Nn. 882–946

Multi Luthera7ti et CalvinistcE^ etiam hodierni, cum admittant voluntatem nostram esse rem inanimem,trunco similem vel statuae vita carenti, ita ut liberum arbitrium sit figmentum in rebus et titulus sine re^ logice inferunt : a) hominem non esse liberum sub gratia efficaci, b) nuliam esse gratiam vere et mere sufficientem. Quos errores, modo tamen 6\^x%o^ AoQtxi. JaJisenistcE^ dum contendunt hominem prasdominante seu vicftrici dele6latione, quae est modo ca^lestis seu gratia, modo terrena seu concupiscentia, necessario moveri, et exinde gratiam sufficientem esse nocivam, ciim sit occasio peccandi. Duplex igitur erit propositio contra hunc duplicem errorem.
Thesis I^ : Gratia efficax non est necessitans, sed homo remanei liher a necessitate etiam suh i^ifluxu gi^atice efficacis,

De fide est ex Trident,^ : '* Si quis dixerit liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum nihil cooperari

assentiendo Deo excitanti atque vocanti, quo ad obtinendam justificationis gratiam se disponat ac praeparet, neque posse dissenfire, si velit, sed veluti inanime quoddam nihil omnino agere, mereque passive se habere, A. S. "

Frob. A) Script. a) De se ipso dicit S. Paulus^: '* Gratia autem Dei sum id quod sum, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed abundantius iliis omnibus laboravi^ non ego (solus) autem, sed gratia Dei mecum ". Hic certo agitur de gratia efficaci, cum vacua non fuerit; atqui sub influxu hujus gratiae, Paulus libere laboravit^ ciim ex contextu ^constet laborem istum mercedem mereri : " Unusquisque... propriam mercedem accipiet secundum suum laborem. '' b) Dicitur de justo qui salvatur ac proinde gratiam efficacem obtinuits : " Erit illi gloria aeterna, qui potuit transgredi et non est trangressus, facere mala et non fecit ".

B) Tradits a) Fatetur Calvinus^ Patres ipsi contrarios esse. b) Revera S, Augusti^ius^ quem adversarii perhibent ut libertatis negatorem, multoties affirmat hanc manere sub influxu gratiae : ** Ipsum velle credere Deus operatur in homine... consentire autem vocationi Dei vel ab ea dissentire, sicut dixi, proprise voluntatis est^ ". Prseterea integrum scripsit tradlatum De gratid et libero arbitrio^ in quo demonstrat hominem hberum manere sub gratia, et posse vitare peccatum, si vuU, ideoque vere mereri vitam aeternam.

C) Rat. theol. a) Est sapientiae divinae ut entia gubernet et moveat secundum uniuscujusque naturam; naturae autem hominis est libere agere; ergo a Deo per gratiam ita homo movetur ut hbere agat*^. b) Gratia naturam, nedum destruat, e contra perficit, nobisque conceditur ut supernaturale praemium mereri valeamus ; atqui si gratia hbertatem tolleret, naturalem hominis facultatem perimeret merendique potestatem auferret.

Thesis II^ : Datur in prcesenti statu gratia vere et relative sufficiens^ quce scilicet potentiam agendi a^us

5 De spiritu et litterd, 60. — Si alibi inveniuntur dubii« expressiones, ex clarioribus elucidari debent. Cf. Tixeront, Hist. des dogmes, II, 491-496.

supemaiurales vere conferl, et ex nostrd cidpd suo caret effe^u.

De fide est; damnata est enim ut hceretica sequens Jansenii propositio : " Aliqua Dei praecepta hominibus justis volentibus et conantibus, s-^cundum praesentes quas habent vires, sunt impossibiha : deest quoque ilHs gratia, qua possibiHa fiant ". Ergo hominibus justis datur gratia sufficiens ad praecepta adimplenda, ita ut violatio horum praeceptorum sit imputabiUs. Item damnata est ut hceretica haec propositio : *' Interiori gratiae in statu naturae lapsae nunquam resistituri ". Ergo absolute (sive justis, sive peccatoribus) dantur gratiae quae redduntur inutiles culpa hominum, et exinde de se vere sufficientes.

A) Hanc veritatem illustrat Isaias^ comparatione vineae, quae, etsi a Domino soUicite plantata et exculta, loco uvarum, produxit labruscas. Nec minus cogentia sunt Christi verba^ : *- Jerusalem, Jerusalem,... quoties volui congregare fiUos tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti'\ Quibus verbis satis clareconstat esse gratias quibus sincere Deus vtdt homines salvare (quoties volui), et exinde relate ad personas et circumstantias vere sufficientes, quae tamen bono exitu carent, propter malam voluntatem hominum (et noluisti).

B) Ceterum, si Deus non daret iis qui salutem non consequtmtur, gratias vere sufficientes, eorum salutem sincere non vellet.

§ II. Theologorum opiniones de essentia gratiae actualis.

Hic agitur de gratia a6luah proprie di6la, nempe de gratia i^tternd illuminationis et inspirationis.

i'' Omnes quidem fatentur gratiam aclualem consistere non solum in auxiho morali^ quo vocamur, allicimur et trahimur ad bonum supernaturale, sed etiam in auxiho physico quo capaces reddimur a6lus sahitares eHciendi. Ciim enim physice impotentes simus a6lus proprie supernaturales propriis viribus eHciendi, haec

434 ' CAPXJT 1, impotentia vinci nequit nisi vivium />//j'su'anim additione, quocumque modo id explicatur.

Sed controvertitur inter Thomistas et Molinistas utrum in homine carente omni habitu supernaturali infuso, hujusmodi auxib'um dire6le agat \x\ facultates nostras, ope entitatis transeuntis, an direfte in a^iis nostros, extrinsece concurrendo simul cum facultatibus nostris ad produftionem a6liis salutaris.

A) Juxta MoHnistas^ gratia acflualis est ipsa a^io iiostfa vitalis direcfle elevata a Deo ut sit supernaturalis. Siquidem gratia vocatur piilsatio^ excitatio^ etc ; quando autem pulsatur vel excitatur intelleclus aut voluntas, producitur in nobis quaedam cognitio aut volitio, id est adlio vitalis; ergo gratia acftualis proprie consistit in hac vitali adlione, quin necesse sit recurrere ad entitatem quamdam transeuntem.

B) Juxta ThojnistaSy gratia acflualis non est ipsa acflio vita- Hs inteliecflus aut voluntatis, sed qua^dam entitas realis et supernaturalis, transeu?iter a Deo immissa, qiia intrinsece facultates nostrae excitantur, moventur et simul elevantur ad agendum. Etenim gratia dicitur pulsatio^ excitatiOy vocatio^ ta5lus; atqui pulsatio, excitatio, etc. non efficiuntur ab eo qui pulsatur vel excitatur, sed solum a pulsante vel excitante; ergo gratia non est ac\us vitalis, sed aliquid a6lum vitalem praecedens.

2° Omnes theologi admittunt triplicem differentiani inter gratiam operantem et cooperantem ; i) prior existere potest sine posteriore, dum posterior nunquam sine priore datur; 2) prior non necessario trahit opus salutare et dehberatum, posterior autem importat cooperationem deHberatam voluntatis; 3) prior ex se est solum sufficiens, quia gratiae excitanti voluntas resistere potest; posterior verb est efficax, quia non datur nisi ad adjuvandum consensum.
Controvertitur autem num gratia excitans ab adjuvante entitative distinguatur. i) Negant MolinistcB : gratia eadem entitative^ quatenus consensum nostrum antecedit, est operans seu excitans; quatenus vero efficit nobiscum consensum, est adjuvans seu cooperans; sicut acflus indeliberati somniantium convertuntur in a6lus deliberatos, si libere post evigilationem retineantur. 2) Afftrmant ThomistcB^ quia motio divina necessario attemperari debet indoli motus seu a6lCis : unde motio ad a6lum indeliberatum non est eadem entitative ac motio ad a6lum deUberatum.

DE GRATIA ACTUALI. 435

Objiciunt ver6 MoJinistcB in h^c explicatione resistentiam gratise excitanti esse 7tecessariam sine grati^ adjuvante tho mistica, item obtemperafitiam gratise excitanti esse necessariam cum gratia adjuvante thomistica, et exinde hominem non esse liberum in acflu salutari. Quomodo respondeant ThotnistcB^ infra exponimus, n. 893.

§ III. Theologorum systemata de concordia libertatis cum gratia.

Quaestio est quomodo libertas nostra cum gratiae efficacitate infallibiliter praevisa conciliari possit.

Multa hac de re prodiere systemata, quorum praecipua sunt Molinismus cui affinis est Congruis??ius^ et Thomismus cui affinis est Augustinianis??ius,

1° MOLINISMUS ET CONGRUISMUS.

A) Molinismus exponitur : Gratia sufficiens non differt intrinsece a gratia efficaci, sed solum extrinsece : eadem enim gratia poiest esse sufficiens vel efficax : est mere sufficiens, si voluntas humana ei resi^tit; erit autem efficax, si voluntas eidem consentiat. Attamen, quando Deus dat Petro gratiam Y quam praevidet fore efficacem, haec est certe majus beneficium quam gratia Z quam prsevidet mere sufficientem fore '.

B) Congruis?nus exponitur. Gratia sufficiens ab efficaci differt in eo quod efficax seu congrua ita accommodatur hominis ingenio et circumstantiis loci et temporis, ut voluntas certo et .d.mtx\libere consentiat, — d^m sufficiens non tam perfe6te accommodatur, ita ut voluntas de fa6lo, sed libere, ei resistat. Ita Suarez, Bellarminus, Vasquez.

C) Argumenta pro utroque systemate :

a) In Scripturd videmus : i) Christum increpantem Judaeos, eo quod non egerint paenitentiam sub influxu gratiae quae convertisset Tyrios^; 2) S. Paulum exhortantem Corin-

Dodlrinam de gralia efficaci communiter propugnatam a Societate Jesu sic contrahit Tepe, n. 188 : " Gratia efficax est : a) natura sua repudiabilis; b) efficax efficacia virtutis ex se ipsa; c} efficax efficaciA connexionis secundario ex consensu; d) efficax efficacia infallibilitatis ex scienti^ medi^; e) non semper entitative melior quam sufficiens; f) semper tamen moraliter melior quam sufficiens ".

436 GAPUT I. — DE GRATIA AGTUALI. / thios ne in vaciium gratiam 7'ecipiant ^ : quod supponlt eamdem gratiam posse esse vacuam seu mere suffi.ienteui vel efficacem. b) Trident. declarat voluntatem nostram posse dissentire, si velit, etiam sub influxu gratiae efficacis ^ c) Rat. theol. : Siquidem systema molinisticum : i) salvat bumanam libertatem quam non impedit praevisio divina consensus, impediret vero motio divina ad consensum; 2) salvat efficacitatem grati^, quia gratia a Deo misericorditer data praecise quia praevidetur bominem taH auxibo consensurum esse, est sufficienter de se et in adu primo efficax.

• 2° THOiVIISMUS ET AUGUSTINIANISMUS.

A) Thomisnnis exponitiir. a) Gratia sufficieiis intrinsece differt a gratia efficaci : prior dat solum potentiam proximam agendi; posterior movet et appHcat potentiam ad a6lum; seu brevius : prior dat posse, posterior dat agere. b) Unde, ut de fa6lo bonum agamus, praeter gratiam sufficientem, requiritur gratia efficax, qu?e omnibus offertur, et illis datur qui non interponunt impedinientum. c) Gratia efficax vocatur etiam prcemotio physica^ quia : i) ordine logico a6lionem nostram prsevenit, 2) et ea nos Deus movet non moraUter tantum suasione, sed pbysice reab aftione. d) Praemotio pbysica non destruit ebgendi facultatem seu libertatem, quia bbertati conternperatur, imo et essentiabter postulatur a bbertate creata ut in suam operationem debito morlo exeat. Ita Dominicani fere omnes, Salfnanticenses^ non pauci Scotisice, et alii.

B) Augusiinianorum systema. Augustiniani thomismum emolbunt, prcEinotionem nioralem praemotioni pbysicse substituendo. Juxta illos, gratia est sufficiens^ quando nobis conceditur gradus dele61:ationis cselestis quo concupiscentiam vincere possumus; gratia est efficax^ quando deledlatio caelestis tanta est ut certo et infabibibter, non tamen ?iecessario^ concupiscentia, vincatur. Distinguuniur ergo Augustiniani a Jansenistis qui dicunt banc dele6^ tionem esse necessitantem.

894, C) Argumenta pro utroque systemate :

a) Juxta Scripiuram : i) homo nihil habet ex quo gloriari possit : '* Quid autem habes quod non accepisti?^ '' atqui si

DE GRATIA H ABITUALI SEU JUSTIFIC. 437 gratiae efficacitas ex consensu oriretur, homo aliquid haberet ex quo gloriari posset. 2) " Deus operatur in nobis velle et perficere * ". b) Juxta S. Aii^^t-istiiiiim'', *' certuni est nos velle cum volumus, sed ille (Deus) facit ut velimus bonum... ille facit ut faciamus, praebendo vires efficacissimas voluntati '\ c) Praeterea, a6\io sequitur esse; sed est de essentia cujuslibet eiitis creati ut procedat et quidem immediate et ex integro a divina causalitate; ergo est de essentia omnis a^ionis creatae, sive naturalis sive supernaturalis, sive necessariae sive hbera?, quod procedat a Deo immediate et ex integro 3. Quomodo autem a6lio nostra possit simul ex nobis hbere procedere et ex moiione, seu recftiiis, prasmotione divina, hoc fugit intelledlus nostri imbecillitatem; sed difficultas explicandi naturam alicujus rei non est ratio rejiciendi hujus rei existe^itiain ahunde probatam.

. Conclusio. In praxi, non licet sententiam Jesuitarum condemnare ut pelagianam, nec Thomistarum opinionem ut jansenianam. Siquidem, ut ait Paulus V imponens finem Congregationibus de Auxiliis : " Jesuitre discrepant a Pelagianis qui initium sahitis posuerunt fieri a nobis, iUi vero tenent omnino contrarium... Sententia Patrum Praedicatorum plurimum differt a Calvino; dicunt enim Praedicatores gratiam non destruere, sed perficere hberum arbitrium, et eam vim habere ut homo operetur juxta modum suum, i. e. libere ". — Igitur, in re tam difificih, quisque Jibere sententiam ampledlatur quam dogmati catholice magis consentaneam putai, quin tamcn oppositam theologita censura inurat.

CAPUT II. De gratia habituali seu justificante.

Gratia a6lualis ordinatur ad gratiam habitualem^ qnae vocatur etiam sanH^ificans^ quatenus nos san6los efficit, Qi Justificans^ praecipue quando primum infunditur,

3 Brevius : esse est objedlum proprium et specificurn Prinii Esse : ere^o omne esse (sive essentiae, sive existentice, sive operalionis) a Deo procedit; ergo et esse consensiis nostri liberi; ergo consensus noster non reddit de fadlo gratiam efTficacem, sed efficacia gratiae consensum nostrum nobiscum causat.

quia nos ex injustis justos facit. Justificatio enim aSlive sumpta est operatio Dei qud hominem justum declarat et facit; justificatio passive sumpta, est translatio a statu peccati mortalis in statum justitice seu gratice\ duplex igitur elementum comple6litur, unum negativum, scilicet mortalium peccatorum remissionem, alterum positivum, scilicet gratiae habitualis infusionem.

Tria declarabimus : i° natura^n justificationis seu gratiae justificantis; 2° ejus adeptionem^ exponendo quaenam sint dispositiones ad justificationem t]\^q\itproprietates; 3° ejus essentiam^ qualis a theologis expolita fuit,

Art. I. De natura justificationis seu de

EXISTENTIA GRATI.E HABITUALIS IN JUSTIS.

Protestantes contendunt justificationem consistere in sola imputatione justitiae Christi, qua peccata non tolluntur sed raduntur tantum aut teguntur propter merita Christi nobis imputata; non autem in spirituali renoyatione per gratiam animae inhaerentem. Contra quos veram naturam justificationis declarabimus, 1° ostendendo gratiam vere infundi, vi cujus omnia peccata delentur animaque san6lificatur, 2° efi*e6lus hujus gratiae describendo.
Thesis P -. Justificatio non consistit i7t extrinsecd imputatione /neritorum Christi^ sed in infusione gratice sanHificantis intrinsece et permanenter animce inhcerentis qud peccata vere delentur. De rnJe est ex Trident. : *' Si quis dixerit homines justificari vel sola imputatione justitiae Christi, vel sola peccatorum remissione, exclusa gratid et caritate, quae in cordibus eorum per Spiritum sandum diffundatur atque illis inhcereat, aut etiam gratiam, qua jusiificamur, esse tantum favorem Dei^ A. S. ^ ". " Si quis per Jesu Christi gratiam... asserit non tolli totum id quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi, aut non imputari, A. S. =^ ".
Declaratur. Concilium declarat duo : a) nos justificari proprie per gratiam, non transitoriam quidem, sed inhceren-

' Sess. VI, can. 11, Denz.-Bann., 821 (703). * Sess. V, can. 5, Denz.-Bann., 792 (674).

te7n animae, ideoque ex se permanentem, quae difTfunditur per Spiritum San6\um nosque vere justos et Deo acceptos reddit, b) per hujusmodi graiiam omnino tolli quidquid rationem peccati habet, proindeque maculam et reatum peccati.

Probatur : A) Script. ^ a) Quoad gratiam : i ) jam in Synopticis ha^c dodlrina implicite continetur, ubi dicitur Deum esse patreni nostruin et in anima justi habitare : *' Regnum Dei intra vos est^ "; hic enim agitur de intima et amicali habitatione Dei in anima, vi cujus Deus tanquam patrem se habet erga nos, quae supponit habitualem relationem supernaturalis ordinis inter Deum et justum. 2) Sed res magis explicite declaratur a S, Paulo in multis locis, v. g.: " Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sandtum qui datus est nobis^ "; " Salvos nos fecit per lavacrum 7-eoc?ieratio?zis, et renovationis Spiritus san6li, quem effudit in nos^ "...: quibus verbis nihil expressius dici potest ad significandum justitiam qua justi constituimur esse nobis intrinsecam et realem. Siquidem effusione aliquid effunditur, renovatione novitas tribuitur, regeneratione nova vita communicatur. Ha^c autem vita est ordinis divini, cum vocetur ipsins Sa7idi Spiritus effusio^ et ea efficiamury?/// Dei adoptivi et hceredes vitce ceternce.
b) Quoad reffiissioneni peccatorum, lucide asseritur i) peccata vere deleri ^tx justificationem : '' Psenitemini igitur et convertimini ut deleantur peccata vestra 5 "; 2) peccata remitti aut tolli : " Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua^''; " Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi7 "; 3) peccatores per justificationem lavari^ ??iundari, dealbari^.

8 Isai., I, i6-i8; Fs. L, 9; Apoc, I, 5; I Joaii., I, 7. Dicit igitur merito Bellakminus, De justtjicatione, 1. I, c. 6, n. 6. " Scriptura siquidem utitur omni genere vocabiilorum, quae excogitari poterant ad veram peccati remissionem significandam, ut si quis de industri^ quaerat vocabula quibus perspicue declaret peccatum vere tolli et aboleri, non posse aliquod reperire quod ipsa Scriptura divina non occupaverit ",

B) Tradit. a) Per tria priora scecula, Patres, duni baptismi effecftus describunt, justificationis naturam haud obscure declarant, asserentes non solum peccata vere remitti ', sed etiam christianos renovari in novitatem Christi, ita ut sint Christiferi et deiferi, iterum ab integro creari secundum imaginem et similitudinem Dei, filios Dei adoptivos effici, templum Dei, participes Spiritus Sandli^ : quae quidem omnia jam substantialiter thesim nostram continent.

b) A quarto ad undecitmim scbc, jam magis expHcite Patres, praesertim grasci, gratiam praebent ut animae instaurationem per divinam similitudinem animae impressam, qiia divinas efficimur consortes naturae, ad dignitatem supra naturam evecli per regenerationem in Spiritu,participes Dei per Spiritum,Deo assimilati et deificati^; quae quidem simul sumpta explicari nequeunt nisi admittatur quaedam infusio supernaturaHs habitus animae inhserentis.

903» c) A scec. duodecimo ad sextic?n decimtmt^ praeeunte .b'. Thomd, fit synthesis theologica : docet AngeHcus Do<flor remissionem peccatorum non fieri sine gratia animse inhaerente, quae est habituale donum animae infusum, a virtutibus distin(flum, in essentia anim^e sicut in subje6lo residens. — Postea, contra Protestantes, Betlarminus expHcite disserit de gratia habituaH prout ab a6luaH distindla, et de justificatione interna per infusionem aHcujus supernaturaHs habitiis permanentis. Quam notionem expoHunt sequioris asvi theologi.

C) Ratio convenientiain hujus dodlrinae ostendit. Inest enim homini intimum ac permanens desiderium Deum attingendi, Ei ex toto corde adhaerendi, et in Eo perpetuo quiescendi : " Fecisti nos ad te, Deus, et inquietum est cor nostrum donec requiescat in te ''. Atqui tale desiderium sane non impletur mera fi(5lione juridica qua reputamur justi dum intrinseceremanemus peccato inquinati; sed optime, imo et supra omnem nostram cogitationem ac aspirationem naturalem "*, satiatur infusione divinae gratiae, qua Deo ita intime conjungimur, ut ejus amici et fiHi vere nominemur et simus,

1 Notentur hoec S. JUSTINI verba {Dial. cum Tryphoue, 141) ubi jani confutatur Protestantium error : " Si peccatorum eum pseniteat, peccatorum a Deo accipit remissionem, sed non, sicut vosmetipsos decipitis et alii quidam in hoc vobis similes qui dicunt, etsi peccatores sint, modo Deum noverint, non imputare illis Dotuinum peccatnm ". Journel, 146.

2 Patrum testimonia, quorum d(j(5trinam contrahimus, invenies ap. JOURNEL, nn. 32, 36, 40, 146, 219, 251, 253, 407, 412, 449, 564.

3 Cf. JouRMEL, nn. loii, T144, 1216, 1228, 1283, 1468, 2106, 2107, 2109, 2115, 2193, 2286.

ac prorsus deleantur peccata quae huic perfecflae unioni obstabant

CoroUarium. Eo ipso quod justificatione deleantur peccaia quoad culpaui, delentur et quoad poenam aeternani ipsis debitam : repugnat enim hominem esse simul Dei amicum et damnationi obnoxium. Sed remanere potest ahqua temporalis poena exsolvenda.
Thesis II^ : Gratia justificans nos efficit Dei amicos, etfilios adoptivos, necnon divince, consortes 7iaturce.

1° Gratia san/Iifica?is seu justificans nos reddit Deo gratos ejusque amicos. Certum est.

Etenim qui habent gratiam san6lificantem non solum gaudent benevolentia ccmmuni qua Deus omnes suas creaturas prosequitur, sed etiam ejus vera amicitia. Siquidem : a) dihgunt Deum, nam gratia san6lificans nunquam separatur a caritate qua dih'gimus Deum amore benevolentiiv; b) a Deo redarnantur, cum scriptum sit : *' Si quis dihgit me, sermonem meum servabit, et Pater meus dihget eum ' ": c) cum hac mutua diledlione adest communicatio ahcujus boni, naturae scihcet divinae omniumque donorum gratiae quibus similes Deo efficimurj et cum eo intima ac stupenda famiharitate conversantes : " Si quis dihgit me,... Pater meus dihget eum, et ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus ". Unde ait Tridentinum : '' Sic ergo justificati, et amici Dei ac domestici fa6ti, euntes de virtute in virtutem, renovantur^".

907« 2° Gratia justificans filios Dei adoptivos ejusque hceredes nos efiicit. Certum est : A) ex Scripturd quce de justis id aperte declarat : '' Videte qualem caritatem dedit nobis Pater, \il filii Dei nominemur et simus^^'; *' Non accepistis spiritum servitutis..., sed accepistis spiritum adoptionis filiorum 4 "^ " si autem fihi, et haeredes, hceredes quidem Dei^ cohaeredes autem Christi^ ^\

B) Traditione : Concil. Trid. asserit nos per justificationem transferri " in statum gratiae et adoptionis fihorum Dei ", et effici " haeredes secundum spem vitae eeternae^ ".

'"* Spss. VI, cnp. 10; cf. cap. 7, Dknz -Bann., 803 (685), 800 (682). 3 / Joau., III, 1. — ^ Rom., VIII, 15-16. —5 A-'^,/,., '1I1, 17. ^ JSess. VI. cap. 4 et 7, Denz.-Bann., 796 (678), 799 (681}.

C) Rcit, theol confirmatur et explicatur. Gratia habituali non tantum reputamur filii Dei sicut apud homines adoptatus adoptantis filius per juris fidlionem censetur, sed insuper mirabiU regeneratione ^ naturam ipsam divinam participamus, ac consequenter quasi ingenitum jus ad Dei haereditatem consequimur.

3° Gratia justificans nos efficit divince naturce consortes, Certum est.

Hoc autem divinse naturae consortium est specialis et supernaturalis Deo assimilatio, longe transcendens naturalem simiUtudinem tum vestigii^ qu3e omnibus creaturis inest, tum imaginis qure menti humanae et angelo imprimitur. Etenim gratiae assimilatione efficimur apti ad Deum immediate intuendum sine ullo medio creato : ** Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est3 "; et jam dicimur " divinae consortes naturae^ ".

Hinc aniraae quam gratia decorat, inest mirabilis pulchritudo : siquidem claritate et gloria divina refulget, quemadmodum purissimi crystalH globus iucet atque resplendet lumine solis; ordo perfe6lus vigere incipit inter facultates, dum inferiores potentiae voluntati^ ratio autem et voluntas Deo subduntur.

ArT. II. DE ADEPTIONE GRATI^E JUSTIFICANTIif.

Exposita natura gratiae justificantis, inquirimus : 1° quaenam dispositiones requirantur ad eam consequendam; 2° qusenam sint ejus proprietates : haec duo sunt connexa, ut ex dicendis patebit.

I. De dispositionibus ad justificationem.

Ad justificationem consequendam, homo adultus sese praeparare debet, varios a6lus eliciendo cum auxilio gratise, praecipue vero a6lus fidei, timoris, spei, caritatis, odii peccati, ut fusius exponitur in 7>. de Pceniientia. Hic contra Protestantium errores duplex erit thesis : ■

^ lJoa7t., TII, 9. — ^ S. ThomAS, i^ p., q. 93. — 3 1 Joan ., III, 2. ♦ // Petr., I, 4.

Thesis P \ Solafides adultos peccat(j^es mn justificat^ sed alice dispositiones requirunttir, prcesertim timor, spes^ initiu?n a??ioris et odium peccati,

De fide est contra Protestantes docentes fidem esse solam conditionem ad justificationem requisitam, eo quod homo, spiritualiter per peccatum mortuus, nihil agere potest ad resurgendum. — Jrident. rem ita definit^ : "Si quis dixerit sola fide impium justificari, ita ut intelligat nihil ahud requiri quod ad justificationis gratiam consequendam cooperetur, et nulla ex parte necesse esse eum suae voluntatis motu praeparari atque disponi, A. S. '^

Prob. A) Script, a) Dicit S.Jacobus^ : " Ex <?/^^r/'^^/^ justificatur homo, et non ex fide tantum... fides sine operibus mortua est ". Qu3e verba tam clara sunt ut Lutherus, ad ea amovenda, epistolae authenticitatem negaverit, et ad S. Paulum appellaverit. Sed frustra, nam Apostolus scribit3 : ^' In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium, sed fides quce per caritatem operatur ^\ b) Aliunde Scriptura distindle enumerat dispositiones requisitas ad justificationem : fidem sciHcet, ut ex textibus mox allatis apparet; timorem^., spem^. pcenitentiam ^, dilenionem 7.
B) FaJione : a) Ex theoria Protestantium log^ce infertur non esse paenitendum, bona opera neghgenda esse, concupiscentia^ habenas laxandas; has autem sequelas admisit Lutherus, respuunt vero plerique hodierni Protestantes, docentes veram fidem non esse sine caritate, paenitentia aliisque virtutibus, etsi proprie fidei justificatio tribuenda sit. b) Justificatio impii est quidam motus quo mens humana a Deo movetur a statu peccati in statum justitiae. Sed Deus gubernat et movet omnia stcundum modum uniuscujusque. Et ideo in eo qui habet usum hberi arbitrii non fit justificatio seu conversio ad Deum nisi motu hberi arbitrii. Prima autem conversio ad Deum est per fidem; sed motus fidei non est perfedlus nisi per tinioremy spem^ caritatem; et, ci^mi ad eamdem virtu-

^ Sess. VI, can. 9; cfr. cap. 6, ubi do6lrina fusius exponitur. Cfr. Denz.-Bann., 819 (701), 798 (680).

11, 24-26. — 3 Galat., V, 6; cf, / Cor., XIII, 2. — 4 Eccl?., l, 28. 5 Prov., XXVIII, 25. — ^ Li^c, XIII. 3; cf. A<ff., III, 19. 7 / Joan., III, 14; cf. Luc, VII, 47; Galat., V, 6.

tem pertineat prosequi unum oppositorum et refugere aliud, ad caritatem pertinet et diligere Deum et detestari peccata per quae anima separatur a Deo^

915« Thesis IP : Fides ad justificatione^n 7^ei]uisita non est fiducia qud quis credit peccata sibi esse co?tdo7iata^ sed si4pernaturalis assensus omnibus veritatibus a Deo revelatis.

Ue fide est contia plerosque Protestantes, ex Concil. Trid.^ : " Si quis dixerit fidem justificantem nihil aliud esse quam fiduciam divinse misericordi?e peccata remittentis propter Christum, A. S '\

Equidem distinguunt Protestantes triplicem fidem : a) fideni historicam^ quas versatur circa facfla in Scriptura relata, ut divinse sunt vindi(fla! et comminationes, etc. ; h) fidem miraculorinn^ qua opera omnipotentiae divinoe naturae vires superantia credimus; c) fidem promissionum, quae iterum duplex est, generalis qua creditur salutem omnibus in Christum credentibus fuisse promissam; speciatis^ qua quis omnino et absolute confidit sibi, per imputatam Christr justitiam, peccata fuisse condonata. — Haec autem ultima fidei species est, juxta ipsos, fides salvificans seu justificans.

Sed contra hanc theoriam : A) docet Script. fidem justificantern esse fidem veritatum a Deo revelatarum ; Christus enim Apostolis dixit^ : " Euntes in mun.dum universum, pr^dicate Evangelium omni creaturae; qui crediderit... salvuserit".

B) Aliunde, nullibi revelatur in Scriptura, et exinde \ non potest credi talis vel talis hominis peccata esse condonata.

II. De proprietatibiis gratice jiistifi.cantis.

Lutherani et Calvinistae contendunt : a) hominem justificari fide qua credit se esse justificatum, et exinde hac fide cujus est conscius, certum esse de sua justificatione; b) gratiam justificantem esse in omnibus sequalem nec posse crescere, cum nihil aHud sit nisi justitia Christi nobis imputata. c) Addunt Calvinistae

fidem et gratiam semel acceptas non posse amitti, quia Deiis, juxta ipsos, solos eleftos regenerat. Contra quos errores statuimus incertitiidinc/n^ incequalitatem et amissibilitatem justificationis.

Thesis I^ : Memo potest^ absque speciali revelatio7ie^ certus esse certitudine fidei vel scientice se esse justificatum; potest vero a/iqicis id scire certitudine morali late sujnpta,

A) Nemi^tem posse esse certum certitudine fidei certum est ex Trident. ' in quo legimus : *' Quilibet, dum seipsum suamque propriam infirmitatem et indispositicnem respicit, de sua gratia formidare et timere potest; cum nullus scire valeat certitudine fidei, cui non potest subesse falsum, segratiam Dei esse consecutum^ ".

Probatur : a) Script. in qua Sapiens quaerit : ** Quis potest dicere : Mundun est cor meum; purus sum a peccato^?'' ac si diceret : nullus;quod confirmatur testimonio S. Pauli^ : *' Nihil... mihi conscius sum, sed non in hoc justificatus sum; qui autem judicat me, Dominus est ".

b) Tradit.: '' Quantalibet enim justitia sit praeditus homo, cogitare debet ne aliquid iu illo, quod ipse non videt, inveniatur esse culpandum"* ".

c) Rat : i) quoad certitudinem fidei : nullibi revelatum est hunc aut illum esse justificatum; 2) quoad certitudinem scientice : non absolute constat hunc aut illum hominem omnes conditiones adimplevisse ad justificationem requisitas; et aliunde nihil in nobis cum absoluta certitudine experimur a gratia procedens aut cum ea exclusive connexum.

B) Potest tamen conjici, et quidem aliquando cum morali certitudine, aliquem esse in gratia : a) ex testimonio conscientiae^; b). ex amore erga Deum sincero qui exercetur orationibus fervidis, soUicita fuga peccati, zelo animarum; c) contemptu mundi et praxi mortificationis^; d) solida devotione erga B. Virginem.
Thesis IP : Gratia justificationis est incEqualis in diversis justis^ et in eodem justo crescere potest.

De fide est ex Trident.^ : " Justitiam in nobis recipientes unusquisque suani secundum mensuram, quam Spiritus Sandtus partitur singulis prout vult et secundum propriani cujusque dispositionem et cooperationem... Si quis dixerit justitiam acceptam non conservari atque etiam augeri... per bona opera, A. S. "

Probatur : A) Script, a) Juxta S, Paulum ^, " unicuique nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi " : quod satis indicat unicuique dari talem mensuram gratiae et exinde diversis diversam. b) In Apocalypsi expresse declaratur justum in justitia crescere posse : ** Qui juslus est justificetur adhuc, et qui san6lus est sandlificetur adhuc^ ^\

B) Raiione: ex parte quidem finis gratia non potest esse major aut minor, cum secundum sui rationem, et exinde semper, conjungat hominem summo bono, quod est Deus; sed ex parte subjefti^ gratia suscipit magis et minus, cum magis ac magis eam participare, ea imbui et deificari homo possit. Cujus diversitatis aliqua ratio est prasparatio animae, prima vero ratio est sapientia Dei ^* qui diversimode suae gratise dona dispensat ad hoc quod ex diversis gradibus pulchritudo et perfedlio Ecclesiae consurgat, sicut etiam diversos gradus rerum instituit ut esset universum perfecflum^ ".

Thesis III^ : Gratia justificationis est amissibilis et de fa^o amittitur per quodlibet peccatum mortale,

. A) Gratiam amitti per peccatum mortale, a) constat Script. : *' Justus non poterit vivere in justitia sua in quacumque die peccaverit 5 ". Unde monet Christus : " Vigilate et orate ut non intretis in tentationem^ "; et Apostolus : '' Qui se ex stimat stare, videat ne cadat7 ". b) Ratio est : i) quia gratia nos conjungit cum Deo et per seipsam et per caritatem quae ab ea resultat; peccatum vero mortale nos a Deo separat : unde gratia et peccatum, utpote opposita, sunt incompossibilia;

I Sess. VI, cap. 7, can. 24, Denz.-Bann., 799 (681), 834 (716). 3 Rphes., IV, 7; cf. Mafih., XXV, 15-20.

4 la 2a, q. 112, a. 4. —^Ezech:, XXXIII, 12-13. 6 Maith., XXVI, 41. ~ 7 / Cor., X, 12.

quia gratia et caritas dependent sane ex a6lione Dei infundentis, sed simul ex acceptatione animae perseverante : unde, c^m anima per peccatum respuat gratiam et amicitiam Dei, eo ipso cessat Deus hanc influere, sicut lumen solis cessat in aere per hoc quod aliquod obstacuhirn interponitur ^

B) Quod autem gratia possit a^iiitti^ venit ex eo quod regulariter, intra spatium probationis, non tam perfe6le subdat animam ut liberum arbitrium sit immobiliter in bono fixum. Unde definivit Trident. ^ .• '* Si quis hominem semel justificatum dixerit amplius peccare non posse, neque gratiam amittere, atque ideo eum qui labitur et peccat, nunquam vere fuisse justiiicatum, A. S. "

Art. III. Theologica EXPOLITIO DOCTRIN/E

DE GRATLE ESSENTIA.

Scriptura et Concilia gratiae intrinsecam naturam non definierunt; sed ex iis qu^e circa ejus proprietates et effedus declararunt, Patres et Theologi ejus essentiam inferre nisi sunt.

Animadvertunt imprimis gratiam duplici elemento constare, nempe inhabitatione Spiritus SanHi seu totius Trinitatis in anima (haec est gratia increata)^ et qualitate supernaturali (gratia creata) qua Spiritus animam adornat eamque reddit divinae consortem naturae. Graeci prius elementum praecipue exposuerunt, Latini autem posterius. Utrumque vero consociari debet, juxta omnes, ut ^ratiae integer conceptus habeatur; nam, ut ait S. Tho/nas, " gratia causatur in homine ex praesentia Divinitatis sicut lumen in aere ex praesentia solis ''; seu, ahis verbis, Spiritus Sandtus (gratia increata) est causa efificiens gratiae san6iificantis (gratiae creatae), eam creando, conservando et augendo. De utraque igitur dicemus.

§ I. De gratia increata seu cie inhabitatione Spiritus S. in anima justl.

Jam diximus in Tr. de Deo Trino, n. 563, totam Trinitatem in anima justi inhabitare sicut in templo, et j2. — ? Sess. VI, can, 23, 27.

hanc inhabitationem specialiier tribui Spiritui San(5lo, quia est opus san6lificationis. Quod quidem hic fusius explicare oportet.

1° Secundum Scripturam^ Spiritus San6lus : a) nobis datur ut donum a caritate ideoque a gratia creata distinctum : " Caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritwn S. qui datus est nobis^ '^; ibi enim distinguitur caritas a Spiritu qui eam diffundit, sicut donum a donatore; b) habitat in 7tobis sicut in templo, ideoquc nobiscum init communionem intimam et societatem permanentem,quatenus nempeZ^^^ consecramur tanquam speciale et sacrum habitaculum : " Ad eum veniemus et mansionem^apud eum faciemus... Templum Dei sanctum est, quod estis vos^ ''; c) dicitur signaculum quo signati sumus et pignus gloriae coelestis quae nobis promittitur : " Credentes signati estis Spiritu promissionis sanclo... NoHte contristare Spiritum San6lum Dei, in quo signati estis in diem redemptionis^ ".

2° Patres hanc intimam unionem inter animam justi et Spiritum San6lum describunt et variis comparationibus illustrant.

a) Inter Grcecos^ 5. Basilius declarat hanc unionem in eo sitam esse quod Spiritns S , habitans in nobis, nos spirituales reddit et conformes imaginis FiHi Dei^; S. Cyrillus Alex. docet Spiritum S. non solum gratia sua et operatione nobiscum esse, sed eum ipsum intime nobis uniri : " Templa enim sumus vere existentis et subsistentis Spiritus; vocati autem sumus propter ipsum dii, quatenus divin?e et ineffabilis naturae consortes sumus per conjun^lionem ad ipsum^ '\ b) Inter Latinos^ S. Anibrosius, exponens verba S. PauH " Caritas Dei diffusa est, etc. ", asserit Spiritum San6lum nobis dari primum in baptismo, deinde in confirmatione, ut splendorem atque imaginem ejus et gratiam tenere possimus^; S. Augustinus non sokmi ipse docet, sed testatur et Patres magno consensu prasdicare Deum seipsum donum justis dare^

3° Theologi hanc inhabitationem accuratius exponere conantur. A) Spiritus San6lus manet in anima justi non solum ratione immensitatis divinae, sed novo

plane modo, sicut cognitum est in cognoscente et amatum in amante, ita ut eum vere possideamus eoque ut amico fruamur; ibi commoratur ,2in(\u2improtecIor specialis^ ut animam sibi cbnformet, suas saniiitatis consortem reddat et in amore divino conservet, imo et crescere faciat.

B) Hsec inhabitatio omnino distinguitur ab unione hypostaticd^ ciim justus suam personalitatem retineat; et ab unione quas existit inter corpus et animam, cum Spiritus et anima remaneant substantiae prorsus distindtae. Attamen ad utramque unionem quadamtenus accedit, ait Hurter ^ ; '* Sicut enim ratione unionis hypostaticae filius hominis est Filius Dei naturalis et verus Deus : ita ratione hujus unionis filius Adae redditur (saltem secundum plures) plene filius Dei adoptivus atque consors divinae naturae; et sicut ratione unionis animse cum corpore corpus vivit vitam animalem, ita ratione inhabitantis Spirit^s San6li justi vivunt vitam spiritualem ".

Est igitur unio accidentalis et non substaniiahs, Jiioralis et aliqico sensu physica, Siquidem est realis et viutua^ quatenus Spiritus Sandlus, prsesens non solum per operationem, sed etiam per substantiam, vitam supernaturalem causat in anima, et anima omnino pendet a Spiritu San6lo quoad eamdem vitam. Animadvertendum est tamen hujusmodi unione Spiritum S. nullam mutationem pati, sed totam mutationem se habere ex parte .animae. Haec unio est progressiva, eo sensu quod fit intimior quoties justus altiorem gratiae gradum accipit : tunc enim Spiritus magis ac magis animae illabitur, eam pervadit, novisque beneficiis donat, ut videre est in vita Sandlorum.

C) Spiritus in anima habitans eam san6lificat non ut causa formalis, sed ut causa efficiens et exemplaris, a) Non ut cdiU^2i formalis^ quidquid dixit F. Lombardus ; nam, jiixta Tridentinum, " unica causa formalis (justificationis) est justitia Dei non qud justus est, sed qua nos justos facit ", seu gratia creata; si enim Spiritus S. esset causa formalis nostrae sandlificationis, anima considerari dfeberet tanquam causa materiaHs, cui intrinsece inhaereret Spiri-

' Theol. dogmat. Compenditim, th. CCIV, Scholion. No 672. — 15 tus, et ex his duobus constitueretur aliqua ratione unum ens : quod pantheismum redolet. b) Est autem causa efficiens san6litatis, quatenus eam infundit, conservat et auget; itaque uno eode?nque tempore Spiritus S. et gratia creata animam ingrediuntur; sed logice^ ut ait S. Thomas^ " per prius recipimus Spiritum sandtum quam dona ejus ^ ".

Dici etiam potest causa exemplaris^ quatenus divinam similitudinem animae imprimit, ut infra exponetur, n. 930.

D) Haec specialis unio animae cum Spiritu San6lo est communis tribus divinis personis^ sed per appropriatione^n tribuitur Spiritui San(flo, quia est opus caritatis et sandlitatis. Ita communitercontra quosdam theologos'', qui, distin(flione facfla inter inhabitationem^ quam fatentur esse communem tribus personis, et unionem, hanc proprie convenire Spiritui San6lo putant, innixi prassertim Patribus graecis, qui id docere videntur. Ratio prsecipua hsec est : in divinis omnia sunt communia, ubi non obviat relationisoppositio; atqui non solum inhabitatio, sed etiam unio Dei cum anima per gratiam, potest tribus divinis personis tribui, quin obviet relationis oppositio : hasc enim unio non est proprie operatio personalis Spiritus S., ciim hic non hypostatice, sed solum accidentahter uniatur animae, ex jam dicflis. — Quare merito scripsit Leo XIII : " Haec autem mira cotijuncflio, quae suo nomine inhabitatio diciiur, conditione tantum seu statu ab ea discrepans qua caelites Deus beando comple6litur, tametsi verissime efficitur praesenti totius Trinitatis numine, ad eumveniemus et apud eum fnansionem faciemus^ attamen de Spiritu San6lo tanquam peculiaris praedicatur^ ".

§ II. De gratia creata.

Spiritus San6lus in animam justi infundit vitam spiritualem seu supernaturalem ac deiformem, quae tripKci elemento constat, nempe : 1° gratid habituali creatd, quae est habitus entitativus perficiens essentiam animse; 2° virtutibus infusis^ quae sunt habitus operativi %tM facultates supernaturales^ quibus potentiae naturales ita elevantur ut a6lus deiformes eHcere valeant; 3'' donis Spiritus SanHi^ quae sunt pariter habitus operativi, sed perfe6tiores virtutibus, quibus inclinamur ad prompte obediendum motio-

2 Inter quos Fetavius, Siheeben, Jovene.

nibus Spiritfls S. — Controvertitur quidem inter Thomistas et Scotistas utrum realis an virtualis tantum sit distin6lio inter gratiam^ virtutes et dona; sed quidquid est, haec tria seorsim describenda sunt, quo meHus innotescant.

1° De grati^ habituali. Hsec definiri potest : qualitas supernaturalis^ intrinsece et permanenter animce inhcerenSy per quam divince effici^nur participes naturce.

Dicitur : A) qualitas^ ac proinde non substantia, sed accidens, seu praecisius habitus animam perficiens immediate in ordine essendi, mediate in ordine operandi : vi enim gratiae homo potest divine agere.

B) supernaturalisy seu supra vires et exigentias cujuslibet naturae creatae aut creabilis, ac consequenter divinitus per se infusa.

C) inhcerens intrinsece^ non consistens in extrinseca imputatione sanftitatis Christi, ut contendunt Protestantes, sed in supernaturali dono animae infuso.

D) et permanenter : gratia habituaHs non est transitoria, ut gratia adluaHs, sed in anima manet quamdiu per peccatum non expeUitur. In Scriptura enim dicitur gratia semen Dei quod in nobis manet^^ pignus haereditatis, signum quo signantur credentes^; regeneratio et renovatio^ vi cujus transformamur in iinaginem Dei^; atqui haec omnia non conveniunt nisi quaHtati ex se stabiH. — Praeterea, juxta Trident.^^ gratia etiam parvuHs infunditur, consistit in interiori renovatione qua homo vere justus efficitur et quse animae inhaeret; atqui parvuH sunt incapaces acSluum; ergo gratia consistit in quaHtate permanente.
E) per quam efficimur ** consortes divince naturce ", testante S. Petro^. Haec autem participatio, secundum Traditionem, est : a) non moraHs tantum, sed physica : Spiritus San6lus, juxta S. Cyrillu77i Alex.T^ " transformans in seipsum quodammodo hominum animas, divinam eis simiHtudinem imprimit, et supremae omnium substantiae effigiem insculpit ". Revera gratia describitur ut nova generatio^ nova nativitas^ semen Dei :

7 Injoan., lib. XII.

quae omnia exprimunt non tantum moralem similitudinem per viam imitationis, sed realer^i perfedlionem nos physice efficientem participes vitae divinae.

b) Formalis^ qua scilicet homo habilis fit ad cognoscendum Deum immediate et intuitive sicut Deus seipsum cognoscit : unde hsec participatio non est virtualis tantum, sicut ratio humana est solum participatio virtualis intelligentiae Dei quia immediate ordinatur ad cognoscendum objedlum valde Deo inferius, essentiam scilicet rerum materialium.

C) Accidentalis tamen; id est, divina natura non communicatur nobis substantialiter sicut communicatur Verbo, nec personaliter^ ut in Incarnatione, sed accidentaliter^ eo sensu quod qualitas in anima nostra imprimitur, qua ejus substantia non fit quidem Deus substantiaHter, sed similis Deo, deiformis, deifica; sicut ferrum in fornacem projectum, non fit quidem ignis, sed simile igni, igneum, igniforme^

2° De virtutibus infusis. Simul cum gratii habituali infunduntur in animam justi virtutes quae ordinent et inclinent ad Deum ipsum ut finem supernaturalem ampie(flendum, et magis ac magis prosequendum : naturales enim facuhates, nempe intelle6lus et voluntas quae, absque habitu superindu6lo, sufficienter ordinant ad Deum ut finem naturae proportionatum, impares sunt Deo ut fini supernaturali attingendo.

Unde cum gratia habituali habentur : a) virtutes theologicce^ fides, spes et "caritas, quibus Deum ut beatitudinis fontem cognoscimus, inquirimus, diligimus : " In ipsa justificatione... haec omnia simul infusa accipit homo, fidem, spem et caritatem^ "; b) virtutes moralesj nam gratiae *' additur nobiiissimus omnium virtutum comitatus ^ " quibus adlus prudentiae, justitiae, fortitudinis, temperantiae eliciamus modo grati^ habituali et virtutibus theologicis consentaneo.

Illae autem virtutes, sicut virtutes theologicae, nuncupantur infuscB^ quia Deus solus potest eas nobis infundere, cum sint supra vires et exigentias nostras. Hinc quot sunt virtutes, cardinales et annexae, ad facilius sequendum du6\um rationis in ordine ad finem nobis proportionatum, tot sunt virtutes supernaturales et infusse ad agendum modo gratiae, fidei et caritati conformi.

Dupliciter igitur horno perficitur a Deo : primo quidein naturali perfeCiione, secundum scilicet lumen naturale rationis et virtutes naturales acquisitas, alio autem modo, supernaturali perfecSlione per virtutes theologicas, et ceteras virtutes infusas, quibus accedunt dona Spiritus Sandli.

3° De donis Spiritus Sancti. A) Necessitatem donorum quae no-> disponunt ad recipiendam motionem Spiritiis San^li ita declarat S. Thomas : " Sic igitur quantum ad ea quas subsunt humanae rationi, in ordine scilicet ad finem connaturalem homini, homo potest operari-per judicium rationis... vSed in ordine ad finem ultimum supernaturalem, ad quem ratio movet, secundum quod est aiiquaHter et imperfedte informata per virtutes theoiogicas, non sufficit ipsa motio rationis, nisi desuper adsit instindtus et motio Spirit^s sand\i, secundum illud [Rom.^ VIII, 14) : Qui Spiritu Dei aguntur, hijitii Dei sunt ^ ^\

Sed omne quod movetur, debet esse proportionatum motori, et quanto movens est altior, tanto necesse est quod mobile perfecftiori dispositione ei proportionetur. Unde virtutes moraies infusae quae hominem disponunt ad recipiendam motionem a ratione ;per virtutes theologicas elevata, perfedliores sunt virtutibus moralibus acquisitis quae disponunt ad motionem rationis naturaUs sequendam; virtutibus morahbus infusis perfedliora sunt dona quae disponunt ad recipiendam motionem ipsius Spiritus Sandli ^.

B) Hi habitus, quibus homo justificatus aptus efficitur ad accipiendam et sequendam motionem Spiritus sandli, respiciunt tum vim cognoscitivam, tum vim appetitivam. a) Ad vim cognoscitivam referuntur : i) donum intelle£ius quo penetrantur et capiuntur credenda; 2) donum sapie?iticE, 3) donum scientics^ 4) et donum consilii^ quibus de credendis habeatur judicium recftum, sestimando his esse inhaerendum et ab eorum oppositis recedendum : quod judicium elicitur per sapientiam quoad res divinas, per scientiam quoad res creatas, per consiHum quantum ad apphcationem ad singularia opera^. b) Ad vim appetitivam spedlant : i) donum pietatis^ quo perficitur in his quae sunt ad alterum; 2) donum fortitudinis^ quo perficitur contra timorem periculorum; 3) donum timoris^ quo perficitur contra concupiscentiam inordinatam dele6lationum *.

934« C) Si autem comparantur dona cum virtutibus, invenitur intellecflum et scientiam connexionem habere cum fide, timorem cum spe, sapientiam cum caritate, consiiium cum

^ i» 2^, q. 68, a. 2. — 2 la 22^, q. 68, a. i. — 3 ^a ^st^ q. 8, a. 6, * I* 2«, q. 68, a. 4.

prudentii, donum pietatis cum justitia, donum fortitudinis cum fortitudine.

935- CoroUarium. Ex dicflis satis apparet in quonam consistat vita supernaturalis seu christiana.

A) Substratum vitas supernaturalis est natura humana in se considerata et in suis facultatibus moralibus : ratione scilicet, voluntate, appetitu concupiscibili et irascibili. Naturam autem humanam et ejus facultates perficiunt et ad supernaturalem vitam prseparant virtutes naturales et acquisitae prudentiae, justitiae, fortitudinis et temperantiae.

B) Huic organismo morali naturali coaptatur organismus moralis supernaturalis consistens : a) in gratid habituali qu4 deificatur essentia seu substantia hominis; b) in virtutibus infusis theologicis fidei, spei et caritatis quae nos immediate ac supernaturahter Deo ipsi conjungunt, Ei coaptant, ad Eum ordinant; c) in virtutibus infusis moralibus prudentiae, justitiae, fortitudinis et temperantiae, quibus supernaturaHter inchnamur ad agendum modo consentaneo tum virtutibus theologicis tum gratiae habituali; d) in donis Spiritus San^i quibus praeparamur et prompti reddimur ad motionem Spiritus sancli suscipiendam et sequendam.

Ope hujus duplicis organismi, agimus et vivimus perfe(fle et virtuose tum in ordine naturali, tum in ordine supernaturaH, seu vivimus vita ipsius Christi cujus sumus membra, Spiritu san<5lo nos movente sicut movebat Christum.

Scholion. De gratiis gratis datis. In ordine ad gratiam habitualem et ejus exercitium per vitam christianam, Deus quibusdam concedit gratias gratis datas, ut hi in aliorum salutem cooperentur, exterius docendo et persuadendo. Atqui tria ad hoc requiruntur : plenitudo cogfiitionis divinorum, potestas miraculis confir7na7tdi Q2l quae docentur, modus res exponendi auditoribus conveniens.

A) Plenitudo cognitionis divinorum, ad quam pariter tria desiderantur : 2C) fides^ seu certitudo mentem praedicatoris interius firmans circa fidei principia, et exterius se manifestans ut ipsi audloritatem conciliet; b) sermo sapientice^ i. e., cognitio conclusionum ex principiis fidei dedu6larum; c) sermo scienticdy seu rerum humanarum cognitio ad expHcandam sacram dodlrinam.

B) Potestas miracuHs confirmandi ea quse docentur; ad quod quatuor specflant : a) gratia sanitatumy i. e., virtus sanandi corpora ; b) operatio virtutum^ i. e., potestas mira patrandi ; c) prophettay seu virtus futura contingentia cognoscendi et manifestandi ; d) discretio spirituum, seu virtus orculta cordium cognoscendi.

C) Modus res exponendi auditoribus conveniens, qui duo involvit : ^) gratiam linguarum^ seu facultatem variis linguis loquendi, et b) interpretatione^n sermonum ad redle explicandum sensum eorum quae dicuntur '.

CAPUT III. De merito.

Post di6la de gratia aduali et habituali, dicendum superest de merito, quod est veluti frudlus ab utraque produ6lus, cooperante humana voluntate.

§ I. De natura et conditionibus meriti.

I. Notio. Meritum est jus ad aliquod praemium. a) Opus meritorium, in genere^ est opus bonum libere fa6lum in obsequium alterius, ex quo critur aliquod jus ad mercedem. b) Opus meritorium supernaturale^ de quo hic agitur, est opus bonu7n et supernaturale propier Deum faftu7n^ ex quo^ positd divina ordinatione^ oritur jus ad supernaturalem retributionem.

Meritum specificaturyV/r^ ad mercedem^ et distinguitur tum ab impetratione, tum a satisfa6lione. Impetratio enim non dat jus, sed favorem obtinet ex mera misericordia; satisfa6lio ordinatur non ad praemium obtinendum, sed ad compensandam injuriam Deo illatam. In eadem autem operatione, v. g., in oratione justi, inveniri potest triplex hujusmodi valor, impetratorius scilicet, meritorius et satisfa6^orius.

Distinguitur : a) meritum de condigno, cui debetur praemium ex justitia vel saltem ex fidelitate : ex justitia, quando opus ex se adaequat praemium; ex fidelitate, quando 2i(lQS>. promissio^ vi cujus praemium, etsi superans oi)us, ei tamen quodammodo proportionatur, et infallibiliter conceditur; b) merilum de cofigruo, cui debetur praemium non ex justitia aut fidelitate, sed ex merd decentid,

93S. II. Conditiones. Ad merendum de condigno requiruntur :

A) Ex parte operantis : a) status vice, i) Dicit enim Christus : " Venit nox quando nemo potest operari^ "; quod explicatur hoc textu S. Hieronymi : " Viventes possunt bona opera perpetrare, mortui vero nihil valent ad id adjicere quod semel secum tulere de via ". 2) Omnino convenit ut tempus probationis finem accipiat in pundlo mortis : quamdiu enim anima est conjuncla corpori corruptibili, ex una parte non est capax visionis beatificae^, et ex altera est in statu aptissimo ad merendum, quia integrum esse et operari habet, et in miseriis hujus vitae opportunitatem deceriandi et merendi invenit.

b) Status gratice santlificantis .• i) dicit enim Christus : *' Sicut palmes non potest ferre fru6lum a semetipso nisi manserit in vite; sic nec vos, nisi in me manseritis^ "; 2) Trident, declarat hommQm justificatum bonis operibus vere mereri^; 3) repugnat sane aliquem mereri de condigno apud Deum, quando ahunde est inimicus Dei et dignus poena aeterna; ceterum, absque gratia habituaU non esset proportio inter opus et praemium supernaturale.

939- B) Ex parte operis : a) libertas tum a coaftione tum a necessitate^ nam sequens propositio Janseniaqorum damnata est ut haeretica : " Ad merendum vel demerendum in statu naturae lapsae non requiritur in homine Hbertas a necessitate, sed sufficit hbertas a coadtione^ "; repugnat enim aliquem remunerari aut puniri pro a6libus quorum non est dominus. Non requiritur tamen Hbertas ab obligatione legis; imo, praeceptum, ceteris paribus, auget meritum, operi addendo meritum obedientiae.

b) Bonitas moralis seu honestas ex parte obje6li, finis et circumstantiarum : nam opus malum, nedum possit remunerari, est evidenter poena dignum; opus autem

^ Joan., IX, 4; cf. Eccles., IX, 10; XI, 3; Luc, XVI, 22; // Cor.^ V, 10. * Excepto tamen miraculo (Cf. Sum. ih., 2^ 2^, q. 175, a. 3.)

4 Sess. VI, can. 32, Denz.-Bann., 842 (724); cf. Denz.-Bann., 1002 (882), 1012 (892), 1015 (895).

indifferens, si aliquod sit in individuo, ex se nihil meretur aut demeretur.

c) Supernaturalitas : i) ratione principii^ eo sensu quod fieri debet sub influxu gratice, juxta omnes, et quidem tum habitualis tum adluahs, juxta sententiam communem : Christus enim dixit Apostolis jam gratia sanctificante ornatis : " Sine me nihil potestis facere ^ "; — Tridentinum declarat opera Justorwn non esse meritoria sine virtute Christi quae antecedit, comitatur et subsequitur illa^; — revera gratia san6tificans et virtutes infusce non movent ad a6tum supernaturalem; unde, quidquid dixit Soto'^^ requiritur, praeter eas, gratia adtuahs quse nos moveat supernaturahter. 2) Ratione y?;^/^, eo sensu quod ►opus referatur ad Deum, et quidem sub influxu, saltem virtuali, caritatis : etenim, ut aftus alicujus virtutis sit vitae seternae meritorius, debet a gratia habituali procedere et a caritate quse sola refert operationem nostram ad Deum finem ultimum supernaturalem. Relatio autem virtualis sufficit, quia est vera relatio, et sub ejus influxu bene agimus in statu gratiae et caritatis : tunc enim agimus voluntate et quidem gratia et caritate informata : meHus est tamen et magis meritorium saepe adliones nostras ex motivo caritatis Deo expHcite et a6luaHter offerre ^.

C) Exparte Dei^ requiritur positivaDei ordinatio: creatura enim m\wmjus acquirere potest erga Deum, nisi supposita aHqua Dei positiva promissione et ordinatione : totum enim quod sumus, Dei est absolute, et erga Deum nequimus esse nisi debitores, et quidem debito solvendo semper impares. Unde de Deo S. Augustinus dicit : " Debitor enim fa6lus est, non aHquid a nobis accipiendo, sed quod ei placuit promittendo^ '^; et juxta Trident.^^ vita 8eterna est ** tanquam merces, ex ipsius Dei promissione, bonis justorum operibus et meritis reddenda '\ Convenit tamen Deum ita agere, quia dignus est operarius mercede sua, et decet ut virtus feHcitatem consequatur.

4 Cf. S. Franc. Sales, Traitide Vamoti7 ae Dieu, liv. XII,ch.VIII.

5 Sermo CLVIII, n. 2, P. L., XXXVIII, 863. ^ Sess. VI, cap. 16, Denz.-Bann., 809 (692).

CoroUarium. Ex didlis intelligere est quaenam circumstanticB meritum augeant : 1° ex parte operis : a) major excellentia ipsius a6lus, quae desumitur tum ex obje^o : v. g. a6lus caritatis objedlive melior est a6lu humilitatis; tum ex quantitate operis, v. g., in casu eleemosynae; tum ex ejus difficultate : sic magis meritorium est gravi quam levi tentationi resistere; b) longa duratio^ nam, ceteris paribus, magis meretur quis precando per horam quam per quadrantem.

2° Ex parte operantis : a) perfed^ior habitualis dispositio, nempe: i) major gradus graticB san(flificantis, saltem probabilius, nam amicorum opera eo magis placent quo amici gratiores sunt; 2) major conjundio cum Christo; nam qui se intimius cum eo unitum servat, ab illo majorem virtutem merendi derivat, cum ipse sit omnium jneritorum fons et origo : *' Qui manet in me et ego in eo, hic fert frudlum multum^ "; b) perfe^lior a^lualis dispositio,nempe : i) intensitas^ seu fervor; 2) finis operantis nobilior: sic magis meretur qui ex motivo caritatis quam qui ex motivo spei aut timoris agit.

N, B, Ad merendum de congruo^ eaedem conditiones requiruntur, si excipias statum gratiae habitualis et ordinationem divinam. ^

§ II. De existentia meriti.

942, Thesis : Justi bonis operibus vere merentur aug?nentum graticz^ vitam ceternam atque etia?n gloric£ augmentum. De fide est contra Protestantes. Sic enim decernit ConciL Trident,^ : '^ Si quis dixerit hominis justificati bona opera ita esse dona Dei, ut non sint etiam bona ipsius justificati merita, aut ipsum justificatum bonis operibus, quae ab eo per Dei gratiam et J. Christi meritum, cujus vivum membrum est, fiunt, non vere mereri augmentum gratiae, vitam aeternam, et ipsius vitae aeternae, si tamen in gratia Dei decesserit, consecutionem, atque etiam gloriae augmentum, A. S. "

Ex qua definitione evincitur : a) bona opera justificati hominis, etsi sunt dona Dei, utpote per Dei gratiam et Jesu Christi meritum effe6la, esse merita vera seu de condigno^, nedum sint peccata de se mortalia, Dei misericordia venialia, ut voluit Lutherus; b) merita justorum nullo

' Joan., XV, 5. — • Sess. VI, c. 32, Denz.-Bann., 842 (724). 3 Concilium noluit adhibere vocem de condigno, ne anathemate attingeret opiniones aliquot veterum theologorum.

modo detrimentum afferre meritis Christi, ut sentiunt Protestantes, sed potius in laudem Christi ledundare : nam mereri nequimus nisi per Christum et in Christo, cum ipse sit vitis, nos palmites : nihil autem detrahitur de gloria vitis si pahaites multum frudlum afferant.

Prob. a) S, Paulus^ loquens de mercede sibi aliisque sandlis reservata in caelis, dicit : *' Bonum certamen certavi,... in rehquo reposita est mihi corona justitice quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex^ ". CoYondi dLUlQmjustiticE justo Judicio concQ^^2i supponit in coronato jus ac verum meritum. Idem significant Scripturae verba passim adhibita, nempe merces^ re??iuneratiOy retributio ^.

b) Ceteriim, in communitate optime ordinata, prout est Ecclesia Christi, convenit ut praemiis incitemur ad bonum ac proinde possimus mereri. Nec dicatur cum Protestantibus nullam proportionem esse inter opera nostra et vitam aeternam; hoc enim verum est si opera nostra ex parte nostri specflentur; est vero omnino falsum si considerentur prout procedunt ex gratia habituah et a(fluaU quibus esse et operari deiforme habemus. ;

§ IIT. De objecto meriti. I. Quid pro se mereri possit homo?

1° Quoad gratiam actualem. a) Certum est homineni non posse mereri priniain gratia?n a(^uale?n sive de condigno^ sive de congruo (n. 861); declarat enim Trident. 3 ** ipsius justificationis exordium in adultis a Dei per Christum Jesum prseveniente gratia sumendam esse, hoc est, ab ejus vocatione qua nullis eorum existentibus meritis vocantur ". b) Certu?n est hominem non posse mereri de condigno gratia?n efficace?n qua talem : haec enim nulHbi promittitur in Scriptura tanquam infalHbihter danda. c) Certu?n est hominem^ agentem sub i?ifluxu gratice aftuatis, posse ?nereri de congruo gratias aBuales sive sufficientes^ sive efficaces; siquidem omnes conditiones recensitae ad meritum de congruo adesse possunt in hoc

casu. d) Communiter asseritur ho?mnem justum posse mereri de condigno gratias aHuales sufficientes; etenim justus de condigno potest mereri vitam aeternam, n. 942; sed eo ipso potest mereri de condigno media necessaria ad illam ac proinde gratias adluales suificientes.

945- 2° Quoad gratiam habitualem : A) Peccator non potest ^nereri de condigno primam gratiam habitualem seu justificationem^ sed eam mereri potest de congruo; certum est. a) Constat /r/^.r, nam i) dicit Aposiolus'^ quod sumus ** justificati gratis per gratiam ipsius "; 2) dicit Trident.^ explicans textum Apostoli : " Gratis justificari dicimur, quia nihil eorum quae justificationem praecedunt^ sive fides, sive opera, ipsam justificationis gratiam promeretur "; 3) quia ad meritum de condigno jam praerequiritur gratia habitualis (n. 939). b) Constat posterius^ quia opera supernaturaha, a peccatore effedla, omnes conditiones habere possunt ad meritum de cpngruo necessarias : quod expresse Scriptura dicit de timore Dei^, de eieemosyna^.

B) De fide est justum posse mereri augmentwn graticE habitualis. " Si quis (enim) dixerit ipsum justilicatum... non z/^;'^ mereri augmentum gratia^,... A. S.s " Illud enim cadit sub merito de condigno, ad quod ordinatio et motio gratiae se extendit; motio autem ahcujus moventis non solum se extendit ad ultimum terminum motus, sed etiam ad totum progressum in motu: sed progressus in motu ad vitam aeternam est secundum augmentum caritatis et gratiae ^.

Disputatur vero inter theologos quandonam detur augmentum quod nobis debetur ratione meriti. Respondet S, Thomas quod sicut vita seterna non statim redditur, sed suo tempore, ita nec gratia statim augetur, sed suo tempore, ciim scilicet ahquis sufficienter fuerit dispositus ad gratiae augmentum^. A6lus vero cujus intensio proportionahter deficit a perfecSlione habitus gratiae et caritatis, non disponit ad augmentum hujusce habitus ^ Suarez ^ vero contendit omnes gradus gra-

» Rotn , II I, 24. — =^ Sess. VI, cap, 8, Denz-Bann., 801 (683). 3 Eccli., I, 27. — 4 Tob., XII, 9.

6 la 2ae, q. 114, a. 8. — 7 Jbid., ad 3. — ^ I* 2«, q. 52, a. 3. 9 Lib. IX, cap. 3, n. 23.

tise, quos justus meretur, etiam per a61:us remissos, staiim ei confern.

Chapter 15 of 22