De sancto Dominico

Sermo I

Sapientia hominis lucet in vullu eius, et Potenlis.simus faciem illius commulabit, Ecclesiastae octavo

Christianae perfectionis altitudo in duobus congistit, scilicet in limpida comprehensione veritatis et in valida cxcrcitatione virtutis. Prinium spectat ad 111. Tertio commendalur a perfectione virtutis i in operatione miraculorum. Nam ad preces eius, ut dictuin est, Dominus Lazarum, fratrem eius, suscitavit. Et consislit haec perfectio in tribus; ct primo, in eligendo laudabililer, iuxta illud Lucae decimo: Maria optimam pari.em elegit, quae non auferelur ab ea. Quidam enim sunt contenti electione boni; alii, electione melioris; sed Waria non fuit (contenta) nisi electione optimi, quia in perfectione vitae voluit servire Doniino in humilitate multa poenilentiae; Psalmus: Elegi abiectus es.se i.n domo Dei mei magis quam habitare in tabernacutis peccatorum. Electio lamen, de qua dicit Evangelista, fuit audire verbum Dei, in cuius auditu anima aliquando convertitur et aliquando in bono firmalur et semper in melius illuminatur. — Secundo, in prosequendo uiriliter; loan-i nis vigesimo: Una sabba.ti Maria Magdalene venil mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum. Ista non fuit pigra nec tarda, sed prompta et vigil ad quaerendum Dominuni; Pioverbioruin oclavo: Qui mane vigilant ad mc inuenicnt mc. Exemplum de beato Nicolao. Ante oinnes surgebat Nicolaus, quia sollicitus erat ire ail ecclesiam. Ideo dicit Ambrosius: « Nemo cum desidia Christum quaerit ». — Terlio, in perseuerando slalnliter; loannis vigesimo: Maria stabat ad monumentum foris plorans. Discipulis recedentibus, illa perseverabat stando ad monumentum et qnaeiendo dilectum; et ideo Dominus sibi primo apparuit, ut dicitur Marci ultimo. Non ergo dubitet quis de perseverantia boni, cum mulier ista tani stabiliter perseveravit. Nam, ut dicit Seneca, « virtus facit, esse facilia quae iudicat quis esse difficilia ». Rogemus etc. vitam contemplativam; secundum, ad activam; primuni, ad virtutes inlellectuales; secundum, ad virlutes consuetudinales. Primum respicit finem per virtutes theologicas et speculativas; secundum, ea quae sunt ad finem per virtutes cardinales et opei'ativas, quoniam in his duobus tota colligitur excellentia summa perfectionis. Iste perfecte laudatur qui... quantum ad haec duo in beato Dominico

tanquam in stella clarissima effulseriint; ideo recte proposituin verbum ad laudem ipsius assumtum est, in quo primo laudatur a veraci specidalione lucis aeternae, cura dicitur: Sapientia hominis lucet in vultu eius; secundo, a virili eius exercilatione virtutis perfectae, cum subditur: el Potenlissimus faciem illius commutabit.

l. Laudatur ergo primo a veraci eius speculatione lucis aeternae, cum dicitur: Sapientia etc. Luccrc enim est actus lucis, sicut lux corporalis lucet sensibiiiter. Haec autem lux est sapientia, iuxta illud Sapienliae septimo: Est enim huec speciosior sole et super omnem dispositionem stellarum, luci comparata invenitur prior. Comparatur enim luci tam sapientia increata quam creata; nam inci-eata est lux per essentiam, iuxta illud primae loannis primo: Deus lux est, et tenebrae in eo non sunl ullae; loannis primo: Erat lux vera etc. Creata autem est lux per participationem, secundum illud Tobiae decimo tertio: Luce splendida fulgebis;et ad Philippenses secundo: Inter quos iucetis sicut luminaria in mundo etc. Quemadmodum lux visibilis tres habet operationes, scilicet effugare tenebras, manifestare formas, laetificare potentias cognoscitivas; sic et lux spiritualis lucendo purgat, illuminat et consumnat. Et iste actus sapientiae est tam in hierarchia supercaelesti quam caelesti quam etiam subcaelesti; haec tam est in Deo quam in Angelo quam in homine terreno. Et meritodicitur ho)vo, quando, secundum rationem vivens, gerit in se illius aeternae lucis non solum imaginem per naturam inditam, verum etiam similitudinem per gratiam superinfusam. Unde recte de luce (creatae) sapientiae intelligitur illud Sapientiae septimo: Candor esl lucis aelernae, in quantum purgativa per expulsionem tenebrarum; speculum sine macula, in quantum illuminativa per manifestationem formaruiu; imago bonitatis, in quantum perfectiva per laetificationem virtutum cognoscitivarum. Et ad instar ipsius lucis creatae habet lux sapientiae in vultu sa- <. pientis hominis relucere tripliciler: ut lux credulitatis vivificae per fidem, quae est lux purgativa per expulsionem tenebrarum; nt lux ratiocinationis praeclarae, quae est lux illuminativa per manifestationem formarum; ut lux contemplationis iucundae, quae est lux perfectiva per laetificationes virtutum cognoscitivarum.

Primo habet lux sapientiae in vultu liominis relucere ut lux credulitalis viuificae per fidera, quae est lux purgatiua per expulsionem tenebrarum; secundae ad Corinthios quarto dicitur: Qui dixit, de tenebris lucem splendescere, illuxit in cordibus nostris ad illuminationeni scientiae claritatis Dei, in facie Christi Iesu. De est ibi ordinate, non causale, sive materiale, sicut dicitur. De nihilo nihil fieri est verum causaliter, sed falsum est intelligendo ordinaliter, immo totius sapientiae subversivura, quia, si Deus tunc materia indigeret in agendo, esset imperfectissimus; et si materia a se ipsa esset, esset perfectissima, quod est absurdissimum in fine totius absurditatis. Vult igitur Apostolus dicere, quod sicut, tenebris existentibus super faciem abyssi, dixit Deus- Fiat lux, et facta est lux; sic, tenebris erroris existentibus in raente aniraae infidelis, dixit Deus: Fiat lux, fidei, quia fides ex auditu, auditus autem per verbum Christi. ad Romanos decimo; et de hoc Isaiae nono: Populus, qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam. — Haec autem Inx fidei non solura est lenebrarura expulsiva, sed eliam unitiva, quia unit nos fonli vitae, Christo; ad Ephesios terlio: Christum habilare per fi.dem in cordibus vestris. Ideo autem unjt, quia unit Veritali per se et Veritafi lucis inaccessibilis, quia, « sicut oculus vesperlilionis se habet ad lucem, ita se habet intellectus noster ad manifestissima naturae », sicut dioil Philosophus secundo Metaphysicorum Undedicit Augustinus primo de Trinitate: « Mentis humanae acies invalida in tam excellenti luce non figitur, nisi per iustitiam lidei vegetetur ». Quoniara igitur fldes est prima conformitas ad lucem illam, quae est fons vitae; ideo habel virtutem generandi filios lucis, secundura illud loannis duodecimo: Dumlucem habetis, credile in lucem, ut filii lucis sitis. — Haec lux fulsit iu vultu beafi Dominici; nam ipsum generavil filium lucis et per ipsum errorum tenebras effugavit. Ideo sub duplici sirailitudine apparuit eius ortus, scilicet sleltac et faculae: stellae, ut in se lucentis; faculae, ut alios inflararaantis.

Secundo habet relucere ut lux raiiocinationis praeciarae, quae est illuminativa per manifestationem formarum et apertionem scientiarum; de qua luce, Danielis secundo: Ipse revelat profunda et abscondila et novit in tenebris constituta, et lux cum eo est. Cum enim duplex sit genus operum Dei, quia quaedam sunt opera creationis, quaedam recreationis; de primis est philosophia, de secundis theologia; priraa spectant ad naturam; secunda, ad gratiam; prima sunt profunda; secunda, abscondita; utraque revelat divina Sapienlia, sed prima revelat per communem iUuminationem, secundum illud

ad Roraanos primo: Quod nolum est Dei manifestmn est in illis; Deus enim illis manifestavit. invisibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta conspiciunlur, sempiterna quoque eius virtus et Divinitas elc. Impossibile namque esl, quod quis perveniat ad comprehensioDem lucis alicuius veritatis nisi per lucem inlallibilem, quae est lux Veritatis aeternae. Quia creatura vertibilis et obscurabilis de se, ideo fallibilis; propter quod Augustinus duodecimo deTrinitate dicit: «Credendum est, mentis intellectualis ita conditam esse naturam, ut rebus intelligibilibus naturali ordine, disponente Condilore, subiecta, sic ista videat in quadam luce sui generis incorporea, quemadmodum oculus carnis ea videt, quae in iiac corporea luce circumadiaceul ». Quae autem sit illa lu., dicit Augustinus in secundo de Libero Arbitrio: « illa veritatis et sapientiae pulcritudo nec peragitur lempore nec migrat locis nec nocte intercipitur nec umbra intercluditur nec corporis sensibus subiacet; de toto mundo ad se conversis, qui diligunt eam, omnibus proxima est, omnibus sempiterna. Sed nullo loco est, nusquam deest, tbris admonet, intus docet; nuUus de illa iudicat, nullus sine illa bene iudicat. Ac per boc eam manifestum est mentibus nostris — quae ab ipsa una flunt singulae sapientes, et non de ipsa, sed per ipsam de celeris iudices — sine dubitatione esse potiorem ».

Secunda autem revelat per illustrationem spiritualem et supra rationem; et est in prophetia necBSsaria et supra illam debet fundari, secundum illud secundae Petri primo: Firndorem habemus propheticum sermomm, cui bene facilis attendentes quasi lucernae lucenli in caliginoso loco, donec dies illucescat el lucifer oriatur in cordibus vestris. — Ulraque haec revelavit Deus beato Dominico, quia fuil primum eruditus in philosophia, deinde in sacra Scriptura, ita ut posset ei dici: Sicut turris David collum tuum, quae aedificata est cum propugnacidis, Canticorum quarto; sed specialiter in theologia, quia illa ancilla, haec domina. Haec est sapientia, quam quaesivit sponsam sibi assumere; et illud Salomonis, Ecclesiastae secundo «, implevit: Cogitavi in corde meo abstrahere a vino carnem meam, ut animum meuni transferrem ad sapientiam etc. Et fuit vere similis illis pueris abstinentibus, de quibus Danielis primo: Pueris autem his dedit Deus scientiam et disciplinam in omni libro et sapientia, Danieli autem inlelligentiam omnium visionum et somniorum.

Tertio, lux in vullu beati Dominici est lux con- ce templationis iucundae, quae est lux perfectiva per laetificalionem cognoscitivarum virtulum, secundum illud Ecclesiastae undecimo: Dulce lumen, et delectabile est oculis videre solem, oculis scilicet sanis et mundis, secundum illud Sapientiae decimoseptimo: Solis autem illis, scilicet impiis et cupidis, superposila erat gravis nox, Sanctis autem tuis maxima erat lux:?wa?ia quidem lux credulitatis fidei;?)««- ior, lux intelligentiae perscrutantis; sed maxima, lux sapientiae contemplantis. Ilaec lux in via videtur a Sanclis non sicut in patria. Nara ibi videtur facie revelata, secundum illud Psaliui: Apud le est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen; hic autera per theophanias, id est spirituales illustrationes, vel symbolicas vel mysticas. — Augustinus secundo de Libero Arbitrio dicit de cognitione symbolica: «0 suavissiraa lux, purgatae mentis sapientia! Non enira cessas innuere nobis quae el quanta sis, et nutus tui sunt omne creaturarura decus. Et artifex enim quodam modo innuit spectatori operis sui de ipsa operis pulcritudine, ne ibi totus haereat, sed speciem corporis fabricati sic peixurrat oculis, ut in eura qui fabricaverit, recurrat affectu. Sirailes autera sunt horainibus, qui ea quae facis pro te amant, qui cum audiunt aliquem facundum sapientera, duin nimis suavitatem vocis eius et structuras syllabarum apte locatarum avide audiunt, araittunt sententiarum principatum, cuius illa verba tanquara signa sonuerunt. Vae qui se avertunt a luraine tuo et obscuritati suae dulciter inhaerent! Tanquam enim dorsum ad te ponentes, in carnali opere velut in urabra sua deflguntur, et tamen etiara ibi quod eos delectat adhuc habent de circumfulgentia lucis tuae. Sed umbra, dum amatur, languidiorein facit oculura animi et invalidiorem ad perferendura conspecluin tuum; propterea homo raagis raagisque tenebratur, dum sectatur libentius quidquid infirmiorem tolerabiiius excipit ». — Mystica cognitio est sublimissiraa et secretissiraa, quae non manifestatur nisi Sanctis, quae habet fieri per amorera excessivum, qui non est nisi in ferventissimis viris; et hanc docebat Apostolus priinae ad Corinthios secundo: Sapientiam loquimur inler perfectos; et de hac Dionysius de Mystica Theologia: « Tu aulem, araice Timothee, sensus derelinque et intellectuales operationes ».

II. Et quia ad progressionem veritatis pervenire non poluit sine exercitatione virtutis, ideo dicitur: et Potentissimus faciem illius commulabit. In tanta enim temporum et actionura varietate, quia non = Respicilur II. Cor. 3, 18; sequitur Ps. 3S, 9.