Sectio 7, art. 19: Utrum scientia Dei sit futurorum contingeiitium*

St. qu, Omniscientia divina debet quidem ad omnia se extendere, sed videtur quod tollit rerum contingentiam, quia scientia Dei, quae est causa rerum, est causa rion contingens, sed necessaria, ex qua igitur procedit effectus necessarius. Insuper omne scitum a Deo necesse est esse, dum nuliurn contingens necesse est esse.

Unde Stoici ut salvarent in Deo praescientiam futurorum, negaverunt liberum arbitrium ; item postea Hussitae. — E contrario Cicero in 1. II de Divinatione, cum non posset conciliare praescientiam futurorum in Deo cum nostra libertate, ut hanc servaret, illam negavit ; ita etiam Marcion, et postea Sociniani qui tenuerunt futura libera a Deo cognosci conjecturaliter tantum.

De fide tamen est quod Deus inj allibiliter cognoscit omnia futura 0-bsoluta, contingentia et libera} illaesa libertate1.

I. Notandum est quod futurum recte definitur, quod est determinatum in suis causis ad habendum existentiam in tempore sequenti. Ita communiter thomistae.

Non enim agitur de causa ut poienti praecise producere, quia haec denominat possibile tantum, neque ut actu producenti, quia haec denominat existens ; ergo.

Futurum, ut patet, debet constitui per id per quod extrahitur a massa possitttlitatis et distinguitur a possibili et ab existenti. Atqui nihil aliud est assignabile per quod id obtineat, quam determinatio illius causae ; et ab aeterno non fuit alia causa quam causa prima.

Unde dicit sanctus Thomas Ia, q. 26, a. 7, ad 3m : « Hlud quod nunc est, ex eo iuturum fuit antequam esset, quia in causa sua erat, ut fieret. Unde, sublata causa, non esset futurum iliud fieri ; sola autem causa prima est aeterna. Unde ex hoc non sequitur, quod ea, quae sunt, semper fuerit verum ea esse futura, nisi quatenus in causa sempiterna fuit, ut essent futura, quae quidem causa solus Deus est. »

Fuiurum aliud est necessarium, aliud contingens : necessarium est, quod ex natura sua petit aliquando esse, nec est naturaliter impedibile, ut crastinus ortus solis. Conttngens proprie dictum est quod ex natura sua est indiSerens ad esse et non esse, ut

DE SCIENTIA DEl

Hoc piuribus text ibus Sacrae Scripturae constat ; v. g. : i Deus, qui finxit sigiliatim corda eorum, qui* intelligit omnia opera eorum » scil. hominum, Ps. xxxn, 15. « Intellexisti cogitationes meas de longe, et omnes vias meas praevidisti. » Ps. cxxxviii, 3. — « Scio quia praevaricans praevaricaberis et transgressorem ex utero vocavi te. » Isai. xlviii, 8. Item de Jesu dicitur apud Joan. vi, 65 : « Sciebat ab initio Jesus qui^essent non credentes, et quis traditurus esset eum. » In his autem textibus agitur de futuris contingentibus, imo liberis. Nec soium est sermo de cognitione conjecturali, haec enim non exprimitur per verba « intelligit », « scio », « sciebat ab initio ». Insuper conjectura fallibiiis est et repugnat Enti perfectissimo, prlmae veritati et summae intelHgentiae, Denique non est ratio cur ex multis futuris unum potius cognoseat quam aliud, ut ex sequentibus rationibus patebit.

Jm,

Concilia pluries affirmaverunt infallibilitatem decretorum Providentiae divinae, quae cum praescientia certissima futurorum connectitur. Cf. Concilium Valentinum {Denz. 321): « Fideliter tenemus-Deurn bonos praescisse omnino per gratiam suam bonos futuros et per eamdem gratiam aeterna praemia accepturos ; malos praescisse per propriam malitiam maios futuros. » ■ — Concilium Vaticanum (Denz. 1784) : « Omnia enim nuda ei aperia sunt oculis ejus (Hebr. iv, 13), ea etiam, quae libera creaturarurn actione futura sunt. »

Ratione theologica probatur haec veritas fidei ex aliis veritatibus quae pariter revelatae sunt et possunt naturaliter cognosci. Sanctus Thomas» in corpore articuli sic i° probat Deum certo cognoscere futura contingentia et 2° dicit quomodo, assignando rationem propriam hujus cognitionis tum ex parte cogniti, tum ex parte cognoscentis.

1° Ex communibus principiis probatur Deum certo cognoscere futura contingentia : Deus enim scit omnia, non solum quae actu sunt, sed etiam ea quae sunt in potentia sua vel creaturae. Atqui horum quaedam sunt contingentia nobis futura. Ergo Deus ea scit, seu certo cognoscit. Haec est ratio ex communibus principiis.

2° Quomodo Deus ea cognoscit ? Assignatur ratio propria ex parte cogniti, et ex parte cognoscentis.

Contingens non potest infallibiliter cognosci, nisi cognoscatur ut est in actu et praesens ; non sufficit quod cognoscatur ut est in sua causa proxima, quae non est ad unum determinata.

Atqui Deus cognoscit omnia contingentia prout sunt in actu et sibi praesentia.

Ergo Deus ea infallibiliter cognoscit, et tamen non tollitur eorum.

sunt quae pendent ex libero arbitrio. Contingens late dictmn ex natura sua petit esse, sed est naturaliter impedibile, ut vita iongaeva ex temperamento robusto.

Futurum proprie contingens aliud est absolutum, aliud conditionatum ; absolutum est quod non dependet ab aliqua conditione ; conditionatum quod pendet a conditione, et vocatur futuribile quia est quid medium inter futurum absolutum et possibile.

DE DIVINA &0GNl£ZONE FUTVRORUM CONTINGENTHW 3$$ contingentia, sicut dum certissime video Socratem sedere, non tollitur bujusce sessionis contingentia.

Probatur minor et simul explicatur praedicta cognitio €% parte cogno- scentis *

Aeternitas, tota simui existens, ambit totum tempus, ita ut futura sint in ea praesentia.

Atqui cognitio divina mensuratur aeternitate.-

Ergo cognitio divina se extendit ad futura, ut actu praesentia in hac duratione superiori.

Aliis verbis : in ipso nunc aeternitatis « intuitus Dei fertur super ©mnia prout sunt in sua praesentialitate ». Ad 3^ (iicitur : « Ea quae temporaliter in actum reducuntnr, a nobis successive cognoscuntur in tempore, sed a Deo in aeternitate, quae est supra tempus... ; sicut ille qui vadit per viam non videt ilios qui post eum veniunt ; sed iile qui ab aliqua aliiiudine iotam viam intuetur, simul videt otnnes transeuntes per viam, »

Sic unicum et immobile instans aeternitatis correspondet omnibus instantibus fiuentibus temporis, sicut culmen pyramidis correspondet omnibus punctis basis ejus. HGC supra explicatum est q. X, a. 2 et 4, ubi ostenditur quod aeternitas est « tota simul », non autem tempus. Dictum est ibi, a. 4, ad 2m : « Fluxus ipsius nunc, secundum quod alternatur ratione, est tempus. Aeternitas autem manet eadem et subjecto et ratione. » Aetemkas est propria mensura ipsius Esse permanentis, ejus intellectionis et amoris, sicut tempus est propria mensura motus, in quo est successio et innovatio, quae in Deo esse nequit.

Circa hunc articulum sancti Thomae, quatuor sunt consideranda : 1° Interpretatio ejus a molinistis projposita, 11° quomodo juxta thomistas futura sunt in aeternitate praesentia, III0 objectiones contra solutionem thomisticam propositae. IV0 Quid sentiendum est de theoria « scientiae mediae » a Molina excogitata.

1° Interpretatio molinistarum, Molinistae communiter dicunt : sanctus Thomas agens ex professo de divina cognitione futurorum contingentium hic, a. 13, et in I SenL, d. 38, q. f , a. 5, nullam facit mentionem decreti divini de quo postea ioquuntur thomistae, sed recurrit ad praesentiam futurorum in aeternitate, quae ambit totum tempus. Unde, juxta sanctum Thomam, medium cognitionis divinae futurorum contingentium non est, ut volunt thomistae, divinum decretum praedeterminans haec futura. Pro sancto Doctore, ut aiunt, praescientia futurorum liberorum non praesupponit decretum absolutum divinae voluntatis circa ipsam determinationem futuram nostrae libertatis ; et ideo cum ejus doctrina conciliari potest theoria « scientiae mediae » secundum quam Deus, ante decretum suum, certo cognoscit ab aeterno futura libera conditionata (v. g. quid eligeret Petrus si in his circumstantiis poneretur) et postea Deus decrevit ponere' hunc hominem in his circumstantiis, in quibus praevidit quid eligeretJ

Examen hujusce interpretationis. Communiter thomistae respondent :

_> haec interpretatio fundamento caret et contraria est multis textibus sancti Thomae, imo ipsis principiis expositis in praecedentibus articulis hujusce quaestionis.

Etenim in art. 5, dixit : « Cum virtus divina se extendat ad alia, eo quod ipsa est prima causa effectiva omnium entium, necesse est, quod Deus (suam virtutem perjecte cognoscendo) alia a se cognoscat... Alia a se videt non iu ipsis, sed %n seipso » tanquam in causa.

Insuper, art. 8, sanctus Thomas scripsit : « Scientia Dei est cati-sa rerum, secundum quod habet voluntatem conjunctam. » Hoc est decretum voluntatis divinae, de quo clarius dicitur Ia, q. 19, a. 4 : « Effectus determinati ab infinita Dei perfectione procedunt secundum dcterminationem voluntatis et intellectus ipsius. » Imo in hoc textu determinatio voluntatis enuntiatur priusquam determinatio intellectus, quia ut dictum est in nostra qu. 14, a. 8 : « cum forma intelligibilis ad opposita se habeat, cum sit eadem scientia oppositorum, non produceret determinatum effecturn, nisi deterrninaretur ad unum per appetitum, ut dicitur in IX Metaph., c. 5 ». Item sanctus Thomas dixit de Veritate, q. 3, a. 6 : « Dei idea ad ea quae sunt, vel erunt, vel fuerunt producenda, determinatur ex proposito divinae voluntatis. »

Haec autem universalia principia prius in nostra quaestione exposita, sanctus Thomas non retractat agendo nunc de divina cognitione futurorum contingentium, sed tradit doctrinam particularem de futuris contingenttbus, ostendendo ea, quamvis contingentia, posse certo cognosci ut praesentia. Nondum enim agendum est de conciliatione determinationis voluniatis divinae efficacissimae cum contingentia rei a Deo volitae ; de hoc erit sermo suo loco in quaestione 19* de voluntate Dei, a. 8 : utrurn voluntas Dei necessitatem rebus volitis imponat. Et ibidem dicetur : « Cum voluntas divina sit efficacissima, non solum sequitur quod fiant ea quae Deus vult fieri, sed et quod eo modo fiant, quo Deus ea fieri vult » scil. aut contingenter, aut necessario.

Hoc pertinet proprie ad Dei voluntatem, et nondum dicendum erat in nostra quaestione de scientia Dei ; in ea ostenditur solum et propriissime quod cognitio futuri contingentis, ut cognitio certa, non tollit contingentiam, si contingens cognoscitur ut praesens, sicut dum certo video Socratem Qontingenter sedentem.

Remanet tamen quaestio : quare hoc juturum contingens, v. g. creatio mundi passive sumpta, aut conversio Pauli, sit praesens in aeternitate, potiusquam oppositum, scil. potiusquam non creatio, aut non conversio Pauli. — Certo certius si hoc futurum contingens esset in aeternitate praesens independenter a determinatione divinae voluntatis esset quid necessarium et non contingens. Ergo ex ipsis principiis prius enuntiatis in nostra quaestione (de scientia Dei quae est causa rerum, prout habe voluntaterh conjunctam) constat quod praesentia hujusce contingentis futuri potiusquam oppositi in aeternitate praesupponit determinationern voluntatis divinae, de qua magis explicite erit sermo, q. 19, a. 4 et 8.

Ideoque in secundo argumento nostri articuli, sanctus Thomas non tam t-

_ expHcite loquitur de niedio hujusce praescientiae, quam de conditione utsit iniuitiva; haec conditio est quod scientia divina versatur circa futurum* non ut futurum, sed ut jam praesens. Cognitio abstracta potest ferri circa ea quae non sunt praesentia, sed cognitio intuitiva, quae sola est perfectissima, versatur circa praesentia1.

Unde in nostro articuio certo certius sanctus Thomas praesupponit quod nihil est ei erit extra Deumt quomodocumque sit ens, absque relaiione causaliiatis ad Deumy seu absque dependentia a Deo. Imo in ipso nostro articulo dicit, initio corporis articuli : « Cum Deus sciat omnia non solum quae actu sunt, sed etiam quae sunt in potentia sua vel creaturae, horum autem quaedam sunt contingentia nobis futura, sequitur quod Deus futura contingentia cognoscat. » Haec est ratio ex communibus principiis2.

Confirmatur haec interpretatio ex multis aliis iocis operum sancti Thomae, v, g. C. Genies, L I, c. 68 : « Deus cogitationes mentium et voluntates cordium cognoscit in viriute et causa, cum ipse sit universale essendi principiuni... — Sic Deus cognoscendo suam essendam alia cognoscit, sicut per cognitionem causae cognoscuntur effectus. Omnia igicur Deus cognoscit, suam essentiam cognoscendo, ad quae sua causalitas extenditur. Extenditur autem ad operationes inteliectus et voluntatis... — Ita cognoscendo suum inteliigere et suum velle, Deus cognoscit omnem cogitationem et volun- tat§m. » . r._ . ,

Item I* q, 22, a. 2, ad 4m : « Quia ipse acius liberi arbiirii reduciiur in Deum, sicut in causam, necesse est, ut ea, quae ex libero arbitrio fiunt, divinae providentiae subdantur. » Item Ia, q. 103, a. 8; q. 105, a. 4, Ia flfw, q, io, a. 4, ad 3m ; de Veritaie, q. .22, a. 8 : « Sicut voiuntas potest immutare actum suum in aliud, ita et muito amplius, Deus. » Cf. ibid., a. 9.

Si vero sanctus Thomas in articulo nostro dicit : « Contingens ut est in sua causa... non subditur per certitudinern alicui cognitioni », loquitur de causa creata secundum se spectata, respectu cujus effectus est contirsgens et futurus, non de causa divina, cui nih.il est futururn, sed omnia ei sunt praesentia.

11° Quomodo ^nxta Thoinistas5 futura surat 211 aeternitate praesenda^ Juxta eos et plures alios theologos, inter quos Fonseca, Tiphanius, etc,

1. De medio divinae cognitionis creaturarum jam sanctus Thomas loquutus est dicendo a. 5 ; « Deus alia a se cognoscit in seipso tanquam in causa » et a. 8 : « Scientia Bei est causa rerum prout habet voluntatem adjunctam » scil. prout conjungitur cum determinatione voluntatis di\dnae, de qua agitur infra, q. 19, a. 4 et 8.

2. Imo in nostro articulo sanctus Thomas alludit ad decretum voluntatis dum in corpore articuli, circa finem, dicit ; <c Unde omnia quae sunt in tempore, sunt Deo ab aeterno praesentia, non solum ea ratione qua habet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam dicunt » ; rationes autem rerum practicae sunt ideae per decretum voluntatis deteiminatae.

Eodemmodo loquutus est in I Sent., d, 38, q. 1, a. 5 : « Deus ab aeterno non solum vidit ordinem sui ad rem, ex cujus potestate erat futura, sed ipsum esse rei intuebatur n ; scil, non solura videt futura in decreto voluntatis suae, sed ut sunt in sua praesentia. Kec haec futura potiusquam opposita essent in sua praesexxtia sine clecreto voluntatis suae.

futura sunt in Deo in aeternitate praesentia, non solum objective et intentionaliter, sed physice et realiter.

Hoc probant indirecte et directe.

Indirecie: secus enim futura essent pro ipso Deo absoiute futura, nam simplex repraesentatio non toilit rationem futuritionis ; v. g. in praedictione prophetica, quae factum antecedit Deus sic inciperet de novo res videre ut actu existentes, si prius eas cognovisset solum objective. Sic Deus perficeretur in sua cognitione, quae tunc solum fieret intuitiva.

Directe : aeternitas est duratio in ratione durationis innnita, indivisibilis et tota sirnul. Atqui haec duratio eminenter continet, in eodem nunc irnmobili, omnes durationes successivas, praeteritum, praesens et futurum, <• easque sic continet ut non fiat in ea innovatio quando aliquid novi in inferioribus durationibus evenit. Sic sanctus Thomas dicit, C. Genies, i. II, c. 35 : N « Novitas divini effecius non demonstrat novitatetn actionis in Deo, cum aciio sua sii sua essentia. »

Objiciunt quidam : ex hoc sequitur tantum quod aeternitas caret successione intrinseca, non vero extrinseca, sicut arbor in ripa fluminis non mutatur, sed partes aquae fiunt ei successive praesentes tantum, arbor non simul coexisiit omnibus partibus aquae. Ergo futura non sunt physice et realiter praesentia in aeternitate.

Respondetur : nego antecedens. Aeternitas enim melius compararetur arbori plantatae in medio fluminis et tantae extensionis ut totum fiumen contineret. Item melius comparatur culmini pyramidis, quod simul et semel absque successione coexistit omnibus punctis basis ejus. Sic nihil novi fkt in ipsa Dei cognitione, quando res apparent in tempore.

Instant adversarii : inintelligibiie est aiiquid existere in aeternitate quod non existit in se. Atqui futura non existunt nunc in se. Ergo nec in aeternitate. ~

Respondetur : distinguo majorem : inintelligibile est aliquid existere in aeternitate quod non existit in se, in propria duratione, nego ; quod non exisiit in se in superiori duratione, concedo.

Explico cum joanne a sancto Thoma, disp. ix, a. 3 : aeternitas non mensurat res creatas immediate in seipsis et supponendo illas jam in se passive prodttcias, sed proprie proui coniineniur in aeterna aciione divina, a qua attinguntur et respicruntur res creatae ut ejus terminus. Non solum enim intellectio et volitio Dei, sed ejus actio creatrix et motrix est aetema, quamvis habeat suum effectum in tempore. Haec actio aeterna esfc forrnaliter immanens et virtualiter transiens ; v. g. actio creatrix hujusce animae creandae, ab aeterno respicit hanc animam in singuiari, quae tamen non producitur nisi in tempore.

Futura quidem non existunt in se nunc, in tempore, nec ab aeterno, ut effectus passive producti, sed existunt ab aeterno ui iermini connoiaii tactionis aciualis aeternae. Et sub hoc aspectu, res creata, quamvis nondum sit passive producta, est tamen non soluin possibilis, nec solum futura, sed realiier praesens in aeternitaie, nam sic est intra divinarn essentiam, non soium ut potentem aut volentem producere, sed ui actu produceniem ;

DE DIVINA COGNITIONE FUTURORUM CONTINGENTIUM sic res creata est objectum cognitionis intuitivae, quamvis nondum existat in propria duratione.

Dubium % an haec praesentialitas sit medium divinae cognitionis futurorum contingentium.

Respondeiur : non est medium cognitionis, sed modus objecti et conditio ut haec cognitio sit intuitiva. Medium autem hujusce cognitionis divinae est determinatio voluntatis divinae ut actu causans ab aeterno. Pro sancto Thoma, videre futura ut praesentia in aeternitate est ea videre in divina voluntate actu causante. Hoc clare constat ex his quae jam dicta sunt in hac q. 14, a. 5 et 8 : Deus res creatas videt non immediate in ipsis, sed in seipso ut in causa ; Deus autem est causa rerum per voluntatem, cf. q. 19, a. 4.

III0 Solvujitur objeetiones contra conclusionern articuli, ut intelligitur a thomistis.

objectio initio articuli posita est : a causa necessaria procedit effectus necessarius. Atqui scientia Dei est causa necessaria scitorum. Ergo scita ejus sunt necessaria.

Respondefar : distinguo majorem : a causa proxima necessaria procedit effectus necessarius, concedo ; a causa suprema necessaria, subdistinguo : cum proxima necessaria, concedo ; cum proxima contingenti, nego. Sic, sub necessaria irradiatione soiis, germinatio plantae est contingens propter causam proximam contingentem.

Notandum est quod scientia Dei dici potest causa necessaria, sed improprie : i° ut necessario requisita, 20 ut infallibiliter efficax ; sed secundum se est causa libera et ut dicitur Ia, q. 19, a. 8, « Deus vult quaedam fieri necessario et quaedam contingenter », unde causalitas divina transcendit necessitatem et contingentiam quae ex ea procedunt, ut ibidem explicabitur.

2a objectio. Omnis conditionaiis cujus antecedens est necessariurn, consequens est necessarium. Atqui in hac conditionali : « Si Deus scivit hoc futurum esse, hoc erit » anteced^ns est necessarium, ut quid aeternum et immutabiie. Ergo et consequens.

Respondeiur : distinguo majorem : si antecedens est necessarium absolute in re, concedo ; si est necessarium ui contingens visum, quod non potest simul esse non visum, nego. V. g. si video Socratem sedentem, necesse est quod sedeat, sed tamen contingenter sedet.

J3, objeciio. Omne scitum a Deo necesse est esse. Sed nullum contingens fut urum necesse est esse. Ergo nullum contingens futurum est scitum a

Respondetur : omne scitum a Deo necesse est esse, necessitate conditionali} seu consequeniiae, concedo ; necessitate absoluta seu consequeniis in se, ft£go ; sicut si video Sccratem sedentem, necesse est quod sedeat, sed sedet contingenter, ut dictum est.

Aliis verbis, haec propositio « omne scitum a Deo necesse est esse »

de re ei divisa falsa est, nam sensus ejus est : omnis res quam Deus scit, est necessaria. Sed eadem propositio vera est si intelUgitur de dicto et in sensu composito, tunc enim ejus sensus est : Hoc dictum « scitum a Deo esse » est necessarium, Cf. litteram responsionis ad 3m.

Pariter dicitur : necesse est quod id quod est praevisum a Deo eveniat, sed tamen evenit contingenter ; quia modus necessitatis cadit non supra rem et modum rei in se, sed supra dictum enuntians quod infaliibiliter eveniet factum contingens praevisum, v. g. conversio saucti Pauli.

Brevius, ut dictum est in corpore articuli et ad 2m, et in fine responsionis ad 3m, necessitas non afficit rem ui est in seipsa, sed ui subest scientiae * divinae, sicut pro sessione Socratis ut est visa.

Per hanc responsionem vitatur contradictio, sed restat assignare rationem quare infallibilis efficacitas determinationis divinae voluntatis non toilit iibertatem. Respondetur Ia, q. 19, a. 8 : eam non tollit, quia eam aetuaiisat et se extendit usque ad modum liberum electionis nostrae. Deus enim vult quaedam fieri necessario et quaedam fieri contingenter et iibere ; et hoc infallibiliter evenit ut vult Deus.

Alia objeciio. In causa universali et remota non potest certo cognosci effectus, quia virtus causae universalis modificari, imo impediri potest a causa partieuiari, sicut ixradiatio solis a mala dispositione plantae, qua impeditur maturatio fructuum ejus. Atqui causa divina est causa universalis et remota. Ergo in ea non potest certo cognosci effectus ejus.

Respondeiur : distinguo majorem : in causa universali, quae non est suprerna, concedo ; in causa universali suprema, a qua omnis alia causa dependet, nego. Nihil enim impedit eifectum causae primae, absque permissione ejus ; Deus autem non permittit quod sic deficiant ea quae efficaciier vult, id est futura contingentia a seipso efficaciter volita, de quibus nunc agitur. Cf. infra, q. 19, a. 6, ad im.

Ultima objectio : si decretum divinae voluntatis sit ex se et infallibiliter efficax, actus nostri sunt inevitabiles, et igitur non liberi.

Respondeiur : distinguo antecedens : si decretum istud fertur solum circa substantiam actus, concedo ; si fertur etiam circa modum liberum ejus, nego. Deus enim movet creaturas securidum modum naturae earum ; quid magis absurdum, ut ait Bossuet1 quam dicere : Deus efficaciter vult conversionem hujusce impii libere fieri ; ergo haec conversio non potest libere fteri. Cf. infra} q. 19, a. 8.

Tvc ©e seientiai raedia» — Quid seniiend/um est de theoria « scieniiae mediae » a Molina pvoposiia.

Molina in sua Concordia liberi arbitrii cum gratiae donisy divina praescieniia, etc, q. 14, a. 13, disp. lii, ed. Paris 1876, p. 317 sq. dicit : « Triph-

1. Cf. Bossuet, TraiM du Libre arbitre. ch. vm : « Dieu veut, des '6temit6, toui Fexercice futur de la libert^ humaine, en tout ce qu'il a de bon et de reel. Qu'y a-t*il de plus absurde que de dire, qu"il n'est pas, a cause que Dieu veut qulil soit? »

cem scieniiarn oportet distinguamus in Deo, nisi periculose in concilianda libertate arbitrii nostri et contingentia rerum cum divina praescientia hallucinari velimus. Unam mere naturakm> quae proinde nulla ratione potuit esse aliter in Deo (versatur circa necessaria et circa possibilia) . . . Aliam mere liberam, qua Deus post liberum actum suae voluntatis absque hypothesi et conditione aliqua cognovit absolute... quaenam essent futura. Tertiam denique mediam scientiam, qua ex altissima et inscrutabili comprehensione cujuslibet liberi arbitrii in sua essentia intuitus est, quid pro sua innaia liberiaie, si in hoc vel in illo, vel etiam in infinitis rerum ordinibus collocaretur, acturnm esset, cum tamen posset, si vellet, facere reipsa oppositum. »

Unde Molina tenet scientiam Dei mere naturalem versari circa necessaria et possibilia* scientiam Dei iiberam circa jutura absoluta coniingentia, et scientiam mediam circa futura eonditionata, quae dicuntur futuribilia, prout sunt quid medium inter mere possibile et futurum absolutum.

Statim postea addit Molina : « Sciscitabitur forte aliquis, an hujus modi scientia media appellanda sit iibera an naturalis. Ad quod in primis respondendum est eam milla raiione esse dicendam liberam, tum quia antecedii omnem liberum actum voluntatis divinae, tum etiam quia m potestate Dei non fuit scire per eam scientiam aUud quam re ipsa sciverit... (Sed) si liberum arbitrium creatum acktrum esset oppositum, ut revera potest, idipsum scivisset Deus per eamdem scientiam, non autem quod reipsa scit. »

Hic est punctus maximae difficuitatis.

Kic textus Molinae est magni momenti, ex eo sequi videtur quod est in Deo dependentia seu passivitas per respectum ad futuribiiia, v. g, ad hoc futuribile : si Petrus apostolus poneretur in circumstantiis Passionis, negaret Dominum, ita ut in hoc ordine rerum Deus non potuisset eum praeservare a peccato. Molina enim dicit : «Iw poiestate Dei non fun scire per eam scientiam aliud quam reipsa sciverit, sed % liberum arbitrium creatum acturum esset oppositum, ut revera potest, idipsum scivisset Deus per eamdem scientiam, non autem quod reipsa scit. »

Haec consequentia videtur omnino necessaria : si enim Deus non est primum determiuans per respectum ad futuribilia iibera, est determinaius ab illis, nec datur medium inter utrumque. Si. non omnia a Deo dependent,

Deus ipse clependei ab aiio.

Haec est praecipua quaestionis difficultas.

Thomistae quidem tenent Deum infallibiliter cognoscere futuribilia libera, de quibus agitur in prophetiis comminationis, v. g. de Ninivae destructione si ninivitae non convertuntur 1 ; sed addunt : Deus infallibiliter cognoscit haec futuribilia contingentia in decreto objective conditionato , et subjective absoluto, v. g. de destructione Ninivae, aut de conversione Tyriorum et Sidoniorum, si annuntiaretur ipsis Christus.

1. Cf. Sanctum Thomam, H* Hm q. i/r.- a- 6- ad 2?R '> l7*> a« 1 ; X* x-9' 7, 2».

BE SCIENTIA DEI v Requiritur hoc decretum, ut aiunt Thomistae contra Molinistas, quia, etiam posita conditione, haec futuribilia, tanquam contingentia et libera, sunt indeterminata ; et dicere voluntarie quod in se determinata sunt, est pervenire ad determinismum circumstantiarum, et ponere passivitatem

_ et dependentiam in Deo per respectum ad iila ; Deus enim est aut primus deieraimaiis aut determinatus ab alio, seu ah alio dependens saitem in praescientia futuribilium.

Theoria scientiae mediae essentialiter igitur in hoc consistit : Deus, ante actuale decretum objective conditionatum, infallibiliter cognoscit futuribilia libera, scil. quid faceret liberum arbitrium creatum si in his circumstantiis poneretur ; pbstea Deus decrevit iliud ponere de facto in his vel aliis circumstantiis, et sic dependenter a scientia media cognoscit futura contingentia absoluta, v, g. Deus praevidet ante omne decreturn suum quod Petrus, si poneretur in talibus circumstantiis, bene uteretur graiia sufficienti sibi oiferenda, et deinde vult Deus Petrum in talibus circumstantiis ponere 1 .

Molina vult explicare scientiam mediam per divinam supercotnprehensionem libeh arbitrii creati ; Suarez in suo, congruismo scientiam mediam conservat, sed eam explicat per divinam cognitionem veritatis formalis vel objeciivae futuribilium , ac si futuribilia contixigentia essent in se determinata ante quodlibet decretum divinum, ac si, ante omne decretum, ex duabus propositionibus contradictoriis in materia contingenti de futuro (Fetras in his circumstantiis positus negaret Dominum; aut non negaret Dominwm) una esset determinate vera et altera falsa2.

Crstlea theoriae sei®_tiae snediae. Haec theoria non convenit cum

1. Quidam sic volunt probare cxistentiam scientiae mediae : Scientia etiam divina denominatur ab objecto. Atqui inter simpex possibille et futurum absolutum, datur medium, scilicet futuribile. Ergo pariter inter scientiam simplicis intelligentiae quae est de possibilibus, et scientiam visionis quae est de futuris, est scientia media quae est de fut uribilibus. — Respondetur : hoc conceditur etiam a thomistis, dum modo Saec scientia « media » praesupponat aliqucd decretum divinum objective conditionatum et tunc differt a scientia media, admissa a Molina.

Notandum est cum Fr. Diekamp, Theologiae dogmaticae manuale 1933, vol. I, p. 204 : « Doctrina ista saepissime ita proponitur, ac si Molina scientiam a se inventam statuisset mediam inter scientiam visionis et scientiam simplicis intelligentiae et hoc sensu a Thomistis impugnetur. Quod tamen veritati non omnino concordat. Futura conditionata quodammodo concipi quidem possunt ut media inter mere possibilia et realiter existentia, quapropter tripartitam divisionem scientiae divinae, scilicet existentium, futurorum conditionatorum et mere possibilium introducere licet. At ista scientia futurorum conditionatorum cum scieniia media molinistica identificari nequit. Etenim Molina id praecise quaerit i utrum Deus futura conditionata ante quodcumque liberum voluntatis decretum cognoscat ac ista scientia specialem cognitionis raodum in Deo requirat, videlicet scientiam rnediam inter necessariam et liberam. Quod Molinistae affirmant Thomistis negantibus ».

Cf. N. Dei. Prado, De gralia etlibero arbitrio. Friburgi (Helv.) 1907, t. III, p. 117 sqq. — Item vide inter auctores S. J. M. de la Taille, Sur diverses classifications ds ia scisnce divine (Recherches de science religieuse, 31923, 7 sqq, 528 sqq.). Sed P. de la Taille recedit a Thomistis prout loco decreti praedeterminantis admittit decretum concomitans, insufificiens pro thomistis ad fundandam certitudinem infallibilem divinae scientiae futuribilium, ut infra dicetur.

2. Cf. Suaeez, De scientia futurorum contingentiwm, c. vn.

orincipiis doctrinae sancti Pauli. sancti Augustini et sancti rhomac. P 10 Sandus Paulus, I Cor. iv. 7. dicit : « Quis ie discermt? Qmd habes auod non aceepisii? Si «» accepisH, quid glonaris quasi non accepens? » Item Christus dixerat : « Sine memhil potestis facere (Joan., xv, 5). Juxta oraedicta verba sancti Pauli discretio unius ab alio ultimatim repeti debet non ex parte voluntatis humanae. sed ex parte Pei unum ab aho per suam «ratiam discernentis. Atqui scientia media supponit unum prae aho. puta Petrum a Juda, se discernere ex propria voluntate. Ergo. — Probatur minoi . supponatur Petrum et Judam in aequalibus circumstantiis aequah gratia praeveniri Deus videt Petrum consentientem illi gratiae, et mde se discernere a Juda non consentientem, non ratione gratiae, utnque emm est aequalis et indifferenter oblata ; ergo ratione determinatioms propnae vohmtatis ad acceptandam gratiam. Ita contra Molinam, omnes thomrstae, oui ita affirmant, ut revelatum, principium quod nominan potest « prmcipium praedilectionis • sciiicet : nullus esset alio melior si non esset maps dilectus et adjutus a Deo. Hoc principium pluries enuntiatur a sancto Pauio : v g Rom ix 15 : « Moysi dicit Dominus : Miserebor cujus misereor, et misericordiam' praestabo cujus miserebor. Igitur non est volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. » Cf. infra. I», q. 20, a. 3 et 4.

Principium autem istud conciliari nequit cum scientia media ; quod enim est aequale in duobus non discernit unum ab alto ; atqui m usdem circumstantiis supponitur gratia aequalis in Petro consentiente et Juoa non consentiente ; ergo haec gratia non discernit unum ab aho, sed m ultima analysi Petrus se discernit per id quod ex seipso adjicu. scil. Per usum gratiae et consensum. - Insuper sanctus Paulus dicit, Phthpp , n. 13 : « Deus est qui operatur in vobis velle et perficere pro bona volunta.e »». Gf. Comm. sancti Thomae in hunc textum.

20 Sanctus Augustinus contra semipelagianos saepe citat praedictum textum sancti Pauli : « Quis te discernit, quid autem habes quoa non accepisti ? » et dicit : « Gratia est quae bonos discernit a mahs, non quae communis est et bonis et malis » [De praedestin. sa.ictorum, c. 5) ; « »aec itaque gratia quae occulte . humanis cordibus divina largitate tnbmtur, a nullo duro corde respuitur ; ideo quippe tribuitur, ut cordis duruia auferatur » (ibid., c. 8). « Ex duobus parvulis originah peccato panter obstrictis cur iste assumatur, iile relinquatur, et ex duobus aetale jam grandibus impiis, cur isie ita vocetur, ut vocantem sequatur, tlle autem aui non vocatur, aut non ita vocetur, inscrutabilia sunt Dei judicia » (De aono perseverantiae, c. 9).

E contrario juxta theoriam scientiae mediae dicendum esset : ex duobus impiis in aequalibus circumstantiis, aequali gratia praeventis Deus videt unum consentientem illi gratiae et inde se discernere ab aho.

Notabihs oppositio inter doctrinam Augustini et doctrmam Molmae consequenter apparet in eorum defmitione Praedestinatioms. Sanctus Augustinus eam sic definit : « Praedestinatio sanctorum mhd ahud est quam praescientia et praeparatio beneficiorum quibus certrssime hberantur quicumque liberantur » (De dono persev., c. 14). « Praeaestmatione sua

3^4 £>E SCIENTIA DEI

Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus » (De praedest. Sanctor., c. 10).

E contrario Molina dicit : « Praescientiae, quam praedestinatio ex parte intellectus includit, datur conditio ex parte usus liberi arbitrii sine qua non praeextiiisset in Deo » Concordia, ed. Paris 1876, p. 516, item p. 426, 505, 5^3, 514- Item : « auxilio aequali fieri potest ut unus vocatorum convertatur, et alius non » ibid., p. 51 et 56*,

Unde non mirum est quod ipse Molina fateatur se discedere ab Augustino, ut constat ex pluribus ejus textibus in Concordia, q. 23, a. 4 et\ disp. i, membr. ult., ed. cit. p. 546-548.

3° Sancii Thomae fnncipia pariter scientiam mediam excludunt.

1. Sanctus Doctor non admittit nisi scientiam simplicis intelligentiae quae versatur circa possibilia, et scientiam visionis, quae futura supposito decreto intuetur, ad hanc secundam reductive pertinet scientia de futuris conditionatis.

2. Ad concordiam libertatis cum divinis decretis, nunquam sanctus Thomas recurrit ad scientiam mediam, exploratricem consensus aut dissensus libertatis humanae ante decretum, sed cum sancto Augustino asserit: * Cum voluntas divina sit efficacissima non soium sequitur quo<Lea'fiant quae Deus vult fieri, sed quod eo modo fiant quo Deus ea vult fieri ;• vult autem quaedam fieri necessario, et quaedam contingenter et libere » Ia, q. 19, a. 8, et similiter alibi, cf. infra ibidem.

3. Pro sancto Thoma nullum est futurum ante Dei decretum actuale, cf . W , q. 16, a. 7, ad - « mna qnQ(* nunc est> ex eo futnrum jj^ antequam csset, qma in causa sua erat, ut fieret. Unde, sublata causa, non esset luturum iliud fieri ; sola autem causa prirna est aeterna. Unde ex hoc non sequitur, quod ea, quae sunt, semper fuerit verum ea esse futura, nisi quaienus m causa sempiierna fuit, ni essent fuiura, quae ouidem causa solus Deus est. » — Item M Hfc* q. 171, a. 3 : « Futura contingentia in seipsis non sunt cognoscibilia, quia veritas eorum non est determinata. » Non est determinata ante decretum Dei, et, si esset determinata antea, Deus passive deterrmnaretur ab eis in sua praescientia.

4. Secundum sanctum Thomam Ia, q. 14, a. 5, « Deus alia a se videt ncn m ipsis, sed m seipso » tanquam in causa ; atqui in theoria scientiae rnediae Deus non est causa determinationis futuribiliorum liberorum ; ergo secundurn principia sancti Thomae, Deus non potest hanc determinationem cognoscere.

Insuper Angelicus admittit subsequentia principia.

4° Scientia media denique multis principiis communiter receptis a theologis adversatur.

I. Ante decretum divinum, non datur objectum scientiae mediae, quia futuribile liberum non est determinatum nec in se, nec in alio, ut dictum est.

2. Ante decretum divinum, non datur medium scientiae mediae, quia in nulia causa hoc futuribile est determinatum : non enim in causa divina, nec in libertate humana, nec in circumstantiis ; et si diceretur quod Deus illud infallibiliter cognoscit per examen circumstantiarum, haec theoria ad determinismum circumstantiarum perduceret ; sic « scientia media » inventa ad salvandam libertatem creatam, eam destrueret.

3. Scientia Dei non poiest deterniinari per aliquid extrinsecum, quod non esset a Deo ; atqui ita est in scientia media quae dependet a determinatione futuribilis liberi ; haec enim determinatio provenit non a Deo sed a libertate humana, in talibus circumstantiis supposita ; ita ut « in potestate Dei non fuit aliud scire,,.. sed aliud scivisset si liberum arbitrium creatum acturum esset oppositum », ut dicit Molina, in Ioco jam citato, Concordia, ed. cit., p. 318. Sic Deus dependeret ab alio, passive se haberet in sua scientia, et sic non esset amplius Actus purus. Insolubile est dilemma : « Deus est aut primus determinans, aut ab alio deierminatus , nec est medium inter utrumque. » Aliis verbis : scientia media involvit imperfectionem quae non potest esse in Deo ; unde haec theoria quemdam anthropomorphismum continet.

Omnia praedicta argumenta reducuntur ad hoc : non apparet nova determinatio, sine causa determinante et supremus determinans est Deus, alioquin esset ab alio determinatus. Hoc autem nihil aliud est quam principium causalitatis.

4. Posita scientia media, Deus non est amplius primus et universalis motor, prima causa, nam aliquis motus liberi arbitrii creati ad determinationem suam non est a Deo. Sic graviter minuitur vis probativa Iae viae (ex motu) ad demonstrandum Deum esse.

5. Deo sic iollereiur supremum dominium super libertates creatas ; Deus non posset in talibus circumstantiis aliquam voluntatem convertere si ipsa vult oppositum. Dicit enim Molina, loc. cit. : « In potestaie Dei non j lui t aliud scirey sed aliud scivisset, si liberum arbitrium creatum acturum esset oppositum. » — Hoc autem contrariatur verbis Sacrae Scripturae : Proverb. xxi, 1 : « Sicut divisiones aquarum, ita cor regis in manu Domini : quocumque voluerit, inclinabit illud. » — Eccli., xxxin, 13 : « Quasi lutum in manu figuli..., sic homo in manu illius qui se fecit. » — Philipp^ ii, 13 : « Deus est qui operatur in nobis et velle et perficere, pro bona voluntate. » — Theoria scientiae mediae divinam omnipoteniiam limitat. Deus enim, si per scientiam mediam praevidet voluntatem nostram certis sub conditionibus motionem ad bonum esse recusaturam, jam mcapax est movendi voiuntatem nostram, ut in istis conditionibus motioni ad bonum libere consentiat1.

6. Deus non esset magis auctor bonorum operum quam malorum, quoad mtimam determinationem liberam, quia nec bona, nec mala ab ipso proveniret, saitem quoad exercitium. Non causaret bonam determinationem

nisi proponendo objectum alliciens. Et hoc ipsi homines facere possunt.

7. Scientia media minuit necessitatem oraiionis ; molinista enim qni suam theoriam in oratione servare vellet, non posset a Deo postulare gratiam efficacem quae faciat velle, quae auferat cor lapideum, quae rebeilem ad Deum compellat voluntatem, ut orat Ecclesia. Non potest in hoc profundo sensu dicere, ut legitur in Missa : « Fac me tuis inhaerere mandatis et non permittas me separari a te. » Sed juxta suam theoriam molinista postulat solum a Deo ut Deus ipsum constituat in iis cireumstantiis in quibus praevidit ipsum gratiae consensurum.

8. Haec theoria non videtnr satis recedere a semipelagianismo secundum ' quem « initium salutis est a nobis, non autem a gratia Dei ». Cf. Concilium Arausicanum II, Denz. 178, Molinismus admittit quidem gratiam praevenientem etiam interiorem, sed tenet eam movere voluntatem objective" tantum et non infallibiliter, imo« auxilio aequali ieri potest ut unus vocatorum convertatur et alius non » secundum Molinam1 ; sic verum initium salutis videtur esse solum iri eo qui eonvertitur, et in eo videtur esse determinatio libera, quae non est a Deo, nisi prout ad eam objective allicit,sicut allicit alterum qui non convertitur.

Denique scientia media pluries reprobata est propter suam novitatem ; revera Molina fatetur se eam invenisse. Cf. Concordiam, ed. cit., p. 546-548, Attamen semipelagiani suo modo utebantur hac scientia, dum dicebant : Deus praevidit bonum usum Iiberi arbitrii ratione cujus confert gratiam, praevidit etiam bona opera quae fecissent parvuli baptizati si mortui non fuissent.

Objiciunt quidem Molinistae : Christus apud Matih., xi, 21, dixit « Vae tibi, Corozam, vae tibi, Betksaida, quia si in Tyro et Sidone faclae essent virtutes quae faciae sunt in vobisf olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. » Atqui, ut aiunt, haec increpatio fuisset injusta, si intelligeretur in sensu thomistarum ; secundum enim eorum sententiam, judaei potuissent juste respondere dicendo : Domine, si efficaciter decrevisses nostram poenitentiam supposita praedicatione Christi, sicut decreveras poenitentiam Tyriorum sub eadem conditione praedicationis et miraculorum, poenitentiam egissemus sicut illi egissent.

Respondent Thomistae : i° Hoc ipsum argumentum sibi objicit sanctus Paulus ad Rom.t ix, 19 ; cum enim dixisset : ■ non est currentis, neque volentis, sed miserentis est Dei, (qui) cujus vult miseretur, et quem vult indurat », statim sibi objicit : • Dicis itaque mihi : Quid adhuc quaeritur ? vohmtati enim ejus quis resistit ? » Haec autem objectio non solvit Apostolus recurrendo ad divinam praevisionem consensus nostri sive boni, sive mali, sed dicit : « 0 homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit : Quid me fecisti sic ? An non habet potestatem figulus

1. Concordia, ed. cit., p. 51, 565, et in indice hujusce operis Moiinae, ad verbum : Auxilium, luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam. » Apostolus non solvit argumentum dicendo : habent omnes gratiam sufficientem, cujus efficacia pendet ab eorum consensu a Deo praeviso. Respondet quod Deus non ienetur omnibus dare auxilium efficax ; est enim donum grahiitum, ut nomen gratia indicat.

20 Respondeiur directe : Judaei jure fuerunt objurgati comparative ad Tyrios, quia majorem obicem gratiae efficaci in sufficienti oblatae apposuerunt. Tyrii non ita restitissent praedicationi et miraculis, et sic non fuissent privati gratia efficaci. Judaei magis indignos se exhibuerunt, quam se exhibuissent Tyrii, propter majorem caecitatem et ingratitudinem.

Insiantia : homo ex se solo potest saitem non resistere gratiae sufficienti, sicut et ei resistere. Ergo remanet difficultas,

Respondeiur : nego antecedens, quia magna disparitas est : resistere gratiae sufficienti est malum et unice a nobis provenit ; ei uon resisiere est bonum, proveniens non unice a nobis; sed etiam a fonte omnium bonorum, a voluntate efficaci Dei qui ab aeterno voluit hanc non resistentiam esse hic et nunc in tempore. Cf. Ia, q. 19, a. 6, ad rm : « Ouidquid Deus simpiiciter vult, fit ; licet illud quod antecedenter vult, non fiat. » Cf. infra ibidem,

Ultima objectio : Deus infallibiliter cognoscit futura peccata, et tamen non est eorum causa. Ergo falsum est dicere scientiam ejus infallibilem m causalitate seu in decretis voluntatis divinae fundari.

Respondetur : distinguo antecedens : Deus infallibiliter cognoscit futura peccata, in suo decreto permissivo quoad id quod est inordinatum seu privativum in peccato, et in suo decreto positivo, quoad entitatem physicam peccati, ad quam concurrit. Et nego consequens.

Sine decreto permissivo, Deus cognosceret haec peccata ut possibiiia, non vero ut futura.

Responsio ista fundatur in hoc certissimo principio : sicut nultum bonum quantumvis minimum de facto evenit in hoc homine potiusquam in alio, nisi Deus ab aeterno efficaciier voluerit illud sic evenire ; ita nullum peccatum in hoc homine potiusquam in alio evenit, nisi Deus illud permiserit. Peccator quidem in ipso instanti peccati poiest illud vitare, et ab aeterno Deus voluit quod peccator sic realiter possit peccatum vitare, (haec est voluntas Dei antecedens) ; sed Deus non voluit efficaciter quod peccator iste in hoc instanti peccatum vitaret de facto, et si Deus hoc efficaciter voluisset, hic peccator de facto non solum realiter possei peccatum vitare, sed illud revera vitaret. Cf. infra, Ia, q. 19, a. 6, ad im ubi in fine dicitur : « Quidquid Deus simpliciter vult, fit ; Iicet illud quod antecedenter vuit non fiat. » Haec est suprema radix distinctionis inter gratiam sufficientem et gratiam per se efficacem. In hoc quidem est mysterium, sed nunc enuntiamus partem claram quae est in hoc claro-obscuro. — Molina autem non proprie et directe negat haec principia communiter admissa, sed valorem eorum minuit, prout introclucit scientiam mediam. quae passivitatem in Deo ponit.

Be diversis modis expiicandi seientiam mediam.

Dicunt Molinistae, non .necesse est decretum divinum ut Deus infallibiliter cognoscat futuribilia libera, nam ea certo cognoscit, i° aut in suis ideis ante decretum, 2° aut per supercomprehensionem causarum, 30 aut in veritate formali vel objectiva futuribilium contingentium.

Respondetur : i° Deus non potest ante decretum divinum infallibiliter cognoscere futuribilia libera in suis idets, quia ideae divinae sunt Indifferentes ad existentiam vel non existentiam rei, ad consensum vel non consensum, nec continent determinationem libertatis nostrae. Cf. sanctum

20 Nec sufficit supercomprehensio causarum, quia causae liberae sunt indifferentes, et exameh circumstantiarum non sufficit nisi admittatur determinismus circumstantiarum.

3° Nec sufficit cum Suarezio recurrere ad veritatem formalem vel objectivam futuribiiium contingentium, dicendo : ante divinum decretum, ex duabus propositionibus contradictorife de futuro, una erit vera, et altera falsa, et hoc cognoscitur ab aeterno a Deo. Respondetur cum Aristotele (Perihermeneias , 1. I, c. 9, lect. 14, sancti Thomae) : ex duabus proposi-

• tionibus contradictoriis de futuro, in materia contingenti, una quidem erit m vera, et aitera falsa, sed nulla est jam determinaie vera (ante decretum divinum) 1 ; alioquin ex hoc procederet fatalismus logicus stoicorum.

Recapitalatio*

Ex his satis clare constat quod molinismus non est systema scientifice elaboratum, procedens a principiis certis et universalibus ; sed incipit ab aliqua objectione particulari solvenda, proponit ejus solutionemetpervenit, velit nolit, ad negationem principii causalitatis (transitus libertatis creatae de potentia ad actum esset sine causa) et principiorum altiorum circa Deum: Deus est Actus purus absque ulla potentialitate, passivitate, dependentia etiam in sua scientia ; Deus est prima causa et primus motor universalissimus tum corporum, tum spirituum, ad intellectionem e.t voluntariam electionem.

Ideoque theoria « scientiae mediae » videtur implicare non solum mysterium, sed contradictionem ; et quamvis sit ad salvandam libertatem inventa, pervenire videtur ad ejus destructionem, per determinismum circumstantiarum.

E contrario Thomismus est doctrina scientifice elaborata, quae procedit ex certis et universalibus principiis, et legitime accedit ad conclusiones ; ideoque si in his conclusionibus invenitur obscuritas, haec provemt

1. Veritas sequitur ens et ens futuri liberi ve3 etiam. futuribilis liberi est mdeieiminatum/

SENTENTIA THOMISTARUM DE PRAESCIENTIA FUTURIBILIUM 369 ex incomprehensibilitate Dei et ejus actionis intimae in libertatem nostram, »on vero ex contradictione.

Molinismus dicit se ponere mysterium in scientia Dei, sciL in scientia media. Thomismus illud invenit in transcendenti emcacia voluntatis divinae, quae infallibiliter movere potest voluntatem nostram ad electionem Jiberam, prout causalitas divina se extendit usque ad modum liberum electionum nostrarum; et dum actualizat Hbertatem nostram, eam non destruit, cf. infra Ia, q. 19, a. 8.

Sententia thomistarum de praeseientia futuribiliuin. Quomodo, secundmn principia doctrinac thomisiicae , futuribilia libera infallibiliter cognoscuntur a Deo.

Jn prophetiis comminationis agitur de quibusdam futuris conditionatis libfc-ris. seu de futuribilibus liberis, quae sunt, ut dictum est, quid mediurn niter simplex possibile ct futurum absolutum ; v. g. dum annuntiatur Ninivae destructio, si ninivitae non convertuntur, item dum Christus Dominus dixit quod Tyrii et Sidoni conversi fuissent, si audivissent praedicationem Evangelii et miracula vidissent.

Ouomodo, juxta principia thomismi, Deus cognoscit infallibiliter ab aeterno haec futuribilia libera ? — - Respondent communiter thomistae : in decreto objective conditionato et subjective absoluto, sine quo, praedicta futuribilia libera remanerent, ut dictum est, indeterminata et igitur incognoscibilia etiam pro Deo ipso.

i° Probatur ex sancto Thoma, prout ipse (Ia, q. 19, a. 6, ad im), agnoscit in Deo voluntatem antecedeniem salvandi omnes homines, et dicit (de Veritate, q. 23, a. 3) hanc. voluntatem esse sinceram et beneplaciti. Atqui, juxta sanctum Thomam, haec voluntas antecedens est subjective absoluta et objective conditionata. Sanctus Doctor dicit enim in I Sent., dist. 46,. q- 1, a. 1, ad 3m: « Voluntas antecedens potest dici conditionata, nec tamen est imperfectio ex parte voluntatis divinae, sed ex parie volili} quod non accipitur cum omnibus circumstantiis quae exiguntur ad rectum ordinem in salutem », id est : Deus veliet salvare omnes homines si hoc non repugnaret manifestationi attributorum divinorum inter quae est Justitia. Cf. infra l*> q- 23, a. 5, ad 3m

2° Probatur raiione. Secluso enim praedicto decreto divino, causae secundae contingentes et liberae sunt indeterminaiae seu indifferentes ad ponendum vel non ponendum effectum. Unde sine hoc decreto futuribiiia remanerent in ordine possibilium. Manifesta autem est differentia inter futuribile et simplex possibile ; v. g. evidens est quod pro Petro in circumstantiis Passionis Domini duo erant possibilia : Dominum negare, Dominum non negare ; sed futuribile addit determinationem : scil. quodnam ex his duobus possibilibus eligeret Petrus si in his circumstantiis poneretur. Ergo sine praedicto decreto conditionato futurum liberum conditionatum non eeset cognoscibile, nequidem pro ipsoDeo. Cf. IIa IIae, q. 171, a. 3 : «Futura

3?o contingentia m seipsis non sunt cognoscibilia, quia veritas eorum non e,t determinaia. %

Quid sit sentiendum de sententiis aliis a nostra et a moliniana circa praescientiam futuribilium liberorum.

i° Quidam scotistae dixerunt Deum futura Iibera cognoscere in decreto concomitante et non determinante. Ita etiam quidam recentiores Si vero hoc decretum sit concomitans tantum, non erit causa futurorum, causa emm saltem natura praecedit suum effectum. Nec igitur istud decretum concomitans potest esse medium cognoscendi futurum. Sic rursus ' apparent omnia inconvenientia scientiae mediae.

20 Alii docent Deum futura cognoscere in decreto, sive absoluto sive conditionato, multiplicandi tot gratias donec creatura consentiat Haec sententia affims est congruismo Suarezii, prout haec multiplicatio eratiarum aequivalet gratiae congruae, sed non ex se efficaci.

Nec tale decretum potest fundare certitudinem praescientiae. Incertum est in hac multiplicatione gratiarum, quaenam vincet voluntatem et quando. Non enim sufficit pro praescientia divina magna conjectura requintur absoiuta certitudo.

Kae igitur sententiae, velint nolint. ad theoriam scientiae mediae reducuntur. Non enim datur medium inter hanc theoriam et doctrinam decreti divmi praedeterminantis. Aut Deus infallibiiiter cognoscit contingenaa futura, etiam futura conditionata, in suo decreto determinante , quod se extendit usque ad modum liberum electionum nostrarum, aut non in

ZtilT°' Sdi* h°° deCretum' et hoc est Proprie theoria. scientiae

Notandum est denique quod ea quae dicta sunt contra molinistas • panter dicenda sunt contra Jansenistas, quantum ad statum innocentiae '■ m emm pro statu innocentiae admittunt scientiam mediam et gratiam ab extnnseco efficacem ; si post peccatum originaie admittunt gratiam ab mtrmseco efficacern, hoc est non titulo dependentiae libertatis creatae a JJeo, sea titulo infirmitatis , propter sequeks originahs peccati.

Pro soiutione objectionum quae sumuntur contra thomismum ex laesione hbertatis humanae et sanctitatis divinae, nec non ex insufficientia auxihorum, cf. infra, q. 19, a. 8, de summa efficacia voluntatis divinae quae non ommbus rebus necessitatem imponit, nec libertatem laedit, sed actuat.