Nn. 1–78

1. Theologia supernaturalis definiri potest : Scientia quce revelationis et rationis ope disserit de Deo et axaturis quatenus ad Eum referuntur, ^ .

2. Ratione /netkodi, theologia potest esse : a) positiva, quae singulas veritates credendas e fontibus revelationis eruit, exponit, et demonstrat argumentis ex Scriptura et Traditione desumptis; b) scholastica^ quae dogmata fidei scientifice et philosophice scrutatur, eorum sensum clarius definiendo, conclusiones aperiendo, nexum qui inter veritates revelatas existit ostendendo, easdem cum ratione conciliando et in unum corpus dcdlrinae coadunando; c) mixta^ qu2e methodum tum positivam tum scholasticam harmonice consociat. Haec a Pio X commendatur* et nobis sequenda est in toto hujus operis decursu.

3. Dividitur theologia in dogmaticam et moralem. Dogmatica circa veritates credendas versatur, et dicitur regula credendorum^ — Moralis circa agenda, et dicitur regula agendorum.

Theologia dogmatica dividitur in generalem, quae tres Traftatus compledlitur, Tr. de Verd Religione, de Ecclesid Christi, de Fontibus Revelationis, et specialem, quae singula dogmata exponit.

rr., , . r De vera Reliejione. ^ ^ ^ ^ l De fontibus Revelationis.

Theologia^ speciahs

De Deo uno.

De Verbo Incarnato.

Iper sacramenta.

^De Deo Consummatore.

' Plenior dodlrinae explicatio, ac variorum audlorum consulendorum recensio invenientur in Sy?i. maj., n. 1-12. In Breviori Synopsi ununi tantum vel alterum librum de unaquaque quaestione indicabimus.

PARS PRIOR.

nrijeologta generalfe

SEU

IntroDuetio (n Tt)eologtam*

Ciim pars prior complectatur veritatis catholicse demonstrationem, quae dicitur Apologetica, de ea pauca prsenotemus oportet.

PROLEGOMENA IN APOLOGETICAM.

I. NOTIO APOLOGETIC^i.

4. Theologia fundamentalis, seu Introdu6lio in theo- Ipgiam duas habet partes, priorem apologeticam, posteriorem dog?natica7Ji,

5. Apologetica est scientia motivorum credibiiitatis, Diftert ab apologiis quae sunt defensiones dogmatum singulatirn sumptorum, quia positive credibiHtatem totius Revelationis demonstrat.

Ejus scopus est ostendere veritatem rehgiosam esse credilniem fide divind quia de fadto revelata est a Deo, et ita hominem ad fidem praeparare. Fides, de qua agitur, non est scientia, aut opinio, aut sensus religiosus, sed firma mentis adhaesio qua credimus ea qu^ a Deo revelata sunt propter au61:oritatem ipsius Dei revelantis qui nec falli, nec fallere potest^. Apologetica ex se non sufficit ad gignendam fidem, nam fides est primario donum Dei,

^ Sy7t. maj.,w. 14, 30-42, Cf. Gakdkil, Zrt CrMibiliti et l Apologctiqve.

2 Vaticaman, sess. III, cap. 3 de Fide, Denzingkr-Bannwart, n. 1789.

et supponit bonam voluntatem : ergo ut quis ad fidem ducatur, praebenda sunt ei motiva credibilitatis, et simul movendus est ut humiliter Deum deprecetur, ac toto corde nitatur percipere valorem argumentorum quibus constat doctrinam Christi posse et debere ut a Deo revelatam accipi.

Apologetica includit Tr, de Vera Religione^ et primam partem Tr. de Ecclesia Christi.

IL HiSTORiA Apologetic^^

6. Apologetae varia adhibuerunt argumenta secundum varias adversariorum impugnationes, diversamque mentem eorum quorum conversio exoptabatur.

A) Methodus apologetica Patrurn.

7. Inter Patres nominandi sunt : II°saeculo, S. Justinus, Min. Felix^ Tertullianus. Calumnias paganorum repellunt, et veritatem christianas religionis demonstrant ex ejus antiquitate, excellentia, prophetiis in Christo impietis, et miraculis a Christo editis.

Tertio saeculo, in schola Alexandrina, CtemenSy qui habet philosophiam velut paedagogum ad Christum, — Origenes qui contra Celsum pugnavit.

Quarto sseculo La^antius^ — S. Augicstinus qui Providentiae divinae vias scrutatur in opere De Civitate Dei.

B) Methodtis apologetica Scholasticorum.

Contra i\verroi[stas, S. Thomas veritates philosophicas et theologicas lucide exponit, soHdeque probat; in Summd Theotogicd^ concordiam dogmatum cum ratione praeclare declarat.

C) A teinpore reformationis ad scec. XIX.

Bossuet^ in opere Discours sur t^ Histoi^e universellc^ ostendit interventum Dei in ortu, progressu, diffusione et duratione christianismi. — Huet^ in Demonstratione Evafigeticd^ divinitatem religionis christianae ex prophetiis diserte probat.

Pascal^ in opere quod complere nequivit Les Pensees^ ostendit religionem solam posse expHcationem afferre nobili-

tatis simul et miseriae humange naturae, quin tamen praetermittat argumenta externa divinae revelationis, scilicet prophetias et miracula. Nimis indulget pessimismo et fideismo.

D) Methodus adhibita scec, XIX.

8. Chdteaubriand, divinitatem christianae religionis poetice ostendit in Le Genie du Christia?tisme; F. de Lamennais^ indifferentismum impugnat in Essai sur Vlndifference, vim humanae rationis nimis deprimendo; — Frayssinous^ in Confe?'ences^ et Auo^. Nicotas^ in Etudes philosophiqties S7ir te CJiristianisine., criteriis internis simul et externis veritatem rehgionis christianas demonstrant; Balmes., in Le Protesta?itistne compa?'e au Catholicis?ne dans ses rapports avec ta civitisation europee?i?ie., probat cathoHcismum, sub respedtu sociah, Protestantismo multum pr^estare.

Lacordaire Ecclesiam contemplatur cujus au6loritatem doctrinalem, et efficaciam eloquenter exponit; ascendit ad ejus fundatorem Christum cujus divinitatem probat ipsius testimonio. Denique cetera dogmata declarat horum convenientiam cum ratione patefaciens. — Sequitur methodum socialem et psychologicam.

Ozana??i mirabiles effedlus rehgionis christianae in ordine intehecftuah et morah evolvere coepit, in opere Histoire de ta Civitisation au V^ siecte^ etc.

Brugh^e traditionalem methodum nostris temporibus accommodavit.

Bougaud necessitatem rehgionis methodo quam vocat intima probat.

Card. Decha?nps duphci fa6lo innititur, interno, scilicet necessitate quam sentimus ahcujus aucftoritatis cui plane fidere possimus in rebus rehgiosis, — et externo, i. e., existentia Ecclesiae cathohcae qu^e aufloritatem infalhbilem sibi vindicat.

New??ia?i ostendit rehgionem christianam esse conformem rehgioni naturah quam veram esse conscientia testatur, addit argumenta historica quibus seorsim sumptis non inest nisi valor probabiiis. -— Non negat credibihtatem revelationis sohdis argumentis niti, sed exponit qua via ad fidem ipse pervenit.

E) De prcecipuis nicthodis hodieimce Apologeticce.

9. I" Alii methodum traditionalem sequuntur, v.g., de Broglie^ qui criteriis internis et externis addit argumentum t?'anscende?itice^ quo apparet Christianismum, ceteris rehgionibus comparatum, has omnes ita superare excehentia do(?trinae,

6 PROLEGOMENA IN APOLOGETlGAM.

san(5litate fundatoris, realitate et numero miraculorum ut ejus divinitatem agnoscere debeamus.

2° Alii novas methodos quas efficacioi-es existimant proposuerunt.

a) Olle-Laprime ostendit christianismum esse necessarium ad vitae intelle6luahs et moralis recftam institutionem, simul> que monet certitudinem in rebus religiosis non haberi absque perfecfla sinceritate et redla voluntate.

b) Foftsegrive docet vitam integram et perfe61am non obtineri sine religione christiana quae sola potest implere desideria multa nostrse naturse; adjungit hanc religionem signa divinitatis haud incerta prae se ferre, nempe miracula.

c) Brunetiere putat fidem esse rationabilem quia homo, conscius suae impotentiae ad inveniendam regulam morum, percipit obligationem credendi tanquam conditionem vitse re6le ordinand^, ordinisque sociaiis promovendi. — In hoc systemate, plus aequo deprimitur humana ratio quas, teste Vaticano, motiva credibilitatis certa praebet.

10. 3*^ Alii tandem methodiun inifnanenticE propugnant : ita M, Blondel^ Laberthonniere^ Mano^ Tyrrell^ aliique non pauci, aliter tamen et aliter.

Sic procedit Blondel. Non ab extrinseco imponi potest religio, sed ostendendum est supernaturale, etsi humanae naturae indebitum, aliquo modo tamen postulari ab intrinseco, ad perfecflam evolutionem nostrarum facultatum, ita ut illud amplecfti teneamur. Adtio hom.inis non potest perfectionem suam adipisci absque cooperatione et auxilio Entis Infiniti, et in ordine supernaturali : quibus positis, manet ut historice fa(5\um revelationis demonstretur.

Animadvertendum est hanc methodum non prohiberi, modo debitis adhibeatur limitibus^ scilicet : a) haec methodus ex se non sufficit ad probandum fadum Revelationis absque argumentis historicis; — b) nec absoluta, sed moralis tantum est necessitas revelationis alicujus; — c) nec supernaturale proprie di(flum vere exigitur a natura humana.

His excessibus vitatis, methodus immanentias viam parare potest historicae demonstrationi, ac opus utile perficere, sed

^ In Litt. Encyc. Pascendi, reprehenduntur catholici homines quj " quamvis immanentice dodlrinani ut dodlrinam rejiciunt, ea tamen pro apologesi utuntur; idque adeo incauti faciunt, ut in natura humana non capacitalem soliim et convenientiam videantur admittere ad ordineni supernaturalfcm, quod quidem apologetse catholici, opportunis adhibitis temperalionibus demonstrarunt semper, SQd.,germana7n, verique7iomi7iis exi^entiaviy — A fortiori damnantur " qui integrahstas appellari queunt : - ii hotnini nondmn credenti ipsn^n germen in ipso latens demonstrari volunt, quodin Christi x&7iscientici fuit atque ab eo hominibtis tra7tS7nissu77i'est.' 'Den7Inger-Bannvvart, n. 2103).

non omnibus mentibus accommodatur : nam multi non expe riuntur in se has nobiles aspirationes quas Blondel in suo opere suggerit.

III. De Certitudine MORALI iN Apologetica^

11. Notio. Certitudo in genere est fir?na mentis adhcesio alicui cognoscibili sine errandi fonnidine. In omni certitudine vera excluditur dubium, et habetur positiva ac firma mentis adhsesio.

In rebus quss ad mores pertinent certitudo non acqui ritur absque concursu redlae voluntatis, ex quo dicitur certitudo proprie fnoralis.

Certitudo proprie moralis definiri potest : " Firma metitis adhcesio veritatibus (historicis aut metaphysicis) in vitam moralem injluentibus^ quse datur sub i^ifluxu dispositionum ?noraliu?n et cu?n voluritatis concursu : non tamen eo sensu quod hse dispositiones et voluntatis concursus vicem supplent motivorum, quippe quae sint per se sufficientia ^\ In ea inveniuntur duo elementa certitudinis verae, nempe exclusio dubii et firma mentis adhsesio, ac proinde accurate distinguenda est a certitudine practica de qua agitur in 7V. de Conscie?itia.

12. Objectum. MoraU certitudine tenentui in pri mis i) veritates ordinis moralis quibus assentimur propter testimonium divinum aut humanum; 2) veritates metaphysicae quae ad mores re6le instituendos conferunt, quales sunt existentia legis moralis, Dei existentia ejusque circa homines Providentia, animae humanse spiritualitas, et immortahtas".

13. Causae. Multa^ sunt caus^e quae, praeter motiva intelle6luaha, ssepe intelle6lum juvant ad assentiendum, scihcet : i) innata propensio ad credendum ea quse nobis proponuntur, 2) imaginatio, quae, similitudinum ope, veritatem lucidiorem efficit, 3) varii motus passionum, quatenus veritatem delectabiliorem reddunt, 4)experientia intima, 5) voluntas ipsa qu^e studium promovet, necnon consensum totius mentis praebet veritati ab intelledlu

' Cf. Olli^-Lapkune, I a ("efHtude vtorak.

cognitae, et quandoque etiam juvat assensum intelle6tus veritati jam apprehensae ut verae, removendo videlicet obstacula quae ex inordinatis propensionibus oriuntur.

His causis determinatus intelle6lus saepe adhaeret veritati quam percipit imperfefte, et ita explicari possunt fides (les croyances) multorum tum in rebus metaphysicis, tum in rebus moralibus et religiosis^

Ne sub influxu harum causarum intelle6tus ad falsum inclinetur, requiruntur: i) viotiva ordi7iis i7itelle6lualis quorum vis percipiatur, et 2) dispositiones ^norales^ videlicet a) mens sana, neque scepticismo debilitata, neque praejudiciis deformata, b) passionum mortificatio, praesertim voluptatis et superbiae, c) veritatis amor sincerus.

14. Legitimitas. Praefatae dispositiones obje6livo valori certitudinis moralis minime nocent, quia eo solum tendunt ut a77iovea?itur obstacula quae veritatem obnubilarent, et habeatur illa facultatu7n re^itudo qua aptae fiunt ad veritatem tuto perspiciendam^. Nec imperio voluntatis vis infertur intelle6lui, cum assensus non detur nisi adsint motiva intelle61;ualia quae veritatem obje6livam demonstrent.

15. Convenientia. IUa certitudo, quae est certitudo vere et proprie di6la, sola qucerenda est in Apologetica : obje6l;um enim hujus scientiae maxime ad mores attinet cum versetur circa religionem, et argumenta sumuntur vel ex aspirationibus mentis quas experiri potest nemo non bene morigeratus, vel ex fa6lis historicis quae sine probitate accipi nequeunt.

Sed omnino convenit hanc evidentiam solam requiri in rebus religiosis quse omnibus obviae esse d^bent et in primis iis qui bona voluntate gaudent. Praeterea, fides libera esse debet, et ideo religio niti debet argumentis quidem in se validis^, sed non necessario cogentibus assensum intelle6lus statim ac proponuntur.

^ Cf. Harent, in DtCi. de Thiol. Cath. ( Vacant-Mangenot) voce Croyance.

3 Danmata est in Decreto Lamentabih prop. 25. " Assensus ftdei ultim6 innititur in congerie probabilitatum ". (Denzinger-Bannwakt, n. 2025).

TRACTATUS I. DE VERA RELIGIONE\ l6. Scopus. Existentiam fa6lorum religiosorum nemo est hodie qui negare possit. — Sed putant multi religiones omnes ex instin6lu caeco quem vocant *' sensum religiosum " ortas esse, variasque formas induisse juxta gradum evolutionis uniuscujusque populi, ac mox abolendas esse.

Quaerendum ergo manet num revera Religio aliqua sit homini necessaria^ quibusnam signis dignosci possit vera Religio, et qucB7iam sit illa vera Religio ab omnibus amplecSlenda.

Nemo non videt momentum hujus quaestionis : agitur enim de fine nostro ultimo, et de re6la ordinatione totius vitae nostrse : quod valde nostra mterest.

Divisio. In primo capite, de religione in genere agemus, nempe de ejus notione et necessitate^ necnon de religionis revelatcB conceptu, necessitate et discernibilitate; in secundo, de religione christiana, cujus divinitatem demonstrabimus intrinsece^ ex ejus dodlrinae supereminentia, extrinsece seu historice^ et comparative ex eo quod ceteras religiones transcendit.

Art. I. De Conceptu et Necessitate Religionis.

§ I. De ConceptuTleligionis^

17. Definitio. De etymologia vocis " Religio '\ non concordant au6lores : — alii a relegendo, alii a reeligendo, vel religando, eam venire autumant.

^ Brugere, De Verd Relioiofie; M\zzKi.., T>q Religioncet Ecclesid; WlLMERS, De Religione Revelatd; Pesch, De Christo legato divino; Ottiger, Theologia fiinda??ienfalis I, aliique quos in Syn. maj. recensemus.

Quidquid est de origine vocis, Religio, si a priori spectatur vX oxCio hominis ad Deum, tria comple6ti debet : a) dog?nata^ seu do6lrinam de Ente Supremo i. e. de Deo, ejusque perfe6tionibus, necnon de homine qui ab eo procedit et ad eum reverti tenetur; b) regulam morum^ seu viam qua homo libere ad finem sibi a Deo impositum graditur; c) cultum quo homo supremum Dei dominium propriamque dependentiam sponte profitetur.

Si a posteriori, nempe ex diligenti observatione fa6lorum religiosorum infertur notio religionis, eadem elementa in ejus conceptu reperimus.

Si sumitur obje^ive, potest ergo definiri : Complexus veritatum et officiorum quibus vita nostra in Deum ordinatur,

Si sumitur subje^live^ est voluntaria mentis dispositio qua homo^ sciens aliquod esse Nu?nen Supremum^ inclinatur ad exhibendum ei cultum propter ejus excellentiam et dominium. — Supponit quidem a6lum intelle6lus, sed primario consistit in voluntatis dispositione imperante a6lus diversos quibus officia erga Deum implemus, v. g., adorationem, gratiarum a6lionem, petitionem, paenitentiam, imo et amorem.

18. Divisio. Duplex concipi potest religio : a) naturalis^ quae in ipsa rerum natura fundatur, solius rationis ope sine revelationis lumine comparari potest, et ad finem naturalem tendit; b) supernaturalis^ quae revelatione positiva manifestatur, continet dogmata et praecepta expressa Dei voluntate manifestata, et ad finem supernaturalem ducit.

§ II. Religionis,alicujus necessitas^

19. Status qusestionis. Necessitatem alicujus Religionis negant Athei, Materialistae, Positivistae, Agnostici, Pantheistae^ et se6latores Indifferentismi absoluti. — Contra quos sequentem thesim statuemus.

Thesis : Singulis hominibus inest obligatio moralis religione?n profitendi^ i. e., Deum agnoscendi tanquam principium a quo pendemus eique cultum exhibendi.

Thesis duplici argumento probatur, historico-psychologico^ et metaphysico. Prius viam parat demonstrationi, ostendendo direHe hominem indigere religione, — et indirefie obligari ad cultum Deo reddendum; — posterius dire^le ipsam ohligatioriem demonstrat,

I. Argumento historico-psychologico probatur necessitas Religionis.

Argumenta ex historid et psychologid petita ad unum reducuntur, quia uno eodemque fa6lo nituntur, scilicet inclinatione religiosa riaturse humanae, considerata tum in genere humano colle^live sumpto, tum in singulis hominibuSj et ad eamdem ducunt conclusionem.

1° Facta religiosa exponuntur'.

20. Fa6tum religiosum esse universale nemo inter eruditos hodie negat aut negare potest. Tum apud populos quorum historia cognoscitur, tum apud incultas tribus quae dicuntur Frimitivi^ invenitur ahquis cultus rehgiosus : ubique reperiuntur dogmata, saltem fides in existentiam alicujus Numinis, homini superioris, de homine curantis, eique nocere aut prodesse valentis, quod proinde debet placari, adorari, ac propitium reddi, — ubique dantur praecepta moralia quae, licet in multis diversa, prohibent semper impietatem erga Deos et parentes, necnon injustitiam erga ceteros homines, — ubique dii coluntur ritibus minutim determinatis qui scrupulose observandi sunt.

21. Ouo melius intelligatur natura hujus fadli reiigiosi pauca breviter referemus de religione i° primitivorum, 2° Gentium Extremi Orientis, 3° Orientis, 4° Occidentis.

a) Primitivi admittunt dependentiam hominis ab Ente supremo quod omnia fecit; existentiam spirituum et animas humanse immortaUs; distindlionem boni et maH moraiis; habent ritus, sacrificia, ceremonjas, quse ut obligatoria agnoscunt.

'^ HUBY, Christus, Manuel d! histoire des Religions, Paris, Beauchesne. 1912; BricouT, Oit en est Vhistoire des Religions, Paris, Letouzey, 1912. Alia opera nuper conscripta de historia Religionum tum apud Catholicos, tum apud Liberales et Rationahstas indicantur in Maj. Synopsi, p. 68 et seq.

b) Inter Gentes Ext^^emi Orieittis : i) Siiienses triplicem habebant cultum, leste Confucio, scilicet Entis supremi, geniorum qui per orbem mira operantur, et majorum qui post mortem geniis annumerantur. 2) Indi antiqui Brahmanismum profitebantur qui continetur in vetustissimis libris diclis Vedas : divinitatem concipiebat, obscure tamen, ut Ens superius cui sacrificia offerebantur. — In Neo- BraJunanismo pop7ilari QXQwii deorum numerus pluribus- capitibus et brachiis ornatorum; ethica ascetismum rigidum docet, simul et bacchanaha impura promovet. — Sceculo VI ante Christum, ortus est Buddhismus^ de quo postea. 3) Pef^see et Medi religionem Zoroastri sequebantur quae duplex agnoscit principium, boni sciHcet et lucis, mali et tenebrarum, utrumque leternum et independens. Deus purus colendus est, ideoque non solum a6liones, sed verba ^t cogitationes pura esse debent.

c) In Oriente : 1) Semitce^ id est, Assyrii et Babylonii, Cananaei, Aramsei, Arabes, Edomitj^, Moabitae, Ammonitas (de Isra<Jlitis infra dicetur), Ens aliquod Supremum admittebant quod vocabant Et^ seu //ypostea tamen Baalim, Moloch et Astaroth muUipllcati sunt quibus diversa sacrificia offerebantur. 2) jEgyptii antiqui notionem habebant unius Supremi Numinis, invisibiHs, cui additi sunt dii varii, Ra, Thot, Osiris. Animalia ipsa adorata sunt. Floruit etiam apud ^gyptios cultus mortuorum.

22. d) In Occidente .• i) a Grcecis colebantur Zeus^ divum pater atque hominum rex, providus, ad quem alii dii recursum habere debebant, — et simul vires natur^ et viri eminentissimi seu heroes. Cultus f^milialis et nationalis erat. 2) Romani antiquitus Janum venerabantur quem principium omnium rerum habebant; postea, Grsecia capta, Graecorum deos adoraverunt. Religiosissimi erant Romani, tum in familia cui prneerant Lares et Penates, tum in gente quae cultum gentilicium celebrabat, tum in civitate quae suos habebat lares, Romulum et Remum, suum Numen Vestam cui speciale templum dedicabatur in quo ignis sacer perpetuo a virginibus accensus servabatur. 3) Galti^ tempore Caesaris, erant polytheist^; cultus a Druidis perficiebatur. 4) Scandinavi tres pr^ecipuos habebant deos, quibus adjungebantur deae, et multi dii secundarii, quibus sacrificia etiam humana a sacerdotibus pfferebantur. 5) Germani Numen supremum in sylvis colebant quod neque pi6luris neque statuis 'repraesentabant, et praeterea eosdem ffere deos ac Scandinavi. Mult^ superstitiones atque magicae artes necnon impuri atque crudeles ritus cultum religiosum deturpabant.

2° FaCTA RELIGIOSA BREVITER EXPLICANTUR.

23. Dicimus : Ex historia religionum merito infertur reliYionem ita esse naturce hu7nanoe connaturalem ut neces- saria dicenda sii^ scilicet necessaria est homini in eo sensu quod homo tota sua natura rationali movetur ad reddendum cultum Enti Supremo cujus existentiam quasi sponte cognoscit.

Quod duplici modo probabimus : i) confutando hypotheses adversariorum, 2) veram solutionem statuendo.

24. A) Rejiciuntur hypotheses falsce aut incompletce. Tres praecipuae hypotheses proponuntur ab adversariis :

a) Fositivistce docent ignorantiam legum naturae esse causam conceptiis Entis Supremi cui redditur cultus. Religio scihcet progressiva evolutione varias formas induit, naturismum, animismum, fetichismum, idololatriam, polytheismum, et ultimo loco monotheismum, qui et ipse mox praelucente Scientia evanescet.

Quae hypothesis : i) historice nonnulHs fadlis contraria apparet, v. g., permanentiae fa6li rehgiosi praesertim apud do6lissimos homines; 2) impar est exphcandis fru6libus morahbus ideae rehgiosae, — imo et notionibus cuique rehgioni essentiahbus, v.g., notionibus juris, officii, obHgationis morahs.

25. b) Fsychologistce putant reh*giosum sensum e subconscientid oriri in quibusdam circumstantiis, et primiim esse quamdam emotionem rehgiosam; ex hac autem emotione inteUedlus paulatim quoedam conceptus eruit secundum ideas jam acquisitas; ita modo immanenti obtinetur conceptus divinitatis, qui postea, pro variis experientiis rehgiosis subjedli, legibus evohitionis subjacet. Cui hypothesi favent Modernistce,

Haec hypothesis non exphcat ea quae sunt sensus rehgiosi distinftiva : nam incertum remanet quid sit subconscientia, quomodo emotio proprie rehgiosa surgat e subconscientia hominis, et quidem in omnibus temporibus et locis, ac semper sit occasio creandi conceptum Entis Supremi cui debeatur cuUus ^

26. c) Sociologistce dicunt religionem oriri e quodam sensu dependentice a colle^ivitate quae concipitur a rudibus tanquam Ens quoddam Superius reHgiose colendum.

Haec expHcatio insufficiens est, nam societas dat notio-

• Cf. MlCHELET, Dieu ei l' agnosticisme contemporain, p. 154-182.

nem vis coercitivae, non autem obligationis moralis^ Praeterea tote?ms?nus^ cui innititur h^c explicatio, non est fadlum universale nec penitus exploratum, et jam a multis non habetur ut prima forma socialis Religionis.

27. Coficludendum esi ergo has hypotheses non sufficere ad explicandam originem ipsius Religionis. Concedimus tamen adversarios fa6la multa collegisse quibus ostenditur quam multum conferant ad conservandam Religionem phaenomena extraordinaria naturse, sensus rehgiosus et societas humana.

28. B) Causa fadi religiosi vera in homine toto^ qucerenda est : in intellehu,^ qui sponte assurgit ad causam sui ipsius et totius mundi prirnariam, cujus conceptum postea ratiocinatio explicita perficit; in voluntate^ quae quaerit bonum quod nonnisi in Ente Infinito invenit; in sensibilitaie, quae variis affe^tibus ad Ens Supremum intellecTtu cognitum et voluntate quaesitum fertur. — Ita homo, totus quantus est, in Deum enititur, ideoque religione seu divino cultu eget. Quod paulo fusius declarare oportet e psychologica analysi aspirationum animae humanse.^

29. a) Inteilenus humani aspirationes intimce non satiantur nisi Reiigione. Sunt enim quaestiones maximi momenti quas necessario ponit, quibus non soiutis inquietus manet, quas solvere potest scientia positiva nulla, sed religio sola. Quaerimus enim utrum finis noster ultimus in nobismetipsis sit, an extra nos? utrum in vita prsesenti, an in futura? quibusnam mediis, utrum propriis viribus, an Deo juvante obtineatur?

30. b) Voluntatis humance aspirationes intimce non satiantur nisi Reiigione. Nam in perficiendo bono voluntas duo postulat quae inveniri nequeunt absque Religione, scilicet : i) reguiain morum institutam a Legislatore praedito au6loritate ad imponendam obligationem, et potestate ad afferendam san6lionem efficacem; 2) auxiiium cujus ope bonum cognitum homo indesinenter operetur, quia, ob innatam infirmitatem experientia comprobatam, etiam bonum quod cognoscimus, propriis viribus perfe6te implere non valemus.

31. c) Cordis hiunani aspirationes intimce non satiantur nisi Religione, Tendimus enim ad felicitatem stahilem et perfe^am^ quam consequi nequimus in bonis creatis, sed in solo bono infinito quod in aeternitate perfe6lam beatitudinem largietur fidelibus suis, imperfecStam, sed jam realem, in praesenti vita iis qui religionem profitentiir.

32. Sic igitur ratiocinari licet :

Ex di6lis, homo non potest implere aspirationes legitimas, imo et altissimas, suarum facultatum nisi Religione.

Porro quae requiruntur ad implendas aspirationes legitimas et altissimas facultatum hominis, ipsa naturahumana postulantur.

Rrgo ipsa natura humana religione indiget, et ita explicatur quomodo religio in spatio et tempore sit universalis.

33. Sed inde concludendum est : genus humanum non potest motu spontaneo, constanti et universali suae natur^e trahi ad concipiendum Ens Infinitum quo mens quietatur, ad prosequendum Bonum quo quisque melior efticitur et in quo exoptat ultimo beatificari, si non existit Deus : secus enim homo esset ens contradi6lorium, inintelh'gibile, miserum, et quidem eo magis quo nobiliores et puriores experiretur aspirationes : quod repugnat^

Ergo, quia homo natura sua ducitur ad colendum Deum religione, dicendum est Deum revera existere ^.^ Si Deus est, homo tenetur ei cultum exhibere, ut infra dicetur n. 35. Hoc argumentum direfle ostendit hominem indigere religione, indire^e autem obHgari ad cultum Deo reddendum.

34. Ex hoc argumento apparetnon ipsam Religionem esse homini innatam^ sed propejtsioneni ad Religionem, Haec praedispositio potest vohmtate Hbera impugnari, vel e contra ampliari. Ita facile inteHigitur quod multi reHgionem nullam profitentur, et quam utile sit educationem puerorum esse reHgiosam.

^ Quam eamdem conclusionem infert G. Huby, Christus, p. loii : " A qui voudra considerer de sang-froid rensemble des faits d^crits dans ce Mamiel, il apparaitra sans doute clairement, que la religion ^tant une part essentielle, permanente et la plus haute de la vie superieure de rhumanite, il faut en admettre la legitimit^ ou douter express^ment que Tad^ivit^ humaine ait un sens et un but ".

"^ Quod argumentum simile est ei quod in Institutionibus philosophicis ( Theodirea) ex dcsideriis mentis humanae et ex consensu populorum desumitur.

II. ArgiLinento inetaphysico demonstj^atur dire£le singulis hominibus inesse obligationeni moralem Religionem profitendi^,

35. Fundamentum obligationis cujuscumque estordinatiocujuslibetentis adsuum finem ultimum, seu ordoquem re^a ratio sequi prcecipit^ sive in exercitio propriarum facultatum, sive in relationibtis cum aliis entibus. — Ubicumque ergo est relatio quam servandam jubet natura rationalis, ibi exurgit obligatio moralis^.

36. Atqui re6la ratio eas relationes inter Deum et homines praescribit quae nomine religionis comprehenduntur. Siquidem homo : a) utpote a Deo creatus, in suo esse conservatus^ divinoque concursu adjutus, totus ab Eo pendet, ideoque debet, ad servandum ordinem moralem, supremum Dei dominium adoratione agnoscere; b) cum ab Eo gratuito acceperit existentiam, vitam rationalem, innumeraque beneficia, gratiarum a^iones Ei persolvere debet; c) quia insuper, plerumque saltem, conscius est se peccatis Deum offendisse, re6ta ratio exigit ut offensam irrogatam sAncerkpcenitentid compenset; d)et ciim perpetuo novis auxihis et beneficiis indigeat, ratio omnino suadet ut ad omnium bonorum Audlorem oratione recurrat; Deus enim precibus nostris acquiescere potest quin consilium mutet, cum eas prseviderit, et vidt^ quia summe bonus est et benefa(5lor eximius.

Ergo homini cuique gravis incumbit obh*gatio rehgionem profitendi, i. e., Deum agnoscendi tanquam principium a quo pendet, eique cultum exhibendi. Proinde non solum utihssima homini dicenda est Rehgio ut impleantur aspirationes suae naturae, sed obligatoria sensu stri6lo ita ut Deus jus habeat ut ab unoquoque homine colatur.

37- Corollarium. Deo debetur cultus non solum internus^ sed etiam externus et publicus seu socialis.

1° Cultus externus Deo debetur : a) ratione sui, Corpus sicut et anima a Deo venit et ideo Deus glorificandus est quatenus audlor corporis, quod fit maxime in cultu externo.

2 Quod philosophi exponunt ubi de fundamento obligationis moralis.

b) ratione cultus internt\ — quia cultus internus, si sincerus sit, necessario exprimendus est gestu, verbis, variisque adlibus externis, — ac multum augetur exterioribus signis et ceremoniis, ut constat experientia.

38. 2^ Deo debetur cultus socialis, a) Deus enim est conditor et benefa6tor societatis humanae sicut et cujusvis individui : societas ergo, qua talis, Deum ut supremum Dominum agnoscere debet eique cultum praebere.

b) Societas ipsa religionem publice promovere debet, quia hoc est optimum medium quo apud populum commendetur religio, sine qua tollitur Dei metus, despicitur principum au6toritas, moxque omnia evertuntur.

39. Conclusio hujus primi Articuli. Hinc homo non potest indifferenter religionem profiteri aut non, prput ei placuerit, sed tenetur^ et quidem sub gravi, religionem aliquam ample6li. Qucgnam vero inter varias Religiones sit vera et ab omnibus ample6lenda ? Id sane investigare maximi est momenti.

Jamvero multae religiones profitentur se a Deo revelatas esse. Si una sit re ipsa revelata, est certe vera. Itaque nobis inquirendum est de religione revelata.

Art. II. De Religione revelata.

De Religione revelata quaerimus : 1° quid sit; 2° num sit possibilis ; 3° num necessaria; 4° num obligatoria ; 5*^ quibusnam c^nteriis dignoscenda.

§ I. De Gonceptu Revelationis divinae^

40. 1° Notio. a) Revelatio (amotio veh) est manifestatio rei ignotie. Hic agitur tantum de Revelatione a Deo fa6ta, modoque supernaturali, i. e., de Revelatione divina proprie di6ta. — Definiri ^ potest : Mariifestatio aiicujus veritatis a Deo nobis faBa per supernaturalevi ?ne?itis nostrce illuminationein, b) Veritas quae manifestatur a Deo in Revelatione est eonveniefitia inter duos coficeptus jam naturaliter cognitos.

• CT. Gardeil, Le donni revdd et la tlUologie, p. 41.

Hujus autem convenientise cognitio vel ex se superat rationem humanam; vel, si ratione percipitur, nobis manifestatur praeter naturales sciendi modos, quatenus nempe Deus ipse eam nobis testatur illuminatione positiva mentis concursum ordinarium longe superante. — Hinc apparet Revelationem supernaturalem esse donum omnino gratuitum quod, sive ex se, sive ex parte modi, transcendit exigentias et vires naturae humanae.

c) Accurate servanda est haec notio Revelationis, ut detegantur errores Protestantium Liberalium et Modernistarum qui vocem retinent, sed cum sensu prorsus alieno. — Ita Loisy dicit revelationem esse acquisitam ab homine suae ad Deum relationis conscientiam ^

41. 2° Species. Revelatio supernaturalis est iin^nediata quando Deus veritatem manifestat per se vel per Angelum sine interventu hominis, — secus est mediata,

Revelatio immediata fit externe vel interne^ prout veritas manifestatur adlione praeternaturali Dei in sensibus externis, vel in imaginatione et intelledlu tantuna.

Revelatio supernaturalis est publica^ si primario et per se ob utihtatem generis humani editur, aut magnae societatis, — secus privata dicitur.

§ II. De possibilitate divinae Revelationis^.

Hanc possibiHtatem triphci modo impugnatam in triplici thesi demonstramus.

42. Thesis P: Revelatio supernaturalis in se fiullam involvit repugnantiam, sed plane convenit. — Philosophice certum, theologice de fide^.

I» pars. Non repugnat : A) ex parte Dei, — qui revelare potest (a) potentid absolutd^ cum sit omnipotens, et con-

^ Cf. Decretum Lameiitahili, prop. 20 : Revelatio nihil esse potuit quam acquisita ab homine suse ad Deum relationis conscientia. — Prop. 22 : Dogmata quae Ecclesia perhibet tanquam revelata, non sunt veritates e caelo delapsse, sed sunt interpretatio quoedam fadlorura reiigiosorum quam humana mens laborioso conatu sibi comparavit. — Prop. 26 : Dogmata fidei retinenda sunt tantummodo juxta sensum pradlicum, 1. e., tanquam norma praeceptiva agendi, non vero tanquam norma credendi. — Denzinger-Bannwart, n. 2020, 2022, 2026. — Cf, Encyc, Pascendi, Denzinger-Bannwart, n. 2075.

3 CONC. Vatic, sess. III, can. 2. de Revelat.

ceptiis Revelationis supernaturalis non sit contradi6lorius; (b) potefitia relativd, quia Revelatio supernaturalis nec majestati, nec sapientiae, nec alicui attributo divino opponitur.

B) ex parte komims, — qui potest percipere convenientiam inter conceptus jam naturaliter acquisitos, cum hsec aclione illuminativa Dei extrinsece evidens appareat non niinus clare quam humana locutione, — simulque certior fieri hanc convenientiam a Deo doceri.

Immerito objicitur antonomia rationis humanae, quae ideas ab extrinseco immissas accipere nequit : nam si hasc autonomia non impedit quin homo ab homine aHquid discat, ut experientia constat, a fortiori prohibere nequit ne homo aliquid a Deo sive immediate sive mediate recipiat ^

2^ pars. Convenit^ quia in Revelatione attributa divina amplius manifestantur, et homo, multis obnoxius erroribus, securius docetur.

43. Thesis \^\ Rtvelatio mediata, nedum repugnet^ plane convenit.

Convenit Deo, qui, nedum miracula multipHcet sine necessitate, solet mundum gubernare juxta leges unitatis et simplicitatis : voluit enim in ordine naturali vitam, scientiam et virtutem a parentibus filiis communicari, et ita cun6los in societate multiplici vinculo inter se conne6li. Decet pariter ut in ordine supernaturaH doctrina revelata paucis manifestetur qui eam ceteris tuto transmittant. — Convenit homini, cui naturale est ab alio doceri, quin pereat certitudo, aut aequaHtas inter homines servanda.

44. Thesis IIP : Revelatio mysteriorum^ nedum repugnet^ valde expedit. Philosophice certum, theologice de fide^

Mysterium hic theologicum proprie didlum intehigendum est, — sciHcet veritas quam ratio per se invenire nequit^ nec revelatam intelligere aut intrinsece demonstrare, V. g., Mysterium SS. Trinitatis, quod ratione inveniri nequit, nec divinitus revelatum ratione intelHgi.

^ Cf. PORTALI^, Le dogme et VHistolre, in Bulletin eccUs. de Toulouse, 1904, p. 70-80. 2 CONC. Vatican, sess. III, can. i, de Fide et Ratione.

i^ pars. Non repug?tat^ ex parte Dei, qui multa novit rationi humanae impervia, et potest ea. sicut alia nobis manifestare, — ex parte hominis^ qui inteliigere potest convenientiam inter duos conceptus jam habitos sibi a Deo affirmari, h'cet hanc convenientiam nec detegere, nec demonstrare intrinsece, nec videre possit. Credere quidem possumus reni sic esse, quamvis non percipiamus quomodo ita sit.

2^ pars. Expedit, quia mysterium est veritas quas intelle6lum ditat, nobisque occasionem praebet plures exercendi virtutes, scilicet humilitatem, fidem, et religionem : v. g., Incarnatio est objedtum fidei et exemplar humiHtatis. ,

45. Coroltariuin, Deus potest revelare prcecepta positiva; nam : 1° cum sit supremus hominum Dorninus, jus habet multa eis praecipiendi quibus dirigantur in vita praesenti quin opprimatur eorum libertas; 2° voluntatem suam iisdem modis manifestare potest ac veritates speculativas.

§ III. De Necessitate divinae Revelationis^

46. I'' Status quaestionis. Quaestio haec duplici sensu inteUigi potest :

i) de necessitate divinae revelationis quoad mysteria supernaturalia et prcBcepta positiva : tunc necessitas Revelationis est absoluta^ nam nemo potest medio naturali ahquid supernaturale invenire. — Ita omnes.

2. de necessitate divinae Revelationis quoad veritates et prcecepta legis naturalis : hic errant : a) Traditionalistce et Fideistce qui docent revelationem esse absolute necessariam etiam quoad has veritates, quia ratio humana eas attingere nullo modo valet; b) Rationalistce^ qui negant necessitatem revelationis, quia ratio humana potest physice et moraHter cognoscere certo quae ad rehgionem naturalem pertinent.

Inter hos excessus, stat thesis nostra :

47. 2° Thesis : Genus hwnanum^ in prcesenti conditione nonpotest ?noralitcr propriis viribus {seu absque speciali auxiiio Dei^ qualis est reveiatio)^ cognoscere expedite, firma certitudine et nullo admixto errore^ summam veritatum religiosarum quce ad re^am vitce institutionem desideratur^.

Thesis explicatur : a) agitur de genere humano colleftive sumpto, quale nunc existit in prsesenti rerum ordine.

b) agitur de impoteniia morali^ quae supponit physicam potentiam a6lum ponendi, sed tot obstaculis impeditam ut, attentis moribus hominum, difficile in a6tum transire possit. — Minime negamus homini inesse potentiam physicam cognoscendi veritates et praecepta Religionis naturalis, et sic a Fideistis et TraditionaHstis dissentimur.

c) ... absque speciali Dei auxilio^ seu interventu indebitOy quahscumque sit ille interventus. Alius concipi potest ac revelatio, sed si de fa6lo Deus ehgit revelationem ut medium quo homini succurrat, haec fit necessaria.

d) ... cognoscere expedite... nam genus humanum indiget hac cognitione facih, certa, et tuta Religionis naturahs qua finemi suum prosequatur.

e) ... summam veritatum... quae sunt : cognitio Dei unius et providi, creatoris et remuneratoris, immortahtatis animae, praecipuorumque officiorum legis naturalis.

48. Thesis probatur dupUci argumento, uno historico, altero psychologico.

A) Historice^. Genus humanum vere in impotentia moraU jacet cognoscendi expedite, certo, et tuto veritates Rehgionis naturaUs si popuU omnes, extra revelationem positi, in pessimos errores circa reUgionem et mores lapsi sunt quibus ratio sola mederi nequivit. — Siquidem potentia quae numquam aftum eUcit merito dicitur impotens moraUter ad hunc a6lum eUciendum.

' Atqui constat historia populos omnes, extra revelationem positos, in pessimos errores circa reUgionem et mores lapsos esse, quibus ratio sola mederi nequivit. — Ergo stat thesis.

49. Minor probatur expositione factorum, a) Historia constat populos omnes extra revelationem positos in pessimos errores lapsos esse :

i) circa retigionem. Notio divinitatis aduUerata fuit polytheismo, duaUsmo, idololatrla, — dii fato subjiciebantur, vitiis et cupiditatibus indulgebant, cultus saepius Ucentiam fovebat.

^ Cf. Abbi^ de Broglie, Les fondements intelle6tuels de la foi chritienne, p. 83-96

— immortalitas animae aut negabatur aut dubitanter afrirmabatur, — vita futura etiam bonis satis injucunda putabatur.

2. circa inores. Multa prava, nedum vetarentur, potius ut iicita permittebantur: ita, fornicatio, peccata contra naturam, expositio infantium...

b) His erroribus ratio sola mederi non potuit. l^sipktlosophi illustrissimi non coilegerunt summam veritatem necessariam ad recflam vitae institutionem, pessimos errores professi sunt : no7t potiierunt ergo alios veritatem integram docere, — imo noluerunt quia plerique profanum vulgus despiciebant,

— et si voluisse?it^ numquam auctoritatem necessaria^n habuissent,

Nec dicatur philosophos niodernos majori gaudere aucloritate quam antiquos : scepticismum, subje6livismum, pantheismum, — positivismum, materialismum, agnosticismum docuerunt, ipsam Ethic^m naturalem everterunt, imo sensum religiosum ut infirmitatem habuerunt.

Nec disciplincE naturales veritatem religiosam nobis prsebere possunt, ut constat ex peritorum affirmationibus.

Ergo merito conckiditur aliquod auxilium divinum esse morahter necessarium. Confirmatur conclusio ex eo quod omnes fere religiones tanquam divinitus revelatas sese exhibuerunt.

50. B) Psychologice, idem constat ex debilitate humafice naturoi in prsesenti ordine.

Ut genus humanum possit moraliter cognoscere facile, certo et tuto veritates ad redlam vitae institutionem necessarias, requiritur : a) uLsmt omnium etiam rudium captui accommodatae; b) ui sine mord^ et c) sine errore gravi ab omnibus acquirantur.

Atqui desunt conditiones requisitae. Siquidem : a) nedum sint omnium captui accommodatae, a multis ignorantur defedlu ingenii, vel temporis, vel industriae; b) tam altae sunt ut nonnisi post longum tempus, et . praesertim post juventutem, a viris maturae aetatis attingantur;c) denique propter debilitatem intelle6lus nostri, necnon phantasmatum permixtionem scepe non percipiuntur et ideo multi in errorem labuntur aut in dubio remanent^ — Nec dicatur indo6los a docftioribus praefatas veritates discere posse. Docti enim et ipsi, experienta teste, in pessimos errores lapsi sunt et hodie etiam labuntur, et insuper audloritate carent ad plebem docendam.

Ergo longe abest quin possit moraliter genus humanum in statu praesenti reiigionem naturalem propriis viribus sufficienter cognoscere. — Necesse est ergo necessitate morali ut Deus humanitati succurrat nliquo inedio^ qualis est Revelatio supernaturalis.

Hsec est methodus traditionalis qua demonstratur necessitas Revelationis. — Quidam Moderni ahter procedunt : v. g., Card. Dechamps arguit ex duplici facflo, fa6lo interno, conscientia quam habemus indigentias nostrae, et fa6lo externo Ecclesiae; Blojtdel necessitatem auxihi supernaturaHs pro quovis homine demonstrare conatus est methodo immanentias, ut supra di(flum est, n. lo.

51. Conclusio. Ex di6lis, conckidere licet Deum generi humano auxilium aliquod valde prohabiliier prcEstiiisse quo ReHgio naturahs possit cognosci ab omnibus expedite, certo, et tuto : Deus enim summe sapiens et bonus in necessariis non deficit. — Nunc igitur nobis agendum est de obligatione inquirendi quale sit illud auxilium^ num Revelatio proprie di6la, et quae ?nethodus sequenda sit in investigatione Revelationis,

§ lY. De morali obligatione inquirendi quale sit auxilium humano generi praestitum ad cognoscendam Religionem naturalem^

52. 1° Contra Rationalistas qui negant obligationem^ inquirendi et ample6lendi Revelationem, primam thesim statuimus.

Thesis : Posita morali necessitate alicujus auxilii ad cognoscendam Religionem naturalem^ gravis cuique obligatio incumbit inquirendi num illud auxilium sit reapse revelatio proprie di^a.

Etenim ex didtis in thesi praecedenti, ahquod auxiliumspeciale ex parte Dei est medium necessarium ad acquirendam cognitionem expeditam, certam et tutam veritatum quae ad Rehgionem naturalem pertinent.

Atqui, sicut gravis cuique incumbit oWigatio ReHgionem profitendi, ita et mediis utendi necessariis ad acquirendam cognitionem veritatum verae Rehgionis, nam finis-

imponi nequit quin simul et media ad linem necessaria imperentur.

Ergo gravis cuique incumbit obligatio utendi auxilio speciali a Deo dato, et proinde inquirendi quodnam sit, nam eo uti nequimus nisi prius illud cognoscamus. Hominibus autem semper persuasum fuit hujusmodi auxilium esse Revelationem proprie di6lam, nec desunt argumenta ad faftum Revelationis stabiliendum allata.. — Ergo homo inquirere debet num illud auxilium sit reapse Revelatio, cum hsec sit hypothesis a priori minime spernenda.

Nec dicatur Revelationem esse doniim Dei gratuitmn^ et ideo respui posse. — Hasc enim est gratuita quidem eo sensu quod Deus non tenetur aliquid nobis revelare, — sed obligatoria tamen, si Deus velit, quippe qui jus habeat prascepta positiva homini imponendi. — Porro, de faclo voluit, ut valde probabiliter constat ex eo quod genus humanum hac Revelatione indiget ad redlam vitas suae ordinationeni. — Insuper, posila elevatione hominis ad statum supernaturalem, absolute necessaria est revelatio ad finem cognoscendum '.

53. 2*^ Contra Indifferentistas qui putant omnes reHgiones esse aequaUter bonas, et cuique Hcere ei adhaerere in qua natus est^ vel aliam sibi magis accommodatam ample6li, sit secunda thesis :

Thesis : Homo nvn potest indifferenter quamlibet religionein quce se dicit 7'evelatam projiteri^ sed veram Religionem inquirere et ampie^i tenetur ^.

Probatur : ^'^''ex unita-te religiosce veritatis, — Si Deus aHquam ReHgiQnem hominibus revelavit, haec reHgio certo una est, sicut veritas. — Ergo una, et quidem sola est ab omnibus inquirenda et ampledlenda.

20 ex ipsa Dei naturd. — Deus non potest aequaHter coH veritate et errore. Porro ReH"giones inter se discrepantes, non possunt esse simul verae, ergo non sunt aequaliter bonae, ac proinde non Hcet quamHbet ampledti.

» Cf. Mgr Pie, lnsU'u6tion Synodale du j J uillet iSj^. « Cf. Lamennats, Essai sur V indiffifence.

§ V. De Methodo in investigatione Revelationis sequenda'.

54. 1° Status quaestionis. A) Revelatio debet rationabiliter recipi, i. e., propter motiva credibilitatis quae evidenter probent Deum revera locutum fuisse. — Sunt ergo notae, seu criteria quibus divina Revelatio a falsis revelationibus secerni possit.

55- B) Quae criteria sumuntur ex do6lrin| revelata, et dicuntur interna^ — vel ex fadis quae Revelationem comitantur, et dicuntur externa.

a) Criteria iiiterna sunt negativa vei posiiiva. i) Ex negativis nihil concludi potest nisi possibilitas Revelationis divinae : liis enim ostenditur nihil obstare quominus illa Revelatio sit divina. Hujusmodi sunt inwmnitas ab errore^ ab onini contradifliojie., a fraude. Si simul adsunt hae noiae negativ^, exurgit praesumptio de divinitate hujus Revelationis. 2) Fositivce notce cum majori vel minori certitudine ostendunt religionem, in cujus gratiam dantur, esse a Deo revelatam. Hujusmodi sunt perfeHa conforniitas do^rince cuni ratione.^ ejusque excetlentia tum in se, tum in suis effe6libus, quae tanta sit ut humanae naturae aptissime conveniat, nihilque omittat quod ad vitas lionestatem sit necessarium. Argumentum validius erit si, comparatione instituta inter praecipuas religiones, una ex eis omnino transcendens appareat, praesertim si haec praestantia tanta sit ut sine speciali divino interventu explicari nequeat.

b) Externa criteria sunt negativa, v. g., honestas et sanctitas pr(EC07iis; — vel positiva^ qualia sunt miracula et vaticinia^ de quibus infra, n. 98.

56. 2° Errores. De naturd criteriorum Revelationis duplex error vitandus est :

a) Rationalistarum qui docent unicum Revelationis criterium esse ejus conformitatem cum pri?icipiis rationis, — Hoc criterium probare quidem potest dodrinam esse veram, non autem revelatam; nam fa6lum historicum revelationis diligenti historica inquisitione investigari debet, non sola consideratione speculativa.

b) Modernistarum^ qui, rejeflis miraculis et prophetiis, docent experientiam intimam esse solam notam Revelationis, ac proinde Apologeticam eo tendere ut umisquisque experiatur in se veritatem Christianismi. — Experientia religiosa cujusque credentis merito respuitur a Pio X, nam ad subjecftivismum ducit, et, si accipitur^ omnes religiones erunt aequaliter bonae ac revelatae quia quisque experiri credit veritatem religionis quam profitetur ^

57. s"" Vera methodus. Omnes catholici agnoscunt veritatem revelationis ex notis tum intrinsecis, tum extrinsecis investigandam esse, — dissentiunt vero de niethodo anteponenda : alii methodum historicam quae notis extrinsecis innititur fere exclusive adhibendam volunt, aUi methodum philosophica?n quae intrinsecis fundatur argumentis^.

Dicendum videtur methodum historicam esse breviorem, faciliorem ac tutiorem, — methodum philosophicam ex se insufficientem, utilem tamen ad removenda praejudicia. Cavendum est ne methodus philosophica nimis extollatur utpcte aetati nostrse magis accommodata, et despiciatur methodus historica et traditionalis : experientia enim constat non paucos, nostris etiam diebus, ad fidem catholicam duci studiis historicis.

58. 4^ Conclusiones practicse. A) Si agitur de aliquo incredulo ad fidem convertendo^ sapiens apologeta ejus mentem detegere sataget ut inter motiva credibiUtatis ea prpponat quse aptiora videntur ad eum movendum. Nec unum tantum argumentum exponat, sed, si necesse sit, plura, quae vim cumulativam prae se ferent et mutuam vim sibi invicem praestabunt.

B) Si autem quaeritur methodus i?itegra ex se sufficiens ad suadendos hodiernorum animos, putamus argumenta intrinseca et extrinseca socianda esse. a) Via paratur argumento intrinseco quo apparet rehgionem naturae humanae apprime consonare; b) demonstratio efficitur argumentis historicis quibus interventus divinus in luce ponitur; c) confirmatur tandem argumentatio comparatione instituta inter varias rehgiones.

^ Cf. Encyc. Pascendi, denzinger-Bannwart, n. 2101. 2 Le Bachelet, De L' Apologitique traditionnelle et de V Apologdtique moderne; De Poulpiquet, L' Objet intdgral de l' Apologdtlque, p. 425-465.

Quam methodum sequemur ia secunda parte Tractatas.

SCHOLION. DOCTRINA CATHOLICA DE REVELATIONE.

Docet Ecclesia i) Revelationem supernaturalem non esse etiam in statupraesenti generis humani absohite 7ieces~ sariam ad cognoscendas veritates religionis naturalis^ sed valde utilem^,

2. Revelationem niysterioricm esse utilem^ licet sint supra intelle(5tum humanum^.

De fide est ex Vatica?to : i) Revelationem supernaturalem quoad modum esse possibilem^ — imo expedire^ licet Deus ratione humana certo cognosci possit; 2) Revelationem supernaturale^n quoad substantiam esse possibilem; 3) in Revelatione de fa6lo contineri vera et propria Mysteria; 4) Revelationem divinam externis signis credibitem fieri posse 3.

' " Huic divinae revelationi tribuendum quidem est utea quae in rebus divinis humanae rationi per se impervia non sunt, in prsesenti quoque generis humani conditione, ab omnibus expedite, firma certitudine et nuUo admixto errore cognosci possint. Non hac tamen de caus^ revelatio absolute.»necessana dicenda est, sed quia Deus ex infinita bonitate sua ordinavit hominem ad finem supernaturalem..." Denzingek-Bann- WART, 1786. CONC. Vatic, sess. III, cap. 2.

2 " Ac ratio quidem fide illustrata, cum sedulo, pie et sobrie quoerit, ahquam Deo dante mysteriorum inteUigentiam eamque frucluosissimam assequitur, tum ex eorum quae naturaliter cognoscit anaiogia, tum e mysteriorum ipsorum nexu inter se et cum fine hominis uliimo; numquam tamen redditur idonea ad ea perspicienda instar veritatum quse proprium ipsius objec\um constituunt. Divina enim mysteria su^pte natur^ inteUe(5lum creatum sic excedunt ut etiam revelatione tradita et fide suscepta, ipsius tamen fidei velamine contecSla, et quadam quasi caligine obvoluta maneant, quamdiu in hac vitamortaU peregrinamur..." CONC. Vatic, sess. TII, cap. 4. — Denzinger-Bannwakt, 1796.

3 " Si quis dixerit Deum unum et verum, creatorem et Dominum nostrum per ea quae facla sunt naturali rationis humange lumine certo cognosci non posse, anathema sit.

Si quis dixerit, fieri non posse aut non expedire, ut per revelationem divinam homo de Deo cultuque ei exhibendo doceatur, anathema sit.

Si quis dixeril hominem ad cognitionem et perfedlionem quae naturalem superet divinitus evehi non posse..., anathema sit.

Si quis dixerit revelationem divinam externis signis credibilem neri non posse..., anathema sit.

Si quis dixerit in revelatione divin^ nuUa vera et proprie diila mysteria contineri, sed universa fidei dogmata posse per rationem rite excultam e naturahbus principiis inteUigi et demonstrari, anathema sit." (CoNciL. Vatic, sess. III. — Denzinger-Bannwak r, 1806, 1807, 1S08. 1812, 1816).

De Religione Christiana.

Praenotanda^

59. Status qu^stionis. Ex didis in priori parte, gravis cuique incumbit obligatio inquirendi num et quaenam sit vera religio divinitus revelata. Porro tres prsecipuae sunt in mundo religiones de quibus investigatio fieri possit, Chfistianismus^ Islamisinus et Brahmanismus.

60. A religione christiand incipimus tum quia nobis magis nota est, tum quia inter ceteras ita eminet, ut, si qu^ sit Revelatio, primum in Christianismo inquiri debeat.

61. Christianismus tria veluti stadia historice comple6litur :

i) Religionem primcevam^ protoparentibus et patriarchis revelatam, ad totum genus humanum destinatam, qu?e mox corrupta est. Docebat Deum esse unum, creatorem, providum et remuneratorem; hominem esse immortalem; continebat prsecepta naturalia, paucis additis prieceptis positivis.

2. Religionem mosaicam^ divinitus per Moysen soii populo IsraeUtico impositam, quae instauravit religionem primaevam, et christianam revelationem praeparavit. Monotheismum praedicabat, cuftumque minutissime determinabat. IUa religio complenda et abroganda erat per Christum seu Messiam.

3. Religionem christianam proprie diBam^ per Christum Jesum praedicatam, ad omnes populos dire6lam, et usque ad consummationem s^cuii duraturam. De hac sola hic agemus.

62. Divisio. In triplici articulo ostendemus eam esse divinitus revelatam, et ideo ab omnibus ample6tendam : 1° argumento philosophico exponemus Religionem christianam legitimis aspirationibus animae humanae optime respondere; 2^ argumentis historicis probabimus eam esse

certo revelatam; 3° quod confirmabimus comparatmie instituta inter hanc praecipuasque alias religiones.

Art. I. DiviNiTAS Christian/e religionis

EX EJUS EXCELLENTIA SUADETUR.^

63. Hoc argumentum primum exponimus, licet ?nag?ia?n tantum prQbabilitaton afferat, quia viam parat historiox de??ionstrationi : remotis enim praejudiciis qu^ in mentibus multorum existunt de ipso Christianismo, melius apprehendetLir vis argumentorum quae ex historia desumuntur.

Doftrinam christianam exponimus qualis in Ecclesia catholica proponitur, quia ibi invenimus christianismum completum, methodice et -authentice a magisterio vivo propositum.

Sic argume?ttu??i^ enuntiari potest :

Reb*gio Christiano-catholica in se spe6lata, apprime respondet legitimis aspirationibus facultatum nostrarum.

Atqui rehgio quse tam apprime respondet legitimis aspirationibus facultatum nostrarum merito supernaturahs dicitur.

Ergo religio Christiano-cathohca merito dicitur supernaturalis.

64. 1° Religio Christiano-catholica in se spe^ata apprime respondet aspirationibus legitimis facultatu??i nostrarimi, 3

Explicatur, Jam diximus homini inesse nobihssimas aspirationes, sciHcet ad verum detegendum, ad bonum honestum faciendum, ad beatitudinem obtinendam : quae quidem omnino legiti^me sunt quia ex ipsa natura rationah hominis oriuntur, et eo vividius percipiuntur quo quisque magis secundum rationem vivere nititur. De his sohs hic agitur, non de inordinatis aspirationibus mentis nostra^ qr.ae nonnisi perversam naturam denuntiant.

Affirmamus has legitimas aspirationes naturse humanae apprime satiari rehgione christiana, non negatis tamen difficultatibus qu^e ex mysteriis et praeceptis oriuntur.

2 Syllogismo utimur in exponendis argumentis quo facilius percipiatur vis ratiocinii apologetici.

3 Cf. Lacordaike, Confirences, 14-37.

65. Probatur^ per partes :

A) Religio Christiano-catholica legitimis intellectus hiwiani aspirationibus optinie' respondet^ — non exigitur quidem, nec stricle postulatur ab intelledtu nostro, sed intelledtum mirabiliter quietat.

a) Eteniin intelle^us humanus anxius qucerit do^rinam :

i) completam^ de origine mundi, de existentia et natura Entis Supremi, de hominis origine et natura, de fine ultimo et mediis ad illum attingendum necessariis. Quae cupit mens humana cognoscere saltem tam clare ut vita modo rationabili ordinari possit.

2. nulli certce. veritati adversam^ etiam in ordine scientifico, quia veritas veritati contradicere nequit;

3. harmopAce unmn^ i. e., do6lrinam cujus part^s inter se coadunantur.

4. omnium i^igenio accommodatam^ auia omnes rationis usum habentes religionem profiteri debent.

66.' b) Atqui religio Christiaito-catholica his aspirationibus intelleSltls humani respondet. Nam praebet doftrinam :

i) completam : mundum esse ex nihilo creatum docet, — de natura Entis Supremi mira exponit, — naturam hominis, existentiam mali physici expiicat, — finem nostrum ultimum dicit esse visionem beatificam; — quibus cognitis non mysteria omnia toUuntur, sed sufficienter edocemur quanti sit vita prassens, et qusenam sint nobis facienda ut ad Deum perducamur.

2. nulli cerice veritati adversam : nam multis abhinc sasculis nuUus error inveniri unquam potuit in doclrina christiana. Inanis autem hujus contradicflionis (inter scientiam et docftrinam catholicam) j-^^^/^i" inde potissimum oritur quod vel fidei dogmata ad mentem Ecclesia^ intelledla et exposita non fuerint, vel opinionum commenta pro rationis effatis habeantur.

3. harmonice unam : nam omnia dogmata ita inter se connecfluntur ut unum ex altero fluat, nec unum negari possit quin alia labefa6lentur. Prseterea ethica christiana absque dogmatibus stare nequit.

4. 07n?iium ingenio accommodatam : quia, ut constat experientia, sua profunditate m^ateriam subministrat investigationibus dodlorum, et sua simphcitate tam paucis verbis exponi potest, ut pueri et rudes sciant de necessariis ad saiutem ea omnia qua^ requiruntur.

67. B) Religio Christiano-catholica legitimis volun- tatis aspirationibus respondet.

a) Etenim voluntas requirit et quidem tegiti?ne :■

) regulam age?tdi tutam et coinpielam^ quia homo bonum non potest adimplere nisi prius iUud cognoscat : singuia sua

DE RELIGIONE GIIRISTIANA. 31 officia quisque cognoscere desiderat, simul et tutam obligationis normam.

2. sanBionem siifficie^item qua ad bonum trahatur, et a malo dimoveatur.

3. stimiilos efflcaces ad legem servandam et eo efficaciores quo lex difficilior est.

68. b) Atqui reli^io Christiano-catholica has legitimas voltmtatis aspirationes adimplet. — Nam praebet :

i) regulam ageiuii tutayn, cujus nonestatem simul et nobilitatem omnes confitentur, — completam, quag compledlitur omnia officia hominis erga seipsum, proximum et Deum, simulque rationem dat obligationis, scilicet volunlatem Dei creantis et ad ordinem supernaturalem elevantis.

Haec regula morum licet praxi difficilis, dici nequjt naturae humanae destrudiva, nec vitae praesenti nociva, quia omnes virtutes naturales et supernaturales quibus perfedlionem divinam imitemur praedicat, mortificationem non ut finem sed ut medium ad vitam moralem augendam praecipit, et vitam aeternam nonnisi omnibus officiis in praesenti impletis obtinendam nionet.-

2. san^iione7?i sufficie7item : vitam aeternam in caslis justis promittit, supplicia aeterna in inferno malis minatur.

Nec dicatur christianas virtutes exinde esse opus mercenarium; nam propter honestatem simul et praemium coluntur, — et praemium ipsum nihil ahud est quam amor Dei quo nihil honestius excogitari potest.

3. stimulos efficaces ad legem servandam, nempe exempla Christi et san(florum omnium, — necnon gratias actuales quibus Deus adjuvat nos ut semper officium explere valeamus.

69. C) Religio C/irlstia?io-catholica legitimis aliarum facultatum aspirationibus respondet.

a) Siquide^n indiget homo :

i) ut e rebus sensibiHbus et exterioribus ad divina manuducatur, nam anima et corpore constat;

2. ut solatium in aerumnis vitae praesentis ei praestetur;

3. ut exercitium suse a6livitatis excitetur et sandlificetur.

70. b) Atqui 7'eligio Christiano-catholica his propensioni' bus saiisfacit.

i) exteriori cultHs exercitio^ sacrificio Missae, et tota Liturgia qua^ cantibus, precibus, caeremoniis, concionibus absolvitur, hominem ad divina ducit, ut patet experientia. ' 2) soiatium praebet, docendo miserias hujus vitae poenam esse peccati, utilem probationem, virtutis et praemii incrementum, viamque tutissimam ad aeternam beatitudinem.

3. a^ivitatem humanam excitat, inculcando laboris legem omnibus impositam, et ita direcfle fovet scientias et artes, commercium et industriam tuetur, — indirecfle etiam progressum materialem promovet studio progressus spiritualis.

Ergo stat major, scilicet Religio Christiano-catholica in se spedlata apprime respondet aspirationibus facultatum nostrarum. Hoc argumentum confirmari posset effe6\ibus religionis christianas, de quibus infra, n. 146.

71. 2° Religio^ quce tam apprime respondet aspirationibus facultatum nostrarum ^ merito supernaturalis dicitur.

Haec propositio, licet non omnino certa, valde probabilis dici debet. — Nam, ex di6lis supra n. 47, homines non possunt moraliter propriis viribus, absque auxilio divino indebito, summam veritatum invenire quae ad re(5lam vitae institutionem sufficiant : ergo, afortiori^ non possunt, sine Dei interventu, invenire do6lrinam religiosam qu9e omnibus legitimis aspirationibus naturse rationalis tam perfe6le satislaciat.

Nec dicatur merum hominem praeclaro ingenio praeditum potuisse forsan talem do6lrinam invenire. Nam, experientia teste, praeclarum ingenium, nisi circumstantise loci, temporis et educationis faveant, vix ultra mediocritatem assurgit; porro Jesus Nazarenus qui rehgionem Christiano-cathoUcam praedicavit, numquam in schoHs scientiae studio vacavit. — Ergo stat thesis.

Confrmari polest duplici fa6lo :

72. A) Solus Christianismus aspirationibus animce humance tali gradu satisfacit ^ Transcendit ergo cetera systemata philosophica et religiosa : quomodo explicari possit illa transcendentia? — Admissa hypothesi revelationis divinae, illud singulare fa6lum intelligitur : nam idem Deus qui mentem humanam condidit do6lrinam hurnanae naturae accommodatam revelavit; — -hac hypothesi remota, habemus inscrutabile mysterium : do6lrina, cui inveniendfe impares fuerunt philosophi omnes etiam maximi, praedicata est in Judaea ab opifice scientiarum ignaro et a piscatoribus et publicanis turbas alloquentibus.

73. B) Do^rina christiana non fuit mutuata ab aliis reiigionibus, aut a philosophis,

^ De Broglie, Problhnes et conclusions de Vhistoire des Religions, ch. IX et X.

a) Noti ftiit mutuata a Judaeis doHoribus, Licet multa sint communia in utraque do6lrina, et Christianismus sit complementum mosaismi, — tamen tot sunt discriviina ut ille non potuerit ex hoc naturahter evolvi sine speciali et novo interventu Dei.

Ita, mosaismus est religio uni populo propria, Christianismus est universalis; — Messias a Judaeis exspedlatus, erat Rex temporalis, Jesus fuit iMessias spiritualis. — Quoad dogmata, Trinitas, Incarnatio, Redemptio per crucem,justificatio per fidem et bona opera, ignota erant Judseis ; — quoad ethicam, valde differunt praecepta Christi a traditionibus Seniorum et Pharisawum.

74. b) Nonfuit viutuata a Grsecis aut Latinis. Fatemur multa apud paganos reperiri quse dodrinae christianae consonant, nam ratio humana quasdam veritates in re morah aut religiosa adipisci potest. — Sed tot et tanta sunt discriniina inter religionem Christi et philosophorum placita, ut moraUter impossibile sit illam ab his evolutam fuisse sine speciali Dei intervefitu.

Nam,quoad doomata,pagani ignorantTrinitatem,Redemptionem, sandlificationem per gratiam, imo multi inter praestantiores dubitant de immortalitate anima^, de Providentia. Quoad ethicam, nonnulla sunt praecepta fere identica quoad verba, sed motiva quibus innituntur longe diversa apparent.

75. c) Non fuit mutuata a religionibus orientalibus.

Non a mithriacismo^ nam licet sint ritus forsan similes, dogmata et praecepta valde diversa sunt; nec a buddhisnio^ — de quo infra dicemus.

76. d) Nec est sy?iihesis {sy?icretismus^) cultuum orientalium simul et hellenicae sapieniiie. Nam i) Christianismus jam ab initio apparet omnino unus, et transcendens omnia systeniata philosophica. Si syncretismus et ipse religionem universalem simul et itidividualem promovit, non sane eodem sensu, nec eodem spiritu ac christianismus. 2) Aliunde Ecclesia, jam a tempore S.. Pauli, iis semper obstitit qui, ut Gnostici, christiana dogmata cum extraneis religionibus miscere tentarunt, eosque, quando pertinaces, e sinu suo expulit.

77. Conclusio. Ergo concludere licet Religionem Christianam esse do6lrinam vere novam, non ab aliis mutuatam, sed a Jesu Nazareno conceptam. Quod

• Allo, L Plvangile en face du syucrdtisme paien. N° 672. — 2 explicandum manet. Si Jesus a Deo missus est ad docendos homines veram religianem, omnia intelliguntur : Christiana religio sola^ licet vere originalis, iiaturce humanc& apprime consonat^ quia ejus au6tor suprahumano Imnine adjutus est; secus autem, incomprehensibile habetur mysterium, nempe effeilus sine causa sufficienti.

Ratio igitur vehementer suadet^ rehgionem Christianam esse divinam. Nobis proinde incumbit obHgatio historice investigandi, cum sincero veritatis amore, num defaHo sit divinitus revelata.

ArT. II. DlVlNITAS CllRISTIANyE RELIGIONIS HISTORICE DEMONSTRATUR2.

78. Fa6lum Divinse Revelationis historicis argumentis probatur quae quatuor numerantur : i) ipsum testimonium /esu Nazare?zi de ^^&i^^^o^ 2) miracula ab ipso patrata, et prascipue ejus resurreflio, 3) mirabilis Christianismi pro~ pagatio^ 4) vaticinia messianica in Christo adimpleta.

Fontes e quibus praecipua testimonia depromuntur sunt Hbri Novi Testamenti, praesertim Evangelia^ A^us Apostolorum et Epistolce S. Pauli, — Genuinitas et historica auftoritas praecipuarum Epistolarum, et A(5luum Apostolorum ab ipsis acathoUcis criticis agnoscuntur 3; — de EvangeHis soHs pauca dicemus.

§ I. De Gredibilitate Evangeliorum^.

79.' Credibilitas EvangeUorum est eorum aufloritas humana : quaeritur num referant fa6la quibus plena fides humana dari possit. Ut plena (ides iis Ubris dari possil

^ Dicimus *' suadet" , nam hoc argumentum nonnisi probabilitatem magnam Revelationis adstruere potesi. — Nec nimis exaggerendse sunt convenientiae christianismi cum natura humana, quia si mulii his convenientiis trahuntur, non desunt ahi qui christianihmi mysteriis ct auisteria praeceptis repellantur.

3 Cf. Pkat, La TMologie de St Paul, I, p. 9-16; Brassac, Manuel bibliqiie, N. Testamenti; Cotnmissio de Re biblicd, i2Jun. 1913.

^ Syn. niaj., n. 288-340. De audlore, tempore compositionis et historic^ veritate Evangeliorum secundum Matthasum, secundum Marcum et secundum Lucam, necnon de relationibus mutuis inter tria priora Evangeha, responsa dedit CommissiQ de Re biblicd, 19 junii 191 1 e^ 26 junii 1912.

AJmkoMii (MidlhMilTva l^ct^^xtu^^

OWUwiA- ^UOMWL dUAjjjtJVU^ ViO^ IfXVuMijL

TviotHb ■CuAM aA^JfYijMicMtihrum) ^ciufm,5c_

A

Bfi FtELlGlONiS GHRISTIAKA 35 requiritur ut sint i) genuitii, 2) integri ^2\.^x\ substantialiter, 3) et revera historici^.

1° De Genuinitate Evangeliorum.