In festo omnium Sanctorum

Filii Sanclorum sumus et vilam illam exspectamus, quam Deus daturus est his qui fidem suam nimquam mutant ab eo.

In his verbis Tobiae sublimitas Sanctorum explicatur ut veneranda nobis: propter privikgium perfeclionis eximiae, cuius exemplo informamur: Filii Sanclorum sumus; propter praemium beatitudinis aeternae, cuius desiderio trahimnr: etvitam illam exsppctamus etc.; propter complacentiam acceptionis divinae, cuius iudicio approbamur.

I. Circa primum nolandum, quod filii Sanclo-! rum sumus, non carnis propagatione, sed sanctitatis i informatione et imitatione. Haec autem sanctitas quasi per sex gradus in nos descendit ab ipso primo fonte sanctitatis. Unde notandum, quod sanctitas est Deo trino et uno per supersubslantialera essentiam; homini-Chrislo, per unionem deificam; Virgini Matri, per singularem excellentiam; hierarchiae caelesti, per comprehensionem gloriosam; ecclesiasticae poleslati, per sacramentalem influentiam; Ecclesiae universali, per desponsationem gratuitam. — De primo, Isaias: Seraphim clamabanl alter ad alterum: Sanctus, Sanclus, Sanclus; si ter clamant ad aliud et aliud in Deo signiBcandum, dicunt falsum; si ad idem replicandum, hoc est nugatorium; si ad kmdem multiplicandam, hoc est diminutivum. Cum igitur non debeant de Deo simplici aliud et aliud dicendo significare falsum, nec idem superflue repetendo nugatorinm, nec infinities laudandum ter laudare, quod est diminutivum; restat, nt per hoc exprimant sanctissimae Trinitatis mysterium, quia non accidentaliter, sed essentialiter est sanctus. Et notandum, quod non dicunt bonus, nec iustus et cetera huiusmodi; sed sanclus, quia, cum secundum Dionysium, sanctum esse sit ab inquinatione pnrissimnm, et esse purissimum est maxime actuale et perfectum: in hoc nomine sanclus dicunt quidquid perfectionis de Deo dici potest. — Item, et est alia ratio; quia quod quisque plus appetit, hoc frequentius dicit, quare etiam omnis creatura rationalis debet appetere praecipue divinae sanctitati conformari. Ipsi spiritus seraphici hoc continue clamant et ferventer desiderant. Ilinc in principio orationis dominicae ponitur: Sanctificelur nomen luum; quare hic praecipue debemus appetere, ut in nobis divina sanctitas declaretnr; el hninsmodi appetitu pervenitur ad timorem Domini, qni est initium omnis boni; Psalmus: Sanclum et terribile nomen eius, inilium sapienliae timor Domini.

De secundo, Daniel: Ungatur Sanctus San- "« ciorum; Apocalypsis: Animalia, quae significant Evangelistas, noii cessant clamare: Sanctus, Sanctus, Sanctus, propter triplicem Christi naturam, scilicet Dei, animae et corporis; vel quia ipse (est) sanctus Creator, Salvator, Remunerator; unde et ibi sequitur: qui erat, scilicet Creator; qui est, (scilicet) Salvator; et qui venturus est, scilicet Remnnerator; ipse etiam ad hoc natus est, ut homines sanctificaret; loannes: Ego pro eis sanciifico me ipsum, ut sint ei ipsi sanclificaii in veritate.

De tertio, Ecclesiasticus: Gratia super gratiam, mulier sancta et pudorata. Beata Virgo gratiam habuit per suam in utero sanctificationem; sed graiiatn super gratiam per Filii Domini conceptionem. In ipsa enim fuit omnis sanctificationis susceptio in utero suae matris; omnis sanctificationis pe?- peiualio, in conceptione Prolis; omnis sanclificationis difjusio, in largitione muneris; Psalmus: Sanciificavit tabernaculum suum Altissimus, quoad prinumi; Deus in medio eius, non commovebilur, quoad secundum; adiuvabit eam Deus mane diluculo, qnoad lertinm. Hinc a Graecis itavafta, id est, tota sancta dicitur. Dicamus igitur quod Indith dictum fuit: Ora pro nobis, quoniam mulier sancta es.

De quarto, Ecclesiasticus: Radicavi in populo honorificaio, et in parle Dei mei hereditas illius, et in plenitudine Sanctorum deientio mea. Populus honorificatus sunt caelestis hierarchiae spiritus, in quibus sapientia Dei radicavit, id est, tres radices plantavit, scilicet virtutem sursum activam, qna ordinantur ad snperins; cusiodiiivam, qua ordinantur ad inlenus; condescensivajn, qua ordinantur ad « aslrui non immerito designatum ». liiiam in allegato sermone

inferius. Prima consistit in desiderando, speculando, suscipiendo; unde in prima hierarchia secundum haec sunt ratione primi Seraphim; ratione secundi,. Cherubim; ratione tertii, Throni. — Secunda consistit in imperando, prosequendo, triumphando; secundum quod in secunda hierarchia sunt ratione primi Dominationes; ratione seundi, Principatus; ratione tertii, Potestates. — Tertia consistit in manuducendo, erudiendo, subministrando; secundum quae in tertia hierarchia sunt ratione consilii Wrtutes, Archangeli, Angeli. Praedictae autem radices (sunt) plantatae per naturam, confirraatae per graliam, consummatae per gloriam. Propter primura dicitur: Radicavi etc.; propter secundum: et in parle Dei mei etc.; propter tertium: et in plenitudine Sanclorum detentio mea. — His coniuncti sunt Sancti nostri; Psalmus: ExsuUabunt Sancti in gloria, laelabuntur in cubilihus suis.

De quinto: Aaron et fiMos eius unges sanctificabisque eos, ut sacerdotio fungantur mihi. Haec sanctitas datur per impressionein characteris indelebilis, quam de congruo sequi debet sanctitas in meritis; Petrus: Vos estis genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis, ut virtutes annuntielis eius qui de tenebris vos vocavit in admirabile lumen suum. El licet sanctitas ofBcii obsit ipsis sine sanctitate meriti, tamen per ipsos Dominus elficit veritatem Sacramenti; Sophonias: Sacerdotes eius polluerunt templum sanctum, iniuste egerunt conlra Legem; et: Dominus iustus in medio eius non faciet iniquitatem.

De sexto, Apocalypsis: Vidi sanctam civitatem, lerusalem novam, descendentem de caelo, quia per Christum descendentem in carnem et Spiritum sanctum in mentem descendit sanctitas in Ecclesiam tanquam sponsam etc. Et quia Sponso conformari debet, decuit, ut septemformis spiritus, qui in Christo et non ad mensuram fuit, in Ecclesia esset. In Patriarchis enim spiritus «apOTiae claruit in cultu divino; in Prophetis, spiritus intellectus in speculando; in Apostolis, consilii in docendo; in Martyribus, fortitudinis in adversa tolerando; in Confessoribus, spiritus scientiae divinis mandatis obediendo; in Virginibus, spiritus timoris carnem suam edomando. Igitur de tam sancto Sponso et sancta sponsa oportuit, ut nasceretur proles sancta. Unde, cum per baptismura renascimur, sancti efQcimur. — Hanc autem sanctitatem servare debemus per imitationem patriarchalis theosebiae in adorando; prophetaiis intelligentiae, in speculando; apostolicae benevolentiae, in diligendo; Martyrum constantiae, in tolerando;Confessorum scientiae, iustiliae obediendo; virginei tiraoris, in sanctimonia conversando.

De his, Psalraus: Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino fi.lios arietum. Sed conqueritur minus per Prophetara: Si ego, inquit, Pater, ubi est honor meus, et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? Quod cultus Dei in Patriarchis fuerit, inAbraham patuit; unde Lucas: lusiurandum, quod iuravit ad Abraham, patrem noslrum, dalurum se nobis etc. Si ergo filii Abrahae suraus, opera Abrahae faciamus. Sed hodie de clericis Dominus multum conqneritur: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. — De secundo, Apostolus: Eratis aliquanclo tenebrae, nunc autem tox in Domino; ut filii lucis ambulate; Sapientia «: Per nationes in animas sanctas se transfert. Sed plures intellectura ad terrena quam ad caelestia convertunt, de quibus dicitur: Filii stultorum esse sub sentibus delicias computabant; Baruch: Filii Agar negotiatores Merrhae et Theman, prudenliam, quae de lerra est, exquisierunt. — De tertio, Apostolus: Imitatores Dei estote sicut filii carissimi et ambulate in dilectione; in Evangelio: Orate pro perscquentibus vos, ut sitis filii Patris vestri, qui in caelis est. Et licet difGcile videatur, diligere inimicos, taraen, cum siraus cives Sanctorum el domestici Dei, ipsara legem, quara suis Spiritus dedit concivibus, servare conabiraur; Apostolus: In caritate radicati et fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus Sanctis etc. De raultis dici potest illud Isaiae: Vae, filii desertores! ut facerelis consilium., et non ex me, et ordiremini telam el non per spiritum meum, ut adderelis peccatum super peccatum, qui ambulatis, ul descendatis in Aegyptim. Hoc dicitur de illis qui per mala consilia alios ad peccandura seducunt et suo peccatura alienum apponunt.

De quarto, Apostolus: Gloriamur in tribulationibus; Psalraus: Mirabilis Deus in Sanctis suis etc. Quid enira mirabilius eo, quod Martyres, ut aiebat Gregorius, « occidi poterant, sed flecti nequibant»? Apostolus: Sancti ludihria el verbera experti, insuper et vincula et carceres. Lapidati sunt, secti sunt etc. Hos igitur iraitari debemus; Apostolus: In disciplina perseverate. Tanquam filiis pater vobis offert se Deus. Quodsi exlra disciplinam estis, cuius participes facti sunt omnes, ergo adulteri et non filii estis. — De quinto, Ecclesiasticus: Filii sapientiae, ecclesia iustorum, el natio illorum, obedientia et dilectio; hic enim coniunguntur quae sunt veri testes fidei confessionis. Si enira fidei es Confessorura ore, oportet, ut habeas dilectionem in corde.

« Cap. 7, 27; sequuntur lob 30, 8. 7. et Baruch 3, 23.

obedientiam in opere; Psalnins: Confesio et pulcritudo in conspectu eius, sanctimonia el magnificentia in sanctificatione eius. Sed contra, de niultis dicitur per Apostolum: Dicunt, se nosse Dominum, factis autem negant; et lii ab aliis etiam veritatem audire nolunt; Isaias: Populus ad iracundiam provocans est el filii mendaces, qui dicunt: Loquimini nobis placentia, videte nobis errores. Ilis dici potest illud Aposloli in Actibus: 0 plene omni dolo et omni fallacia, fili diaboli! non desinis subvertere vias Domini rectas. — De sexto, Petrus: Succincti lumbos mentis vestrae, sobrii perfecte sperare in eam quae offertur vobis gratiam, non configurali prio)-ibus ignorantiae vestrae desideriis, quoniam scriptum est: Sancti erilis mihi, quoniam ego sanctus sunt. Sic ergo, quia Pater noster sanctus est et mater sancta est, nos etiam sancti esse debemus.

II. Et licet haec gravia videantur, conforlat nos quod sequitur: vitam illam exspectamus etc. Ubi notandum, quod vita illa beata est: gloriosa, victo- riosa, tranquilla, opulenla, deliciosa, sempiterna. Ratione primi appetunt eam superbi et invidi; ratione secundi, impatientes eliracundi; ratione tertii, negligentes et accidiosi; ratione quarti, cupidi et avari; ratione quinti, gulosi et lascivi; ratione sexti appetunt universi. Sed isti eam non consequuntur, quia circa eam male afficiuntur. — De primo, Psalmus: Vitam petiit a te, et tribuisli ei longitudinem dierum in saeculum et in saeculum saeculi. Magna est gloria eius in salulari tuo etc. Hanc autera consequuntur humiles; Proverbia: Qui sequitur iustitiam, scilicet humilians se ipsum, et misericordiam, ad proximum, inveniet vilam, iustitiam et gloriam. — De secundo, Apocalypsis: Vincenti dabo edere de ligno vitae, quod est in paradiso Dei mei. Hanc vitam victoriosam consequuntur pa««e«es; Apocalypsis: Beati, qui lavant stolas suas in sanguine Agni, ut intrent per portas in civitatem et sit polestas corum in ligno vitae. — De tertio, Proverbia: Longitudinem dierum et annos vilae et pacem apponent tibi. Hanc autem tranquillam vitam consequuntur operantes; in Evangelio: Si vis ad vitam ingredi, serva manrfato; Psalmus: Transivimus per ignem et aquam, et eduxisti nos in refrigerium. Sed econtra dicitur in Proverbiis: Piger propler frigus arai-e noluit; mendicabit ergo aestale, et non dabilur illi. — De quarto, loannes: Qui metil mercedem accipit et congregat fruclum in vitam aeternam. Illa enim vita vere est opulenta, ubi omnia bona simul sunt congregata. Hanc vitam opulenlam accipiunt volnntarii pauperes; Matthaeus: Omnis, qui reliquerit palrem aut matrem etc, propter nomen meum, centuplum accipiet el vilam aeternam possidebii. Cenluplum hoc perfectionem opulentiae designat surgens ab unitate in denarium et illo in se decies reducto; Ecclesiastae sexto: Quid habet amplius sapiens a siulto? Ei quid pauper, nisi ul pergat illuc, ubi est vita? Apostolus: Elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide ei heredes regni. — De quinto, Psalnuis: Inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae poiabis eos. Hanc consequuntur absiinenies; Apostolus: Morlui estis, et vita vestra est abscondita cum Christo in Deo etc. — De sexto, loannes: Oves meae wocem meam audiunt, et ego do eis vitam aeternam. Hanc autem vitam omnes iusti consequuntnr; ad Romanos Liberali nunc a peccato, habetis fructum vestrum in sanclificaiionem, finem vero vitam aeternam.

Seriio II.

Ego loannes vid.i sanctam civitatem, lerusalem novam, descendentem de caelo a Deo, paratam sicut sponsam ornaiam viro suo, Apocalypsis vigesimo primo.

(Prothema). Sapientia aedificavit sibi domum. Sequitur: Misit ancillas suas, ut vocarent ad arcem. et ad moenia civilatis, Proverbiorum nono.

In verbo isto ultimo describitur praedicatoris officium: mittentis auctoritate, cum dicitur: Sapientia, et: Misit. Ipse est enim ille qui dicis.- Ite, messis quidem mulla, operarii autem pauci. Ipse est, sine cuius auctoritale nullius praedicatio est efficax et accepta. Missi idoneitaie, cum dicit: ancillas suas, in feminino, non propter sexus fragilitatem, sed quia servi licet sint expeditiores, ancillae tamen sunt et seduliores in ministrando et humiliores in obediendo; in quo significatur, quod praedicatori est necessaria studii sedulitas et ingenii humilitas; et si alterum deficeret, ineptus esset penitus ad officium tam nobile et arduum exsequendum. Ista etiam auditoribus sunt necessaria ad hoc, quod habeat efficaciam in ipsis verbum Dei. Finis utilitate, cum dicit: ut vocarent ad arcem ei ad moenia civitatis.

Per arcem intelligitur virtutiini sublimitas sive arduitas, quia « virtus circa arduuni et difficile »; per moenia civilalis, illius supernae lerusalem aeterna stabilitas. Ad ista enim praedicatores vocare et allicere debent, quantum possunt, auditores.

Ego [oannes vidi sanctam cioilatem, Jerusalem etc.

In verbis istis describitur materia solemnilatis omnium Sanclorum, quia describitur illa communitas Beatorum sub metaphora civitatis a Deo descendentis et ad Deum tendentis sive revertentis. Descendit enim ab ipso Palre luminum in quantum est alpha, et redit in ipsum, in quantum est oniega; ipse est enim alpha et omega, principium et (inis, Apocalypsis prinio. Vel, descendit per datum naturae et donum gratiae, et redit per virlutum merita et raeritorum praemia; vel magis proprie, Zescenrfii a Deo per multiformitatem muneris, redit in Deum per uniformitatem amoris. Et quia mulliformitas munerum non potest magis proprie significari quam per civitatem ornatam et paratam, nec uniformitas amoris melius quam per sponsam ornatam viro suo; ideo loannes convenientissime describit eam, dicens: Ego loannes vidi civitatem. etc. Ad istorum Sanctorum commendationem sive illius civitatis supernae notandum est, quod de ipsa possumus loqui tripliciter, videlicet in quantum est in caelis aedifieata; in quantum in terris fundala et constituta, et in quantum ad Deum reducenda sive ordinanda.

I. Et primo, in quantum est in caelis aedificata, no est notandum, quod omnis ellectus suae causae similitudinem gerit, et quanto effectus immediatior, tanto similitudo expressior: ideo omne productum a Deo, quanto Deo est proximius et a Deo immediatius et ad Deum ordinabilius, tanto est deiformius; et quia inter omnia producta a Deo immediatius producitur illa Beatorum civitas sive illa superna lerusalem et est ei proximior et ordinatior: ideo est deiformior, immo deiformatur; ratione cuius deiformitatis resultat in ea quadruplex commendabilis conditio per influentiam potentiae Patris, per influentiam sapientiae Verbi, per influentiam bonitatis Spiritts sancti, per superabnndantiam lolius Trinitatis. Per primum est gloriosa; per secundum, speciosa; per tertium, delieiosa; per quartum, opulenla.

Unde potest illa civitas commendari, quia primo prae ceteris creaturis est gloriosa per influentiam potenliae Patris; propter quod dicitur in Psalmo: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. Ibi enim est summa gloria, eo quod omnes Beali unanimes uno ore continue laudant, magnificant et adorant Dominum suum. Secundum Philosophum « gloria est frequens fama cum laude »; ex quo polest colligi, quod gloria est ex ore multorum collecta laudatio. Et quia ibi ex ore multorum laudatur Deus, secundum illud Psalmi: Gloriam regni tui dicent etc; ibi est summae gloriae iucunditas; ideo in Psalmo dicitur: Magnus Dominus et laudabilis nimis in civitate Dei nostri, in monte sancto eius. Fundatur exsultatione universae terrae mons Sion, latera aquilonis, civitas Regis magnielc. Nec tantum ab omnibus Sanctis laudatur Deus, sed etiam ipsos Beatos laudat Deus; et in hoc consistit maxima gloria, quia Deus neminem laudat nisi dignum, et gloria liaec est omnibus Sanctis eius. — Quid igitur isti infirmi, superbi, pomposi, vani et inflati quaerunt gloriam hominum et laudari ab hominibus? qni indifferenter laudant dignos et indignos, qui confidunt in virtute sua et in muUitudine divitiarum suarum gloriantur « et quaerunt gloriam mundi, qui sunt flos foeni, immo sunt sicut stercus. Cras deiicientur. Quaeras illam summam et aeternam gloriam; si secure volunt gloriari, utique semper in Domino gtorientur.

Speciosa, secundo, per influentiam.sapientiae Filii; ideo dicitur Apocalypsis vigesimo primo, quod civitas illa non indiget sole neque luna, ut lueeant in ea; nam claritas Dei illuminavit eam, el lucerna eius est Agnus. Sicut enim videmus in ista machina mundiali, quod lumine solis per diem et lumine lunae et stellarum per noctem illuminatur et ornatur; sic civitas illa.lumine Agni decoratur et illustratur, quia Divinitas eius est ibi loco solis, hu-: manitas eius loco lunae, Beati loco stellarum; et ideo non egel sole neque hina ratione istius pulcritudinis; et pulcrificat ipse Filius sive Agnus, qui est candor et substantia lucis aeternae et speculum sine macula, Sapientiae septimo. Potest dici de ea illud Sapientiae septimo: Est enim speciosior sole el super omnem diposilionem stellarum, luci comparata, invenitur prior. Si enim, secundum Augustinum in sexto suae Musicae, « pulcritudo est aequalitas numerosa », quia, quanto alicuius faciei parles magis proportionanlur et adaequantur, tanlo venustior, el hoc ratione adaequationis istarum partium; quanta erit pulcritudo in illa civitate, ubi ille « Filius, qui est ars aeterna omnium », in quo sunt omnes rationes et ideae ab aeterno omnium factorum in tempore, offeret se et repraesentabit se beatis Spiritibus sicut speculum clarissimum, et ab omnibus secundum possibilitatem eorum comprehendetur et manifeste cognoscetur. Ideo Apocalypsis vigesimo primo dicitur.

Psolm. 48, 6; infra respiciiinliir

I, 21. etl

quod ipsa civitas (est) aurum munduni, simile vitio mundo: aurum, propter fulgorem; simiie vitio mundo, propter transparentiain. Uniuscuiusque conscientia ab unoquoque Beatorum cognoscetur, et in hoc erit maxima pulcritudo. — Econtra vero igitur miserrima anima, quae creata est, ut illam lucem aeternam contempletur et ab illis spiendoribus illustretur, sic e.xcaecatur, ut incurvelur ad isla inferiora, vel in pulcritudine vestrum, quae quidem vestes sunt vel ex velleribus ovium, ut patet in vesiibus laneis, vel ex visceribus vermimn, ut patet in vestibus sericis; vel delectelur in pulcritudine membrorum, quae quidem in pulverem vilissimam et foetidissimam putredinem redigenda sunt et a vermibus corrodenda, et diniittat illam pulcritudinem sempiternan:; istud videtur esse insania maxiina.

Tertio, deliciosa per influentiam benevolentiae Spiritus sancti; unde Psalmus: Fluminis impelus laeti/icat civitatem Dei. Fluminis impetus, id est ille fluvius igneus rapidusque, qui ab ore Altissimi egreditur, DmieWsi septimo, scilicet Spiritus sanclus, qui est desiderium Beatorum, qui eis illabitur; et ex eius illapsu reficiuntur el laetificanlur, quia desiderium, si perficiatur, delectat animam; Proverbiorum decimo lerlio: Desiderium, si complealur, delectat animam. Immo, cum « deleclatio sit coniunctio convenientis cum convenienti -' », el ibi ipse Spirilus sanctus Beatis intime coniungatur; ibi est summa delectatio; et sicut ex vera coniunctione convenientis cum convenienti resultat vera delectatio, ita ex pliantastica coniunctione phanlaslica delectatio. Ideo, cum ista sensibilia non immutent sensum nisi per speciem sive similitudinem, et species rei sive similitudo non sit verilas rei, et sic non possit esse vera coniunctio, sed phantastica; ideo nec vera delectatio in istis sensibilibus. — Unde ille qui istis vult delectari, assimilatur puero, qui vull accipere aurum in pictura, vel fatuo, qui, videns umbram lunae in puteo, descendit, ut capiat eam, vel cani, qui, videns umbram carnis in aqua, intrat aquam. Qui ergo veraciter deleclari quaerit, properetur ad illam civitatem incorruptibilem, plenam deliciis.

Quarlo, opulenta per influentiam exuberantiae unius Dei et trini; ideo dicitur in Isaia: Oculi lui videbunt habitationem opulentam. Opulenla dicitur propter atDuentiam omnis boni, non quia ibi sint istae varietates vestrum et huiusmodi, sed quia ibi possidetur unum summum bonum, per aequivalentiam; et ideo populus ille beatus sedet ibi in pulcritudine pacis, in requie opuknla, in tabernaculis fiduciae, ut habetur in Isaia. Et ideo de illa civitate potest exponi illud terlii Regum decimo: Fecit rcx Salomon, id est Christus, Rex noster pacificus, qui magnipcatus est super omnes reges universae terrae, ut lanla esset multitudo auri et argenti in civitate Jerusalem, quanta et lapidibus conslat. Nain si islud intelligitur ad litteram, falsissimum est, quia nunquam fecit (ea) Salomon ad litteram; si dicatur, quod ibi est hyperbole, islud similiter non potest esse, quod Spirjlus sanclus utatur in Scriplura figura hyperboles sine rationabili causa; et ideo myslice exponendo, per lapides intelliguntur Beati in patria; per aurum et argentum, dulcedo d claritas illius sunimae et caeleslis sapientiae sive scientiae. Est ibi lanta multitudo auri et arijenli. (/uantu est (apidum, quia secundum uniuscuiusque Beati capacilatem infundilur ei dulcedo et claritas sapientiae et scientiae, immo ipsa Sapientia increata; et in hoc consistit summa aflluentia et summa opulentia, quia, secundum Augustinum in libro Confessionis suae, « omnis copia, quae Deus non est, egestas est». Et quia Beati in patria ditantur in lumine aeterno Deo trino et uno: ideo ibi summa opulentia, summa aflhientia. Et ideo, sicut dicit Apostolus ad Hebraeos decimo tertio, non habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Haec est illa quam promisit Deus patri nostro Abraham el semini eius in sempiternum; aliter enim falsus fuisset in promittendo, quia nunquam illam habuit Abraham nec Isaac nec lacob, quibus facta fuit promissio; ideo dicilur ad Hebraeos undecimo: Exspeclabal fundamenta habentem civitatem, cuius artifex et conditor Deus.

II. Sicut ergo Verbum increatum in gloria, quadriformiter influens, hanc civitatem aediflcal, sic descendens ad nos, Verbum incarnatum hanc civitatem aedificat (in terris) quadriformiter iev graliam, scilicet per fidem in rationali, per speni in irascibili, per caritatem in concupiscibili, per sanctitalem totius coniuncti; vel per fidem potentiam cognitivam illuminans, per spem potentiam potestativam confortans, per carilalem potentiam amalivam deleclans, per sanctitatem potenliam operativam iustificans.

Construxil ergo hanc civitatem in terris Verbum incarnatum per influentiam gratiae, prius infundendo fidem ipsi rationali, quae fides speciahter Apostolis applicatur, quorum fide ipsa civitas inconcusse fundatur; in cuius signum dicitur Apocalypsis vigesimo primo, quod murus civitatis habeal duodecim fundamenta, et in ipsis duodecim nomina duodecim Apostolorum Agni. Et notabiliter addit Agni, ne scilicet super homines fundari videatur. Ipse enim est primum fundamentum; Apostolus:

Fundamentum aliiul nemo polest ponere praeter id quod positum est; et super illud Apostoli fundaverunt Ecclesiam ministerialiter. Isti ergo sunt duodecim illi viri, quos misit losue, id est Christus, Salvator populi Israel, ut tolkrent duodecim durissimos lapides, id est duodecim solidissimos articulos fidei nostrae, de medio lordanis alveo, id est de fonte el profunditate Scripturarum, et ponerenl eos in loco castroi-um, ubi fixuri eranl tenloria, id est in Symbolo, quod igitur composuerunt illi duodecim Apostoli; posuit enim in eo quilibet articulum suum. Deo ergo gratias, qui super tam solidum fundamentum voluit nos fundari, ita ut nos non simus hospiles et advenae, sed cives Sanctorum et domeslici Dei, superaedificati super fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Iesu, ad Ephesios secundo.

Et nola, quomodo potest unusquisque super istud fundamentum aedificari, primae Petri secundo, ubi dicitur, quod accedentes ad ipsum lapidem vivum, ab hominibus reprobatum, vos et ipsi tanquam lapides vivi; per fidem supple, quae operatur per caritatem, quia aliler fides sine opere mortuaest; superaedificamini domus spiritualis, sacerdotium swnctum, offerre spirituales hostias, acceptabiles Deo per lesum Christum.

Secundo, infundendo spem ipsi irascibili, quae leremiae primo in persona cuiuslibet Martyris: Ego quidem dedi te in civitatem munitam ct in columnam ferream et in murum aereum super omnem terram. Et bellubunt adversum te et non praevalebunt, quia ego tecum sum, ait Dominus, ut liberem te. Habent enim securum et solidissimum apodium tales et neminem timent; ideo dicebat lob, decimo septimo: Pone me iuxta te, et cuiusvis manus pugnet contra me. Cerlum esl enim, quod quando aliquis innititur alicui rei, quicumque potest ei auferre manum potest ei inferre praecipilium. Ideo, si beatus lob innixus fuisset filiis suis vel divitiis suis, cum esset ditissimus inter omnes orientales, vel viribus suis corporalibus; statim, quando satan occidit filios suos omnes, quando perdidit omnem substantiam suam, quando percussit eum ulcere pessimo; corruisset in foveam desperationis. Sed quia soli Deo innitebatur, quem nec Angelus nec diabolus nec aliqua creatura poterat ei auferre; ideo, sedens in sterquilinio et radens testa seabiem, secure dicebat: Cuiusvis manus pugnet contra me, quia qui confidunt in Domino, sicut mons Sion etc. Et ideo miserrimus, qui confldit in alio; immo malediclus homo, qui confidit in homine et ponit carnem brachium suum, et recedit a Domino cor eius.

Tertio, infundendo caritatem ipsi concupiscibili, quae quidem (caritas) applicatur Confessoribus, quorum caritate ipsa civitas, id est ipsa Ecclesia, pacifice custoditur seu gubernatur; unde secundi Machabaeorum lerlio: Sancta civitas habitatur in omni pace, leges etiam optime custodiunlur propter Oniae pontificis pacificam dispositionem et pietatem et animos odio habentes mala. Fiebat, ut et ipsi reges et principes locum summo honore dignum ducerent et templum maximis muneribus iliustrarent. Ad litteram in caritate et pietate praelatorum consistit pax Ecclesiae et principum, ut patet in tempore beati Silvestri, beati Gregorii et multorum aliorum, specialiter tamen beati Bonifacii, ita ut de eo possit exponi illud Ecclesiastici: Simon, Oniae filius, qui in vita.sua suffidsit domum, qui praevaluit amplificare civitatem. E converso propter praelatorum sive clericorum avaritiam in Ecclesia frequenter contentiones et lites oriuntur, sicut patet.

Quarto, infnndendo sanctitatem toti menti, quae quidem sanctitas Virginibus appropriatur, sanctitate ipsa civitas, id est Ecclesia, magnifice decoratur et ornatur; unde Isaiae quinquagesimo secundo dicitur: Consurge, consurge, induere fortitudine tua, Sion, induere vestimentis gloi-iae tuae, Jerusalem, civitas Sancti. Civitas Sancti dicitur, quia in ea specialiter Dominus habitat, pascilur, delectatur propter munditiae pulcritudinem; de quo dicitur in Ecclesiastico: Pulcritudinem candoris eius admirabitur oculus etc. Istius autem civitatis princeps el regina esl beata Virgo Maria; peperit, virgo permanens; sic Ecclesia sancta multos parit, et virgo permanet. — Sic igitur Ecclesia fundalur in fide Aposlolorum, aedificatur in confldentia Martyrum, pacificatur in caritale Confessorum, ornalur in sanctimonia Virginum; unde dicitur in Isaia: Ecce, ego sternam per ordinem lapides tuos et fundabo te in sapphiris et ponam iaspidem propugnacula iua et portas tuas in lapides sculptos et omnes distinctam nominibus Apostolorum; ex quo coniectari Hcet, forterminos l.uos in lapides desiderahiles. — Per sapphiros in fundamento positos, qui sunt aeter, id est caelestis coloris, significantur ipsi caelestes Apostoli, iuxta illud Psaluii: Caeli enarranl gloriam Dei etc; per iaspidem positum in propugnaculo, qui est viridis coloris, Martyrum virilitas designatur; per lapides sculptos invicem applicatos, obedientia et caritas Confessorum; per lapides desiderabiles, sanctitas virginalis, quae propter suam pulcritudinem ab omnibus desideratur.

III. Tertio principaliter possumus loqui de ipsa civitate, in quanlum est ad Deum ordinanda. Et quantum ad hoc describitur Apocalypsis vigesimo primo ubi dicitur, quod civilas habebat murum magnum et alium et portas duodecim. A b Orienle portae tres, ab Aquilone portae tres, ab Austro porlae tres, ab Occidente portae tres. Sicut enim videmus, quod quatuor sunt elementa, ex quibus omne mixtum, quatuor qualitates complectentes corpus humanum, quatuor tempora dividentia annum, et quatuor partes orbis terrae; sic sunt quatuor virtutes principales sive cardinales, quibus perficitur homo interior et reducitur ad Deum, scilicet prudentia, fortitado, temperanlia, iustitia, non in quantum sunt consuetudinales tantum, sed iu quantum sunt politicae, purgatoriac et animi iam pnrgati. Secundum enim istas difTerentias sic in aliquibus magis et minus perficiunt, ita quod quaelibet triplicatur; quae significanlur per illas quatuor portas civitalis tripiicatas, et per illas quatuor portas triplicatas reducitur Ecclesia ad Deum.

Per portam igitur orienlalem designatur fulgor prudentiae, et hanc aperuit nobis sive ostendit Domihi tribuat, ut sim iuxta menses prislinos, secundum dies, quibus Deus cuslod.iebat me? quando splendebal lucerna eius super capul meum, et ad lumen eius ambulabam in tenebris; quando procedebam ad portam civitatis, et in platea parabant caihedram mihi. — El nota, quod triplicatur porta ista; habet eoim prudentia memoriam praeleritorum, intelligentiam praesentium et providentiam futurorum, secundum Inilium. Ab ista autem porta deviare facit sollicitudo seu tenebrosilas avaritiae; unde Ecclesiastes: Labor stultorum affliget eos qui nesciunt in urbem pergere; nesciunt, inquam, quia supercecidit ignis, el non viderunt solem. E converso per istam portam introducit observantia paupertatis voluntariae; unde Ecclesiastes «: Civitas parva, et pauci in ea viri; venit contra eam rex magnus et vallavit eam etc; sequitur: Inventusque est in ea vir pauper et sapiens et liberavit urbem per sapientiam suam. — Civitas ista est Ecclesia, quae est parva per humilitatem; pauci in ea viri, quia licet multi vocati, pauci tamen electi. Rex magnus, id est dives avarus vel diabolus, vallavit eam. Inventus est in ea vir pauper, id est Christus pro nobis pauper effectus et praedicans paupertatem; et liberavit eara per.lapienliam, et misit pauperrimos Apostolos ad eius liberationem; et haec est via securissima et rectissima, quae ducit in civitatem; unde in Matthaeo: Beati, pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum.

Per portam aquilonarem designatur vigor conslantiae, quia ab Aquilone pandetur omne malum; et hanc Christus in sua passione aperuit. Oportebat, pati Chrislum et ita intrare in gloriam suam; unde Apocalypsis vigesimo secundo: Beati, qui lavant stolas suas in sanguine Agni, ut sit poteslas eorum in ligno vitae, et per portas inirent in civitatem, id est, per constantiam in adversis inlrent in civitatem. — Et triplicatur ista porta, quia forlitudo sive constantia habere dicitur magnanimitatem in aggrediendo, virilitatem. in prosequendo, longanimitatem in perseverando. Per istam autem portam non intratur nisi per slrenuitalem militiae. Ideo Virgines vitae iuvenculae virilem animum induerunt, ut istain portam infringerent et intrarent; arcta ergo via est, quae ducit ad vitam. Quantam ergo confusionem sustinebunt in die iudicii senes barbati, immo elfeminati, vacui ab omnibus operibus bonis; quando ibi apparebit beata Agnes duodecim annorum gladio gulture transfixa, Caecilia decapitata, Agatha mamilla lorta, et sic de multis, quae multum debent nos ad passionum toleranliam animare.

Per portam auslralem designatur nobis nitor munditiae; et hanc portam aperuit Christus et ostendil nobis in sua ascensione; Ezechielis quadragesimo: Facta esl super me manus Domini et adduxit me illuc. In visionibus Dei adduxit me in terram Israel et dimisit me super montem excelsum nimis, super quetn eral quasi aedificium civitatis vergentis ad Austrum, et introduxit me illuc. Ista enim porta temperantia seu munditia est proprie in Deum dirigens; unde in Matthaeo: Beati, mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. — Et haec porta triplicatur. Requiritur autem ad nninditiam sive temperantiam sobrietas in gustu, castitas in tactu, honestas in convictu. Et per hanc portam specialiter debent incedere viri ecclesiastici, quia omnia opera sua honeste et secundum ordinem debent facere, quia debent esse sicut luminaria lucenlia in mundo et alios illuminare; Matthaei quinto: Non enim potest civitas abscondi super