Capitulum XIX

72. (Vers. 39.). Et quia non sufficiebat allegare innocentiam, ideo secundo rememoratur clementia:

Est aulem comueludo vobis, ut unum dimiUam vohis in pascha. Viclor: « Quia in pascha a servitute liberati sunt, in pascha haec consuetudo dimittendi fuit illis». Vultis, dimitlam vobis regem ludaeorum? Augustinus: « Avelli ab eius corde non potuit, Christum esse regem ludaeorum, tanquam hoc ibi, sicut in titulo, ipsa veritas fixerit,de qua, quid essel, interrogavit ».

73. (Vers. 40.). Deinde subditur induratio malitias in ludaeis, qui non fuerunt flexi propter Christi innocentiam nec ad iudicis clemenliam, sed potius rei

74. Tunc apprehendit eum etc. Hic intendit eum Pilatus liberare iudicio severitatis, flagellans innocentem, ut zelum mitiget ludaeorum; et sunt hic tres particulae. in prima de.scribitur Christi ignominiosa flagellatio; secundo, flagellati oslensio, ibi: Exivit iterum Pilatus foras; tertio, Judaeorum induratio, ibi: Cum ergo vidissent eum pontifices.

(Vers. 1.). Ignominiosa Christi flagellatio insinuatur primo in afflictione, deinde in derisione. — Afflictionem tangit, cum dicit: Tunc apprehendit Pilatus lesum et flagellavit. Chrysostomus: « Fiagellavit eum Pilatus, fortassis absolvere volens et mitigare ludaicum zelum »; unde Lucae vigesimo tertio dixit Pilatus: « Emendatum illum dimittam», id est flagellis afilictum ad magis mitigandum ludaeorum zelum. — Afflictioni addita esl irrisio:

2. (Vers. 2.). Et milites pleclentes etc. Et quia reges solent honorari signo, habitu et verbo sive salutatione et reverentiae exhibitione; ideo quadruphciter irrident: primo in sigm coronae, quod est signum regale, unde: Plectentes, id est phcantes, coronam de spinis, id est iuncis marinis acutis et pungitivis ad modum spinarum; imposuerunt capiti eius. De hac corona Canticorum tertio: « Egrediperstiterunt: unde dicit: Clamaverunt rursus et dixerunt: Non hunc, sed Barabbam, scilicet non hunc innocentem, sed quem scimus esse nocentem unde Evangelista addit: Eral autem Barubbas latro in quo mira malitia exprimitur ludaeorum, quod la tionem et eius salutem Christo Domino praetulerunt Unde Chrysostomus: « 0 de polluta mente! Noxium petunt dimitti, innoxium vero cruciari iubent Actuum tertio: « Vos iustum et sanctum negastis et petistis, virum homicidam donari vobis; auctorem vero vitae inlerfecistis ». mini, filiae Sion, et videte regem Salomonem in diademate, quo coronavit eum mater sua », id est synagoga. — Deinde illudunt eum in habitu vel vestitu; unde dicitur: Et veste purpurea circumdederunt eum, quasi esset rex; in quo significatur, quod caro eius erat sanguine purpuranda; quod significatum est Genesis trigesimo septimo: « Tulerunt lunicam loseph et in sanguine haedi, quem occiderant, tinxerunt »; et Isaiae sexagesimo tertio: « Quare rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcantium in torculari »? — Deinde illusio in salutatione; unde dicit:

3. (Vers. 3.). Et veniebant ad eum et dicebant: Ave, rex ludaeorum, et hoc quidem in opprobrium; Threnorum tertio: « Saturabitur opprobriis ». — Non solum in verbo, sed in reverentia, quia loco reverentiae dabant alapas; unde dicit: Et dabant ei alapas; Threnorum tertio: « Dabit percutienti se maxiilam »; et Isaiae quinquagesimo: « Corpus meum dedi percutientibus et genas meas vellentibus».

4. (Vers. 4.). Exivit iterum Pilatus foras. Hic ponitur Christi flagellati el illusi ostensio, ut moveantur ad pietatem. Et primum quidem replicatur innocentia; unde: Dicit: Ecce, adduco vobis eum foras. Rationem subdit: Ut cognoscatis, quia nullam causam invenio in eo, scilicet « mortis » ve) afflictionis; et tamen afflixi eum.

5. (Vers. S.). Exiit ergo Lesus. Augustinus: « Non clarus imperio, sed plenus opprobrio»; unde sequitur: Portans spineam coronam et purpureum vestimentum, in quibus illuserant ei, secundum illud Matthaei vigesimo: « Tradent eum gentibus ad illudendum et flagellandum ». Et dicit eis: Ecce, homo; ecce, ostensio flagellati et vituperati in hoc, quod se regem fecerat. Augustinus: « Spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amaris conviciis illusus est, alapis caesus est; fervet ignominia, frigescat invidia ».

6. (Vers. 6.). Cum ergo vidissent eum. Hic ad Christi ostensionem sequitur tertio induralio pertinaciae ludaeorum, maxime pontificum; unJe dicit: Cum ergo vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crueifige, crucifige eum. Isaiae quinto: « Exspectavi, ut faceret iudicium; et ecce, clamor ». Bis dicunt crucifige ad oslendendam mentis pertinaciam; leremiae duodecimo: « Facta est hereditas raea quasi leo in silva; dedit contra me vocem »; et Psalmus: « Aperuerunt super me os suum sicut leo rapiens el rugiens », propter clamorem.

7. Dicit eis Pilatus. Supra nisus est Pilatus liberare Christum iudicio benignitatis et severitatis; hic nititur iudicio aequitatis, recurrens ad innocentiam, quod aequum est dimittere innocentem et nunquam sine causa occidere. Et huic ludaei dupliciter resistunt: primo accusando et postea comminando. Unde in hac parte innuuntur plura: primo, Christi iustificatio; secundo, ipsius accusatio, ibi: Responderunt ludaei; tertio, accusationis inquisitio; ibi: Cum ergo audisset Pilatus hossermones; quarto vero subiungitur fudaeorum comminatio, ibi: ludaei autem clamabant.

Primo ergo ponlur Christi iustificatio, propter quam Pilatus non vult eum damnare, sed offert ludaeis; unde dicit: Dicit eis Pilatus, qui quaerebant, Christum crucifigi: Accipite eurn vos et crucifigite; ego enim non inoenio in eo causam; et ideo sine Ut dicit Glossa interlinmris. causa nolo crucifigere. Vere non inveniebat causam, quia, primae Petri secundo, « peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore eius ».

8. (Vers. 7.). Responderunt ei ludaei. Hic ponitur accusalio ludaeorum; unde dixerunt: Nos Legem habemus, quam scilicet observamus de voluntate Romanorum principum. Legem allegant pro se, cum sit contra se; supra septimo: « Nonne Moyses dedit vobis Legem, et nemo ex vobis facit Legem»? Et secundum Legem debet mori, quia Filium Dei se fecit, et ita blasphemavit; Levitici vigesimo quarto: « Qui blasphemaverit morte raoriatur »; unde supra decimo: « De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia tu, homo cum sis, facis te ipsum Deura ».

9. (Vers. 8.). Cum ergo audisset. Hic ponitur tertio inquisitio. Quaerit igitur, motus ex accusatione ludaeorum; unde dicit: Pilatus, cum audisset hunc sermonem, magis timuit, ne, si dimitteret, contra Legem faceret; et si non dimitteret, Filiura Dei crucifigeret. Non debet bonus iudex timere; unde Ecclesiastici septimo. « Noli quaerere fieri iudex, nisi virtute valeas irrumpere iniquitates ». Ideo subdit:

10. (Vers. 9.). Iterum ingressus inpraetorium, dicit ad lesum: Unde es tu? Quaerit de origine, quia ipsum de hoc accusabant; magnara et supra vires quaerit quaestionem; unde Isaiae quinquagesimo tertio: « Generationem eius quis enarrabit »? Et ideo non audit responsionem; Ecclesiastici tertio: « Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris ». Unde dicit: Lesus autem responsum non dedit ei, ut verificaretur illud Isaiae quinquagesimo tertio: « Quasi agnus coram tondente se obmutescet et non aperiet os suum ». Augustinus: « Ad hoc data est de agno simililudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens habi,'retur »; Threnorum tertio: « De ore Altissimi non egredientur nec bona nec mala ». Sic ergo tacentera inducit ad respondendum; propterea:

H. (Vers. 10.). Dicit ei Pilatus: Mihi non loqueris? quasi dicat: erras, quod quaestionem pars: Cum ergo audisset Pilatm hunc sermonem; et v. 12.

meam contemnis, cum deberes potius meam captare benevolentiam tanquam in manibus meis positus; et hoc infert: Neseis, quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere te? et ideo et timendus et obsecrandus. Unde de boc mirabatur, quod Christus in tanta necessitate non captabat eius gratiam; Matthaei vigesimo septimoi: « Et non respondit ei ullum verbum, ita ut miraretur praeses». Et quia Pilatus se iactavit, Christus prudenter respondit quod eius superbiam humihavit, docens « non altum sapere ».

12. (Vers. 11.). Respondit /estis: Non lianc,:s i)i me potestatem, nisi datum tibi esset desuper; Augustinus: Desuper, id est a Deo, secundum illud ad Romanos decimo tertio: « Non est potestas nisi a Deo». — Sed secundum istam expositionem nuUam videtur habere consequentiam quod sequitur: Propterea qui tradiditme eic; ideo exponit Victor: Desuper, id est a Caesare; et quia timore exerces, qui tradidit me libi maius peccatum habet; quia magis peccat qui ex malitia, quam qui ex infirmitate vel impotentia. Et quia prudenter responderat, Pilatus eum hberare intendebat; unde dicit:

13. (Vers. 12.). Et exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. Intelligens, potestatem suam sub alterius potestate constitutam, nolebat damnare innocentem; ideo volebat dimittere eum.

hidaei autem clamabant. Hic ponitur quartum, scilicet comminatio ludaeorum; et quia non poterant Christum damnare per accusationem, convertunt se ad clamosam comminationem; unde imponunt Pilato, si eum dimittat, infidelitatem contra ad tuam dimissionem. Sed de hoc redditur ratio Luc. 22, ubi Caesarem; ideo dicit: ludaei autem clamabant, contra Pilatum scilicet, eo quod vellet Christum dimittere, dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris, immo proditor; quia dimittis inimicum Caesaris. Et hoc probant: Omnis enim, qui se regem facil, contradicit Caesari; quia tunc Caesar erat monarcha, unde ipsius erat dare poteslalem regnandi; qui ergo se ipsum regem constituebat, contradicebat Caesari. El haec comminatio Pilatum retraxit a veritate iudicii in liberando, quia timuit accusari apud Caesarem; Proverbiorum vigesimo nono: « Qui timet hominem cito corruet ». Propter hoc dicebat Dominus discipulis Matthaei decimo: « Nolite timere eos qui occidunt corpus».

1 4. Pilatus ergo, cum audisset. Ostensa est perversitas ludaeorum in malignitate resistendo iudicio veritatis; hic ostendilur eorum perversitas in extorquendo iudicium falsitatis de condemnatione Christi. Describitur hic iudicium condemnationis Christi, quod quidem describitur hoc ordine. Primo notatur loci et temporis circumstantia; secundo, condemnalionis causa; tertio vero, ipsa sententia.

(Vers. 13.). Locus notatur, cum dicit: Pilatus ergo, cum audisset hos sermones. In quo notatur, quod ipse iam ceciderat a iusta voluntate timore Caesaris, quasi dicat: timore perterritus; adduxit /esum foras, id est ad locum publicum; ideo foras, ut in conspectu omnium condemnaretur. Et sedit pro tribunali in loco, qui dicitur Lithoslratos. Hic describitur locus specialiter; p?-o </7'6M?iaft, id est in iudiciali. Tribunal enim est iudicum, solium regum, sed calhedra doctorum. Lithos, sicut dicit Victor,

inlerpretatur iudicium; stratos a sterno valet pavimentum vario stralum lapide, in cuiusmodi loco erat consistorium, ubi iudicabatur. Et hic locus Hebraice autem Gabbalha, id est sublimitas, quia solent iudices in sublimi loco sedere. — Vel Gabbatha interpretatur picturalio vei politio et significat idem quod Lithostratos, id est locus iudiciaJis, pictus vel politus.

15. (Vers. 14.). Erat autem parasceve. Ecce, subiungitur tempus, quia erat feria sexta, quae diaXnr parasceve paschae, id est praeparatio paschae, quia fiebat praeparatio in die Veneris pro die Sabbati, sicut dicitur Exodi decimo sexto, quod illo die coliigebant pro duobus diebus. Hora quasi sexta. Hic tempus tangitur speciale, et dicit quasi, quia difTicile est temporis horam determinare.

El dicit ludaeis. Hic notatur causa condemnationis Christi, et haec non fuit eius culpa, sed duritia perversitatis in ludaeis et negatio veritatis: duritia perversitatis in hoc, quod petunt, eum damnari morte crudelissima; unde dicit: Ecce, rex vester, quasi dicat Pilatus: non habetis aliquid aliud obiicere contra ipsum.

16. (Vers. IS.). Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Geminatio significat intensionem affectus ad mortem Christi; leremiae vigesimo sexto: « Locuti sunt sacerdotes et prophetae ad principes et ad omnem populum dicentes: ludicium mortis est viro huic ». Et quia non sufficiebat duritia perversitatis, nisi adderetur negatio verilatis; ideo sequitur inquisitio Pilati: Regem vestrum crucifigam? quasi in hoc verbo notans eis voluntatem perversam in hoc, quod suam ignominiam appetebant. Sed vituperium regis redundat in populum, et propterea, ut vituperium videantur fugere, negant ve- Hieron. idem est ac collis sive sublimis]. B. Albert., in hunc rum; unde: Responderunt pontifices dicentes: Non habemus regem nisi Caesarem; et ita hic non est rex noster, nec ignominia eius est nostra. Et ex hac causa condemnavit eum Pilatus; unde dicit:

17. (Vers. 16.). Tunc tradidit eis illum, m crucifigeretur. Hic tangitur tertium, scilicet ipsa sententia, qua condemnatus est poena crucis; et bene dicit: Tradidit eis, qiia ad eorum petitionem fecit; Actuum tertio: « Deus glorificavit Fihum suum lesum, quem vos quidem tradidistis et negastis ante faciem Pilati, iudicante ijlo dimitti »; et Lucae vigesimo tertio: « Pilatus adiudicavit fieri petitionem ipsorum », scilicet ludaeorum. Fecit Pilatus contra Legem; Exodi vigesimo tertio: « Non sequeris turbam ad faciendum malum, nec in iudicio acquiesces sententiae plurimorum, ut a vero devies».

18. Quaest. I. Sed quaeritur hic de illa consuetudine, quam habebant de dimissione vincti, utrum esset laudabilis. — Et videtur, quod sic, quia Dominus misericordiam acceptat magis quam iudicium, sicut patet de muliere adullera, supra octavo.

Sed tunc obiicitur: quia ex Lege praeceptura erat, ut malefici occiderentur: ergo absolvere nocenles erat contra Legem et consuetudo mala.

Dicendum, quod consuetudo bona erat, dum tamen liberaretur qui magis congruebat; quia, etsi tunc essel tempus iustitiae, lamen debebant esse memores misericordiae in eis factae et futurae in paschate; et ideo quasi in signum hoc erat eis licitum 12.

Quod obiicit de Lege, dicendum, quod excellentia solemnitatis praeponderabat acerbitati Legis.

19. Quaest. 11. Item quaeritur; utrum peccaverint petendo Barabbam. — Quod sic, videtur: Actuum tertio improperatur eis: Pelistis virum. homicidam dari vobis; auclorem vero vitae interemistis ».

Sed quod non peceaverint, videtur: quia licebat eis petere quem volebant sine distinctione.

Respondeo, quod non peccaverunt in hoc, quod liberaverunt eum qui dignus erat raorte; sed in hoc, quod eum innocenti praetulerunt; unde fuit ibi personae aeceptatio. Unde Augustinus: « Non reprehendimus, o ludaei, quod per pascha liberatis nocentem, sed quod occiditis innocentem ».

20. Quaest. III. Item quaeritur de hoc, quod milites ita irriserunt Christum, cum tamen non dicantUr habuisse mandatum a Pilato. Unde hoc fuil?

Respondet Chrysostomus, quod hoc pecunia faciebant, quia corrupti erant a principibus sacerdotum.

21. Quaest. IV. Item de hoc quaeritur, quod hic loannes dicit Christum a mihtibus illusum ante sententiam condemnationis, cum Matthaei vigesimo septimo dicatur, quod milites post condemnationem illuserunt Domino: Tradidit illis lesum, ut crucifigeretur; et tunc dicitur, quod milites illuserunt ei.

Potest dici, quod bis factum est: et ante condemnationem et post. — Vel Matthaeus hoc dicit per recapitulationem, quia ante factum fuerat.

22. Quaest. V. Item quaeritur: quare Dominus non respondit Pilato quaerenti: Unde es tu? — Videtur hoc fuisse arrogantiae.

Respondeo, quod ideo ad quaestionem illam non respondit, quia eam capere non poterat; unde Dominus discipuhs suis dicebat supra decimo sexto: Multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Sic et nunc.

23. Quaest. VI. Item quaeritur de hoc quod dicit: iVo?i haberes in me potestatem, nisi datum esset tibi desuper. — Ergo videtur, quod in hoc non peccaverit, quod Christum crucifixit, quia hoc sibi a Deo donatum. Deo, sicut dicit Apostolus, sed exsecutio non semper a Deo. Unde Dominus voluit dicere Pilato, quod potestatem a se non habebat; ideo de ipsa non debebat gloriari. Exsecutio vero a Deo fuit permissive, sicut dicit Chrysostomus.

24. Quaest. VII. Item quaeritur de hoc quod dicit: Qui tradidit me tibi maius peccatum habet. — Videtur falsum, quia ludaei peccaverunt ex ignorantia; credebant enim, eum esse blasphemum et dignum morte; sed Pilatus scienter occidit innocentem.

Respondeo: Utrique peccaverunt, sed ludaei magis, quia ex malitia, sed Pilatus ex infirmitate timoreque Caesaris.

Et quod obiicit, quod ignoranter; dicendura, quod ignorabant, ipsum esse Deum, sed non, innocentem; vel si utrumque ignorabant, ex malitia erat; unde Sapientiae secundo: Excaecavit eos malitia eorum.

2b. Quaest. VIII. Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Christus condemnatus fuit hora quasisexta; quia Marci decirao quinto dicitur: Erat autem hora diei quasi tertia, et crucifixerunt eum. — Item, Matthaei vigesimo septimo dicitur, quod tenebrae factae sunt ab hora sexta usque in horam nonam: ergo ante horam sextam fuit iudicatus.

Respondet Augustinus: « Hora tertia crucifixus est Dominus linguis ludaeorum, hora sexta manibus militum; ut intelligamus, horam quintam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum, quando Pilatu.; sedit pro tribunali; et cum duceretur, et gererentur quae gesta narrantur; hora sexta completa est, ex qua hora usque in nonam sol obscuratus est ».

Aliter respondet Victor, quod Dominus hora 2- media inter tertiam et sextam crucifixus est; et quia extrema sunt nominata, et medium saepe sortitur nomen extremorum; ideo dicit Marcus hora tertia, sed loannes sexta, non simpliciter, sed cum determinatione: quasi sexta.

26. Quaest. IX. Item quaeritur de hoc, quod ludaei petierunt, Dorainum crucifigi; quare magis illo genere raortis quara alio voluerunt Dominum occidi?

Respondet Chrysostomus, quod « exprobratissima haec erat mors. Formidantes igitur, ne aliqua eius post ipsum flat memoria, student ad supplicium ducere maledictum, nescientes, quoniam per prohiplum, ne quis turpem formidaret mortera, et iudicium, quia placuit Deo per stultiliam praedicationis salvos facere credentes.

Tertio, de Christi passione notantur duo.

27. Susceperunt autem lesum. Actura est supra de Christi coraprehensione et conderanatione; hic agitur de ipsius passione; et dividitur haec pars in duas, quia primo agit de passione; secundo, de passionis consummatione, ibi: Postea sciens Lesus elc.

In prima parte describitur eius passio quantum ad quatuor, quae ibi insinuantur. Primo enim de- Cfr. supra pag. 275, nota 11. Hanc expositionem attriscribitur pas.sionis vilitas; secmdo, patientis dignitas, ibi: Scripsit autem et titulum; tertio, crucifigentium crudelitas sive cupiditas, ibi: Mililes ergo, cum crucifixissent; quarto, compalientium paucitas, ibi: Stabanl autem iuxla crucmi.

Passionis igitur vilita describitur in incessu, in loco, in genere passionis et in societate patientium.

28. (Vers. 1 6.). Primo ergo vilitas passionis in incessu notatur in hoc, quod tanquam latro ducitur, et ipse baiulat sibi supplicium; proptereadicit: Susceperunt autem lesum; Psalmus: « Susceperunt rae sicut leo paratus ad praedam », scilicet railites lesum; duxerunt, tanquam raaleficura, scilicet extra castra; propter quod ad Hebraeos ultirao: « Exearaus ad eura extra castra, iraproperiura » crucis « eius portantes ».

29. (Vers. 17.). Et baiulans sibi crucem, in qua scilicet tanquam latro puniretur. Tunc impletum est quod dictura erat Isaiae vigesirao secundo: « Dabo clavem David super huraerura eius »; et Isaiae nono: « Factus est principatus super huraerum eius », quia ibi triuraphavit. De hoc Augustinus: « Grande spectaculura! Sed si spectat irapietas, grande ludibrium; si pietas, grande raysteriura ».

Exivit in eum qui dicitur Calvariae locus l Hic innuitur vilitas a loco; quia in eo loco passus est, ubi puniebantur latrones et raaiefici. Calvaria enira dicitur ille locus, quia ibi decalvabantur capita

daniiiatorum. Calvaria enim dicitur testa capitis car-ne nudata; Hebraice Golgatha, id est « locus decoUationis ».

30. (Vers. 18.). Ubi eum crucifixerant. Notatur hic vilitas passionis a genere mortfs, quia vilissimum genus mortis erat; Sapientiae secundo: « Morte turpissima condemnemus eum ».

Et cum eo alios duos, hinc et hinc, medium autem lesum. Notatur liic vilitas a socielate, quia isti duo erant latrones; unde Marci decimo quinto: « Crucifigunt cum eo duos latrones». Tunc impletum est quod dicitur Isaiae quinquagesimo tertio: « Et cum iniquis deputatus est ». Ideo autem in me dietate, ut significetur, quoniam merfmZor; unde in nativitate in medio animalium, Habacuc ultimo; et in passione in medio latronum, quia pax vera, ad Ephesios secundo.

31. Scripsit autem et titulum. Hic notatur sede cundum principale, scilicet patientis dignitas, et innuitur in tilulo, quia titulus erat regis; et hic titulus hoc ordine describHur: primo, eius inscriptio; secmio, scripti publicatio; tertio, contradictio; quarto, ipsius approbatio.

(Vers. 19.). Inscriptio igitur tituli tangitur, cum dicit: Scripsit autem et titulum Pilatus et posuit super crucem; Isaiae decinio nono: « Erit altare Domini in medio terrae Aegypti, et titulus Domini iu.iita terminum eius». — Et nota, quod li- quidam est liMns memorialis, sicut mortuorum; quidam praeconialis, ut de donio; quidam triumphalis; et iste triumplialis, unde est in laudem Christi et vituperium ludaeorum, quia, elsi tanquam latro piae, quia ibi continebantiir calvariae damnatorum, qul ibi dedamnalus esset, non tamen erat latro, sed rex; et hoc dicebat titulus: Erat autem scriptum: Lesus Nazarenus, rex ludaeorum. Hunc titulum approbat Scriptura; unde in Psalmo secundo: « Ego tutus sum rex ab eo super Sion, montem sanctum eius » etc. In hoc titulo describit ipsum Pilatus a rwmine., cum dicit Lesus; Lucae primo: « Vocabis nomen eius lesum »; a patria, Nazarenus; Lucae secundo: « Descendit cum eis et venit Nazareth »; a dignitate regia, cum dicit rex; leremiae vigesimo tertio: « Suscitabo David germen iustum, et regnabit rex ». — Secundum Matthaeum titulus dicitur causa; Matthaei vigesimo septimo: « super caput eius causam ipsius scriptam »; quia in titulo illo innuitur, quare mortuus fuerit, scilicet ad salvandum, quia Lesus, et ad faciendum nos Deo nostro regnum; Apocalypsis quinto: «Dignus es, Domine Deus, accipere librum; quia occisus es et redemisti nos Deo in sanguine tuo et fecisti nos nostro regnura

32. (Vers. 20.). Hanc ergo titulum. Hic ponitur tituli publicatio; undedicit: Multi legerunt rum, quia prope civitatem erat locus, ubi crucifixus est Lesus; ideo multi legebant, quia multi concurrebant, nec solum ludaei, sed et alii; Isaiae trigesimo quarto: « Requirite diligenter in hbro sermonum Domini et legite; nec unum ex eis defuit». Et erat scriptum Hebraice, Graece et Latine, utomnes possent legere titulum, quia omnibus rex erat futurus, sicut dicitur Apocalypsis decimo nono, quod ipse « est Rex regum et Dominus dominanlium »; ideo tribus linguis, quia Deuteronomii

decimo nono: « In ore duorum vel trium testium stat omne verbum ».

33. (Vers. 21.). Dicebant ergo Pilato pontifices ludaeorum. Hic notatur ludaeorum contradictio, qua titulum volebant delere, cum esset in suam ignominiam; unde dicunt: Noli scribere: Rex ludaeorum, sed quia dixit: Rex sum ludaeorum, ut scilicet ostenderetur non dignitas, sed praesumtio, qua se regem esse diceret; quocontra dicitur ad Hebraeos quinto: i Christus non semetipsum clarificavit, ut pontifex fieret» etc..

34. (Vers.- 22.). Respondit Pilatus. Hic ponitur tituli affirmatio seu approbatio contra ludaeorum malitiam; unde Pilatus non delet, sed approbat: Quod scripsi scripsi. Quod scripsi, veraciter, scripsi, indelebiliter tanquam verum irrevocabile. Augustinus: «Sicorrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod Veritas dixit »?

35. Milites ergo cum crucifixissent eum. Hic notatur tertium principale, scilicet crucifigentium crudelitas seu cupiditas in hoc, quod Christum exspoliaverunt et sic vestimenta eius diviserunt. Et notantur hic tria, scilicet vestimentorum divisio per partes; secundo, per sortem; tertio, ulriusque confirmatio per auctoritatem, ne videatur in morte Christi aliquid fleri casualiter.

(Vers. 23.). Dividunt ergo per partes; unde dicit: Acceperunt vestimenta eius et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem. In hoc apparet, ut dicit Augustinus, quatuor fuisse milites, qui Dominum cruciflxerunt. Et tunicam, subaudi: acceperunt.

36. (Vers. 24.). Hic notatur divisio tunicae facta per sortem; et ratio redditur: Erat autem tunica inconsulilis, desuper contexla per tolum, id est tota continua; et quia non poterat convenienter dividi, dixerunt milites ad. invicem: Non scindamus eam, sed sortiamur de illa, cuius sil; quia, sicut dicitur Proverbiorum decimo octavo, «contradictiones comprimit sors et inter potentes quosque, diiudicat ». — El ne putetur, hoc casu factum, ostenditur, hoc a Prophela esse praedictum, cum dicit: enim per Rcmaiios scripturas flguratur; nam Romanorum Ut Scriptura impleretur dicens, Psalmo vigesimo primo: « Deus, Deus meus, respice inme»: Partiti sunt vestimenta mea, quantum ad primum, et super vestem meam miserunt sortem, quantum ad divisionem tunicae. Et ista Scriptura intellecta fuit non de ludaeis, sed de militibus; propterea dicit: Et milites quidem haec fecerunt.

Spiritualiter tunica Christi, quae indivisa, signiflcat caritatem, quae est vestis, quia operit turpitudinem; primae Petri quarto: Quia caritas operit multitudinem peccatorum; et ornat, unde dicitur vestis nuptialis, sine qua nemo intrat ad gaudium nuptiarum Agni; unde Matthaei vigesimo secundo: Amice, quomodo huc intrasti nonhabens vestem nuptialem? Haec tunica est inconsutilis, quia ipsa non alio ligatur, sed est vinculum aliorum; ad Colossenses tertio: Super omnia autem habere dilectionem, quae est vinculum perfectionis. — Haec tunica non est dividenda per scissionem; unde primae ad Corinthios primo: Obsecro vos, fratres, ut id ipsum dicatis omnes; et ad Ephesios quarto: Solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. — Hanc tunicam qui dividunl peiores sunt mihtibus cruciflgentibus, qui Domini vestem inconsutilem dividere noluerunt.

37. Stabant autem iuxta crucem etc. Hic tatur compalienlium paucitas; quia ex omnibus caris eius tres aderant mulieres, inter quas et Mater Domini, cui etiam Dominus compatiebatur. Et notantur hic quatuor: mulierum ad Dominum compassio, Domini erga Matrem sollicitudo et ex sollicitudine recommendatio et ultimum recommendationis acceptio.

(Vers. 23.). Notatur ergo mulierum compassio in hoc quod dicit: Stabant iuxta crucem Iesu; ideo corpore appropinquabant, quia affectus compassionis trahebat. Alii vero longe recesserant per incompassionem; unde dicitur in Psalmo: « Qui iuxta me erant de longe steterunt ». Sed istae steterunt iuxta, quae magis diligebant, scilicet Mater eius, quae super omnes compatiebatur; unde Lucae secundo:

«Tuam ipsius animam perlransibit gladius »; et soror Malris eius, Maria Cleophae; haec fuit maler lacobi. — Notandum est, quod.nna dicitur habuisse tres viros: loachim, Cleopham et Salome, et ex istis tribus viris habuit tres Marias, scilicet Matrem Domini, quae fuit filia loachim; matrem lacobi, quae fuit filia Cleophae; matrem Simonis et ludae, quae fuit filia Salome. — Et Maria Magdalene, quae dicta est a Magdalo castro. Istae tres mulieres tanquam magis compatienles stabant iuxta crucem Domini.

38. (Vers. 26.). Cum vidisset ergo Lesus. Hic notatur secundum, scilicet Domini erga Matrem sollicitudo, in boc, quod respexit eam et cui posset eam recommendare; unde dicit: Cum vidisset ergo Lesus Malrem; cum vidisset ut sollicitus; primae ad Timotheum quinto: « Si quis suorum et maxime domesticorum curam non habet» etc. Et Chrysostomus: <t Hic multam dilectionem monstrat Dominus ad Matrem et commendat eam discipulo, erudiens nos, usque ad ultimam respirationem omnem facere diligentiam eorum qui nos genuerunt ». Exodi vigesimo: « Honora patrem tuum et matrem tuam » etc. Hoc quod praecepit, implevit. FA discipulum stantem, quem diligebat; et ideo eam sibi familiariter recommendare poterat. Stabat loannes, non recesserat; unde erat unus de illis quibus dicitur Lucae vigesimo secundo: « Vos estis, qui permansistis mecum in tentationibus meis».

Dicit Matri suae. Hic notatur tertium, scilicet diUgens recommendalio; unde dicit: Mulier, ecce, filius tuus; quasi: ita confidas de eo sicut de filio.

39. (Vers. 27.). Deinde dicit discipulo: Ecce, mater tua; quasi: ita eam custodias ut matrem.

Et ex illa hora accepit eam discipulus in suam. Hic notatur recommendatiohis acceptio; in suam, scilicet matrem, accepit, ut illam, sicut matrem filius, honoraret, custodiret et servaret.

' Haec senlentia refertur ab Hug. a S. Vict., Qq. in Epist.

Sed Augustinus legit Utteram istam: in sua, ut sit accusativus pluralis; et quaerit: Quomodo m sua, cum non haberet propria? — Et respondet: in sua, scihcet officia, servitia et beneficia, non in possessiones, quas non habebat.

40. Quaest. I. Sed quaeritur hic primo de hoc quod supra dictum est, quod exivit Lesus baiulans sibi crucem; quia Matthaei vigesimo septimo dicitur, quod angariaverunt Simonem quendam, ut tolleret crucem eius.

Respondet Augustinus in tertio libro de Concordia Evangelistarum: « Lesus porlabat crucem, cum exiret in Calvariam; Simon autem ille in itinere angariatus est, cui data est postea crux portanda usque ad locum. Ita utrumque factum legimus, primo id quod loannes dicit, deinde id quod Matthaeus ».

41. Quaest. II. Item quaeritur de titulo, utrum Pilatus scripsit vere, vel irrisorie. — Quod vere, videtur per litteram, quia, ludaeis petentibus, delere noluit, sed respondit: Quod scripsi scripsi.

Quod autem irrisorie, videtur, quia ipsum tanquam stultum, non tanquam verum regem derideri permisit a militibus, qui coronam spineam imposuerant et alapas dabant.

Ad hoc respondendum, quod Pilatus aliquam illustrationem habuit, qua cognovit, ipsum esse innocentem; unde sciebat, quod per itividiam tradidissent eum, Matthaei vigesimo septimo; qua etiam cognovit, ipsum esse regem ludaeis promissum; unde semper eum vocabat regem. Unde Augustinus: « Avelli a corde Pilati non potuit, Christum esse regem ludaeorum, tanquam in eius corde ipsa veritas fixerit ».

Quod obiicit, quod derideri fecit vel permisit; dico, quod sic permisit, derideri regem, sicut flagellari innocentem, ut ludaeos de poenis eius et opprobriis satiaret et ad misericordiam inclinaret.

42. Quaest. III. Sed tunc est quaestio: quomodo fuit ausus eum morti tradere?

Ad hoc dicendum, quod fuit timore perterritus, ne accusaretur apud Caesarem, et errore deceptus, quia putabat, totam culpam esse ludaeorum, ex quo ad ipsorum petitionem mittebat in eum manum; unde dicitur Matthaei vigesimo septimo, quod accepit aquam et lavit manus suas et ait: Innocens ego sum; et ludaei totam culpam super se accipiebant, unde dixerunt: Sanguis eius super nos et super filios nostros. Sed erravit, quia in mortem innocentis consentiri non potest sine peccato.

43. Quaest. IV. Sed cum Malthaei vigesimo septimo dicatur: Diviserunt vestimenta eius, sorlem mittentes; videtur, quod non solum super tunicam, sed super omnia vestimenta miserunt sorteni; loannes autem dicit solum de tunica. — Illud idem dicitur Marci decimo quinto: Diviserunt eius veslimenta, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret.

Ad hoc respondet Augustinus et dicit, quod «illud Matthaei intelligitur de tota divisione vestimentorum, quam quidera facientes venerunt ad tunicam, de qua sortem miserunt ».

Ad illud Marci dicendum, quod is est sensus: « diviserunt vestimenta primum, dein mittentes sortem super tunicam, quae remanserat vel superfuerat, quis tolleret eam ».

44. Quaest. V. Item quaeritur, quare Dominus sic Matrem recommendavit, cum supra secundo ita dure responderit: Quid mihi et tibi est, mulier?

Respondet Augustinus, et habetur in Glossa: « Quia tunc, divina facturus, quasi ignotam repulit Matrem; iam ostendit, venisse horam, quam tunc praedixit, in qua moriturus agnoscit, de qua fuerat mortahter natus, et humana patiens affectu ipsam commendat humano et exemplo instruit, ut a piis fihis impendatur cura parentibus ». — Ratio aulem, quare eam commendat loanni, ex parte Domini tangitur in httera, quia ipsum speciaUter dihgebat; sed ex parte sua tacetur; et dicunt Sancti, qund fuit, « ut Virginem virgo custodiret ».

43. Postea sciens Lesus etc. Supra egit de passione, hic agit de passionis consummalione, et hic tres partes. Primo dicitur eius consummatio quantum ad Scripturae testimonium; secundo, quantura ad factum, ibi: Et inclinato capite; tertio, quantura ad effectum, ibi: ludaei ergo, quoniam parasceve erat.

Consuramatio igitur passionis Christi quantum ad Scripturae testimonium attenditur in hoc, quod circa ipsum orania fierent, quae per Prophetas praedicta erant. Et insinuatur ipsa hoc ordine, scilicet consummandi intentio, ipsa consummatio, consummationis assertio.

46. (Vers. 28.). Consummandi intentio ergo innuitur in hoc quod dicit: Postea sciens Lesus, quia iam omnia consummata sunt, supple: quae scripta sunt de Filio hominis; sed non plene, ideo dicit iam; ut consummaretur Scriptura, id est, voJens perfecte consummare Scripturara, quae dicit in Psalmo: « In siti raea potaverunt rae aceto »; dicit: Sitio. Et hoc fuil signum infirmitatis assumtae et veritatis naturae contra illos haereticos, qui dicebant, quod non erat vere passus. Et hoc quidera non tantura dixit

propter indigentiam, quantum ad complendam Scripturam.

47. (Vers. 29.). Vas ergo erat positum. Hic ponitur ipsa consummatio, qua potaverunt eum aceto, quod quidem ad manum habebant; unde dicit: Vas ergo erat positum aceto plenum; illi autem spongiam plenam aceto, hyssopo circumponentes, id est ponentes spongiam circa hyssopum ligatam, obtulerunt ori eius, per arundinem, sicut dicitur Malthaei vigesimo septimo: « Currens unus ex eis acceptam spongiam implevit aceto et imposuit arundini et dabat ei bibere lo.

48. (Vers. 30.). Cum ergo accepisset Lesus acetum. Hic pooitur consummationis assertio; unde dicit: Cum ergo accepisset lesv acetum, dixit: Consummatum esl, scilicet quod scriptum erat de me ante spiritus emissionem. De hac consummatione Lucae decimo octavo: « Consummabuntur omnia, quae scripta sunt de Filio hominis »; ad Hebraeos quinto: « Consummatus, factus est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis aeternae ».

Et inclinato capile elc. Posita consummatione in Scripturae testimonio, hic ponit consummationem in facto; et haec consummatio fuit in morte, quia finis passionum praesentium mors est; unde dicit: Inclinato capite, Tradidit spiritum. Augustinus: « Tradidit spiritum, tanquam ille qui potestatem habebat ponendi animam suam et ilerum sumendi eam; et hoG inclinato capite. Quis ita dormit, quando voluerit, sicut Christus, quando voluit, mortuus est »? Unde spiritum obtulit, sciX dicitur ad Hebraeos quinto: « Cum lacrymis et clamore valido offerens » spiritum suum. Et haec fuit consummatio praedictorum, sicut dicitur ad Hebraeos decimo: « Una oblatione consummavit in sempiternum sanctiQcatos »; et ad Hebraeos secundo: « Decebat, eum qui multos filios adduxerat in gloriam, per passionem consummare».

49. ludaei vero, quoniani parasceve erat. Hic pooitur consummatio in passionis effectu, quae quidem fuit in apertione lateris Christi, ex quo fluxit « sanguis et aqua », unde eflScaciam habent Sacramenta, ut dicit Glossa. Et notantur hic licet petitio depositionis crucifixorum, gium latronum, apertio lateris Christi et matio

(Vers. 31.). Petitio depositionis crucifixorum facta est a ludaeis; et ratio redditur, quia erat in die sequenti magnus dies Sabbati; propter quod dicit: ludaei ergo, quoniam parasceve erat, id est dies proximus ante Sabbatum; utnon remanerent in cruce corpora Sabbato, propter solemnitatem scilicet; erat enim magnus dies ille Sabbati, quia intra solemnitatem azymorum; rogaverunt Pilatum, ut frangerentur crura eonim et tollerenlur. Augustinus: « Ideo eorum frangebantur crura, ut morerentur et auferrentur ex ligno, ne pendentes in crucibus magnum diem festum sui diuturni cruciatus norrore foedarent ». Deuteronomii vigesimo primo: « Quando peccaverit homo quod morte plectendum est, et adiudicatus morti suspensus fuerit in patibulo, non permanebit cadaver eius in ligno, sed in eadem die sepelietur ».

50. (Vers. 32.). Venerunt ergo milites. Hic notatur crurifrugium latronum. Venerunt ergo milites, ad petitionem ludaeorum, et primi quidem, scilicet ad quera primo venerunt, fregerunt crura, quia vivebat adhuc; et allerius, qui crucifixus eral cum eo, supple: crura fregerunt, et sic exspiraverunt; ut sic ipsi distinguerentur ab Agno, cuius ossa debebant integre conservari, quia solus integer a peccato. Illi poterant dicere illud Psalmi sexti: « Sana me, Domine, quoniara conturbata sunt ossa mea ».

51. (Vers. 33.). Ad lesum autem cum venissent. Hic notatur apertio lateris Christi. Et primo dicit, quare non fregerunt crura eius, scilicet quia mortuus erat; et hoc est. quod dicit: Ut viderunt eum mortuum, non fregerunt eius crura; quia propter hoc faciebant, ut accelerarent mortem. Et subditur aperlio; unde dicit:

52. (Vers. 34.). Sed unus multum lancea latus eius aperuit. Augustinus: « De hoc non dicit mlneravit, sed aperuit, ut illic quodam modo ostium panderetur, unde Sacramenta Ecclesiae manaverunt». Et propterea subditur: Et continuo exivit sanguis et aqua. Augustinus: 1 1ste sanguis in remissionem fusus est peccatorum; aqua ista salutare temperat poculum; haec et lavacrum praestat et potum »; Apocalypsis primo: « Lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo »; et ad Ephesios quinto: « Christus dilexit Ecclesiara, mundans eam lavacro » etc.

53. (Vers. 35.). Et qui vidit etc. Hic innuitur quartum, scilicet testimonii confirmatio. Et hoc confirmat testimonio suo et Scripturae testimonio: suo,.... praesens fuit; unde dicit: Et qui vidit testimonium perhibuit. Et approbat testimonium, quia verum, unde: et verum est teslimonium eius; et quia certum, unde: et ille scit, quia vera dicit. Et ideo dicit: Ut et vos credatis; quia citius fidea accommodatur ei qui vidit, quam qui relatione cognovit; Proverbiorura duodecimo: « Qui quod novit loquitur iudex iustitiae est; qui autem mentitur testis est fraudulentus »; et primae loannis primo: « Quod fuit ab initio, quod audivimus, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus et manus contrectaverunt de Verbo vitae » etc. — Non solum hoc suo conQrmat testimonio, sed etiam Scripturae, unde dicit:

54. (Vers. 36.). Facta sunt haec, ut Scriptura impleretur: Osnon comminuetis ex eo, Exodi duodecimo; et ideo non fregerunt crura.

55. (Vers. 37.). Et iterum alia Scriptura dicit: Videbunt in qu£m transfixerunt; Zachariae duodecimo: « Aspicient ad me, quera confixerunt »; et ideo verum est, quod miles latus eius aperuit. Haec Scriptura nondum plene impleta est, sed in die iudicii; Apocalypsis primo: Videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt ». Chrysostomus: « Nullus discredat neque verecundans aspiciat; quae enim maxime exprobrabilissima videntur esse, haec sunt fundamenta nostrorum bonorum ».

56. Quaest. I. Sed quaeritur hic primo de hoc quod dicit, quod, ul consummaretur Scriptura, petiit potum. — Videtur ordo praeposterus, quia non Dominus est propter Legem, sed Lex et Scriptura propter Dorainum; unde: Finis Legis Christus.

Dicendum, quod ut non est ibi causale, sed conseculivum; ut non sit sensus, quod propter Scripturam implendam hoc Dominus fecerit, sed hoc consecutum est ad factum Domini, scilicet iraplelio Scripturae, quae hoc praedixerat.

57. Quaest. H. Sed est quaestio, quare magis dicitur Dominus consummasse Scripturam in potu aceti quam in aliis.

Et responsio est, quod Dominus in omnibus membris passus fuerat; ut totus pateretur, non restabat nisi os et lingua; ideo, quia tunc generaliter omnia membra sunt passa, tunc dkilm passio quodam modo consummata, et per consequens Scriplura.

58. Quaest. III. Item quaeritur de hoc, quod statim sic habuerunt acetam paratum; quomodo hoc fuerit. Nunquid sciebant, quod ipse potum peteret?

Ad hoc dicunt quidam, quod vinum ad bibendum portaverant, quod propter calorem conversum fuerat in acetura. — Alii dicunt, quod studiose acetum porlaverant, ut ipsum bibendo citius interiret. Gorrano retinuimus maxime expi-obrabilissima, pro quo B ma-

3. — Alii dicunt, quod erat vinuni myrrhatum, quod erat amarissimum et acutura sicut acetum, ad magis cruciandum eum iam crucifixum. Unde dicunt, tunc etiam impletam esse Scripturam: Dedenmt in escam meam fel, el in siti mea potaverunt me aceto.

4. Quaest. IV. Item quaeritur de hoc quod dicit loannes, quod dixit Christus: Consummatum est, el inclinato capite, emisit spiritum. Lucas vero vigesimo tertio dicit, quod clamavit: Pater, in manus tuas commendo spiritum meum; sed Matthaeus et Marcus, quod clamavit voce magiia: £ii, Eli etc.

Et intelligendum, quod omnia ista dixit; sed primum dixit: Sitio; deinde,dum ilh acetum pararent, clamavit: Eli; et ad hanc vocem qui parabat acceleravit ferre acetum et circumponere; quo accepto, dixit: Consummatum esl; et tunc inclinans caput, cum clamore valido exspiravit dicens: In manus tuas etc.

60. Quaest. V. Item quaeritur: quare latus eius apertum sive vuineratum fuit post mortem et non ante?

Et intelligendum, quod nulla facta sunt circa eum, nisi quae Deus congrua ratione permisit. Huius autem redditur ratio allegorica et litteralis: allegorica, quia, sicut de latere Adae dormientis formata est Eva, ita de latere Christi dormientis in cruce formata est Ecclesia. Unde Augustinus: « Ob hoc secundus Adam in cruce dormivit, ut inde formaretur eius coniux, quod de latere eius effluxit ». — Litteralis vero ratio est, quia Dominus Christus, etsi ostenderet humanitatem, tamen volebat simul Divinitatis ostendere veritatem. Unde hoc ostendit ante passionem in sui comprehensione, hoc in passione in tenebris, hoc post mortem ostendit in effluxione aquae et sanguinis. Unde Ambrosius: « Licet corporis Christi fuerit natura mortahs, dissimilis tamen gralia fuit. Nam post mortem sanguis in nostris corporibus coalescit, ex illo autem incorrupto corpore omnium vita manavit, aqua et sanguis exivit; illa, quae abluat; iste, qui redimat; bibimus pretium nostrum, ut bibendo redimamur».

Quarto, de Christi sepultura notantur tria.

61. Post haec autem rogavit. Supra actum est de Domini comprehensione, condemnatione et passione; hic agitur de quarto, scilicet de sepulturae conditione, et hoc ordine agitur. Priino ponitur suspensi corporis depositio; secundo, depositi conditio, ibi: Venil autem et Nicodemus; tertio, conditi in sepulcro collocatio, ibi: Erat autem in loco etc. Primum factum est a loseph, secundum a Nicodemp, tertium ab utroque.

loseph ergo deposuit corpus Iesu; et quia non d« aepoii poterat nisi per licentiam, ideo petiit et petitum ob- pori». tinuit et oblentum deposuit.

(Vers. 38.). Petiit, quia discipulus erat Christi, loseph jen quamvis occultus; propterea dicit: Post haec, id est pus. post passionis consummationem, rogavit Pilatum loseph ab A rimathaea. Arimathaea idem est quod Ramatha, villa Elcanae, Samuehs et Annae; de qua primi Regum primo in principio. loseph sciUcet rogavit, eo quod esset discipulus Iesu, occuUus autem propler metum ludaeorum, quia, sicut dicitur supra nono, « iam conspiraverant ludaei, ut, si quis eum confiteretur Christum, extra synagogam fieret». Etsi esset occultus, tamen verus, quia dilexit non tantum vivum, sed etiam mortuum; Proverbiorum decimo septimo: « Omni tempore dihgit qui amicus est ». Rogavit, inquam, ut tollerel corpus Iesu, id est, de cruce deponeret, et obtinuit; propterea dicit: Et iiiad ob permisit Pilatus, ut scilicet sepeliretur. Venit ergo pmui °; et tulit corpus Iesu, venit scilicet a loco, ubi erat Pilatus, ad crucem et deposuii. J Venit autem et Nicodemus, qui scilicet venerat ad lesum nocte primum, supra tertio. Agitur de hoc adventu, in quo innuitur ratio adveniendi, quia erat

dum enim credebat resurrectionem, sicut nec discipuli; tamen multum amabat, unde dicit: Quasi libras centum; non enim inteiligebat adhuc quod in Psalmo dicitur: « Non dabis Sanctum tuum videre corruptionem ».

63. (Vers. 40.). Acceperunt ergo. Tangitur de- 1 votio Nicodemi in corporis conditione. Acceperunt ergo, ipse scilicet et loseph, corpus Iesu et ligaverunt iUud linteis et aromatibus, perunxerunt, supple; sicut mos est ludaeis sepelire, scilicet honorifice; Genesis ultimo: « Praecepit loseph servis suis medicis, ut aromatibus condirent patrem ». Chrysostomus 5: « Sepeliunt ipsum, non ut condemnatum, sed, ut consuetudo est ludaeis, multum scilicet honorifice, ut magnum quendam et mirabilem ».

64. (Vers. 41.). Erat autem in loco. Hic ponitur tertium, scilicet in sepulcro collocatio. Et ratio, quare in loco illo coUocatur, duplex innuitur, scilicet loci congruitas et temporis brevita: loci congruitas, quia propinquum et novum; unde dicit: Erat autem in loco, ubi crucifixus est, hortus et in horlo monumentum novum; et ideo novum, in quo scilicet nondum quisquam positus fuerat. Et tale monumentum Domino congruebat, ut non alterius aestimaretur facta resurrectio, qui cum Domino iaceret. Augustinus dicit, quod « sicut in Mariae Virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus fuit; ita in hoc monumento nemo ante ill,um, nemo post illum sepultus est ».

65. (Vers. 42.). Ibi ergo propter paraseeven ludaeorum, et ita solemnitas iraminebat, propter quam nec longe ferre licebat; quia iuxta erat monumentum, id est prope, posuerunt eum, scilicet lesum. Augustinus: « Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret, quando iam propter parasceven, quam coenam puram ludaei Latine usitatius apud nos vocant, facere tale aliquid non licebat ».

66. Quaest. I. Sed quaeritur hic: quare nullus discipulorum Domini accessit ad sepeliendum ipsum? — Si dicas, quod timore ludaeorum non audebant; sed loseph multo magis timebat: ergo multo magis debebat iste dimittere.

Respondeo: Ratio fuit et humana et divina: humana, quia, etsi discipuli et iste limerent os, tamen iste erat nobilis persona, sicut dicitur Marci decimo quinto; et ideo confidebat de impetratione, quia notus erat Pilato. Ratio divina, quia, si discipuh sepelisseht, probabile argumentum habuissent ludaei, quod corpus eius postmodum furati essent.

67. Quaest. II. Item quaeritur de metu loseph, utrum fuerit bonus. — Quod non, videtur, quia magis est amanda salus propria quam confusio mundana: ergo si iste non audebat nomen Christi confiteri propter metum, maius erat metus.

Sed contrarium dicitur Lucae vigesimo tertio, quod erat vir bonus et iustus.

Respondeo: Timor ille non erat iniquilatis, sed cuiusdam naturalis infirmitatis, qua homo timet pudorem; nec fuit culpa, quia non tantum timuit, ut negaret, ut Petrus, sed non, ut publice praedicaret; et hoc non erat tunc necessitatis, sed perfectionis. Ambrosius: « Quid mirum, si occultatur iustus, cum occultabantur et Apostoli, iustorum magistri »?

68. Quaest. III. Item quaeritur de devotione Nicodemi. — Videtur enim, quod peccaverit: quia, sicut peccatum est in tenacitate, sic peccatum est in superflua effusione; sed superflua fuit unguenti effusio, quia nullius necessitatis vel utilitatis; et praeterea non erat opus tanto.