De sanctis Angelis

ad tempus permaneaiit, ad patriam tamen transferuntur. Desertum designat mortale peccalum, quod vere est desertum ab omni gratia, in quo qui moriunlur nunquam ad promissae beatitudinis gaudia perducuntur. Beali ergo morlui, primi scilicet et secundi.

Sermo I

(in festo S. Michaelis Archang-eli, 29 Septembris).

Vidit lacob in somnis scalam slantem super terram et cacumen illius tangens caelum, Angelos quoque Dei ascendentes et descendentes per eam et Dominum innixum scalae.

(Prothema). Difficile aestimamus quae in terra sunt, el quae in prospectu sunt invenimus cum labore; quae autem in caelis sunt quis investigabit? Seiisum tuum quis sciet, nisi iu dedeiis sapienliam et miseris Spiritum sanctum tuum de alttssimis?

Verba ultimo proposita sunt in libro Sapientiae. Magna sapientia (est) scire defectum suum; defectus noster magnus est circa imaginabilia et visibilia, quamquam sensui subiaceant; cum difflcultate tamen inveniuntur quae sursum sunt, et cum labore cognoscimus. Putatisne, quod istae scientiae, quae sensui subiacent et rationi quod sint diflicilia ad investigandura? Sed quae in caelis, ut spiritualia et intellectualia et ordines hierarchici, homo, quomodo cognosces, ubi sensus non attingit, et ratio investigare non potest? Si volumus conscendere ad lucem aeternam et inaccessibilem, quis sciet? Propter hoc exclamal Apostolus, dicens: 0 altiludo divitiarum sapientiae et scientiae D«.'etc.; sequitur: Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius eitis fuit? Qualiter loquitur homo de illis quae in caelis sunt? Oportet, quod loquatur de illis per Spiritum sanctum; unde Apostolus: Nobis revelavit Deus per Spiritum suum. Propter hoc dicit: quae in caelis sunt quis investigabit, nisi tu dederis sapientiam el miseris Spiritum saictum tuum- de altissimis? Habemus loqui de hierarchiis angelicis, quae sunt in caelo supra sensum et rationem; ideo in principio rogemus Dominum, quod det mihi Spiritum suum etc. qui in Domino moriuntur. Haec de humanae naturae defectu incutiente limorem dicuntur.

Sed de gaudii aeterni appetitu dicere non competit, quia hodie versa est in luctum cilhara mea, et organum meum in vocem flentium.

Vidit facob in somnis scalam etc.

Verbum istud scriptum est in Genesi, in quo explicalur nobis visio Patriarchae lacob, qui propter contemplationem caelestium vocatus est Israel, id est videns Dominum. In ista visione ostensus est hierarchicae dispositionis ornatus et quantum ad eius ordinationis pulcritudinem et quantum ad eius operationis perfectionem et quantum ad eius originationis praeclaritatem, quia hierarchicae dispositionis ornatus liabet in se ordinationem perpulcram, operationem perfectam et originationem praeclaram. Et ideo Spiritus sanctus,qui ostendit Patriarchae lacob visionem ornatus hierarchicae dispositionis, propter universalem Ecclesiam erudiendam explicat ornatum quantum ad eius ordinationem perpulcram., cum dicit: Vidit Jacob in somnis scalam stantem super terram et cacumen illius attingens caelum; secundo, operationem eius perfectam explicat, cum dicit: Angelos quoque Dei ascendentes et descendentes per eam; tertio explicat originalionem eius praeclaram, cum subdit: et Dominum innixum scalae. Non innitilur Deus scalae tanquam sustentatus a scala, sed lanquam sustentans scalam; non est innixus per dependentiam, sed per causalitatem. Si ista tria consideremus in spiritibus hierarchicis, videmus in ipsis ordinem, operationem et virtutem. Considerando scilicet habilus et charismata et dona, sic explicatur nobis eorum ordinatio; si quantum ad operationem eorum et actum, sic explicatur nobis eorum operatio perfecta; si quantum ad virlulem, tunc loquimur de ipsis quantum ad eorum originationem perfectam.

J. Primo, dico, Deus explicat nobis per Spiritum sanctum hierarchiae angelicae dispositionem sive ordinationem perpulcram, cum dicit: Vidit lacob scalam stantem super terram etc. Certum est, quod illud est impossibile secundum naturam istam;igitur imaginatio, nisi referatur ad mysterium Dei, stuUa

esl; sic yisio Ezechielis, qua vidit quatuor facies hominis, mysterialis est, ita et ista. Unde dixit lacob:

Quam terribilis est locus isle! non est liic aliud nisi domus Dei. — Scala ista, cuius pars est in caelo et pars in terra, significat ordinationem angelicae hierarchiae, cuius pars est in angelicis spiritijjus et Sanctis et pars in iiominibus et animabus sanctis.

Inveniemus, scalam islam in parle, qua tangit caelum, habere tres gradus triplicatos. Principaliter lo- Tres hierar- quendo, trcs sunt hierarchiae in caelo, scilicet superior, to eVfnTerl werfift ct infima. Simililer in parte, qua tangit ter- ram, sunt tres hierarchiae: una, secundum primitivam Ecclesiam; alia, secundum Ecclesiam prolicientem; tertia, secundum Ecclesiam dilal.atam, et sunt gradus principales, qui, quia sunt triplicati, cum... surgunl in decem et octo gradus et significantur nobis per gradus existentes in throno Salomonis.

Et sicut dicit Dionysius, ubi l()(nitur de angelica hierarchia, quae est in angelicis spiritibus ad tres ordines reducitur, ut docet Dionysius, qui doctus fuit a Paulo, qui raptus fuit usque ad tertium caelum, ubi vidit arcana Dei in angelicis spiritibus;

ipse docuit Dionysium, et nullus ultra aliquid addidit vel diminuit, quia Apostolus Paulus in tanta plenitudine vidit, quod nullus ultra ahquid addere potuit;

sed dixit: Si Angelus amMs. evangelizaverit, ana- Novem An. tliema sit. In prima ordinatione hierarchiae angelicae chwi sunt Throni, Cherubim et Seraphim; in secunda parte sunt Dominationes, Virtutes et Potestates, et in tertia et ultima, quae circa nos est, nobis condescendens, sunt Principatus, Archangeh et Angeli.

Similiter in ecclesiastica hierarchia sunt tres uera, in cc hierarchiae principales. In prima sunt tres ordines, iiura?cto. scilicet montes patriarchales, prophetales et apostohcae; et hoc in ordinibus primitivae Ecclesiae. In ordinibus vero, in quibus p;'ow?(Jto est Ecclesia, sunt simihter tres ordines, scilicet ]Iartyrum, Confessorum et Virginum. Tertio, in ordinibus, in quibus est Ecclesia dilatata, sunt tres ordines, scilicet praesidentium,contemplativoruraetaclivorum, qui significantur per Noe, per Danielem, per lob. Ista gradualis disposilio partim est in caelo et partim in terra; ubique sunt et gradus et ordo; ideo dicit: Vidit scalam stantem.super terram caelum tangentem, quia Ecclesia triumphans unita est cum humilitate, ut ultra Gregorium procedere philosophando non esl meum...

Sed meum est aptare speculum unum, ut intelhsSatagtn- gere possitis dispositionem caelestis hierarchiae, quae 'M?rarchia cst iu caelo, ct iuxta illa declarare hierarchiam ecclecSifTensi siasticam, quae est in terra. — Dico autem, quod litate praecelsum, potentiae vivacitate virtuosum, influentiae copiositate largifluum et consonantiae proportionalitate in orbibus et motibus suis regulariter ordinatum. Substantia, virtus et operatio sunt similia et sibi correspondentia, et secundum nobilitatem substantiae, potentiae, influentiae collocantur res. Non cst acceptor personanim Deus in conditione rerum nec acceptor operum in latione iudiciorum, sed altius el superius collocat Deus naturas i nobiliores; ideo caelum altius quam alia corpora est 1 spicit omnem dispositionem caelestis hierarchiae invicem relatae.

Primo dico, quod caelum est nobilil.ate naturae oe prop praecelsum; mde signiflcat primam hierarchiam an- iVpfi geiicam; unde in Ecclesiastico: Altitudinis firmamenlum pulcritudo eius esl, species caeli in visione gloriae. Altitudinis firmamentum refertur ad ordinem Thronorum, in quibus Deus iudicia sua exercet et iudicat orbem; quod dicil: species caeli, refertur ad luminositatem sapientiae, quae esl in spiritibus che7'ubicis; et quod dicit: in visione gloriae, hoc pertinet ad nobilitatem ardentissimae carilatis, quae est in seraphicis spiritibus. — Quomodo ista altitudo (jaomo firmamenti referatur ad Thronos, probatur per sa- sltTn'!: cram Scripturam; unde in Ecclesiaslico: Ego in altissimis habitavi, et thronus nieus in columna nubis; gyrum caeli circuivi sola et profundum abyssi penetravi, in fluctibus maris ambulavi et in omni terra steti et in omni populo et in omni genle primatum tcnui et omnium excellentium et humilium corda virtute calcavi et in his omnibus mitii requiem quaesivi. Nobilitas istius hierarchiae explicatur hic, secundum quod divina Sapientia residet in ea ad ferenda iudicia; et qualia iudicia fert? Certe alta; iQdidor unde dicit: Ego in altissimis habitavi; fert iudicia prieui pia; unde dicit: et thronus meus in colunina nubis; fert iudicia circumspecta; unde dicit: gyrum caeli circuivi sola; fert iudicia profunda; unde dicit: j)?'ofundum abyssi penetravi; iudicia slabilia; unde dicit: in fluctibus maris ambulavi el in omni terra steti; fert etiam iudicia potestativa, unde dicit: m omni populo principatum tenui et omnium excellenlium et humilium corda virtute calcavi; fert etiam mdim tranquilla; xmde imt: etin his omnibus mihi requiem quaesivi. Dicit igitur: Altituclinis firmamentum, quanlum ad ordinem Thronorum. In istis beati.ssimis spiritibus Deus apparet admirabilis plus quam in aliis. Istam altitudinem exaltat

Apostolus dicens: Excekior caelis est, et quis invesligabiL? etc. Igitur propter niagnificationem Thronoruni dicit: Alliludinis firmamentum. — Propter pulcriludinem, quae est in cherubicis spiritibus, dicit: species caeli; Augustinus dicit, quod « pulcritudo est numerosa aequalitas ». Isla pulcritudo apparet maxime in sapientia Dei, quae relucet in cherubicis spiritibus. Dicit igitur: species caeli, ex multitudine luminarium et radiorum resplendentium ex.sapienlia Dei, quae relucet in istis spiritibus cherubicis. Stellae lumen et radiationem habent ad invicem, et quis posset explicare himen stellarum? Certe nullus; sic nemo posset explicare multitudinem luminositatis et radial.ionum refulgentium a Sapientia divina, ab illo qui est candor lucis aeternae et speculum sine macula. — Et sicut est Deus admirabilis in Thronis, sapiens in cherubicis spiritibus, ita etiam est ardens in seraphicis; mde in Exodo: Erat species gloriae Domini quasi ignis ardens supe.r verlicem montis, seraphici spiritus, verticem, id est gloriosum Deum.

De istis tribus ordinibus dicitur simul in Isaiae capitulo sexto: Vidi Dominum sedentem super so- lium excelsum et elevatum; et plena erat domus maiestate eius. Volo reprobare slultitiam ludaeorum, qui dixerunt, quod Deus ex naturali proprietate haberet corpus, secundum quod dicit: Vidi Dominum sedentem. Non est iste influxus requiei (?) nisi ad discernenda iudicia in Thronis elevatis. Et ea quae sub ipso erant replebant templum, id est Cherurubim, qui interpretatur plenitudo scientiae. Seraphim quoque stabant super illud, sex alae uni el sex alae alteri. Hoc dicit quantum ad terlium ordinem, scilicet Seraphim, in quibus magis praecipue istam primam explicat hierarchiam, quia ipsi principatum tenent. Igitur per primnm datur intelligere primum ordinem, in quo Deus est admirabilis, cum idicit: Vidi Dominum sedentem etc. Sed non possumus comprehendere sedem, quomodo comprehendemus Deum.sedentem? — Et ea quae sub ipso erant replebant templum, id est ordinem cherubicum plenitudine sapientiae. Sed non possumus percipere radium sapientiae, quomodo percipiemus ipsam sapientiam? — Et si non possumus sustinere ardorem radiantem in seraphicis spiritibus, quomodo sustinemus ipsum ardorera? Et Deus ardor est. In Thronis est Deus admirabilis; undescribitur: Glorificantes Deum, super quem (ordinem?) potest intelligi admirabilis Deus.

Secunda proprietas caeli est, quod esl potentiae vivacitate virtuosum; et ista proprietas respicit secun- dam hierarchiam angelicam. Columnae caeli pa.veni el contremiscunt ad nulum eius. In fortitudine illius repente maria congregata sunt, et prudentia eius percussil superbum. Et spiritu oris eius omnis virtus eorum. Tangit hic Ires ordines secundae hierarchiae: per columnas caeli tangit Dominaliones; per hoc quod dicil: in fortitudine illius etc, tangit Virtutes; per percussionem superbi tangit Potestates. — Primo, dico, cum dicit columnae caeli etc, tangit ordinem Dominationum. Habetne caelum columnas? Dico, quod istud intelligitur sicut illud: Deus, cuius irae nemo resistere potest, et sub quo curvantur qui portant orbem. Illi portant orbem, qui universitati curas regitivas administrant; hoc principaliter est in Dominationibus, (qui habent) auctoritatem gubernandi, et qui magis dominatur magis subditus est; undedicit: Columnae caeli pavenl. — Sequitur: In fortitudine eius repente maria congregata sunt. Hic tangit ordinem Virtutum, quarum est prosequi et perficere, sicut Dominationum est imperare et praecipere. Virtus in sui dispersione minuitur, in sui congregatione augetur el fortificatur; ideo dicit: maria congregata sunt. Unde etiam nos in virtute ip.sarum debemus congregare ad unum principium, ut per istud unum possimus esse omnia; unde Apostolus: Omnia possum in eo qui me confortat. — Postea addit: prudentia eius percussit superbum. Hic tangit ordinem Polestatum, quarum est contrarias potestates coercere; dicit, quod percussit superbum prudentia, non fortitudine, quia Angeli non operantur potestate, quia tunc operarentur per violentiam, sed operantur per iustitiam, quae regulatur prudentia; Psalmus: Virga directionis, virga regni tui. Quia autera ista hierarchia est stabilis, virtuosa et potens, ideo habet tria nomina, quia habet imperare, exsequi et triumphare.

Sed quaeris, unde ista dispositio intelligitur? Certe, scribitur: Verbo Domini caeli firmati sunt, et Spiritu oris eius omnis virlus eorum. Hic est Spiritus, qui interficit impium, qui iii beatis spiritibus interfecit superbum, qui dicit: Ascendam super altitudinem nubium, ponam sedem meam in Aquilone et ero similis Altissimo; et scribitur: Proelialus est Michael Archangelus cum dracone, et draco pugnavit et angeli eius, et sunt electi de paradiso, et non esl inventus locus eorum amplius in caelo. — Quam nobilis est ista hierarchia, el quam magna utilitas est nobis ex ea! Quando latrunculi volebant interficere Eliseum, vidit puer suus illos et clamavit ad palrem, et dixit pater: Plures nobiscum sunt quam cum illis. Tunc Eliseus rogavit Dominum, quod aperiret oculos pueri, et aperuit Dominus oculos pueri, et vidit montem. plenum equorum et

hoininnm armatornm. Magnum est confidere in Angelis, quia tales Angeli subveniunt; Psalmus: yt/ones in circuUu eius, id est Angeli; item, Psalmus: Immiltet Angelus Domini in circuitu timmlium eum, (cnm) quibus pngnare raagna confldentia est ei, si videt pro eo magnum exercitum. Quare sumus segnes et convertimus nos in fugain? Quando videmus tam nobiles adintores tanti exercitus, quod non potest superari, non debemus timere tentationes.

Tertia proprielas caeli est, quod est in/luentiae copiosUate largifluum, per quod intelligimus tertiam hierarchiain angelicam. Unde in libro Sapienliae- p, panem (lc caelo praestitisti illis ad manducandum, habentem in se omne delectamentum et omnis saporis suavitatem. Explicat hic influentiam Angelorum super populum Israeliticnm, quod pascitur triplici pane; et tangit hic ultimam hierarchiam, quae intenta est circa ecclesiasticam hierarchiam, quia omnes sunt administratorii spiritus et dant nobis triplicem panem, quia cibant nos pa.ne-manuductio, im-eruditio et ]a.ne-supportatio. — Primus panis est Principatuum, qui habent nos per exempla in aeternam beatitudinem manudncere; pane-eriw//io: ipg Archangeli, quorum est nos arcana docere; sed paine-supportatio et con/b?-<aftb cibanl nos Angeli, qni habent nos in prosperis et adversis custodire. Dicit: Paratum panem de caelo praeslitisti illis etc. Ad quid? Ut in fortitudine cibi istius amhulemus quadraginta diebus usque ad montem Dei Horeb, sicut fecit Elias; Psalmus =: fanuas caeli aperuit et pluil illis manna ad manducandum; panem Angelorum manducavit homo; cibaria misit eis in abundanlia. 0 fratres, per Deum! Angeli possunt dare paneni islum. Pavit Dominus in deserto ministerio Angelorum per quadraginta annos sexcenta millia pugnatorum et similiter vulgus. Populas tamen ille semper fuit durae ceruicis et incircumcisis cordibus et auribus semper Deo restitit. Si iste populus pane caelesti nutritus est, quid dubitamus nos? Non sunt Angeli pauperiores, quam tunc fuerunt; eipetra fundebat eis riuos aquarum. — Certe, carissimi, si elevaremus menlem nostram ad hierarchiam istam offerentem nobis omnia ista, non essemus pauperes. Si ahquis esset pauper, et alius offerret ei omnia bona; stultus esset, si non aperiret ei ostium. Angeli dicunt nobis: Suscipite exempla, documenta et servitia nostra et ministeria; et nos sumus rusticani, quia claudimus eis ostium et virtutes intellectuales contra influxum ipsorum; et ideo multiplicata sunt peccata nostra super capillos capitis nostri. Si volumus cooperari influentiis ipsorum, facile consequimur, quia dicitur in Psalmo: Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis; sequitur: Super aspidem et basiliscum ambulabis et conculcabis leonem et draconem etc. — Hic tangit quatuor tentationes Qnaiaor horribilissimas, quibus diabolus tentat hominem, a quibus poterimus nobis cavere ministerio Angelorum et proficere de virtute in virtulem. Sed multi os ponunt in caelo, et lingua eorum transivit in terra. Loquuntur de caelestibus et aflectum habent in terrenis, ad spiritus magnificantes et illustrantes non respiciunt. Hoc est (dictum) contra doctores philosophantes et conlra theologos, qui loquuntur de caelestibus, at deficit eorum afleetus.

Quarta proprietas caeli est, quod est cmso/ifm- ce prop relatae; lob: Quis enarrabit caelorum rationem, et concentum caeli quis dormire faciet? elc. Quis enarrabit caelorum ralionem? scilicet quanlum ad distinclionem orbium. Philosophi prius distinxernnt Veritas et Sapientia aeterna enarravit nobis dispositionem orbium; et ista Veritas addidit nobis duos orbes, scilicet crystallinum et empyreum. Qui coram philosophimtibus ponerel istos duos orbes videretur insanire, quia hoc est ultra ralionem; sed quod stultum esl Dei sapientius est hominibus. Dicitur: concenlum caeli quis dormire faciet? lob non dicit secundura opinionem Pythagorae, qui dicebat, concentum esse sphaerarum, sed sunt proportionales motiones in orbibus suis; et motus orbium est circularis, et motus circularis non cessat. — Quomodo igilur quietabi- Qnaesii tur motus orbium? Dico, quod mnventur orbes, ut Yiim serviant Creatori suo; et in ipso quietantur. Concentus iste spectat ad totam hierarchiam angelicam novem ordinum, prout invicem sunt ordinati. Et supra se hierarchia angelica habet Virginem gloriosam; et beata Virgo supra se habet lesum Christum, Filium suum; nec rairura, si duo ordines (sunt) ultra novem ordines Angeiorura. Concentus caeli est harmonia laudis angelicae, quia, sicut in cithara sonat quaelibet chorda secundum proportionem et virtulem suam, sic secundura dona (el) virtutes in angelica hierarchia novem ordinum est exsultationum, iucunditatum et landum mira consonantia. Psalmus: Beati, qui habitant in domo tua, Domine, quia beatus, qui cum Angelis potest laudare Dominum; Psalmus: In conspectu Angelorum psallam tibi.

Sic igitur sunt tres hierarchiae et novem ordi- Repeiiu nes Angelorum. In priraa hierarchia sunt Throni, qui respondent potestati Patris, et Cherubim, qui

respondent Filio, et seraphicus ordo, qui respondet suavitati Spirilus sancti. In secunda hierarchia sunt tresordines, scilicet ordo Dominalionum, Virlutum et Potestatum; et Dominationum est imperare; Virtutum, exsequi; et Poteslatum, iriumphare. In terlia hierarchia, quae respicit ecclesiasticam hierarchiam et influit in eam, sunt tres ordines, scilicet Principutuum, Archangdorum et Angelorum, quia eius influentia est ad manuducendum quantum ad Principatus; ad erudiendum, quantum ad Archangelos; ad supporta7ulum, quantum ad Angelos; iste est ordo in caelesti hierarchia. Locuti sumus modo de scala, secundum quod tangit caelum; lob: Nunquid nosti ordinem caeli et pones rationem eius in terra?

Loquamur modo de scala, secundum quod tangit terram, et ut dixiraus, caelum suis proprie- » talibus manifestat caelestem hierarchiam; similiter terra suis proprietatibus raanifestat hierarchiam ecr clesiasticam. Ponam proprietates terrae per comparationera ad caelum. Michael Archangelus praeposilus fuit et custos synagogae, modo est praepositus matris Ecclesiae; ideo eius officium celebratur per universam Ecclesiam. Dico, quod lerra caelesti influentia iUuslratur, caelesti continentia stabilitur, caelesti pluvia irroraiur et caelesti nebula circumfovetur. - Similiter hierarchia ecclesiastica per caelestia mysteria ei revelata illustratur; 'per caelestia praemm ei repromissa stabililur; per charismala superinfusa irroratur et per caelestia praesidia ei exhibita circumfovetur. Per isla quatuor ecclesiastica hierarchia stat in sua constantia.

Primo, dico, ecclesiastica hierarchia per caelestia mysteria Filii revelata illuslralur, quae ei reserantur per.Angelos, qui sunt specula et lumina caelestia; unde in Genesi: Fiant luminajia in /irmamento caeli et dividant diem ac noctem et sint in signa et tempora et dies el annos, ut luceant in firmamento caeli et illuminent terram. Fecitque Deus duo luminaria magna et stellas. Hic tangit dispositionem hierarchiae quoad slatum Ecclesiae primitivae. Ecclesiastica hierarchia recipit ab angelica lumina legum, quia per leges illustratur et manuducilur in caeleslem hierarchiam. Sed triplex est lex, scihcet naturae, Scriplurae, graliae. Lex naturae, quamquam impressa sit a sumrao Opifice, tamen per Angelos habet illustrationera; lex Sm)?fttrae posita est per Angelos, quia Angeli annuntiaverunt nobis originem Salvatoris et eius conceptum et eius resurrectionem; et in ascensione fuerunt Angeli. T)kt: dividant diem et noctem et sint in signa etc. In lege fecit Dominus duo luminaria magna: unura maius in lege gratiae, et aliud minus in lege Scripturae. Et significatur hic triplex gradus, super quem stabilitnr ecclesiastica hierarchia: super montes patriarchales in lege naturae; super prophetales, in lege Scripturae; super montes apostolicos, in lege gratiae.

Secunda proprietas terrae est, quod caelesti j continentia stabilitur; in quo significatur, quod ecclesiastica hierarchia per caelestia praemia sibi repromissa slabilitur; Isaias: Quis mensus est aquas raaris et caelos palmo ponderavitf Quis appendit tribus digitis molem terrae et libravit in pondere monles et colles in stalera? Tangit hic dispositionem ecclesiasticae hierarchiae quoad Ecclesiam profieientem. Quis mensus est aquas? Metiri aquas est Angelis ad se reductis distribuere charismata gratiarum. Quis caelos palmo ponderavit? id est praemia aeterna collata spiritibus angelicis; et quae Angelis sunt data hominibus sunt repromissa et stabilitant Ecclesiam. Praemia ista sunt spes aeternitatis. Imprimit autera tres digitos in Ecclesia, id est, informat (eam) imraissione Spiritus sancti, secundura quam configuratur caelesti hierarchiae; nrrnxmt, fortitudinem, rectitudinem et sanctimoniam: fortitudinem, quantum ad Patrem; rectitudinem, quoad Filium; sanctimoniara, quoad Spiritum sanctum. In Martyribus est fortitudo constantiae; in Coufessoribus, rectitudo iustitiae; in Virginibus, sanctitas pudicitiae. Per ista tria profecit; unde nos debemus conformari Martyribus in fortitudine constantiae; Confessoribus, in rectitudine iustitiae, et Virginibus, in sanctitate pudiciliae. — Dices forte: non possum esse, nisi concupiscam de alieno et sine aliis concupiscentiis. Respondeo: habeas oculuni tuum dextrum ad praemia tibi promissa et oculum sinistrum ad supplicia, et eris slabilis. unde beatus lacobus: Caelum dedit pluviam, el terra dedit fruclum.mum. Istud flt, quando caelestes spiritus infimae hierarchiae influunt charismata gratiarum quoad Ecclesiam dilatatam; et hoc quantum ad ordinem Principatuum. Rorate, caeli, desuper, et nubes pluanl iustum, aperiatur terra et germinet salvatorem, id est, ecclesiastica hierarchia germinet salvalorem, id est opera, quibus salvatur terra, id est universalis Ecclesia; vel, germinel terra salvalorem, id est universitas salvandorum. — Sed quae est ista germinatio? Dico, quod est praesidentium, contemplativorum et activo?'um. Praesidentium est per aedificationem exemplorum; contemplativorura, per exhibitionem documento?'um; et activorum, per subministrationera temporalium. Et sunt gerrainationes istae ordinatae, quia profert terra fructum

trigesimum, sexagesiinnm et cenlesimum; unrle facit fruotiim magnuni, maiorem et maximum; magnum est minislrare temporalia, seil maius est dare spiritualia documenta, setl maximum est ostendere virtulis exempla. Magna sunt opera pietalis, maiora sunt documenta veritalis, et maxima sunt exempla perfectae virtutis. Si es de ista hierarchia, ducis in divina sicut Principatus, aut revelas arcana sicut Archangeli, aut subministras temporaha sicut Angeli. Bonura est pascere temporali subsidio, raelius est docere verbo, sed mehus est et optiraura aedificare perfecto exeraplo. Ista tria terrara Ecclesiae reddunt fructuosara. Unde scribitur: Terra saepe super se venientem. bihens imbrem el generans herbam opportunam illis, a quibus colilur, accipit benedictionem a Deo. Proferens autem spinas et iribulos reproba est et maledicto proxima, cuius consummatio in combuslionem. Bene (?) non es de ordine Patriarcharum nec ProphetaruQi nec Apostolorum quantum ad Ecclesiam primitivara, sed eorum fdius; non es de ordine Martyrum nec Confessorura nec Virginum, sed eorum imitator quantum ad Ecclesiara proficientem; igitur si es de Ecclesia dilatata, oportet, quod sis de nuraero praesidentium, aut conteraplativorura, aut activorum, quia aut subministras temporalia subsidia, aut doces documenta perfectae virtutis, aut addiscis, ut postmodum instruas alios, et tunc... Archangelus, aut aediDcas perfecto exemplo. Si non potest homo alios docere verbo vel aediflcare exeraplo, exerceat se in opere pietatis. — Carissimi, videatis, quanla est virtus angelicae hierarchiae, quod ievn, qua,e pluviam recipit charismatum, profert herbam el est benedicta; sed quaedam pars terrae partera virentis serainis araisit, vel quia per spinas conculcatum est seraen, vel quia aves caeli illud portaverunt; ita sunt corda aliquorum dura, elata, suffocata per sollicitudinem, quae pluviam divinorum charisraatura non recipiunt; Psalmus: Anima mea sicut terra sine aqua tibi. Ista terra maledicto est proxima, cuius finis est in _ combustione ignis infernalis.

Quarta proprietas terrae est, quod caelesti nebula fovelur, in quo significatur, quod hierarchia per caelestia praesidia sibi exhibita circumfovelur; unde in Genesi: Arcum meum ponam in nubibus caeli, et erit signum foederis inter me et inter terram; cumque obduxero nubibus caelum, apparebit arcus meus in nubibus, et recordabor foederis mei el non perdam aquis diluvii omnera carnem. — Quid vult hoc dicere, quod Deus fecit foedus cum horaine, hoc est inter Deum et horainem? Quid est illud pactum? Certe, quod iuravit Dominus ad Abraham; per memelipsum, inquit, iuravi. luravit etiara ad Abraham, quod de seraine eius nasceretnr Christus. Iloc est pactum, quod Deus per coniunctionem splendoris aeterni uniretur cum nostra humanitate, quae unio significatur nobis per arcum. Varietas colorum, quae est in arcu, significat varielatem natui'arura, quae est in Christo, in quo sunt tres naturae: ut humana natura corporalis, spiritualis et divina; et fuit in Christo Sapientia aeterna, infusa et naturalis. Est in Christo gralia corporis et gratia aniniae et gratia unionis. Hoc pactum fuil inter Deum et terrara, quia in terra Christus fuit incarnatus, conversatus, passus, raortuus, sepultus, de terra resurrexit et in caelum ascendit; el tunc aperti sunt caeli, ut nos posseraus de cetero intrare caelura; et datus esl nobis arcus in signum foederis, ne Deus zelo vindictae de cetero exterininet terram. Arcus isle fovet ordines superioris, mediae et inferioris hierarchiae angelicae et ecclesiasticae. — Patet raodo ornatus et gradus dispositionis hierarchiae ecclesiasticae designatae per lerram et hierarchiae angelicae designatae per caehun; et hoc est quod dicit: Vidit lacob scalam stantem super terram et cacumen eius tangens caelum, id eSt caelestem hierarchiara et ecclesiasticam. De operatione et originatione hierarchiarum dicemus in collatione. Rogabiraus Dominum etc.

Vidit /acob in somnis scalam etc.

(Prothema). Suspice caelum et numera slellas, si potes. Et dixit ei: Sic erit semen tuum. Verbum ultimum scribitur in Genesi el est dictum ad Abraham, qui pater fuit fidei nostrae, et in persona sua dictum est ad quemlibet fidelem conteraplativum; in quo verbo excitatur mens illurainati, ut erigat oculos suos ad videndura lurainaria caeli, id est ad videndum pulcritudinem, quae est in dispositione hierarchica novem ordinum Angelorum. Homo non libenter audit loqui de eo quod non perlinet ad eura, sed quando sperat rera bonam consequi, libenter audit loqui de ea. Speramus Angelos habere concives nostros et illustrari luce ipsorum, vivificari vita ipsorum et repleri eorum gaudio; ideo libenler deberaus audire loqui de Angelis. Viri sancti conversantur cum Angelis; Apostolus: Nostra conversatio in caelis est. Nos iacemus in pulvere et habemus labia poUuta; nunc deberaus loqui de angelicis spiritibus; Isaiae sexto: Vae mihi! quia vir poUutus labiis ego sum. Nihilominus raisil Dorainus unum deSeraphira, qui accepit calculum de allari et purgavit labia Isaiae. Ita et, licel non sint dignus loqui de Angelis, quia homo (habens) labia polluta, rogabiraus tanien Dominura, qui me potest mundare, ut det mihi gratiam suam etc.

Vidit lacob scalam elc. Dictum est hodie, quod explicatur hic hierarchicae dispositionis ornatus et quantum ad eius ordinatione.rn perpulcram, quantum ad operationem eius perfectam et quantum ad oritjinationem eius pracclaram.. Hierarchica ordinatio perpulcra significatur in scala erecta, quae habet tres ordines in caelesti hierarchia et tres in terrestri. Esl autem hierarchia superior, media et infima; tres ordines terrestris hierarchiae attenduntur quantuni ad Ecclesiam primilivam, quantum ad Ecclesiam proficientem, quantum ad Ecclesiam dilatatam.

Modo restat dicere de operatione Angelorum, quae attenditur, cum dicit: et Angelos Dei ascendentes et descendentes. Operationes angelicae ad duo reducuntur, scilicet ad contemplativam operationem et ad ministrativam; unde in Daniele: Millia millium assistebant ei, scilicet quantum ad contemplativam operationem, et decies millies centena millia ministrabant ei, scilicet quantum ad ministralivam operationem; per ista duo distinguuntur spiritus angelici et ipsorum operationes. Contemplativa operatio est in ascensione ad superna, sed adminislratoria operatio est in descensione ad humana; et ista duo tanguntur in scala, quia ascendunt Angeli et descendunt, non sicut fit in motu locali, sciUcet ut sursumactio in Deum impediatur per condescensionem eorum ad humana, quia Angeh habent unam actionem cumaha, scilicel contemplativam cum activa, nos vero non. Signanter dicit, quod vidit Angelos descendentes et ascendentes. Ut dicit Augustinus, secundum originalem ordinationem mentis rationalis mens primo habet ferri in originale principium suum, deinde habet condescendere in proximum suum. Caritas est amor Dei et proximi; sed prius est amor Dei, deinde amor proximi. Angeli ascendentes sursum ferebantur ad divina.

Aguntur autem sursum Angeli quadrupliciter: primo, tanquam ad principalem rerum originem reverenter venerandam; secundo, tanquam ad exemplarem pulcritudinem hiculenter contemplandam; tertio, tanquam ad supernalem beatitudinem ferventer desiderandam; et quarto, tanquam ad bonorum omnium plenitudinem incessanter coUaudandam et commendandam. Oportet, quod praegustemus istud hic, et oportet, nos sic agere in tempore, si volumus sic finaliter sursum ferri.

Primo dico, quod Angeli sursum aguntur in Deum tanquam ad principalem rerum originem reverenler venerandam; unde in Apocalypsi: Omnes Angeli stabant in circuitu throni et ceciderunt in facies suas. Thronum appellat hic non ordinem angelicum, sed stabilitatera aeternitatis; Psalmus: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi; virga directionis virga, regni tui. Dicit, quod stabant in circuitu throni; poteritne circuiri? Ipimensa est aeternitas, non habet terminum; ergo non potest quis circuire. Igitur, quomodo stabant in circuitu? Dicitur in Apocalypsi: Quoniam Agnus, qui in medio throni est, reget illos. Agnus est in medio et in circuitu, et est Agnus una persona, Deus et homo, et quia est Deus, adorandus est adoratione latriae. Agnus iste pervenit ad medium, et quia ad eius conformitatera accedit Angelus, ideo dicit, quod stabant Angeli in circuitu. Circulus est figura simplex et perfecta in comparatione aliarum figurarura aequilateraliura; el quamvis Angelus habeal coaeviternitatem, tamen coaeviternitas non pervenit ad simplicitatem aeternitatis. Ideo dicit, quod Angeli stabant in circuitu; et propter hoc, quod reverenter adorant, dicit, quod ceciderunt in facies suas; et ideo stabiliti sunt in Deo. Via, per quam aliquis cadit ab ista stabilitate, est, quod semper adorare omisit, ut patet in angelis, quod se raagnificaverunt. Ulud fundamentum in angehca et ecclesiastica hierarchia est, quod revereatur Deura; et quod aliquis cadat in errorem, causa est, quia non reveretur. Dicit Dionysius quod Seraphim duabus alis velahant facies suas, duabus tegebant pedes et duabus alis mediis volabant. Duabus alis mediis volare est praesumtionem et pusillanimitatem cavere; praesumtionem debet homo cavere, ne nimis alta dicat et inquirat, quia scrutator maiestatis opprimeiur a gloria. — Item, debet horao cavere pusillanimitatem, quia quidam habent ita viles et pedestres cogitationes, quod non possunt aliquid altura considerare. Dicunt, quod non debent loqui de Angelis, quia nimis altum est hoc. Sancti (de his) loculi sunt, ideo et nos loqui debemus, nec pusillanimitas est bona nec praesuratio. Unde necessaria est nobis reverentia, quae horainem reddit vigilem contra ignaviam et humilem contra praesurationein; hoc est mediis alis volare. De utroque genere multos vidi.

Secundo feruntur Angeli sursum in Deum tanquain ad exemplarem pulcritudinem hculenter contemplamlam; Matthaeus: Angeli eoruni semper vident faciem Patris eorum, qui in caelis est. Pro mille mundis non deflecteret Angelus oculos suos semel a facie Dei. Nunquid faciem habet Deus sicut homo? Dicitur in Esther: Valde mirabilis es, domine,

et facies tua plena est gratiarum. Facies Dei est pulcritudo sapientiae aeternae omnia originantis, omnia gubernantis, omnia reparantis et omnia consummantis. Omnium rationes sunt in arte aeterna et refulgent in ea, secundum quod se manifestat ad ea omnia. Dicit Propheta: Vidi Deum facie ad faciem, el salva facla est anima mea. Tibi dixit cor meum; (ixl: faciem tuam requiram. Superior pars mentis facta est ad imaginem Dei. 0 tu Propheta! quid desiderabas? fjtenMW, inquit, mihilariar, quia vidi faciem tuam. Sicut crystalliis quando est obiecta soli, et non est aliquod obstaculum, tunc totaliter penetrat eam radius solis; sic quando oculus intellectualis pervius luce divina repletur, efficitur deiformis. Unde in loanne: Similes ei erimus, quoniam videbimus euni, sicuti est. Si quis in illam pulcritudinem ferretur, vilesceret ei mundus. Beatus Petrus dicit =: In quem desiderant Angeli prospicere.

Tertio feruntur Angeli sursum in Deum tanquam ad finalem beatitudinem ferventer desiderandam. Unde dicuntur Spirilus seraphici ardentes; Psalmus: Qui facis Ang.elos tuos spirilus et ministros tuos ignem urenlem; alia littera dicit: Flammam ignis. Dicuntur spiritus seraphici ardentes, quia in dono caritatis excellunt, quod est maximura donorum; et ideo sunt praecipuissirai; et quia caritas replet tolam civitatem caelestem, ideo omnes Angeli dicuntur ardentes. Quid significet ardor iste, expresse dicit Dionysius. «Mobile eorum, inquit, circa divina et sunt inflexibilis motionis »; et ponit multa, et sicut dicit Hugo: Qui vellet omnia verba explicare, transcenderet humanam intelligentiam. Sed in summa sciendum, quod est in eis flamma ignis sive ardoris, qua sursum feruntur in summum bonum. Quis rapuit Paulum ad lertium caelum? ubi audivit arcana, quae non licet homini loqui, et totus fuit in Deum absorptus; tamen explicat unum, quod vidit. Unde dixit: Placeo mihi (?). Certe istud fecit vehementia desiderii. Quando Manue offerebat sacrificium, tunc Angelus Dei ascendil in flamma ignis; quare fuit hoc? Certe flamma illa non ascendit usque ad caelum, sed illud fuit mysterium, quia non placet Deo sacrificium, nisi sit ardore caritalis accensum. Caritas enim agit sursum; unde Apostolus, quando accensus fuit ardore caritatis, dixil: Quae sursum sunt quaerile, quae sursum sunt sapile. Ibi thesaurizare debemus, quia dicil Bernardus: « Verius est anima, ubi amat, quam ubi habitat».

Quarto Angeli aguntur sursum in Deum quantum ad bonorum omnium plenitudinem inces.santer collaudandam. Legitur in Luca, quod quando Angelus nuntiavit mysterium incarnationis in terra pastoribus, facta est subito multitudo Angelorum laudantium Deum et dicenlium: Gloria in excelsis Deo. Beneflcium incarnationis descendit in terram, seil generatio facta est in caelo ex immensitate paternae substantiae. Unde scribitur de ipso Verbo ad Hebraeos, quod est purgalionem peccatorum faciens, sedet ad dexteram Maiestatis in excelsis; tanto melior Angelis elfectus, quanto differentius prae illis nomen hereditavit. Angeli cantaturi laudes in terram descendunt; sirailiter sursum aguntur ad laudandum Deum. Laudant Deum Patrem tanquam originale principiuni Verbi et laudant Patrem et Filiuin tanquam principium Spiritus sancti et laudant Patrem et Filium et Spiritum sanclum tanquam originale principium omnium crealuraruni; el in hoc, quod Verbum loquitur, laudat Patrem, et Spiritus sanclus laudat Patrem el Filium, et tota Trinitas laudat se ipsam. Si audirem laudes Sanctorum, non me compescerem a laude Dei; Psalmus: In conspectu Angelorum psallam tibi. Sed pigrae animae dicitur in lob: Ubi eras, cum me laudarent astra matutina? Immo, ne circumeas terram cum satana, qui dicit: Circuivi terram et perambulavi eam. Cogitans iniqua, superba, stulta et immunda, quae suggerit tibi spiritus nequam, circuis terram; similiter, quando subterfugis laudes divinas. — Videtis, quomodo Angeli sursum aguntnr; et nos similiter debemus sursum agi, si volumus esse angelici. Facies nostra indicat, quod debemus sursum ferri; vidit igitur Angelos ascendentes.

Item, vidit lacob Angelos descendentes; condescensio ista est ad infima. Gratias tibi ago, Doraine, quia non vis, quod Angeli solum sint intenti tibi, sed etiam vis, quod intendanl nobis. Descendunt autem Angeli quadriformiter: primo, eripiendo nos a culpa; secundo, corroborando nos in pugna; tertio, dirigendo nos in via; quarto, perducendo nos in patriam. Non possumus duci in patriam, nisi dirigamur in via; nec possumus dirigiin via, nisi vincamus hostes; sed non possumus vincere hostes sine sanitate: el ideo ista per ordinem se habent. — Prinio, dico, Angeli condescendunt nobis eripiendo nos a culpa; unde in Tobia, postquam flevit Tobias et Sara: Tobias, propter caecitatem oculorum; Sara, propter daemonium, quod interfecerat maritos, missus est Raphael Angelus. Raphael interpretatur medicina Dei. Videte, S. Dionys., ubi dicil, maiora dictis se praetermisisse, a proviquomodo est munditia et quorum, quia plorantium; et quomodo? Per viscera piscis exenterati; fumus iecoris positi super carbones fugat daemonium, el fel eius clarificat visum, in quo significatur, quod ad lioc, quod sanemur per ministerium Angelorum, necessaria est nobis recognitio miseriarum nostrarum et dolor de peccatis et cura his memoria passionis Cliristi; corpus eius si fumans ponas super carbones, fiunus eius extricat omne genus daemoniorum. — doo Vile est esse caecum et sub servitute diaboli. In tali statu est peccator, quia perdidit lucem spiritualem et subiectus est daemoni. Ista duo mala significant calamitalem omnis peccati; debes cogitare, quod Christus crucifixus est ex caritate causata propter amorem salutis tuae, quia aliler non potuit expiari peccatum. Debes de peccatis tuis dolere. Fratres, videte mysterium salutis nostrae. Angeli non possunt nos curare, nisi habeant collyrium parlim acceptum a nobis, scilicet quantum ad recognitionem miseriarum nostrarum et quantum ad memoriam passionis, et partim acceptum a pisce, id est a caritate Christi. Quamdiu habemus tempus poenitentiae, satisfaciamus pro posse nostro; non studeamus acquirere novas infirmitates. Aliqui dicunt: Dimittatis me peccare, postea intrabo Religionem; sed nullus sub spe recipiendi medicinam vellet multiplicare novas infirmitates.

Secuiido descendunt Angeli ad nos corroborandum inpugna; unde in Luca: Apparuit Angelus conforians eum; et factus in agonia, prolixius orabat; non indigebat confortatione, sed referebatur illud ad corpus Christi mysticum; sicut dicitur, quod apparuit Angelus Christo sudanti, ita apparet Christiano indigenti. Istud mysterium significatur nobis in Genesi, ubi dicitur: Abiit lacob viam suam, fueruntque ei obviam Angeli Dei, et appellavit nomen loci illius Mahanaim, quod interpretatur msra Dei; hoc dicilur ibi, quod homo luctabatur cum Angelo usqiie mane, et nomen eius erat Israel, quod interpretatur vir videns Deum; (hoc) Hieronymus corrigit et dicit vir fortis cum Deo, et huic concordat littera, quae sequitur: Quoniam, si contra Deum fortis fuisti, quanto magis contra homines praevalebis! Ad hoc autem, quod praevaleas, requiritur dispositio ex parte patientis, quia oportet luctarH cum Angelo et confortari. Dicitur, quod lacob transivit vadum laboc; laboc interpretatur torrens pulveris, per quem designatur mutabilitas temporalium. Oportet transire vadum istud, id est amorem temporalium; qui vult transire fluvium magis levat pannos suos. Vis transire vadnm temporalium? Non contrahas in eis sordes; sic eris idoneus, ut te confortent Angeli, quia non est via vincendi per terrena desideria. Unde Apostolus Petrus: Obseci-o oos abstinere vos a carnalibus desideriis. Ista dant nobis bellum intestinum et submergunt in vado. Dicitur ab aliquibus, quod aurum pulverizatum optimum est. Debemus conteranere pulverem temporalium, si volumus ab Angelis confortari.

Tertio descendunt Angeli ad dirigendum nos in via; unde in Malachia: Ecce, mitto Angelum qui praecedat te et custodiat in via et introducat in locum, quemparavi tibi; sequitur: Observa eum et audi vocem eius; non dimittet, cum peccaveris. Sicut enim Angeli Raphaelis est curare a culpa, et Gabrielis est confortare in pugna, ita Michaelis est condncere in viam. Unde scribitur in ludith: Vivit ipse Dominus, quoniam custodivit me Angelus eius et hinc euntem et ibi commorantem et inde huc reverlentem. ludith significat Ecclesiam; synagoga primo fuit ab Angelis custodita, modo custoditur Ecclesia. Sed si sequeris viam daemonura, dimittent te Angeli. Unde quando Magi ibant ad Herodem, dimittebat eos stella, et quando iverunt ad Bethlehem, tunc praecedebat eos. Si vadis ad lupanar, vel ad invadendum socium tuum, tunc non praecedet te Angelus, sed daemones, qui facient magnam exsultationem. — Beatus Martinus habuit archidiaconura, nomine Brixium qui successit ei in archiepiscopum; reprehendit eum beatus Martinus; ille indignatus ivit ad unam leucam de civitate Turonensi, ubi erat beatus Martinus et faciebat, aedificari unam ecclesiam; et venit ille, ut diceret beato Martino contumelias; et praecesserunt eum diaboli, qui fecerunt magnam exsultationem et hilaritatem ante cellam beati Martini. Venit Brixius et implevit os suum contumehis et iniuriis contra beatura Martinum. Et dixit ei beatus Martinus: « Scias, te in posterum muUas tribulationes passurum »; et sic fuit, quod impositum fuit ei adulterium iniuste, et per septennium expulsus fuit ab archiepiscopatu suo; cum rediret, irruit in eum spiritus compunctionis et reversus est ad beatum Martinum, ut peteretab eo veniam, et praecesserunt eum daemones tunc tristes et se percutientes. Ita in spiritu (elationis) praecedunt te daemones cum gaudio, et in spiritu compunctionis praecedunt te Angeli Domini. Si vadat aliquis ad oppositum sibi bellum vel exercitum, nunquid occidetur? Habes Michaelem, qui te ducat. Sequeris suggestionem diaboli, melius essel ire ad verbura divinum. Aliqui habent raodum Angelorura, ducunt iuvenes ad Missara et ad sermones et ad videndum homines valentes. Alii habent modum daemonum, ducunt iuvenes ad loca raala. Non instruuntur quandoque iuvenes per daemones, in quo instruuntur per homines et per malam societatem. Bene vobis, si sequiraini bonos; sed de illis qui sequuntur raalos, dicit Psalmus: Fiat via illorum

tenebrae et lubricim, et Angelus Domini persequem- eos. Non cst rairum, si vadis in via lenebrosM et labrica, si iu praccipitium cadas. — Dicitur de bono praelato: Labia sacc/-(lolls ciislodicii/ scientiam, et legem requireiit cx orr rius. i/iiia angelus Doniini exercitmrm rsl. Wrum esl. si est bonus; sed si est malus, tunc est angelus salanae, qui se transfigurat in Angelum lucis, et facti sunt mali angeli, qui deberent esse boni; sicul Angelus bonus trahit ad caelum, ita mahis angelus trahit ad infernum; et isti de conlineiitibus faciunt impudicas et de virginibus corruptas. Accipiet aliquis centum marcas argenli et corrumpet virgines, de patrimonio Filii Virginis perpetrabit libidines carnis.

Quarta et ultima comlesceiisio Angelorum est, quod descendunt Angeli ad nos iuiroiliiccmlos in pa- «nam; imde in Luca- Factum cst, ut moreretur mendicus, nomine Lazarus; descenderunt Angeli et portaverunt in sinum Abrahae. Mortuus QSt autem et dives et sepuUus est in inferno. Nomen uiendici recilatur, et quare? Quia pauperes habent nomina sua scripta in caelo. Dives vero non nominatur, sed scribitur, quod induebatur purpura el hysso el epulabalur quotidie splemlide; hodie nolunt homines nisi epulari splendide. Exspecta sepnlturam divitis; quis fuit ad eius obitum? Certe daemones, qui sepeherunt eum in inferno. De beato Michaele legilur -: « Michael, constilui te super omnes animas suscipiendas »; Psalmus: Excelsus Donnnus, et humilia respicit etc. Si bene vis agere, habeas oculum ad linem; et quafe? Quia exitus acta probat. — Si excludaris a regno, pessime facis factum tuum. Quid mihi, si sum nobilis et dives, si excludar a regno? Debes cogilare de.bona morte, et si bene vis mori, debes cogitare de bona vita. Mirabile est, quod si materia aliqua disponitur inleusive per frigidum, non introducitur de facili calidum. Non introducitur aliquis in caelum, nisi in ipso sit iustitia et sanctitas. Si es tepidus vel immundus, non habes iustitiam. Non poleris igitur intrare in regnum caelorum, quia scribitur: Foris canes, impudici. Angeli sunt messores; messis est flnis saeculi; tunc grana reponentur in horreo, et palea comburetur igni inexstingtiibili. Si es in bonitate et virtute, es granum et reponeris in horreo caelestis patriae; si vero es palea vacua et fragilis, inulilis ad fructum, combureris igni inexslinguibili.

III. Sequitur videre de origine Angelorum, quod i)e notatur, cum dicit: et Dominum innixiim scalae. Intelhgatis, quod Dominus nulli innititur, quia non aliquo, ut habemus in theologia; et in vera philosophia principium non dependet ab aliqua re, et colligitur ex theologia et philosophia, quod vera relatione non refertur Deus ad aliquid extra; sed intra ad Filium referliir v('i'a relalidue, in aliis yero est eius relalio sccuinlinii dici. fiico autem, quod ea quae de Deo dicunlur, liipliriler de 60 dicuntur, quia loquimur de Deo quandoque secundum transsumtionem, secundum quod dicimus, quod est lapis, hix vel pastor; quandoque loquimur de Deo s,(icmAm snperpositioncm, sicut dicitur A'«jjersapiens, superpulcrum et liuiusmudi; quandoque vero loquimur de Deo secundum causaiilalem el effectum connotatum in creatura, sicut dicimus, ipsum esse iustum, licet sit ipsa iustitia, et dicimus, ipsum esse iratum, quia iram infert. Dicitur autem Dominus innixus scaiae, quia scala innititur Deo. In hierarchia angelica est irihaerentia ista per gloriam ct in ecclesiastica est pe.v gratiam,; utrobique lamen actus conformes, et est Deus istis sicul summus motor, el innititur scala ei sicut Domino, id est sicut esse principianti, sicut regulae dirigenti, sicut vitae beatificanli, et sicut monarchiac liierarchizanti. — Primo dico, innitilur scala Domino tanquam esse principianti; unde in Amos: Qui aedifical in caelo ascensionem suam, id esl caelestem hierarchiam, fundavit fasciculum suum super terram, id est Ecclesiam mililanteni; Dominus, nomen eius. — Secundo, innililur scala Domino tanquam regulae dirigenii; in Cantico: Deus scienliarum Dominus est, et ipsi praeparantur cogitationes. Ipse est lux infallibilis, iux aelerna, quam sequi debemus. — Tertio, innititur scala ista Domino tanquam wtoe beatificanti; Psalmus: Domini est salus, el super populum tuum benedictio tua. — Quarto et ultimo innititur isla scala Domino tanquam Monarchiae hierarehizanti;Vs.smi%: Dominus virtutum, ipse est Rex gloriae. A ttollite portas, p7-incipes, vestras, et introibit Rex gloriae. Consummatio sermonum, ipse esl in omnibus, cui gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

Sermo II

In conspectu Angelorum psallam tibi.

Hic Psalmista duo nobis innuit: divinum obsequium: psallam libi; et obsequendi modum: In conspectu Angelorum.

I. Sed notandura est, quod psallere debemus m psalterio decem chordarum, quae sunt exhibitio reverentiae respectu Patris omnipotentis, observatio verecundiae respectu Filii omniscientis, ponderatio bonitatis respeclu Spiritus sancti benevolentis. Has Scilicet Annae, I. Keg. 2, 3; sequuntur Ps. 3, 9. et

ehordas amiserat qui dixit: Pater, peccavi in caelum, scilicet Trinitatis, ex irreverentia, inverecundia, ex imponderatione bonitatis divinae. Reliquae cliordae sunt: fidei valetudo, spei certitudo, ccm'toto latitudo, prudenliae discretio, iustitiae compensatio (?), tewperantiae sanctimonia, fortitudinis constantia. De liis decem dicitur: In psalterio decem chordarum psalkun tibi, quae sunt, ut dictum est, cuJtus beatae Trinitatis cum septem virtutibus, tribus theologicis et quatuor cardinalibus. In his enira consistit divinum obsequium, de quo in themate dicitur: psaton tibi.

II. Sequitur de secundo: In conspectu Angeloiie rum, in quo innuitur modus. Nam dicit Glossa super hunc locum: « Quibus aequari sicut nunc laude, ita post dignitate, exspecto». Notandum autem, quod psallere (debemus) Domino laudando ipsum in virtutibuseius, id estAngelis, propter gloriosam ipsorum sublimationem, propter caritativam dileclionem, propter sollicitam subventionem. — De primo, Daniel: Millia nrillium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei. Est autem eorum sublimatio (gloriosa), quia Deo propinqua, quia continua, quia aperta, quia perfecta. De his quatuor, IMatthaei decimo octavo: Angeli eorum in caelis semper vident faciem Patris mei, qui in caelis est. Est ergo eorum sublimatio propinqua, quia intellectualis; continua, quia semper; aperta, quia vident; perfecta, quia faciem Palris, non quidem fer speculum. ii't aenigmate, sed facie ad faciem. — De caritativa dilectione, Lucas: Gaudium erit coram Ange- Us Dei super uno peccatore poenitentiam agente etc. Licet autem diligant salutem (omnium) hominum, tat men specialiter diligunt humiles, bono studio invigilantes, munditiam servantes, in tribulatione patientes. — De primo, Matthaeus: Videte, ne contemnatis unum ex his pusillis; dico enim vobis, quia Angeli eorum etc, id est Angeli ad eorum custodiam deputati. Hinc etiam Angelus apparuit Agar, docens ipsam luunilitatem: Reverlere, inquit, ad dominam Angelus pastoribus vigilantibus super gregem suum. — Arguraentum de lertio, Lucae primo, quia apparuit Angelus beatae Virgini. — Argumentum de cjuarto, jn Daniele cum descendit Angelus Domini cum Azaria et sociis eius in fo7-nacem etc, et Habacuc ad Danielem in lacum leonum adduxit; item, in Actibus Apostolorum: Angelus Domini astitit, et lumen refulsit in luibitaculo carceris etc.

De sollicita subventione notandum, quod nobis subveniunt: nos erudiendo, protegendo, promovendo, Scilicel ordinaria apud Lyranuni. et hoc secundura distinctionem triplicis hierarchiae. De prima enim hierarchia Seraphim nos informant caritate; Cherubim, scientiae virtute; Throni, iustitiae aequitate; primum principaliter respicit Religiosos vel contemplantes; secundum, (praedicatores) vel docentes; tertium, praelatos vel iudicantes. De his per figuram dicitur in Genesi: Vidit Jacob scalam et Angelos ascendentes, scilicet per Dei conteraplationem, et descetulentes, per nostram informationem. — De secunda hierarchia Dominationes nos protegunt contra ardorem carnalis concupiscentiae, ut nobismetipsis dominemur; Principatus, contra amorem temporalis allluentiae, ut Deum praeponamus; Potestates, contra cIIiditatem diabolicae versutiae, ne ab ipsa decipiaraur. Hinc dicitur per Zachariam: Circumdabo domum meam ex his qui militant milii, euntes, per administrationera, et revertentes, per conteraplationem; Psalmus: Angelis suis mandavit de te, ut custodiant te in omnibus viis iuis. — De tertia hierarchia promovent nos Virtutes, ut per mundi contemptum faciamus mirabilia; Ecclesiasticus: Beatus dives, qui inventus est sine macula etc. Fecit enim mirabilia in vita sua; Arc/iangeli, ut impleamus bona opera; Angeli, ut vitemus raala; Isaias: Ite, Angeli veloces, ad gentem convulsam, per avaritiam, et dilaceratam, per invidiam, ad populum terribilem, per iracundiam,;)os< quem non est alius, per superbiam, conculcatam, per accidiam, cuius diripuerunt flumina terram eius, per luxuriam. Ab his vitiis Angelorum auxilio eripimur.

Sic igitur angelici spiritus nobis subveniunt erudiendo ad acquirendam sapientiam; protegendo, ad obtinendara victoriam; promovendo, ad habendam gratiara, et per consequens perducendo ad gloriara Lucas: Factum est, ut morerelur Lazarus et portaretur ab Angelis in sinum Abrahae.

Sermo III

Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei, Danielis septimo.

Hic ostenditur Angelorum triplex perfectio et i duplicis officii exsecutio. Primum intelligitur in ver- p borum differentiis: per millenarium numerura notatur perfectio gloriae; per centenarium, gratiae; per denarium, naturae. Per verbum ministrabant ostenditur ministerii exsecutio; per assislebant, contemplalionis fruitio. — Sed oranibus praetermissis, notanduni est, quod Angeli sunt Deo acceptabiles rainistri ratione mMieniae vel sagacitatis, munditiae i

vel honestatis, obedienliae vel prompliludinis. Haec enim tria faciunt ministrum idoneum, scilicet sagacitas in discernendo, honestas in ministrando, pmnptitudo in exsequendo.

De primo, Proverbia: Acceptus est regi minister intelligens. Sunt enim intelligentes, quia vident supra se semper faciem Patris luminis, quia extra se comprehendunt omnia sine collatione, et sine suecessione omniasimul; unde intellectus eorum differt a nostro sicut simplex a suo composito et punctus a linea; item, quia omnia retinent inlra se sine ohlivione.

Isti autem sic intelligenles sunt Dei ministri ad nos 'illuminandum; sed eorum illuniinationem (non) capiunt malitiosi, praesumtuosi, obstinati. De primo, Sapientia: /n malevolam animam non introibit.sapientia. De secundo, Apocalypsis: Dicis, quod dives sum et locuplelatus et nullius egeo, et nescis, quia tu es miser et miserabilis et pauper et caecus et nudus. De tertio, Psalmus: Noluit intelligere, ut bene ageret; item, similis aspidi surdae etc.

Secundo, sunt etiam Deo acceptabiles ministri ratione munditiae et honestatis; unde ad nos mitlunlur, ut mundemur; Psalmus »: Qui facis Angelos tuos spiritus et ministros tuos ignem urentem. Et nolandum, quod dicuntur spiritus per substantiae puritatem; Angeli, per officii exsecutionem; ignis, per doni sublimitatem. Debemus autem mundari in alfectione, detestando peccata; in loculione, detestando turpiloquia; in conversalione, fugiendo mala exempla. De primo, Ecclesiasticus: Ab omni delicto munda cor tuum; de secundo, Isaias: Tetigit lioc labia tua, et auferetur iniquitas tua; de tertio,.postolus: Mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanclificationem in timore Dei.

item, sunt ministri Deo acceptabiles ratione p-omptitudinis obedientiae; Psalmus: Benedicite Domino, omnes virtutes eius, qui facitis voluntatem eius. Faciunt autem voluntatem Dei respectu eius quod est supra, scilicet se elevando ad Dei laudem; respectu eius quod est iuxta, se dilatando per dilectionem: respectu eius quod est infra, se humiliando per ministerii Bxhibitionem.

Sermo IV «.

Angeli eorum semper vident faciem Patris, Matthaei decimo octavo.

In his verbis ostenditur duplex officium Angelorum: primum est hominibus ministrandi, cum dicitur: Angeli eorum; secundum, Dominum contemplandi, sive Deo assistendi, ibi: semper vident faciem Palris.

I. Videamus de primo; Angeli dicuntur nostri propter tria, quae ministrant nobis, scilicet remedia, exempla et beneficia. — Tria sunt remedia contra tria mala, quae ex peccato contrahimus: ad malum pronitas, ad bonum difficultas, a Deo longinquitas; et quidem pronitas facit labiles, difficultas debiles, sed longinquitas exsules.

Primum remedium ministrat Eaphael, qui interpretatur medicina Dei. Nam curavit Tobiam a caecitate et Saram, Raguelis filiam, a daemonis iniquitate, Tobiae undecimo el octavo. Nam, ut dicit Augustinus, «duo inflicta sunt nobis ex peccato, scilicet ignorantia rerum agendarum et concupiscentia noxiarum; ex quibus duobus pronitas ad malum inest nobis et difficultas » etc. Ignorantia ergo caecitas mentis est, daemonis iniquitas infestans concupiscentia est. In cura ergo caecitatis Tobiae ostenditur raedicamentum (ignorantiae et in cura Sarae medicamentum) concupiscentiae, quae vicit (eos) qui occidebantur a daemone; suggestione daemonis volebant abuti Sara contra legem matrimonii, et ideo accipiebat postmodum daemonium poteslatem in illos et occidebat illos, Tobiae sexto. Curavit autem eos corde piscis et felle; unde Tobiae sexto dicitur: Cordis eius particulam si super carbones ponas, fumus eius extricat omne genus daemoniorum. Fel valet ad ungendos oculos, in quibus fuerit albugo, et sanabuntur.

Secundum remedium ministrat Gabriel, qui interpretatur fortitudo Dei, quia facit fortes contra difficultatem. Sumus enim dilficiles ad duorum bonorum observantiam, scilicet praeceptorum et consiliorum; et ideo Gabriel mittitur ad annuntiandum nativitatem praecursoris Christi nascituri secundum legem matrimonii, Lucae primo, et (ad) annunliandum nativitatem Christi de Virgine nascituri, Lucae primo. In observantia ergo legis matrimonii intelligitur observantia praecepti; in observantia virginitatis intelligitur observantia consilii; a.(i quae duo roborat Gabriel et confortat.

Tertium remedium ministrat Michael, qui interpretatur Quis ut Deus. Nam sua ministratio praesentes animas Deo facit, sicut cantatur de ipso quod « introducit animas in paradisum exsultationis ». Ideo Angelus, qui volebat educere de exsilio Babylonis usque in lerusalem, dicit Danielis decimo: Nemo est adiutor meus in omnibus his nisi Michael, princeps

vester. Et hoc sonat nomen eius Quis ut Deus, quasi dicat: quis est tani desiderandus ut Deus? Et propter Iioc implet desiderium servorum Dei, qui desiderant praesentem habere Deum; Danielis duodecinio: In lempore autem illo consurget Michael, princeps niagnus, qui stat pro filiis populi lui. — Et quia contra praedicta tria mala indigemus tribus remediis, ideo tres Angelos solum ex nomine designat sacra Scriptura, scilicet Raphaelem, Gabrielem et Michaelem.

Exempla autem, quae ministrant nobis, sunt in 1- quadruplici genere virtutis, scilicet reverentiae quoad 1-superius, munditiae quoad suum interius, concordiae quoad suum exterius, clementiae quoad infe- - rius. — Primum ergo exemplum est revei-entiae ad Deum; Apocalypsis septimo: Omnes Angeli stabant in circuitu throni et ceciderunt in conspectu throni in facies suas et adoraverunt Deum. Et istud exemplum est imitandum a fidelibus, praecipue in ecclesia et Sacramento altaris; Psalmus: Adorabimus in loco,. ubi steterunt pedes eius. — Secundum est mundiliae ad se ipsos, quia Angeli sunt puri et mundi; sicut dicit Dionysius, Angelus est « imago Dei manifestativa luminis occulti, speculum purum, imniaculatuni, incontaminatum et incoinquinatum »; de quo dicitur Lucae vigesimo: Illi vero, qui digni habebunlur saeculo illo el resurrectione ex mortuis, neque nubent neque ducent uxores. Aequales enim Ajigelis sunt et filii sunt Dei; et Matthaei vigesimo secundo similiter dicitur. Et propter hoc Angelus libenter venit ad virginem tanquam amator puritatis; Hieronymus: « Semper est Angelis cognata virginitas ». Unde beata Agnes: «Mecuni enim habeo custodem corporis mei, Angehim Domini ». — Tertium est coneordiae unius ad alterum; lob vigesimo quinto: Potestas et terror apud eum est, qui facit concordiam in sublimibus suis. Sublimes Angeli sunt Dei, inter quos de sui suWimitate non est discordia, quia minor non invidet maiori, nec maior molestat minorem, nec par, aequalem; Lucae secundo: Facta est cum Angelo multitudo militiae caelestis laudantium Deum et dicentium: Gloria in Altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. — Quartum est clementiae ad hominem; nam non dedignantur ad pauperem venire leprosum; Lucae decimo sexto: Factum est, ut moreretur mendicus etportaretur ab Angelis insinum Abrahae; Lucae decimo quinto: Gaudium erit coram Angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente. Et ideo qui peccant quodam modo curiam caelestem turbant; Isaiae trigesimo tertio: Angeli pacis amare flebunt.

Beneficia vero sunt quinque, scilicet sanclificationis, illustrationis, protectionis, inflammationis, generalis custoditionis. — Primum ergo beneficium (est) sanctificationis sye mundationis; unde Angelus Seraphim missus est ad mundandum labia Isaiae; Isaiae sexto: Volavit ad me unus de Seraphim, et in manu eius calculus, quem forcipe tulerat de altari, ettetigit os meum et dixit: Ecce, tetigit hoc labia tua, et auferetur iniquitas tua, et peccatum tuum mundabitur. — Secundum est illustrationis; nam illuminant nos ad cognitionem veritatis tara de poenis reproborum; Apocalypsis decimo septimo: Venit unus de septem Angelis, qui habebant septem phialas, et locutus est mecum dicens: Veni, ostendam tibi damnationem merelricis magnae; quam de gloria Sanclorum; Apocalypsis vigesimo primo: Venit unus de septem Angelis et locutus est mecum dicens: Veni, et ostendam tibi.sponsam, uxorem Agni, et ostendit mihi civitatem sanctam lerusalem. — Tertium est inflammationis; nam Angeli inflammant nos in amorem Dei; Psalmus: Qui facis Angelos tuos spirilus et ministros tuos ignem urentem. — Quartum est protectionis sive defensionis; nam defendunt nos ab infestationibus daemonum; Psalmus: Jmmitlet Angelus Domini in circuitu timentium eum et eripiet eos; Actuum duodecimo: Nunc scio vere, quia misit Dominus Angelum suumeteripuit me de manu Herodis et de omni exspectatione plebis ludaeorum. — Quintum est gene?-alis cusloditionis; nam generales custodes sunt animarum Angeli; Psalmus: Angelis suis Deus niandavit de te, ut cuslodiant te in omnibus viis tuis; Tobiae decimo: Angelus Domini sanctus sit in itinere vestro perducatque vos incolumes, et inveniatis omnia recte circa parentes vestros. — Tria ergo remedia et quatuor exempla et quinque beneflcia supradicta, quae fiunt, significantur per duodecim millia signatorum de qualibet t7'ibu duodecim tribuum filiorum Israel, quos signavit Angelus ascendens ab ortu solis, qui habebat signum Dei vivi, Apocalypsis septimo.

II. Videamus de secundo ofBcio Angelorum, quod est Deum contemplari; et hoc ofiicium tripliciter proficuit (?): et primo, in Dei faciem semper intuitum figendo, ut in praemissa auctoritate dicitur: Angeli eorum semper vident faciem Patris; primae Petri primo: In quem desiderant Angeliprospicere. — Secundo, in Dei maiestati semper assistendo; Lucae primo: Ego sum Gabriel, qui asto ante Deum; Danielis septimo: Millia millium ministrabant ei, el decies millies centena millia assistebant ei. —

Tei'tio, iii diviiiam boniUUem semper laudando, iiti dicil loannes Daraascemis quod « officium Angelorum est Deum semper hymnis laudare »; lob trigesimo octavo: Ubi eras, cum mc laudarent simul astra matutina ct iubilarent omnes fiUi Dei? Laudate Dominum, omnes Angeli eivs; laudate eum, omnes Virtutes eius. Rogemus Dominum elc.

Sermo IV

Angelis suis Deus mandavit de le, ut cuslodiant te in omnibus viis tuis.

(Prothema). Labia sacerdotis custodienl scientiam, ct Legem requirent ex ore eius; quia angelus Domini exercituum est, Malachiae secnndo.

Ostenditur nobis in hoc secundo verbo Malachiae, quod inter alia officia, quae Dominus commisit honiini, hoc est ununi principale et nobilissimum, quod homo loquatur et explicet divinae legis mysterium et secretum. Hoc enini potius est offlcium angelicum quam hunianum. Angeli enim, qui semper vident Deum, conscii sunt secretorum divinorum. Dicit ergo, quod ex ore eius debet populus audire legem, per quam debet esse conscius secretorum divinorum, sicut Angelus debet esse deiformis per conformitatem suam ad Deuni. Ideo autem Angeli sunt nuntii Dei, quia lanta certitudine cognoscunt veritalem divinam, nt nec falli possint nec fallere; ita virtuose exseqnuntur visionem divinam, ut reprehendi non possint. De nobis aulem non est sic; nam sumus multis caliginibns involuti; ideo multoties fallimur et decipimnr. Non enim sufficientes sumus dicere aliquid boni; sumus etiam negligentes in exsequendo missionera divinam, quia, Isaiae sexagesinio quarto, omnes iustitiae nostrae quasi pannus menstruatae repntabuntur. Ipse autera, qui omnia videt et potest, defectus noslros supplere poterit, si ipse veht. Ideo rogabimus ipsum in principio, ut ponat verbum suum in cor nostrum, ut possimus aliquid vobis dicere, quod sit ad honorem suum et laudem beatorum Angelorum, de quibus hodie solemnizat Ecclesia, et ad aliquam consolationem animarum nostrarnm, et dicamus, si placet, oralionem dominicam et Ave Maria.

Angelis suis Deus mandavit de te etc.

Scriptum est (hoc) in Psalmo; el in verbis istis explicatur nobis excellentia supernornm spirituum quantum ad duo: primo, qnantnm ad charismata gratiarum; secundo, quantum ad exercitia meritorum. Primnm tangitur, cum dicitur: Angelis suis mandavit de te; (secundum), cura dicitur: ut cuslodiant te etc. Angelis suis, non per conditionem naturae suae tantum, quia ipsos creavit, sed suis per infusionem gratiae, (secundum) quod scriptum est in lob quarto quod in angelis suis repetit pravitalem; et de istis non loquitur hie, sed de illis qui sunt ita sui per gratiae infusionem et conlirmationem, quod non possunt esse contrarii nec ad contrarium voluntatis suae declinare. Secundum vero tangitur, cura dicitur: ut custodiant te etc. In ista custoditione intelliguntur universae condescensiones angelicae, quae liunt ad custoiliain ecclesiaslicae hierarchiae, et hoc totum fit in mandato divino; ideo interponit primo de mandato divino dicens: Angelis suis mandavil de te.

I. Quantum ergo ad primura didl: Angelis swis quod non possint amitti, et hoc propter influentiara charismatura, quae recipiunt a Deo. Influentia auteni Dei in Angelos, quae facit ipsos Angelos deiformes, necesse est, quod sit secundum triplicem motum, et secundum hoc esl triplex hierarchia in An- xres iiier charismata graliarura, quae suscipiunt a Deo ad condescendendum ad infinia, et secnndnm hoc sunt fres hierarchiae. — Nam tres sunt mensurae existentiae, Ratio hm scilicet aeternitas, aeviternitas et tempus; et similiter sunt Iria esse: aeternum, aeviternura et temporale; similiter sunt trium differentiarura personae, scilicet personae divinae, angelicae et humanae. Ideo, cum sanctitas sit in personis, hoc est in substantiis ralionabilibus, necesse est, tres esse hierarchias — quia hierarchia nihil aliud est quam sacer principatus — scilicet hierarchiam supercaelestem, caelesteni et subcaelestem. Supercaeleslis est in personis divinis; caelestis, in personis angelicis; snbcaeleslis, in personis humanis. Et sicut aevum medium est inter tfoiandim aeternitatem et tempus, sic et existentia angelica medium est inter existentiam divinam et humanam. Et hierarchia angelica medium est vel velut mediura inter liierarchiam snpercaelestem et snljcaelestem sive humanam. Necesse est ergo, quod hierarchia angelica, quae est media, relationem habeat ad primain, ad se el ad tertiam. — Ideo necesse est, quod gratiam det ei tripli- unde ei i cem ad ordinationem secundum charismata gratiarum: ad prima et summa secundura charismata gratiarum sursum agenlium, ad media et propinqua secundum charismata gratiarum coordinanlium, ad infima secundura charismata gratiarum condescendenlium. actio non est secundum raotum localera, sed secundura hcrarchi conformitatem ad divinas personas, ut eis conformentur dala sunt. = Psalm. 90, 1 1. — Prothema habetur Mal. 2, 7.

5 quantum ad appvopriata.. Patri enim in divinis appro- -priatnr celsitudo praesidentiae, Fo plenitudo sapientiae et Spiritui sancto sanctitudo benevolentiae. Et secundum lioc necesse est, esse tres ordines secundum respectum ilium, scilicet Thronos, Chcnibim et Seraphim. Conformantur enini per cliarisinata gratiarum sursum agentium Patri in celsitudine praesidentiae ipsi Throni, qui flrmiter slant, el in eis et per eos Dominus iudicia sua decernit; item, Filio in plenitudine sapientiae, Cherubim, (quod)interpretatur plenitudo scientiae; Spiritui sancto, Seraphim quantum ad sanctitatem benevolentiae; interpretatur enim ardens sive incendens semper per benevolentiam et amorem. Isti sunt principaliter Angeli sui sive Dei, qui sic Deo conformantur.

Horum excellentiam et pulcritudinem contemplatur anima sancla in contemplatione elevata, cuius figura praecessit in libro Regum ubi dicitur, quod regina Saba venit de longinquis partibus videre sapienliam Salomonis, a finibus terrae; et cum vidisset omnem sapientiam Salomonis el domum, quam aedipcaverat, cl cibos mensae eius et habitacula servorum et ordines ministrantium veslesque eorum etc, non habebat ultra spiritum dixitque ad regem: Beali, viri tui, ct beati, servi tui, qui stant coram te semper et audiunt sapientiam tuam, tertio Regum decimo. — Regina ista Saba esl anima sancta a finibus terrae veniens, hoc est per omnia ista mundana transiens a visibilibus ad invisibilia, ut sapientiam veri Salomonis contempletur; et figit oculos suos in illa prima hierarchia et dicil de Angelis primae hierarchiae: Beati, viri tui, a virilitate et virtute; et beati, servi tui, ab humihtate, quia humiliter semper serviunt Deo Domino et submittuntur et obediunt in omnibus sicut servi domino, qui stant coram te semper et audiunt etc. — 0 quam iucundum est audire illam harmoniam eloquii divini, illud vivum Verbum, in quo omnia dicuntur! Et quod istud sit verum, quod Angeli slent coram Deo semper et ipsum audiant et videant, patet. Audi Christum in Evangeho dicentem: Angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui in caelis est. Sicut enim organum corporale informatur specie rei visae, sic est in spirituali organo in anima, quae, quando Deum videt perfecte, configuratur ipsi et ipsum continue intuetur. Sicut enim beatitudo est aeterna, nullo modo intercisa, sic actum beatitudinis, actum visionis Dei, necesse est (esse) aeternum, nullo modo intercisum. Unde primae loannis terlio dicit loannes: Scimus, quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum, sicuti est. Semper vident Deum nec unquam lassantur, quia in eum semper desiderant prospicere. Ipsi enim fruuntur nec fastidiunt, quo frui magis sciunt (?); et licet ista tria sint omnium Angelorum, appropriantur tamen tribus Libr. III. c. 10, 1. seqq.; cfr. Mallh. 12, 42,

Maltli. 18, 10; sequitur I. loan. 3, 2. ordinibus, de quibus dictum est; nam stare coram Deo semper est Thronorum; videre (et) audij-e est Cherubim; desiderare appropriatur Seraphim. — Sed, pro Deo! ubi est modo ista regina, quae sit a finibus terrae? Veniens veniat, ut videat sapientiam Salomonis. Nihil reputamus, nisi quae videmus oculis nostris. Tahs est differentia inter nos et sanctos et bonos viros, qualis inter simplicem rusticum el astrologum peritum. Quando dicit astrologus rustico: Centies septuagies septies sol est maior terra; non credit, non polest capere; videtur enim sibi de stella, quod possit eam includere in manu; de sole, quod sit forte sicut unum doliuni; non potest credere, quod sit tantae quantitalis, et tamen irrefragabilibus denionstrationibus potest hoc probare astronomus, si ille posset capere et intelligere. Ita est de nobis. Quando dicitur: Iste est dives, est episcopus, archiepiscopus, rex, hoc reputamus magnum. Si dicatur nobis: Ista magnitudo nihil est, non possumus credere; non possumus capere, si dicatur nobis: Nihil est de ista magnitudine. Sed magnum quid est de magnitudine Angelorum et excellentia. Illam appretiamur, de ista non curamus. Nec mirum, quia plus sumus nos peccatores et miseri elongati a magnitudine (eorum) quam simplex rusticus a magnitudine tellarum. Vere, si bene attendimus, non est magnum esse divitem in mundanis istis, quia perversissimus fuit magnus et dives in eis. Nec etiam in dignitate ecclesiastica; quia ludas, qui fuit Apostolus, suspendit se et crepuit medius et modo in inferno damnatur.

Secundo dicuntur Angeli Dei propter charismata gratiarum coordinanlium ad propinqua et media, quae sunt triiornua, quia propmqua et media subncienda sunt supernis imperiis, stabilienda sunt in internis et sanctis propositis et superferenda potestatibus contrariis. Hic est reclus ordo et hoc exigit. Dicit enim Auguslinus de Civitate Dei, quod « ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio». Et quae sunt ista sublimia, quae hic faciunt illa agmina Angelorum, quae habent divina nomina, Dominationes, Virtutes et Potestates? Dominationes enim docent subiici divinis imperiis, Virtutes slabiliunt in intimis et sanctis propositis, Potestates superferunt potestatibus contrariis, et sic flt recte concordia in supernis. Ordo enim Dominationum facit (pacem) a superiori, vel cum superiori, quia docet subiici divinis tmpeviis iVirtutes (faciunt) cum interiori, quia stabiliunt in sanctis ac bonis propositis; Potestates faciunt pacem ab exteriori, quia superferunt potestatibus contrariis; et sunt tres ordines in media hierarchia, per quos fit concordia in sublimibus. Ipse enira Dominus facit concordiam in sublimibus suis, dicitur in lob vigesimo quinto. Et quid mirum, si est pax in sublimibus? — Nxmquid est numerus militum eius? lob vigesimo quinto; quasi (dicat): numerus

eonim excedit alios numeros, tot sunt. Dominus dixit in Evangelio: An putas, quia non possimi rogare Patrem meum, et exhibebit mihi modo phis quam duodecim kgiones Angelorum? In quo intelligitur superexcrescens numerus respectu omnis alterius militiae. Non dicit duodecim legiones, quia tantum sint duodecim; sed quia duodecim sumitur numerus superexcrescens. Per hoc intelligitur, quod numerus.ngelorum superexcrescens est omnino numero alterius militiae. De ista militia in figura dicitur in Genesi trigesimo secundo S quod lacob abiit itinere, quo coepcrat; fueruntque ei obviam Angeli Dei, quos cum vidisset, ait: Castra Dei sunt haec. — Castris assimilantur Angeli de media hierarchia; quare? - In castris ad hoc, quod sit castrorum acies ordi- nata, tria requiruntur: necesse est, quod omnes sint subiecti principi exercitus, et quod sibi ipsis uniri firma fldelitate cohaereant, et quod contra hostes pot tentissima audacia consurgant. Hoc faciunt tres or- dines raediae hierarchiae, quia Dominationes faciunt Beo subiici, Principi exercitus Ecclesiae; Virtutes hciunt, quod sint sibi uniri; Potestates, quod contra hostes potentissima audacia consurgant; ideo castris comparantur. Vide, in ecclesiastica hierarchia nostra quandoque est hostis et plures rapil et interficit. Non sic est in caelesti hierarchia;firmataenim est in monte firmissimo, ita quod hostis non potest illuc accedere nec in eos irrumpere. Ideo dicitur in libro Regum, quod aperuit Dominus oculos pueri Elisei, et apparuerunt ei montes pleni equorum et curruum igneorum; sed non quod Angeli sint equi aut currus; quare dicit de equis et curribus? Quia audacia militiae est in equis et velocitas motus in curribus, et ipsi sunt velocissimi et audacissimi; ideo per equos et cu7-rus designantur. Sunt et ignei, quia deiformes et caritate fervidi. — 0 qui haberet tales adiulores parum timere deberet adversarios! Sed si non desunt nobis in adiutorio, unde est, quod satanas tot de nobis perdit? Certe hoc est, quia ipsi extra aciem egrediuntur, quod quando adversantur divinis imperiis, non stabihuntur in sanctis et bonis propositis et tunc non superferuntur potestatibus contrariis.

Tertio modo praesidendi dicuntur Angeli sui, quoniam suscipiunt charismata gratiarum condescendendo ad infima; et ista condescensio ad nos est per exercitia perfectaevirtutis nos manuducendo; sic enim condescendunt nobis; aut ad nos erudiendos per documenta et mysteria, aut ad nos relevandos per sua beneficia, primum facit ordo Principatuum, quorum est manuducere ad bonum per exempla perfectae virtutis; secundura facit ordo.rchangelorum, quorum est nos erudire et docere; tertium, Angelorum, quorum officium est nos sublevare. Propter ista tria dicit Apostolus ad Galatas: Lex propter transgressiones posita est, ordinata per Angelos in manu Medialoris. Isti enim Angeli legem tradiderunt conformem Deo, quam ipsi etiam tenent. Quid continet? Caritatis impendenda (beneficia), mysteria Dei reseranda, miracula Dei extollenda; ultimum per Principatus; secundum per Archangelos, primum per Haec omnia fiunt per eos et eaimplent: primo, potentes virtute, qui facitis verbum eius. Quare potentes? Quia faciunt verbum Dei, quod esl verbum validum, portam omnia; hoc est et verbum verum, in loanne: Sermo tuus veritas est; verbum bonum, Psalmus: Eructavit cor meum verbum bonum. Principatus faciunt verbum validum, cum exercent opera virtutis; Archangeli verbum verum, cum reserant mysteria salutis; Angeli verbum bonum, cum pie nos relevant suis beneficiis; in Matthaei quarto dicitur de Christo: Ecce, Angeli accesserunt et ministrabant ei. Non est aliquid otiosum in Scriptura Triplex fuit tentatio, qua (Christus) tentatus fuit, et qua nos quotidie tentamur: tentatio voluptatis, cum dixit: Si Filius Dei es, dic, ut lapides isti punes fiant; alia, vanilatis, cum statuit eum super pinnaculum tmnpli et ait: Si Filius Dei es, mitle te deorsum etc.; tertia, avaritiae et cupiditatis, cum dicit: Haec omnia tibi dabo, si cadens adoraveris me. — Istis tentationibus superatis, accesserunt Angeli, in quo datur nobis intelligi, quod nullus est idoneus manuduci per exempla a Prineipatibus, nisi vicerit carnalitatem et voluptatem carnis. Similiter parum prodest ministerium Archangelorum praesumtuosis et superbis, quia oportet captivare mentes nostras et intellectus in obsequium fidei, quod non possunt facere praesumtuosi et superbi; unde ex superbia et praesumtione proveniunt errores et haereses. Vix accidit, quin Dominus praesumtuosum et superbum perraittat cadere in aliquem errorem. Beneficium autem Angelorum, quod impendunt nobis ex pietate, nunquam prodest avaris, qui totum vendunt. ludas enim ex avaritia vendidit Dominum lesuni Christura; pro triginta argenteis illum dedit, qui valebat niille raundos. Avarus totum vendit, etiam spiritualia, ut simoniaci, etiam se ipsum; Ecclesiasticus: Ava?-o nihil est scelestius. Hic enim et animam suam venakm habet. Nisi ergo iam superaveris, non prodest tibi eorum ministerium. — Sed dicet aliquis: Deus meus! tota die praedicatis de eftectibus Angelorum in nobis et eorura custodia, quam diligenter custodiunt nos et tot beneficia nobis exhibent; et de hoc nihil sentio aut percipio, sicut dixit quidam episcopo Guillelmo: Nescio, quid est de Angelo; modo aut est stultior Angelus, qui sit in paradiso, aut multum negligens est circa mei custodiam, qui permittit, me tota die in tot sordes vitiorum cadere. — 0 carissime!

vide, quid esl. Nonne lux est communissima et quae libentissime se commimicat? et tanien potest homo sibi opponere obstaculum, quod ipsa non intret nec se communicet. Sic est de Angelo tuo. Libenter iuvaret te et conmmnicaret tibi beneficia sua; sed tu claudis ei vias, per quas intrent in te beneficia sua, et hoc propler peccata tua. Voluplas enim tibi claudit primum, ne manuducaris ab Angelo per exempla perfectae virtutis; et cum audit homo carnalis et volnptuosus exemplura alicuius Sancti, quantum pro Deo sustinuit, dicit: Oh! quis posset istud sustinere? Praesumtio claudit tibi secundum, ne lu erudiaris per bona documenta et Scripturae sacrae mysteria. Avaritia claudit libi terlium et cupidilas, quae esl radix omnium malorum, ne te relevet per sua beneficia.

Sunt ergo novem ordines Angelorum, nec est humanae inventionis, sed divinae dispositionis. In huius rei figuram Salomon aedificavit alrium templi interius tribus ordinibus lapidum polilorum, tertii Regum sexlo. Isti beati Angeli sunt a Deo, a summo artifice, politi, immo lapides preliosi; sicut dicit Isaias quinquagesimo quarto: Ecce, ego per ordinem fundabo te in sapphiris, quantum ad supremam hierarchiam, quae magis conformis Deo, sive hierarchiae supercaelesti, quod notatur in sapphiro, quae est coloris caelestis. Ponam iaspidem propugnacula tua, et hoc quantum ad mediam hierarchiam, quae habet rationem propugnandi et defendendi. Et ponam portas tuas etc, per quod intelligitur inflma hierarchia, per quam intraraus in caelestera lerusalem; ad Hebraeos primo: Isti omnes sunl administratorii spiritus in ministerium missi propter eos qui hereditalem capienl aeternae salutis etc. Ezechielis vigesimo octavo, quando explicat de istis lapidibus et loquitur ad luciferum, dicit, quod omnis lapis pretiosus (est) operimentum suum, sardius, topazius et iaspis, chrysolilhus el onyx ct beryllus et sapphirus et carbunculus et smaragdus; et in ornamenlum ecclesiasticae hierarchiae duodecira lapides oportuit ponere propter duodecim Patriarchas et duodecim Apostolos, sed ibi tantum novem propter novera ordines Angelorum. Isti igitur sunt lapides vere preliosi et politi, quos, Domine, tu fecisti. — Ista videntur multis peregrina et extranea. Multi enim sunt magni clerici reputati, qui nesciunt ordines Angelorura nominare; et quod peius est, nec praecepta dicere, quot sunt et quae. Sed, pro Deo! si ego frequentarem curiam regis, facile esset mihi scire novem ministeria curiae illius; et nos, qui sumus ad portara illius lerusalera curiae caelestis, quam quotidie speramus nos intraturos esse, nomina ministrorum illius curiae non cognoscimus nec cognoscere volumus. Magna negligentia est!

11. Secundo comraendantur isti beati Angeli quan- Pars ii. tum ad exercitia meritorum, CMTD dicilur: ut custo- lar Angcu diant te in omnibus viis tuis. Quid est hoc? Si vadara cnia meruoad ecclesiam, bene debet me Angelus custodire. Si vadis Dobia iVia. ad latrocinium vel adulteriura, nunquid custodit te? Imrao videtur, quod fugiat te. — llera, si Angeli nos custodiunt et comitantur omnes inferioris ordinis, quare nominat Ecclesia tantum tres Angelos, et non plures in canone Scripturae nominantur, scilicet Raphael, Gabriel, Michael? — item, quare tanlum fit festum sancti Michaelis, non Gabrielis nec Raphaelis? — Ad hoc debemus intelhgere, quod istae viae non sunt soinuo. corporales, licet in viis corporalibus assistant nobis, sed viae spirituales, viae eundi ad Deum, et est trivium quoddam eundi ad Deum, ultra quod nullus potest addere: una via est recessus a malo; secunda Tres viae ad via est profectus in bono, et tertia via est aecessus ad optimum. Quantum ad primum sunt Angeli nostri eductores; quantum ad secundura, deductores; quantura ad tertium, nostri perductores. Aegypto, hoc est fldeles de peccato; ratione educlionis sunt nostri medici; ratione deductionis sunt nostri magistri; ratione perductionis sunt nostri paranymphi. Ideo tria noraina Angelorum posuit Scriplura, Raphael, qui interpretatur medicina Dei; Gabriel, fortitudo Dei, cuius est docere et deducere, et Michael, quis ut Deus, qui introducit nos ad Dorainum.

Et deberaus nos notare, quod eductio a malo Ednciioa est per tria beneficia a Raphaele nobis collata me- p!>aeic medicante nos. Malura enim peccati tria includit, scilicet ™iciter. maculam, sequelam et offensam. Macula introducit servitutem; sequela, inflrmitatem animi; offensa, contrarietatem Dei; vel melius macula, infirmitatem animi; sequela, servitutem diaboli, tertium non mutationis; unde inTobia dixit Raphael: Ubi introieris domum tuam, lini super oculos eius ex felle. Sic fecit, et vidit. Quare Raphael non potuit (ipse) facere? Quia Angelus non dat compunctionem, sed ostendit viam. Per fel intelligitur amaritudo contritionis, quae sanat oculos interioris mentis; Psalmus: Qui sanat contritos corde etc. Hoc est optimum collyrium. In ludicum secundo dicitur, quod Angelus a.icendit ad locum flentium et dixit populo: Eduxi vos de terra Aegypti, feci vobis tot et tanta bona; et flevit oranis populus, ita ut locus ille appellarelur locus flenlium. — Carissimi! Angeli tota die narrant nobis beneficia Dei et reducunt ea nobis ad memoriam: quis est, qui te creavit, qui te redemit? Quid fecisti, quera offendisti? Hoc si consideraveris, nullum habes remediuni nisi flere. Isto

Vers. 13.

De tribus Angelis vide Tob. 12, lii; Luc. 1, 26. ct Dan.

felle linivit oculos suos Petrus, hoc est amaritudine contritionis, quando, Lucae vigesimo secundo, egressus foras, Pelrus flevil amare. Hoc felle liniti erant oculi Magdalenae, quae flevit amarissime, et oculi beati Francisci, qui tantum flevit, quod oculos perdidit. Isto coiiyrio inungamus oculos nostros, ut vi- Secundo Raphael eduxit de serviliUe diaboli persuadeudo nobis memoriam passionis Christi; in cuius figura dictum est Tobiae sexto: Cordis eius particulam si stiper carbones ponas, fumus eius extricat omne genus daemoniorum. Dicitur Tobiae octavo, quod posuit Tobias particulam cordis super carbones, et Raphael religavit daemonium in deserto superioris Aegypti. Quid est hoc? Non poterat Raphaet religare daemonium, nisi poneretnr cov sicper carbones? Nunquid cor piscis dabat Angelo tantam virtutem? Nequaquam, nihil posset,nisi ibi mysterium esset. In hoc enim nobis datur inlelligi, quod nihil est, quod ita nos liberet hodie a servitute diaboh sicut passio Christi, quae processit ex radice cordis sive caritatis. Cor enim fons est caloris cunctae vitae. Si ergo cor Christi, hoc est passionem, quam sustinuit, procedentem ex radice caritatis et fonte caloris, ponas super carbones, hoc est super inflammatam memoriam; statim daemon religabitur, ut tibi nocere non possit. Unde sic scriptum est in Exodi duodecimo, quod debebant ponere ludaei de sanguine agni in superlimiiari el supm- utrumque postem; in quo erat typus crucis; quod videntes Angeli exterminatores, illuc non audebant accedere. Poterat quidem sine sanguine daemones fugare, sed decreverat nos salvare per passionem et sanguinem suum. Baculo enim Christi daemones fugantur; Isaiae trigesimo: Ad vocem eius timebit Assur, virga percussus.

Exemplum sancti Edmundi vel Hamonis de Pontiniaco. Multum erat assuetus in oratione et consueverat reducere ad memoriam devotam qualibet die passionem dominicam. Accidit quadam die, quod istud praetermisil et tradidit obhvioni. In nocte, cum erat in lecto, venit diabolus et ita opprimebat eum, quod non poterat se movere nec se signare. Tandem coepit cogitare de passione devote, et statim diabolus suppositus est, ita quod potuit eum suppeditare. Tunc dixit ei Sanctus: Adiuro te per aspersionem sanguinis Domini nostri Iesu Christi, ut tu dicas mihi, in quo melius potes fugari et suppeditari, quando tu venisad me, vel ad alium; qui respondit:Non possum mehus fugari nec devinci quam per illud, per quod a te devictus sum, per devotam memoriam passionis Christi. Et beatus Franciscus ita vivam memoriam habebat iugiter de passione Christi, ila quod videbatur sibi, quod videret ipsum Crucifixum.

Tertio liberat nos a contrarietate Dei, incurrimus per offensam Dei, et hoc inducendo ad instantiam orationis; et hoc est quod dixit Angelus Raphael Tobiae, duodecimo»: Quando orabas cum lacrymis, ego obtuli orationem tuam Domino. Ipsi enim reconcilianl nos Deo, quantum possunt. Accusatores nostri coram Deo sunt daemones; Angeli autem excusant nos, quando oflerunt orationes nostras, ad quas devote faciendas nos inducunt; Apocalypsis octavo: Ascendit fumus aromatum in conspectu Domini de manu Angeli. Aromata ista suaviter redolentia sunt orationes Sanctorum. Vis placare Deum, quem offendisti? Ora devote. Offerunt Deo orationem tuam, ut te Deo reconcilient. Dicitur in Luca, quod Christus, factus in agonia, prolixius orabat, el apparuit Angelus Domini, confortans eum; et hoc totum factum est propter nos, quia non indiguit confortatione sua, sed ut ostenderetur, quod libenter assistunt devote orantibus et libenler iuvant eos et ipsos confortant et orationes eorum Deo offerunt. Et rogabimus Deum, quatenus per suffragium Angelorum ita (possimus) flere et conteri pro peccatis, ita dominicam passionem ad menioriam revocare, instanter orationi vacare, quod possimus Creatori nostro reconcifiari in perpetuum, quod nobis concedat Christus. Amen.

Angelis suis mandavit de te, ut custodiant le in omnibus viis tuis.

(Prothema). Angelus, qui loquebatur in me verba bona, verba consolatoria, Zachariae primo.

Et ostendit ibi Zacharias, quod verbum praedicationis debet esse verbum caeleste et quantum ad principium movens et quantum ad /inem; quia dicit Zacharias, quod non ipse loquebatur, sed Deus in eo, et quod verba bona et consolatoria loquebatur. Quando enim homo consolatur de verbo audito, argumentum est, quod procedit non ab homine, sed aDeo, et hoc per ministerium angelicum. Non attribuebat Zacharias sibi verbum (bonum) et consoiatorium, quod sibi loquebatur, sed Angelo, et Apostolus attribuebat Spiritui sancto. Falsa, vana, inutilia loqui possumus a nobis, sed non verba bona, consolatoria et utilia habemus, sive boni simus, sive mali. Accidit enim quandoque, quod malus homo bona verba dicit et utilia et consolatoria, et tunc Spiritus sanctus loquitur per eum, sicut loquebatur in Caipha, qui non a semetipso locutus est, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit, loannis undecimo Similiter Baiaam,

Numerorum vigesimo quarto, malus prophetavit et multa bona dixit de Christo et Virgine gloriosa, et recipitur sua prophetia ut bona et consolatoria; quia Deus per raalos quandoque loquitur ad utilitatem audientium, etsi non ad utilitatem loquentium. Ipsi faciunt aliorum utilitateni et non suam. Mala partitio! Melius enim esset, quod se salvarent et nullos docerent, quam quod mullos etiam inslruerent et ipsi perirent. Igitur quia locutio nostra est ad consolationem, et consolatio ista est a Spiritu sancto, a ministerio angelico, rogabimus Dominum nostrum, quod det nobis aliqua verba de sermone hodierno ad suum honorem et Angelorum conimendationem et ad aliquam nostrarum aniraarum consolationem.

Angelis suis Deus etc. Dicebatur hodie, quod in his verbis collaudanlur Angeli quantura ad charismata gratiarum primo; et deinde quantum ad excellentiam meritorum, cum dicitur; ut custodianl te etc. Et quantum ad primum commendantur, quia gratia ordinat ad prima et summa et media et propinqua et ad infiraa et ultima. Ulterius dictum est de hoc: ut custodiant te in omnibus viis tuis, quia viae, in quibus nos custodiunt Angeli, sunt viae salutis, quae sunt tres, scilicet recessus a malo, a quo educit Raphael Archangelus inducendo nos ad amaritudinem contritionis, persuadendo memoriam passionis et inducendo ad instantiam orationis. Educit enim nos a triplici malo, quod incurrinius per peccatum: a macula, a sequela, a Dei offensa. Macula induxit animi infirmitatem; peccati sequela introducit diaboli servitutem; offensa, Dei contrarietatem. In profectu in bono deducit Gabriel; in accessu ad optiraum perducit Michael. Dictum est ergo de tribus primis beneficiis, quae imprimuntur vel impertiuntur nobis a Raphaele.

Nunc restat videre de quatuor beneficiis, quae imperliuntur nobis Angeli, et speciahler Gabriel, deducendo nos de bono in melius; et licet multis modis distinguanlur virtutes et multae sint, tamen quatuor sunt virtutes specialiter relucentes in Angelis et per eos in nobis, quantum (fieri) potest. In eis enim est virtus reverentiae respectu eius quod est supra, hoc est respectu Dei; summa munditia, respectu eius quod est intra; summa concordia, respectu eius quod est iuxta; el sumraa clementia, respectu eius quod est infra. Et propter hoc missus fuit Gabriel ad Virginem gloriosam, in qua fuerunt istae quatuor virtutes per excellentiam. Fuit enim in ea summa reverentia respectu Dei, summa munditia respectu sui, summa concordia respectu proximi, sumraa clementia respectu totius mundi. Ideo dicitur in Luca: Missus est Angelus Gabriel ad Virginem desponsatam etc, et nomen Vii-ginis, Maria. Et sicut raissus est ad Virginem, sic mittitur ad Ecclesiam, quae ad instar Virginis virgo parit. Et sicut Virgo gloriosa concepit de Spiritu sancto, sic et filii matris Ecclesiae per gratiam Spiritus sancti generantur. Isti beatissimi Aogeli laborant, quod faciant nos in virtutibus proficere.

Prima virtus, ad quam incitamur, est virtus reverentiae ad id quod esl supra. Quanta sit reverentia eorum ad Deum, non potest lingua dicere, tantum humiliantur coram (Deo) et ipsum reverentur. Propter quod dicit loannes in Apocalypsis septirao, quod 07nnes Angeli ceciderunt in conspectu Ihroni in facies suas et adoraverunt sedentem in ihrono. Quis est iste thronus nisi potestas Maiestatis divinae? Circa istum thronum consistunt Angeli, quia nunquam aspectum deflectunt ab illa Maiestate. Sed quid est, quod ceciderunl (in facies)? Facies hominis est suprema portio et nobilissima in horaine, in qua etiara sunt omnes sensus, et designat supremam partem rationis. In Angelis cadere ergo in facies suas ante thronum est se humiliare et omnes virtutes suas et gratias et dona Deo attribuere et, se nihil esse in respectu tantae Maiestatis, dicere et reputare. Secundum enim quod lucifer voluit se in conspectu tantae Maiestatis exaltare et elevare, deiectus est et humiliatus est usque in profundum inferni; verumtamen, dicit Isaias decimo quarto, atZ m/eniM/w detraheris, in profundum laci; unde et lob dicit: Cum sublalus fuerit ipse lucifer superbus, timebunt Angeli et terj-iti purgabuntur. Quod hi attendentes, se humiliant et deiiciunt. — Quid ergo nos vermiculi debemus facere? Quantum debemus nos humiliare, si Angeli beati sunt ita hurailes! 0 sordidissime pulvis, caro putrida! unde superbis? Quomodo credis superbiendo ascendere in caelum, unde ille angelus tam pulcher, tam nobilis creatus, propter suam superbiam deiectus est? Quomodo et de quo superbimus nos miseri? Nonne fatuus homo, qui gloriatur et effertur, quia habet in domo sua unam fabam? Sed certe in comparatione horum bonorum, quae habent Angeli, non valet unam fabara quidquid habes; (sed) quantum est instans respectu teraporis et punctum respectu lineae, temporale respectu aeterni. Haec est illa virtus, propter quara Gabriel Angelus missus est a Deo ad Virginem; nec solum eum misit, sed ipsemet Dei Filius ad ipsam ivit et eius Filius fleri voluit. Beata iMaria, virginem se oblita, de sola humilitate gloriatur: Quia Dominus respexit humilitatem ancillae suae. Quid est humihtas, nisi quod homo reputet, se nihil esse, nihil valere, et quod velit vilis reputari? — Primura multi faciunt, et satis facile est, si confitentur defectus suos et peccata, qui postea quid sciunt (?). Sed secundum est valde difiicile, quod homo velit vilis reputari; et tamen Cliristus voluit vilis reputari pro nobis. Vidimus eum, novissimum virorum; et nos

repulavimus euin quasi leprosum et percussum a Deo et humiliatum, Isaiae quinquagesimo tertio. Non sit vobis vanura nec nialum humiliari, carissimi, nam aliter non potestis intrare in paradisum. Nobilissimus Angelus, qui sit in paradiso, in momento caderet, si superbiret, si possibile essel, quod superbiret, quia modo Angeli confirmati sunt in gratia.

Secundo per Angelos manuducimur ad virtutem mundiliae, et per Gabrielem specialiter; et hoc respectu eius quod est intra. In Matthaei vigesimo secundo: In resurrectione neque nubent neque nubentur, sed erunt sicut Angeli Dei, mundi scilicet et puri. Angeli Dei nesciunt corruptionem libidinis; et illi sunt iam quodammodo resuscitati, qui perpetuam virginitatem custodierunt, facti angeli. «Semper solet Angelis cognata esse virginitas», dicil Hieronymus =. Dicimus, quod differentia est inter caelum et ista inferiora, quia materia, quae est sub forma caeli, non appetit esse sub alia forma; terminatus est appetitus per forraam illara; sed raateria horura inferiorura est sicut meretrix, quae non est conlenta viro uno; quia, cum est sub forma una, appetit esse sub alia. Talis differentia est hominura libidinosorumadcastos; quia ipsi libidinosi sequuntur passiones sui cordis, passiones sensuura et delectationes carnis, modo unara, niodo aliara. Sed castitas reddit hominein conforraem Deo; (in Deo) delectetur, non sequatur passiones carnis et delectationes; et iste est homo angelicus, qui solum delectatur in Deo et non curat de delectatione sensuum. Inde est, quod casti homines sunt sicut stellae in firmamento; in Ecclesiastici quadragesimo tertio: Species caeli, gloria stellarum. Unde est pulcritudo lerusalem supernae? Cerle gx munditia aniraaruni sanctarum. — Studeamus ergo habere cor et corpus raundum et castum, ut possimus lucere sicut luminaria in firmaraento caeli, verbum vitae continenles, ad Philippenses secundo. ista est virtus nobilissima, quara Deus raultum diligit et multum sibi placet. — Cogitavi quondam: Quid est hoc, quod Deus tara diligit munditiam et castitatem, (quod) voluit esse virgo et de virgine nasci? Ratio potest esse, quia nihil tantura placet ei, sicut quod homo delectetur in eo; in Psalmo: Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui. Nihil aulem (est), quod ita reddat animam ineptam sicut delectatio carnis; et ideo non est mirum, si Dorainus diligit munditiam et castitatera. Si sus poneret grugnum suum, nares suas in firao vel in stercore et vellet deosculari regera, statira eiiceretur et expelleretur ista maledicta sus. Quid est deosculari Deum, nisi in eo delectari? Qui ergo delectatur in carne et postea vult in Deo delectari, non potest. Angeli autem ideo continue delectantur in Deo, quia mundi sunt et puri. — Haec est ratio, quare inter omnes ita fuit oe exaltatus loannes Evangelista et in conteraplatione in revelatione secretorura et in prophelia, quia fuit et perraansit. 0! si sciretis nobilitatem et dignitatem et utilitatem huius virtutis, ante velletis esse leprosi, quam contaminaretis cor et corpus vestrum per carnale peccatum; Ecclesiastici vigesimo sexto: Omnis enira ponderatio non est digna conlinenlis animae. Totus raundus non valet unani animam castara.

Terlia virtus, ad quara manuducunt Angeli, est virtus concordiae ad id quod est iuxta. In Lucae secundo dicitur, quod quando Angelus annuntiavit nativitatera, cum hoc cantavit canticura pacis, dicens: Et in lerra pax hominibus bonae voluntatis. Quare tunc cantaverunt canlicura pacis? Usque ad tempus Christi fuit guerra in mundo, et tunc fuit pax. Ideo venerunt tunc Angeli cum Rege pacifico ad confortandum nos et docendura nos, quod nos simus pacifici et concordiam inter nos habeamus. Apostolus dicit ad Romanos duodecimo: Si fieri polest, quantum in vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Ideo dicitur in Apocalypsis decimo quarto, quod loannes audivit vocem citharoedorum citharizantium in cilharis suis. Vox citharoedorum est vox diversorum in unam consonantiara per concordiara redacta. Ista concordia est in Angelis, quia nec superior Angelus ibi deprimit inferiorem, nec inferior ibi invidet superiori. Dicas inferiori: Similiter facias, quod habeas locum et officium illius superioris; dicet tibi, quod sufficit sibi quod habet; nunquam plus appetit aut desiderat. Angeli superiores tara benigna condescensione condescendunt inferioribus, quod omnia eis communicant, oranes revelationes sibi factas. Creditis vos, quod imbursent et claudant, ita quod non inferioribus revelent? Non. — Ita debet esse in hominibus, ut esset concordia et benevolentia inter eos. Unde ergo bella et lites in hoc mundo, nisi quia sunt in eo arabitio et aeraulatio? Non potest esse arabitio sine aemulatione. Videas in capitulis. Si dicatur aficui: Quare non permittis, quod iste valens horao sit episcopus, sit decanus? Quia, (inquit), si esset episcopus, ego totum araisissem; nunquara haberem pacera, nec raei; opprimeret me et raeos, si esset episcopus. Vide, quae intenlio! 0! si omnes dicerent, Actuum primo: Tu, Domine, qui nosti corda, oslende, queni elegeris; bene facerenl, si electionem suara Domino

commendarent. Certe non habent totum lucratum qui sunt (in aliis, quia sunt) in magnis periculis; « perllanl altissima venti », tribulationum et tentationum.

Fugiat ergo ambitio et aemulatio de mundo isto, tertio: Ne, quaeso, sit iurgium (inter me et te); fratres enim sumus. Si ad sinistram ieris, ego dexteram tenebo, vel e converso. Habeamus concordiam, sicut habent Angeli. Tanta enim est concordia inter eos, quod non possunt habere discordiam; non enim est dissensionis (Deus), sed pacis, dicit Apostolus primae ad Corinthios decimo quarlo. Melius est, esse cum uno paupere in pace et concordia, quam mille fercula habere cum tumuitu et turbatione. Tales nunquam habent bonam diem; ideo Sapiens dicit Proverbiorum decimo quinto: Melius est vocari ad olera cum caritate quam ad vitulum saginatum cum odio.

Quarto manuducunt isti beati Angeli ad virtutem misericordiae ad illud quod est infra. Dicitur Lucae decimo quinto: Gaudium erit coram Angelis Dei super uno peccatore poenilentiam agente. Unde faciunt, Domine Iesu, Angeli tui tantum gaudium, quando unus homo convertitur, nisi quia sunt repleti pietate? Sicut enim de nullo lantum gaudent, sicut quando peccatores convertuntur, e contrario de nullo tantum tristantur, sicut quando boni cadunt et a diabolo seducuntur; Isaiae trigesimo tertio: Angeli pacis amare flebunt, id est, ad modum flentium se habebunt, vel Angeli pacis, id est praelati, qui dolent de damno animarum. — Et e contrario, tota nostra cura est de rebus, de temporalibus, nihil de animabus. Angeli non curant de rebus, sed de animabus. In tantum de eis curant, quod si necesse esset, omnes pro una anima venirent. Non sic est de nobis; sed plus curamus de rebus quam de animabus. Hoc est offlciura lupinae rapacitatis, non angelicae pietatis. Multum est attenuata misericordia. — Dionysius, scribens ad Carpum, narrat, quod ille Carpus convertit quendam ad fidem, qui postea subversus est et deceptus a quodam aho et recessit a flde; et coepit ille Carpus rogare Dominura, quatenus ostenderet ei poenas, quae debebantur illi qui subverterat suum conversum. Quadam die apparuit ei Dominus Lesus Christus, dicens: Carpe, Carpe, adhuc paratus sum de caelo descendere et cruciflgi pro peccatoribus. Magnam misericordiara et cleraentiam ad hoc addiscatis, carissirai, et artes et quascumque ahas scientias, ut possitis animas salvare. Ad hoc debetis arcum ordinare. Iste est fructus, quem fecerunt Apostoli, Martyres et Confessores. — Exercearaus igitur nos ad ista, ad quae raanuducunt nos Angeli. Simus reverentes respectu Dei, mundi, concordes et mise- Vers. 10; sequilur Isai. 33, 7. Epist. 8. ricordes (respectu hominum). Si enim irreverentes et incontinentes, discordes et immisericordes fuerimus, sumus diabolici, non angelici, et partem habebimus cum daemonibus, non cum Angelis.

Sequitur de tertio officio, scilicet de officio Michaelis, quod e&t perducere animas ad Deum, ad optimum. Intelligendum enim est, quod Angelorum est hoc, sed specialiter Michaelis, qui fuit antiquitus ceps synagogae, nunc autem princeps Ecclesiae. Quando enim (synagoga) abundavit miraculis, prophetia et doctrina et aliis multis; tunc erat princeps synagogae et multas animas perducebat in caelum; sed post passionem Christi, quando noluerunt Christum recipere, vidit, quod nihil faceret circa eos, quia clauserant sibi portas paradisi; nullus enim intrat nisi per Christum; et ideo convertit se ad Ecclesiam, de qua multas animas perduxit iam ad caelum.

Et quod est officium Michaelis et Archangelodum et contemplandura et ad Deum diligendum, collaudandum, degustandum et possidendum: ad videndum et contemplandum ut summum verum, diligendura ut suramum bonum, collaudandum (ut) arduum et potentissimura, degustandum ut suavem, possidendum tanquam per omnia sufflcientem.

De primo dicitur in Apocalypsis vigesimo secundo: Ostendit mihi.Angelus fluvium aquae vitae, splendidum tanquam crystallum, procedentem de sede Dei et Agni. Fluvius iste Spiritus sanctus est, qui procedit a Patre et Filio, quidquid dicat Graecus. In hoc ostenditur, quod officium eius est ostendere Trinitatem, Patrera (et) Filium. Ex isto fluvio splendidissirao ad modum crystalli illuminanlur oculi nostri ad videndum omnia in Deo. In Apocalypsi dicit loannes, vigesimo primo: Et sustulit me in spirilu Angelus in montem magnum, et vidi lerusalem novam, descendentem de caelo a Deo, paratam et ornatam tanquam sponsam monilibus suis. Sic Paulus etiam, cuius corpus erat in terra et anima in corpore, vidit quod erat in caelo; quia habebat in se illum, in quo refulgent omnia, qui est candor lucis aeternae et speculum sine macula; et per hoc videbat Creatorem rerum, Reparatorem rerum, Gubernatorera et Glorificatorera.!n humanis (?) est tota civitas illa. — Ol quam debemus desiderare, quod veniret ad nos semper Michael iste, quod veniret ad mortem nostram et perduceret nos ad illam sanctam civitatera, ut ibi Deum videremus et contemplaremur!

Secundo perducunt isti beati Angeli ad Deum diligendum. Scitis, quod ex reflexione radiorum sohs ad corpus opacum et sohdum generatur ignis materialiter; sic isti qui sunt fervidi igne dilectionis Dei,

condesceDdendo nobis et multa beneficia exhibendo generant in nobis ignem dilectionis. Quare in flamraa rubi apparuit Dominus Moysi, nisi quia isti ardent in se et ceteros nituntur inflammare? Scitis, quid est? Nos sumus in mundo sicut carbones exslincti, in quibus parum est de igne, scintilla parva; sed quando veniunt Angeli et ducunt nos in illam fornacem, tunc tota fit anima ignita sicut carbo; sicut carbo exstinctus, cum proiicitur in fornacem, statim totus est ignitus. — 0! si sentiremus aliquid de dilectione Dei, videretur nobis, quod omnis creatura esset ignita; quia omnis creatura visa accenderet nos ad amorem eius. Nullus decipiat vos, quia secundum quantitatem istius ignis, dilectionis scilicet, erit quantitas remunerationis et gloriae seu beatitudinis.

Tertio perducunt nos isti beati Angeli ad Deum coUaudandum; Psalmus: In conspectu Angelorum psallam tibi; adorabo etc. Etquare? Quia excitant rae ad laudandum te, quia ipsi introducunt me cum cantilenis in conspectu tuo, sicut factum est de anima beati Augustini, quam perduxerunt Angeli cum liyninis et canticis spiritualibus Dicitur in lob trigesirao octavo: Ubi eras etc, cum me laudarent aslra matutina, hoc est Angeli, et iubilarent omnes fi.lii Dei? Ad idem refertur. Nos sumus astra vespertina, sed.ngeli sunt asti-a matutina, qui a principio mundi Deum laudare non cessant; et ideo ita sunt enuntiatores divinarum laudum, quod etiam ipsi veniunt usque ad nos, congaudentes nobis Deum laudanlibus; Psalmus: Praevenerunt principes coniuncti psallentibus, in medio iuvencularum tympanistriarum. Mirabiliter placet eis, quando laudatur Dorainus suus. — Lauderaus ergo Dominum Deum. Ad quid enim dala est intelligentia et lingua, nisi ut Deus laudetur et raagnificetur? Ad hoc data sunt; et tamen multi sunt, qui blasphemant et falso iurant et stulte, male utentes linguis suis; et ideo poenam gravem reportabunt ex hoc, quia manducabunt linguas suas, ut dicitur in Apocalypsis decimo sexto: Et manducaverunt iinguas suas prae dolore et blasphemaverunt Deum caeli prae doloribus etc.

Quarto perducunt nos ad Deum degustandum tanquam suavissimum; Psalmus: Immittel Angelus Domini in circuitu timenlium cum et eripiet eos; et statim subditur: Gustate et videte, quoniam suavis est Dominus. Ipse enim Michael et Angeli eius ducent nos ad vitae fonles aquarum. Ipse enim Angelus ostendit fontem Agar et puero sitienti, ut dicitur Genesis decirao sexto, et ipsi ostendent nobis omnem refectionem; panem de caelo praestitisti eis, omne deleclamentum in se habentem et omnis saporis suavitatem. Hoc est verbum vitae viviflcans omnia, quod est panis Angelorum, panis de caelo. Istum panem manducamus, quoties in Deo delectamur et degustamus dulcedinem Dei. Quomodo illud manducamus et degustamus? Dicit Psalmus: Quam dxdcia faucibus meis eloquia tua, super mel ori meo! Quod non est verum de ore corporali, ergo de spirituali intelligendum est, quo fit talis degustatio. Delectatio enim fit ex coniunctione convenientis cum conveniente, quando aniraa coniungitur illi aeternae Sapientiae, dictae a sapore, et hoc per affectura.

Quinlo perducunt ad Deura possidendum tanquam per orania suflicientem, quia anima.in separatione sua vel sui a corpore perducitur ad possidendura Deum, aut diabolum. Introducitur ab Angelis in caelum vel ab Angelis introducitur in infernum; et si introducatur in caelum, possidet Deum et possidetur a Deo; si in infernura, possidet diabolum et possidetur ab ipso; Apocalypsis duodecirao: Faclum est proelium magnum in caelo; Michael et Angeli eius proeliabantur cum dracone, et fecit victoriara. Hoc proelium factum est in principio, quando cecidit lucifer et eiectus est, aliis stantibus in caelo. Factum est etiam proeliura istud secundo, quando instituta est Ecclesia in passione Christi, a qua habent virtutem Sacramenta, quando devictus esl diabolus et proiectus est accusator fratrum. Sed fiet in flne et fit quotidie in raorte cuiuslibet, quia nituntur daeraones aninias secum portare; quod factum est, ui moreretur mend.icus et porlareiur ab Angelis in sinum Abrahae. Mortuus est autem (et) dives et sepuUus est in inferno. Daemones portaverunt divitem, Angeli mendicum. El quare? Nihil possidebat nisi aurum et argentum, nolebat illud comraunicare pro Deo, sed retinebat avide; mendicus nihil possidebal, nihil habebat aut habere volebat nisi Deura; iam erat in caelo, vivens in mundo; Matlhaei quinto: Beati, pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum. Est, dicit, et non, erit. Ideo, cum exivit anima eius de corpore, venit Michael et posuit eum in possessione regni caelestis; et e converso factum est de divite peccatore, quod, quia nihil voluit possidere in caelo, praecipitatus est in infernum; ibi habuit possessionem suam. Mala possessio est possidere vermes; Isaiae decirao quarto: Subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes. Cogito istura pauperera mendicura, quem latrabant canes et veniebant et lingebani ulcera eius; qui, cum mortuus est, portalus est ab Angelis in paradisuni. Cogito divitera purpuratum, qui erat in m/-- pura et bysso et habebat multos fratres, multas divitias, ei sepuUus est in inferno. Ubi sunt principes ambulantes in equis, in phaieris? Date raihi principem P.salni. 33, 7. seq.; sequuntur Gen. 16, 7. etSap. 16,20.

unum ditiorem et opulentiorem de mundo, lulianum apostatam, Neronem, Octavianum, vel Fridericum; et date mihi pauperem unum bonum, mortuum in caritate. Iste fuit semper in divitiis, in auro, in equis et fecit voluntates suas; ille in paupertate et mendicitate. Quae est comparatio huius ad illum? Nulla. Carissimi! non simus socii daemonum, sed Angelorum, si volumus possidere Deum per omnia sufficientem.

Isti duodecim effectus, tres Raphaelis, quatuor Gabrielis, quinque Michaelis, sunt duodecim stellae coroquae erat in capite mulieris, hoc est Ecclesiae, duodecimo. Ista sunt duodecim beneficia, percipit mater Ecclesia ab Angelis, propter quae de eis et debet adhuc facere maius festum, fiat in ahquibus ecclesiis. Istorum autem besunt mullae ramificationes, quas esset enarrare. Rogabimus Dominum, quod det sic facere festum Angelorum in praesenti, ut pervenire ad eorum societatera in patria eorum beneficia et suffragia, quod nobis conce- Dominus noster Lesus Christus. Amen. Cod. ramusculationes; in Breviloquio p. V. Bonavenlura c. 4. 5. 6. verbis: De ramificatione gratiae.