationis ma; et ideo cognoscendo nihil meruerunt. quarta, de sepulturae conditione, in fine decirai noni, ibi: Post haec autem rogavit Pilatum.

Pnmo, d« Christi oomprehensione.

In prima igitur parte, in qua manifestatur, qualis fuit Christi comprehenno, tria ostenduntur: primo, quod fuit prodiliosa; secundo, quod voluntaria, ibi: Lesus aulem sciens guaeventura erant; tertio, quod ignominiosa, ibi: Cohors ergo et tribunus etc.

In prima igitur parte procedit sic. Ostendit primo adventum Chrisli ad locum cognitum proditori; secundo, adventum proditoris ad illum locum, ibi: ludas ergo etc.

2. (Vers. 1.). Continuans igitur dicta dicendis Haec cum dixisset, supple: quae praedicta sunt; Icsus egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron. Iste transitus praesignatus fuit secundi Regum decimo quinto =: « Rex quoque transgrediebatur torrentem Cedron ». Genitivus pluralis est Cedron, id est trans torrentem cedrorum, quia ibi erantarbores illae. Egressus, de civitate, quia extra comprehensus el passus; ad Hebraeos ultimo: « Christus extra portam passus est » etc. Ubi erat hortus, in quem inlroivit ipse et discipuli eius, non tanquam fugiens vel abscondens se, sed quietem quaerens; Canticorum sexto: « Descendi in hortum meum, ut viderem »; Psalmus: « In pace factus est locus eius »; unde subdit:

3. (Vers. 2.). Sciebat aulem et fudas, qui tradebat eum, locum. Et ratio subditur: Quia frequenter Lesus conveniebat illuc cum discipulis suis. Victor: « ludas hunc locum notaverat, eo quod ad illum Dominus saepe venire eonsueverat ». Locus iste erat in pede montis Oliveti; illuc ibat Lesus frequenter; Lucae vigesimo primo: « Erat diebus docens in templo, noctibus autem exiens morabatur in monte Oiiveti ».

4. (Vers. 3.). ludas ergo, cum accepisset cohortem. Hic notatur adventus proditoris cum taUbus, qui possent capere et tenere et ducere. Ideo, cum accepisset cohortem, a gentiUbus scilicet, et a principibus et Pharisaeis ministros, quia illis eum tradebat; Matthaei vigesimo sexto dicitur, quod « abiit ad principes sacerdotum et dixit illis: Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tradam »? Venit illuc, quasi ipse ductor aliorum, cum laternis ct facibus et armis, ne posset latere in nocte; quia enim in tenebris ambulabant, ideo lumen a facibus mendicabant; lob vigesimo quarto: « Si subito apparuerit aurora, arbitrantur umbram mortis; et sic in tenebris quasi in luce ambulant »; vel se defendere; et hoc faciebant, quia nihil divinum in eo credebant, sed humanam tantum potentiam.

5. Quaest. I. Sed quaeritur hic primo de hoc quod dicit loannes, quod post orationem egressus est tra7is lorrentem Cedron; quia, sicut dicit Augustinus, de Concordia Evangelistarum, fmito sermone, facta est contentio, quis eorum videretur esse maior.

Et dicendum, quod verbum beati loannis non est intelligendum praecise, quod statim post orationem, sed quod post orationem et non ante.

6. Quaest. II. Item, Matthaeus vigesimo sexto dicit, quod venit Lesus in villam, quae dicitur Gethsemani. Lucas vero vigesimo secundo dicit, quod egressus ibat secundum consuetudinem in montem Olivarum; loannes, quod trans torrentem Cedron. — Videtur hic esse contrarietas.

Respondet Augustinus in tertio de Concordia Evangelistarum: « Mons, inquit, olivarum iste locus est, cuius nomen Matthaeus et Marcus dixerunt Gethsemani; et ibi intelligimus fuisse hortum, quem commemorat loannes ». Et Victor dicit, quod « villa illa sita est in pede niontis Oliveti ».

7. Quaest. III. Item quaeritur: quare Dominus egressus est urbem nocte? — Videtur, quod voluerit latitare.

Respondet Chrysostomus, quod hoc non tantum fecit tunc, sed etiam saepe facere consuevit.

ut a tumultu hominum se subtraheret et de necessariis loqueretur.

8. Quaest. IV. Item, cum ludas reliquisset eum domi, quomodo non duxit illuc cohortem, sed ad hortum?

Respondet Chrysostomus, quod libentius eum domi quaereret, ut dormientem inveniret; sed sciebat, eum consuetudinem habere frequenter extra pernoctare.

9. Quaest. V. Item quaeritur: cum cohors illa esset militum gentilium, quomodo sequebatur ludam?

Respondeo: Quod corrupti erant per pecuniam datam, vel promissam. Unde Chysostomus: « Veri erant milites, pecuniarum gratia omnia facere meditantes ».

10. Quaesl. VI. Item quaestio est: quare de die non venerunt ad comprehendendum eum, cum haberent tantam cohortem?

Et respondet Chrysostomus, quod timebant turbas, quae eum de die sequebantur.

11. Lesus autem, sciens. Hic ostendilur, quod comprehensio Chrisli voluntaria fuit ex parte Christi quadrupliciter: primo in hoc, quod cum posset laseipsum obtulit; %&cmAo, quod se offerendo inimicos prostravit; tertio, quod se offerendo solo imperio discipulos liberavit; quarto, quod eos resistere non permisit.

(Vers. 4.). Notatur ergo primo, quod voluntarie comprehensus est, quia latitare potuit; unde dicit: Lesus autem, sciens omnia, quae ventura erant super eum, ac per hoc valens eos declinare, antequam venirent; Ecclesiastici vigesimo tertio: «Oculi Domini multo plus lucidiores sunt super solem » etc. Et tamen se ipsum obtulit; unde dicitur: Processit et dixit eis: Quem quaeritis? Processit, id est, se voluntarie obtulit; Isaiae quinquagesimo terlio: « Oblatus est, quia ipse voluit » etc.; in Psalmo: « Confundantur et revereantur quaerentes animam meam ». Augustinus: « Illi eum quaerebant ad occidendum saeviendo, sed quaerebat nos ille moriendo ».

12. (Vers. b.). Responderunf: lesum Nazarenum, in hoc patet, quod eum non agnoscebant. Chrysostomus: « In medio existens excaecavit eos, et sic latere potuit ».

Dicit eis lesv: Ego sum. Hic notatur, quod voluntarie comprehensus est, quia se offerendo illos prostravit; unde sequitur: Stabat autem et ludas, qui tradebal eum, cum ipsis, scilicet cum aliis stantibus; sed audito verbo, non steterunt, immo ceciderunt. Propter quod dicit:

13. (Vers. 6.). Ut ergo dixil eis: Ego sum, abierunt relrorsum, avertendo faciem suam ab eo, secundum illud Psalmi: « Avertantur retrorsum et confundantur qui cogitanl mihi mala». Et ceciderunt in terram. Augustinus: « Una vox tantam turbam odiis ferocem, armis terribilem sine ullo telo percussit, repuht, stravit virtute latentis Divinitatis. Quid iudicaturus faciet, qui iudicandus hoc fecit? Quid regnaturus polerit, qui moriturus hoc potuit»? lob vigesimo sexto: « Et cum vix stillam sermonis eius audierimus, lonitruum magnitudinis illius quis poterit intueri »?

14. (Vers. 7.). Iterum ergo interrogavit eos. Hic notatur tertia ratio, quare voluntarie coraprehensus, quia se ipsum manifestando discipulos liberavit. Manifestat ergo se eis, cum ilerum interrogat: Quem quaeritis? Illi autem dixerunt, sicut prius: lesum Nazarenum. Et sicut iterum interrogavit, ita secundo offert et manifestat se.

15. (Vers. 8.). Respondit eis Lesus: Dixi vobis, quia ego sum. Et quia tunc non cognovistis, iterum dico, ut cognoscatis. Excaecati erant, ne eum cognoscerent, sicut Lucae ultimo: « Oculi eorum tenebantur, ne eum agnoscerent ». Postquam se obtulit, discipulos liberavit soh imperio; unde subdit: Se me quaeritis, sinite hos abire. Augustinus: « Inimicis iubet, et hoc faciunt, quod iubet; sinunt eos abire, quos non vult perire ». Et ostendit n. I; Viden, insuperabilem potentiam, quomodo in medio con-

Evangelista, quod hoc propria virtute fecit; unde dicit:

16. (Vers. 9.). Ut impkrelur sermo, quem dixit, supra decimo septimo »: Quia quos dedisti mihi, 0 Pater, non perdidi ex eis quemquam; quia solus pati voluit; Isaiae sexagesimo tertio: « Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum ».

17. Sed quid est quod dicit: Non perdidi ex eis iii. quemqimm? Nonne dicitur Matthaei decimo sexto: Qui perdiderit animam suam propter me inveniet eam?

Propterea exponit Augustinus de perditione aere7iia, « quia nondum sic credebant in eum, sicut credunt quicumque non pereunt». Illud autem dictum est credentibus perfecte.

18. (Vers. 10.). Simon aulem Petrus.Hk notatur quartum signum, quod voluntarie comprehensus: quia Petrum resistentem compescuit. Innuitur ergo fervor Petri in tuendo Dominum in hoc, quod habens gladium, eduxit eum, quasi non potens continere; et percussit servum pontificis, quasi non disoernens personam, et amputavit auriculam eius dexteram. Chrysostomus: «: Innuit impetum Apostoli, quia ad ipsum caput impetum fecit». Erat autem nomen servo jV/afcAus; hoc, ut dicit Chrysostomus, dixit Evangelista ad maiorem certitudinem habendam. Petrus, zelo Legis accensus, percussit illos maleficos; prinii Machabaeorum secundo: « Vidit Mathathias et doluit, et accensus est zelus secundum iudicium Legis, et accessit et trucidavit euin ». — Spi- ritualiter: Petrus, agnoscens, amputavit auriculam dexteram, id est obedientiam. — Petrum ergo sic resistentem compescuit; unde sequitur:

19. (Vers. 11.). Dixit ergo Lesus Petro: Mitte gladium tuum in vaginam. Victor: « Cesset vindicta, exhibeatur patientia », iuxta illud Matthaei quinto: « Ego dico vobis, non resistere malo, sed si quis te percusserit in unam maxillam tuam, praebe ei alteram ». Et rationem reddit: Calicem, quem dedit mihi Pater, non vis, ut hiham illum? Quasi dicat: si recte sapis, necesse habes, velle quod vult Pater. De hoc calice Matthaei vigesimo sexto: « Pater, si fieri potest, transeat a me cahx iste». Hunc calicem Filius bibit; unde Matthaei vigesimo: « Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum»? et de voluntate Patris; unde ad Romanos octavo: « Proprio Fiho suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum ».

20. (Vers. 12.). Cohors ergo et tribunus etc. i Hic tertio ostenditur, quod comprehensio Christi fuit ignominiosa ex parte cohortis, quia ipsum comprehenderunt et ligaverunt tanquam latronem. Ideo dicit: Cohors ergo, id est multitudo militum in una societate constituta, et tribunus, qui eis praeerat, et minislri ludaeorum comprelienderunt Jesum et Ugaverunt eum. Victor dicit, quod « mos erat ludaeis, ut, quem morte dignum iudicarent, vinctum praesidi traderent », et ita tanquam malefactorem; ideo Matthaei vigesimo sexto dicit Dominus eis: « Tanquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me». Et hgaverunt, ne fugeret, quia dixerat ludas Marci decimo quarto: « Quem osculatus fuero, ipse est; tenere eum et ducite caute ».

21. Quaest. I. Sed quaeritur hic primo de hoc, quod Dominus se ipsum obtulit ludaeis. — Videtur, quod dederit eis occasionem male faciendi.

Respondet Chrysostomus: « Ostendit Dominus omnia, quae suflicientia erant eos revocare », detinendo scilicet visum eorum, ne eum agnoscerent, et deiiciendo eos ad terram solo verbo. « Quia vero in malitia persistebant et nuUam habebant excusationem, tunc deinde manibus eorum tradidit se».

22. Quaest. II. Item quaeritur: cum Petrus tantum irritaret eos, quare non detinuerunt eum?

Respondet Chrysostomus, quod « nuUus alius eos detinuit, sed ea virtus, quae prius proiecit eos

23. Quaest. III. Item quaeritur: cum iussum esset Petro, quod non haberet peram; quomodo tunc habebat gladium?

Ad hoc respondet Victor, quod Dominus man- 1. datum illud dedit eis, quando misit ad praedicandum; instante vero persecutionis tempore, praecepit, ut ferrent necessaria victui et gladios emerent. Et accepit hoc a Lucae vigesimo secundo: Qui haJbet sacculum tollat et 'peram, et qui non habet gla,- dium vendat tunieam suam et emat gladium. — a. Vel potest dici, quod Dominus hoc non praecepit, quia vellet se defendere; sed ut ostenderet comprehensoribus patientiam, quia, cum haberet arraa, noluit eis uti.

24. Quaest. IV. Item, cum dictum esset Apostolis Matthaei quinto: Si quis te percusserit in unam maxillam tuam, praebe ei et alteram; videtur, quod male fecerit Petrus in hoc, quod percussit.

Respondet Chrysostomus: « Hic non se ipsum ulciscebatur, sed Magistrura. Deinde, neque perfecti quodam modo et consummati erant », sicut postmodum fuerunt post adventum Spiritus sancti; et tunc impleverunt perfectionem sibi pro terapore illo praeceptam.

25. Quaest. V. Itera quaeritur, utrum successor Petri possit gladium raaterialem educere et percutere. — Et quod sic, videtur exeraplo Petri.

Ad hoc respondet Bernardus ad Eugenium, loquens de materiah gladio: « Tuus est gladius, tuo forsitan nutu, etsi non manu, evaginandus. Alioquin, si nullo modo ad te pertineret, dicentibus Apostolis: Ecce, duo gladii hic, non respondisset Dominus: Satis, sed: nimis est. Uterque ergo est Ecclesiae, sed materialis exserendus pro Ecclesia, spiritualis autem ab Ecclesia exserendus ».

Secundo, de Christi condemnatione.

26. Et adduxerunt eum ad Annam primum. Hic incipit secunda pars principalis, in qua agit de Christi eondemnatione ">; et quia condemnationem eius praecessit multiplex examinatio, dividitur haec pars in tres. In prima agit de examinalione facla ab Anna; secundo, a Caipha, ibi: Et misit eum Annas ligatum; tertio,«M6 Pilato, ibi: Adducunt ergo lesum ad Caipham.

In prima tria notantur: defectus iudicii, defectus testimonii, illatio convicii; quae notantur in hoc, quod ChristuS primo iudici iniquo praesentatur; secmio, a Petro negatur, ibi: Sequebatur autem lesum; tertio, examinatur, ibi: Pontifex ergo intej-rogavit lesum.

27. (Vers. 13.). Quantum ergo nd praesentationem dicitur: Et adduxerunt eum, scilicet lesum, ad Annam primum, quia senior et antiquior et in malitia inveteratior; Danielis decimo tertio: « Egressa

est iniquitas a senioribus iudicibus, qui videbantur regere populum ». Et rationem reddit, cum dicit: Erat aulem socer Caiphae, qui erat pontifex anni illius; ideo ad ipsum quodam modo pertinere videbatur iudicium. Sub ipsis principibus passus est Christus, sub quibus praedicavit [oannes; Lucae tertio: « Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha factum est verbum Domini super [oannem, Zachariae filium, in deserto ». Et nolat eum de suspicione, quod non recte iudicaret, quia socer eius erat, qui conspiraverat in mortem Christi. Unde dicit:

28. (Vers. 14.). Erat autem Caiphas, qui consilium dederat ludaeis; supra undecimo: Expedit, unum hominem mori pro populo. Chrysostomus: « [deo prophetiae illius meminit, quoniam salus orbis terrarum mors eius fuit, et ideo non debet auditor audiens Christi vincula tumultuari ».

29. (Vers. 18.). Sequebatur auteni lesum. Hic agit de Petri negatione, quam describit hoc ordine. Primo notatur negandi occasio; secundo, ipsa negatio; tertio, ex negatione amoris refrigeratio.

Occasio negandi fuit in hoc, quod cum esset infirmus, volebat Dominum sequi. Propterea dicit: Sequebatur aulem lesum Simon Petrus, non perfecte; unde Matthaei vigesimo sexto: <j Petrus autem sequebatur a longe », et alio ducente; unde non solus erat, immo et alius discipulus, et hic erat ductor; unde: Discipulus autem ille erat notus pontifici; et ideo cum fiducia ibat, unde subdit: Et introivit cum Iesu in atrium pontificis. Quis iste fuerit, Glossa non definivit. Videtur tamen fuisse loannes, ut dicit Victor, qui de se ut de alio loquebatur, quasi non timens.

30. (Vers. 16.). Petrus autem stabat ad ostium foris, vel quia non audebat intrare, vel quia non permittebatur. Ideo verum erat illud quod dictum est ei supra decimo tertio: « Quo ego vado, non potes me sequi modo ». Exivit ergo discipulus ille alius, qui erat notus pontifici, et ratione familiaritatis dixit ostiariae et introduxit Petrum. Et sic manifestum est, quod tenuiter diligebat qui per alium introibat; in quo significatur, quod discipuli se bent mutuo iuvare; ideo ad Galatas ultimo: « alterius onera portate, et sic adimplebitis Christi ».

31. (Vers. 17.). Dixit Petro ostiaria. Hic describitur secundum, scilicet negatio ex infirmitate procedens; et hoc patet in hoc, quod Petrus ad vocem ancillae Dominum negavit. Introducitur ergo inquisitio ancillae: Nunquid et tu ex discipulis es hominis istius? Non dicit seductoris, sed hominis, quasi commiserans loquitur; sed Petrus, pusillanimitate victus, negavit; unde sequitur: Dicit ille: Non sum. Chrysostomus: « Quid est, Petre, nonne dixisti: Animam meam pro te ponam? — supra decimo tertio. — Quid ergo factum est, quod neque ostiariae fers interrogationem »?

32. (Vers. 18.). Stabant autem servi. Hic scribitur tertium, scilicet ex negatione affectus infrigidatio; quod innuitur in hoc, quod Petrus, iam Domini oblitus, stabat ad prunas cum servis et rursus, calore interiori tepefacto, quaerebat solatium in exteriori; propterea dicit: Stabant autem servi et ministri ad prunas, qui scilicet ceperant Dominum; quia frigus erat, et calefaciebant se. Augustinus: « Non hiems erat, et tamen frigus erat, quod solet loannem pontifici notum fuisse non ob generis nobilitatem, sed

etiam in aequinoctio verno aliquando contingere ». Erat aulem et Petrus stans et calefaeiens se; perdiderat enim illum ignem, de quo Lucae duodecimo: ot Ignem veni mittere in terram », quia tepuerat; Beda: « In tantum princeps Apostolorum frigore infidelitatis tepuit, ut ad vocem unius ancillae Christum formidaret conflteri ».

33. Pmtifex autem etc. Posita negatione Petri, hic subiungitur examinatio Christi; in cuius examinatione quatuor notantur, scilicet pontificis in-. terrogatio, Christi responsio, illalio iniuriae, supportatio patientiae.

(Vers. 19.). Ponlificis ergo interrogatio tangitur, cum dicitur: Pontifex autem, scilicet Annas, interrogabat lesum de discipulis suis et doctrina eius, ut, quia non poterat crimen obiicere, saltem caperet in sermone; non ut disceret, sed ut caperet, Matthaei vigesimo secundo.

34. (Vers. 20.). Respondit ei Lesus: Hic ponitur secundum, scilicet responsio Christi, in qua Dominus confutat intentionem pontificis. Habebat enim doctrinam Christi suspectam, ideo de ea vult eum examinare; propterea ostendit Dominus, doctrinam 1. suam non esse suspectam, quia non fuit abscondita, sed publica. Propterea dicit: Ego palam locutus sum mundo; et hoc probat: Ego semper docui in synagoga et in templo, quo omnes ludaei conveniunt. Et quia posset dicere: in publico docuisti vera, in abscondito docuisti falsa; ideo ad maiorem certitudinem dicit: Et in abscondito locutus sum nihil; Isaiae quadragesimo quinto: « Ego Dominus, et non est alius. Non in abscondito locutus sum in loco tenebroso ». Sic amovit suspicionem de doctrina ratione occultationis; removet deinde ratione falsitatis; unde mittit ad alios, nolens ipse respondere; propterea dicit:

35. (Vers. 21.). Quid me interrogas, cum mihi non credas et ab aliis scire possis? Interroga eos qui audierunt, quid locutus sum eis, ut eis credas; quia, ecce, hi sciunt, quae dixerim ego. Chrysostomus: Non audentis sunt verba, sed confidentis in eorum quae dicta erant veritate »; Proverbiorum octavo: « Recti sunt omnes sermones mei; non est in eis pravum quid neque perversum ».

36. (Vers. 22.). Haec cum dixisset. Hic ponitur tertium, scilicet propter responsionem illatio iniuriae facto et verbo. Facto: Unus assistens minislrorum dedit alapam Iesu; Threnorum tertio: « Dabit percutienti se maxillam »; et Michaeae quinto: « Percutient maxillam iudicis Israel ». Iniuriatus est verbo: Dicens: Sic respondes pontifici? Quasi dicat: stulte respondes, quia pontifici humiliter est respondendum; unde dixerunt Paulo Actuum vigesimo tertio: « Summum sacerdolem Dei maledicis »?

37. (Vers. 23.). Respondit ei Lesus. Hic notatur quartum, scilicet supportatio patienliae, quod innuitur iu Domini responsione, quia malum servum sustinet; unde subdit: Si male locutussum, testimonium perhibe de malo; quasi dicat: paratus sum sustinere poenam; instruit; unde dicit: Si autem bene, cur me caedis? quasi: recognoscas, te male facere. In quo mira benignitas Christi notatur, quod non solum sustin£bat, sed etiam erudiebat, secundum illud Levitici decimo nono: « Ne oderis fratrem tuum, sed publice argue eum, ne habeas super illo peccatum».

38. Quaest. I. Sed quaeritur hic primo de hoc quod dicitur Matthaei vigesimo sexto, quod ministri tenentes lesum duxerunt ad Caipham principem sacerdotum; quomodo joannes dicit, quod ad Annam?

39. Item, cum Annas non esset pontifex, quare ad ipsum ductus est?

Respondet Augustinus S quod ad utrumque adi. ductus est; sed Matthaeus, id brevius narrare volens, dicit, ipsum ad Caipham fuisse adductura, quia in domo eius maxime fuit examinatus.

2. Ad illud quod quaeritur, quare ad Annam 3. prinium adductus, quadruplex redditur ratio: ratio, quia, sicut dicit Victor, praecedenti anno fuerat sacerdos; tunc enim eniebatur summum sacerdotium. — Alia ratio, scilicet consanguinitatis, quia attinebat summo sacerdoti tanquam socer. — Tertia ralio opportunitatis, quia domus eius erat jn via. — Quarta ratio malignitatis, ut dicit Victor « ut minoris culpae videretur Caiphas, si alterius sacerdotis Christus damnaretur sententia ».

3. Quaest. 11. Item quaerit Chrysostomus: quis fuit ille alius discipulus, de quo dicit, quod sequebatur lesum?

Et respondet, quod loannes, qui nomen suum tacet ratione humilitatis.

40. Quaest. III. Et tunc est quaestio: quare non omnino tacet de se?

Responsio est, quod ideo se adducit, ut fidem nostram astruat; ideo nomen tacet, ut iactantiam vitare ostendat.

41. Quaest. IV. Item quaeritur 1. de hoc quod Dominus dicit: In occulto locutus sum nihil; cum ipse Dominus locutus fuerit multa suis discipulis in secreto.

42. Item, de hoc quod dicit: Semper docui in synagoga et in templo; cum dicatur Matthaei quinto, quod in monte; similiter Lucae sexto, quod in loco campestri.

43. Item, de hoc quod dicit: Ego palam locutus sum mundo; cum Dorainus in parabolis et in sententiis occultis loqueretur, sicut dicitur Matthaei decimo tertio.

44. Ad primura respondet Augustinus: « Quo- i niam, si aliqua dixit solis discipulis, non tamen dixit in occulto, quia illa volebat per eos innotescere raultis; unde Matthaei decimo: Quod dico vobis in tenebris dicite in lumine, et quod in aure auditis praedicate super recta. — Chrysostomus respon- i det: Nihil locutus sum in occuUo, quia « non ex timore, vel dolo, sicut hi aestimabant. Solitarios discipulos docebat, sed ea quae alii capere non poterant ».

45. Ad aliud dicendum, quod semper dislribuit i ibi pro tribus solemnitatibus: Pascha, Pentecoste, Scenopegia, quando populus generaliter conveniebat.

46. Ad aliud dicendum, quod palam locutus est,: non pro aperta intelligentia, sed pro multorum audientia. Augustinus: «Modo quodam /jatom loquebatur, quia multi audiebant; modo quodam rwn palam loquebatur, quia non intelligebant».

47. Quaest. V. Item quaeritur: cum Dominus Matthaei quinto dicat: Si quis la percusserit in unam maxillam, praebe ei et allerum; quare Dominus non fecit, sed arguit percutientem se?

Respondet Augustinus: « Veraciter, mansuete i iusteque respondit; et non solum alteram maxillam August., in loan. Evang. tr. 113. n. S: «Sed prius ad

iterum percussuro paravit, sed et totum corpus figendura in ligno. Et hinc ostendit, praecepta patientiae non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione esse facienda».

43. El misit eum Annas etc. Hic agitur de - examinatione facta sub Caipha; et dividitur haec pars in duas, quia primo ponitur Ckrisli ad iudicem addnclio; secundo, ipsius a discipulo negatio, ibi: Erat autem Simon Petrus.

(Vers. 24.). Quantum ad primum breviter se expedit Evangelista et dicit, quod Christus missus est ad Caipham, nihil agens de examinatione facta ab eo, quia alii Evangehstae suilicienter dixerant. Ideo dicit: Misit eum Annas ligatum ad Caip/iam pontificem, a quo multiphciter exhonoratus fuit et reprobatus; sicut dicitur Matthaei vigesimo sexto., quod « exspuerunt in faciem eius et colaphis eum ceciderunt, alii autem palmas in faciem eius dedenmt » etc.

44. (Vers. 25.). Erat autem. Hic ponitur negatio Petri, et ponitur negandi occasio in hoc, quod erat commixtus ministris; unde dicit: Eral autem Simon Petms stans et calefaciens se, scilicet cum ministris, ut supra. Et ex boc, quod inter eos erat, contigit, quod quaererent ab eo. Dixerunt ergo ei: Nunquid et tu ex discipulis eius es? Et haec fuit occasio negandi; ideo sequitur negationis iteratio: Negavit autem ille etdixil: Non sum. Expavit Petrus ad multitudinem circumstantium; Ecclesiastici septimo: « Ne pecces in multitudine civitatis, nec te immittas in populum».

45. (Vers. 26.). Dicit ei unus ex servis pontificis. Hic ponitur negationis consummatio; et ponitur inquisitio servi, deinde negatio Petri et signum, quod est cantus galli. Dicit ei unus ex servis pontificis, cognatus eius, cuius abscidit Petrus auriculam. Ratio redditur, quare magis accusabat eum in ultionem fratris: Nonne ego te vidi in horlo cum iUo? quasi dicat: non potes te mihi occultare.

46. (Vers. 27.). Iteruni ergo negavit Petru. Hic consummatur negatio Petri, quid. trina fuit;et in signum consummationis subditur: Et statim gallus cantavit. Augustinus: « Ecce, Medici completa praedictio, aegroti convicta praesumtio. Non enim factum est quod iste dixerat: Aniraam meam ponam pro te; sed quod ille praedixerat: Ter me negabis ».

47. Quaest. I. Sed quaerit Chrysostomus «: unde est hoc, quod Evangelistae ita concorditer scripserunt de Petri negatione, cum videatur, quod peccatum socii deberent occultare?

Respondet: Hoc quidem fecerunt, « non discipulum accusantes, sed nos erudire volentes, quantum malum est non Deo omne concedere, sed in se ipso confidere ».

48. Quaest. II. Item quaeritur de modo negandi. — Dominus enim praedixit ei: Ter me negabis; et hic dicit beatus loannes, quod solum negavit, quod non erat eius discipulus.

Respondet Augustinus: « Sane in hac negatione Petri debemus advertere, non solum ab eo negari Christum, qui dicit, eum non esse Christum; sed ab illo etiam, qui, cum sit, negat, se esse Christianum. Unde negavit Christum Petrus, dum negavit se Christi discipulum ».

49. Quaest. III. Item quaeritur de loco negatio nis Petri. — Et videntur ahi Evangehstae dicere, quod fuerit in domo Caiphae, sicut dicitur Matthaei vigesimo sexto; loannes videtur dicere, quod in domo Annae.

Respondeo ad hoc: Est contrarietas inter expo- Nam Beda et Hieronymus dicunt, quod inchoata fuit in domo Annae, sed consummata in domo Caiphae; et alii Evangelistae dicunt finem negationis, 2. loannes autem respicit principium. — Augustinus vero dicit, quod tota completa fuit in domo Annae, sicut videtur dicere Evangelista. Et quod alii dicunt, esse factam in domo Caiphae, hoc dicunt: quia Caiphas erat summus pontifex, quod erat.nnae erat et Caiphae.

30. Quaest. IV. Item quaeritur de ieinpore negationis. — Nam hic dicit loannes, quod post tertiam, negationem gallus cantavit; sed Marci decimo quarto dicitur, quod post primam negationera cantavit.

Respondeo: Ad htteram sicfuit, sicut oiui. ma.- cus, quod gallus cantavit ante trinam negationem et statim post trinam; sed primum galii cantum non advertit Petrus; secundum advertit et rediit ad cor suum, et ideo primum cantum alii tacent, sed ultimum omnes dicunt.

31. Adducunt ergo lesum etc. Hic agitur de tertia ChrisH examinatione, quae facta est sub Piuo. j. ostenditur malitia ludaeorura primo, quia nolentem Pilatum inducuni ad iudicandum; secundo in hoc, quod volentem Christum tanquam innocentem liberare inducunt ad condemnandum, ibi: Et cum hoc dixisset, iterum exivit etc.

Prima in duas; primo enim ponitur Christi In hac oblatione notatur primo ludaeorum versitas; secundo, falsitas; tertio, JOTprofiias; quarto, quomodo ex hoc impletur divina voluntas.

32. (Vers. 28.). Perversitas, quia innocentem in die festo ad condemnationis locum adducunt; propterea dicit: Adducunt ergo ]esum,&ac%Xmm&iv, ad Caipham pontificem in praetorium, quia illuc venerat, ut Christum traderet Pilato. Erat autem mane; tempus auget eorum malitiam, quia matutinum; tantum sitiebant mortem Christi, quod diu non poterant exspectare. Erat etiam tempus festivum; unde subdit: Et ipsi non introierunt in praetorium, ut non contaminarentur, sed manducarent pascha, quia non poterant contaminati; Numerorum nono: « Immundi super animam hominis non poterant facere phase». Augustinus: «0 impia caecitasl Alienigenae iudicis praetorio contaminari timebant, et fratris innocentis sanguine, non timebant ».

33. (Vers. 29.). Exivit ergo Pilatus ad eos foras ei dixit. Tangitur hic ludaeorum falsitas, quia Christo criraen falsum imponunt ad inquisitionem Pilati; unde dicit: Quam accusationem affertis adversus hominem hunc? quasi diceret: sine causanoloeum suscipere; Actuum vigesirao quinto: « Non est consuetudo Roraanis conderanare aliquem hominem, priusquam is qui accusatur, praesentes habeat accusatores locumque defendendi accipiat ad

abluenda crimina ». Et respondent ludaei, quod causa est maleficium; unde subdit:

34. (Vers. 30.). Responderunt el dixerunt ei: Si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum, volentes illam legem servare: « Innocentem et iustum non interficies », Exodi vigesimo tertio; quasi dicant: est malefactor. Non probant, sed falso imponunt. Augustinus: « Respondeant ab immundis spiritibus Uberati, languidi sanati, utrum sit malefactor Lesus. Sed ista dicebant, de quibus per Prophetam praedixerat: Retribuebant mihi mala pro bonis ». lob trigesimo sexto: « Causa tua quasi impii iudicata est ».

35. (Vers. 31.). Dixit ergo eis Pilatus. Uk notatur tertium, scilicet Judaeorum dolositas, quia culpam volebant in alterum refundere; sed Pilatus recusat iudicare eum, non videns, eos habere causam debitam; unde: Dixit ergo eis Pilatus: Accipite eum vos et secundum Legem vestram iudicare eum, quae dicit Exodi vigesimo secundo: « Maleficos non patieris vivere». Sed ludaei e contrario ostendunt, quod oportet, ipsum iudicare, quia causa est mortis, et eis non licebat quemquam occidere; propterea dicit: Dixerunt ergo ei ludaei: Nobis non licet interficere quemquam; sed ad te spectat, et hic « reus mortis »: ideo necesse habes de hac causa coilose volunt per alium occidere, sed non excusantur; unde dicitur eis Actuum septimo: « Cuius vos proditores et homicidae fuistis».

36. (Vers. 32.). Ut sermo Iesu impleretur. Hic notatur quartum, scilicet quod impletur Christi voluntas. Volebat enim mori morte crucis, qua occidebant gentiles; ideo dicit: Ut impleretur, id est, ita factum, ut impleretur sermo; quem dixit, supra tertio: « Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, itaexaltari oportet Fihum hominis», et supra duodecimo; significans, qua morte moriturus esset, quia crucis; Matthaei vigesimo: « Tradetur gentibus ad illudendum et flagellandum et crucifigendum ». Et hoc elegit Dominus tanquara vilissimum.

37. Quaest. I. Sed quaeritur hic de hoc quod dicit, quod adducunt eum ad Caipham in praetorium; quia statim dicit, quod non intraverunt in praetorium.

Et respondet Augustinus, quod praetorium dicitur primo locus, « ubi habitabal praeses »; secundo vero dicitur locus, ubi iudicabat, in quod si intrarent, reputabant se immundos.

58. Quaest. II. Item quaeritur de hoc quod dicitur: Erat mane; cum supra dictum sit, quod ante cantum galli misit eum Annas ligatum ad Caipham.

Respondeo: In hoc discordant Chrysostomus et Augustinus. Nam Augustinus dicit, quod adduxerunt eum ab Anna ad Caipham in praetorium; et dicit, quod hoc potest intelligi, vel quia Pilatus curiam teneret in domo Caiphae, vel quod Caiphas ad domum duxerunt ad domum Caiphae et postmodum mane a domo eius ad ipsum, qui iverat ad locum praetorii,

59. Quaest. III. Item quaeritur de hoc quod dicit: Ae contaminarentur, sed manducarent pascha. — Ergo nondum comederant pascha: ergo cum Christus comederit die praecedenti, non comedit tempore debito.

Ad hoc respondent Graeci, quod verum est, quod Christus praevenit pascha propter mortem; unde dicunt, quod comedit fermentatum el ex eo confecit, et ideo ipsi conficiunt; et ex hoc verbo accipiunt causam erroris.

Nos vero exponimus, quod pascha idem est, quod cibus paschalis, et haec sunt azyma, quae comper septem dies.

60. Quaest. IV. Item quaeritur de hoc quod dicit: Nobis non licet mterficere quemquam. — Dicilur enim Exodi vigesimo secundo: Maleficos non patieris vivere; et Lex multoties concedit.

Respondet Augustinus: « Intelligendum est, eos hoc dixisse propter diei fesii sanctitatem, quem 2- iam celebrare coeperant i>. — Vel dicendum, quod hoc dicunt propter imperium Romanorura, qui eis abstulerant potestafem occidendi, a quibus etiam emebant sacerdotium.

61. Introivit ergo iterum etc. Posita traditione Chrisli, qua ludaei ipsum tradiderunt Pilato, ponitur hic eius examinalio facta a Pilato, in qua quatuor innuuntur: primo, inquisitio; deinde, inquisitionis origo; tertio, ad inquisitionem responsio; quarto, responsionis discussio.

(Vers. 33.). Primo ergo notatur ipsa inquisitio; propter quod dicit: Introivit ergo iterum in praetorium Pilatus; quia egressus fuerat ad quaerendum causam a ludaeis et non invenerat, revertebatur ad inquirendnm eam a reo; et vocavit lesum el dixit ei: Tu es rex fudaeorum? Vere ipse rex,, quiaipse.de quo leremiae vigesimo tertio: «Suscitabo David germen iustum, et regnabit rex ». Ideo de hoc maxime quaerit, quia hoc dicendo videbatur contradicere caesari, qui tunc dominabatur ludaeis.

62. (Vers. 34.). Respondit lesus etc. Tangitur secundum, scilicet mMm/iom origo; et ut sciatur origo, quaerit Dominus a Pilato: A lemetipso hoc dicis, an alii tibi dixerunt de me? Non quaerit, quia dubitet; sed ut per eius responsionem malitiam detegat ludaeorura; et hoc quidem fit in Pilati responsione; unde:

63. (Vers. 33.). Respondit Pilatus: Nunquid ego Judaeus sum? quasi dicat: hoc ego non impono tibi; gens tua el pontifices tui tradiderunt te mihi; quasi dicat: hoc ab eis accepi: Quid ergo fecisti, propter quod ita te accusant?

64. (Vers. 36.). Respondit Lesus. Hic ponitur tertium, scilicet Domini responsio, in qua Dominus ipse confutat pravam intentionem ludaeorum. Intendebant enim ludaei per hoc Pilatum et caesarem con- Ira ipsum provocare, quasi nollet in regno habere coUegam; ideo Dominus hoc excludit dicens: Regnum meum non est de koc mundo. Augustinus: « Audite, ludaei et gentes: Regnum meum non est de hoc mundo; non impedio dorainationem vestram in hoc mundo. Quid vultis amplius »? — Et rationem reddit, quod regnum eius non est de hoc mundo; et est ratio sua talis: pro rege terrae ministri certant, ne tradatur ad raortem; pro rae vero ministri mei non decertant: ergo ego non sum rex terrenus. Et ponit maiorem huius rationis: Si ex koe mundo essel regnum meum, ministri mei ulique decertarent, ut non traderer ludaeis; nunc autem; apparet, supple; haec est conclusio; quod regnum meum non est hinc, quia nullus me defendit. Et ideo regnum eius non est de hoc raundo — quia, sicut dicitur primae loannis ultimo, « mundus totus in maligno positus est»; ideo petiraus: « Adveniat regnum tuum » — sed in caelis est; unde Matthaei quinto: «Qui fecerit et docuerit, hic magnus vocabitur in regno caelorum » etc.

65. (Vers. 37.). Dixit itaque ei Pilatus. Hic ponitur quartum, scilicet responsionis discussio. Et quia Dominus dixerat, se regnum habere; arguit Pilatus ex responsione Doraini, quasi admirans: Ergo, inquit, rex es tu? quasi dicat: ex quo regera te esse fateris, videtur ex verbis tuis, te velle regnare. Et Dominus quidem respondet, conclusionem Pilati concedendo et intentioni satisfaciendo. Concedit conclusionem Pilati, cum dicit: Tu dicis, quia rex sum ego; quasi dicat: ego non nego quod tu dicis; sed tamen non ad regnandum temporaliter veni, ut credis; unde subdit: Ego in hoe natus sum et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Natus, scilicet nativitate temporali, non ad dominandura, sed ad veritatem docendum; Isaiae quinquagesimo quinto '-: « Ecce, testem populis dedi eum, ducem ac praeceptorem gentibus ». Et subdit huius signum: Omnis, qui est ex veritate, audit vocem meani; supra octavo: « Qui ex Deo est verba Dei audit ». Et quia Pilatus non adhuc plene intelligebat, ideo adhuc quaerit; unde sequitur:

66. (Vers. 38.). Dicit ei Pilatus: Quid estverilas? Huius quaestionis non audivit solutionem, quia non exspectavit. Ad hoc solvit Dorainus supra decimo quarto: «Ego sum via, veritas et vita». monstrans. Deinde dicendo: Quid fecisti? salis ostendit, illud ei

67. Quaest. I. Sed quaeritur hic primo de hoc quod dicit: Regnum meum nm esl de hoc mundo. — Ex hoc arguunt haeretici, quod mundus iste non pertineat ad Deum lucis, sed tenebrarum.

Contra: Supra primo: In propria venit. — Si dicas, quod mundus non dicitur natura, sed homines mundane viventes; contra: Matthaei decimo tertio dicitur, quod Angeli colligent de regno eius omnia scandala; sed constat, quod scandala non sunt nisi in hoc mundo.

Respondeo: Dicit Chrysostomus breviter, quod idem est, ac si dicat, regnum suum non esse mundanum ac corporale.

Aliter potest dici, quod regnum Christi dicuntur illi, in quibus ipse regnat — et ei obediunt — non per potentiam, sed per obedientiam. Tales autem solum sunt Sancti, el isti non sunt de mundo; supra decimo septimo: Non sunt de mundo, sicut et ego non sum de mundo. Tamen sunt in mundo; unde ibidem: Non rogo, ut eos tollas de mundo, sed ut custodias eos a malo.

68. Quaest. II. Item quaerilur de hoc quod dicit: Omnis, qui est ex veritate, audit vocem meam. — Aut ex dicit materiam, et tunc nullus ex veritate; aut e- ciens, et tunc omnes; sed tamen non omnes audiunt.

Respondet Augustinus, quod in hoc verbo <t gratiam commendavit, qua secundum propositum sunt praedestinati et vocati Sancti. Nam si naturam cogitemus, in qua creati sumus; cum omnes Veritas creaverit, quis non est ex veritate? Sed non omnibus praestatur ex veritate, ut audiant veritatem; sed quibus datum est, illi audiunt », supra sexto.

69. Quaest. III. Item quaeritur de hoc, quod Pilatus non exspectavit "Domini responsionem in quaestione sua.

Respondet Augustinus, quod « subito venit illi in menlem consueludo ludaeorum, qua solebat unus dimitti illis in pascha»; unde quia volebat eum liberare, statim exiit.

Aliter respondet Chrysostomus, quod « sciebat, quod quaestio illa indigebat tempore, et ipse properabat ad liberationem Christi; ideo statim exiit».

Aliter potest dici, quod quia Pilatus iudicium suum a veritate inchoavit, sed in veritate non permansit; ideo de veritate quaestionem meruit inchoare, sed non solutionem audire.

70. Et cum hoc dixisset etc. Supra ostensa est malitia ludaeorum in hoc, quod Pilatum compulerunt Christum examinare; hic ostenditur in hoc, quod volentem dimittere faciunt condemnare. Et dividitur haec pars in duas, in quarum prima ludaei resistunt iudicio veritatis, ne liberetur; in secunda impetrant et extorquent falsitatis iudicium, ut condemnetur, ibi: Pilatus ergo, cum audisset hos Et quia triplex est modus iudicandi: secundum benignitatem, severitatem et aequitatem; hoc triplici iudicio nititur Pilatus liberare Christum, et ludaei e contrario resistunt. Ideo sunt hic tres partes. In prima resistunt iudicio benignitatis; in secunda, iudicio severitatis, ibi: Tunc apprehendit eum Pilatus; in tertia, iudicio aequitatis, ibi: Dicit eis Pilatus etc.

Quantum ergo ad primum innuuntur tria: alkgatio innocentiae in Christo, rememoratio clementiae in iudice, induratio nequitiae in ludaeis.

71. (Vers. 38.). Allegatur ergo fnnocentia in Christo, propter quam debet dimitti; unde dicit Evangelista: Et cum hoc dixisset, scilicet quaestionem praedictam, affectans Christum liberare; iterum exivit ad ludaeos, qui scilicet erant extra praelorium, ut allegaret Christi innocentiam; unde: Et dixit eis: Ego nullam invenio in eo causam, scilicet mortis. Et verum dixit; unde in Psalmo: « Neque iniquitas mea neque peccatum meum, Domine».