Nn. 817–881

C) Ratio7te suadetur^. a) Decebat valde Christi matrem esse ab omni peccati labe immunem ut esset digna niater ipsius sandlitatis; b) decebat et Salvatorem de peccato triumphare redemptione praeventiva etiam in instanti animationis, et imprimis matris suae quae ejus cooperatrix futura erat in opere redemptionis; c) decebat creaturam tamintime cum Sandlissima Trinitate conjunctam nunquam habere quod Trinitati displiceret.
2° Corollaria. a) B. Virgo nullum experta fuit concupiscentiae motum, cum concupiscentia sit sequela originalis peccati : unde fomes peccati fuit ab initio in Virgine ligatus, imo et omnino extindlus ^. b) B. Virgo nuUum commisit peccatum a<fluale sive mortale sive veniale, ut aperte constat ostendit dignitatem Christi non minui, sed augeri, si matreni tam perfec5le redemerit ut meruerit eam a peccato originali praeservari; quod argumentum multis placuit etiam extra scholam franciscanam.

3 BOSSUET, i'r Sermon pour lafite de la ConcepHon.

ex Tridentino^ : '* Si quis hominem semel justificatum dixerit amplius peccare non posse... aut contra, posse in tota vita peccata omnia, etiam venialia, vitare, nisi ex speciali Dei privilegio, quemadmodum de^. Virgine tenet Ecclesia^ A.S."

II. De perpetua virginitate Marice.

Thesis : B. Maria virgo fuit ante partum, in partu et post partum. Defide est ex ordinario et universali Ecclesiae magisterio, et ex C. Lateranensi (a. 649), SLib Martino I habito et ab Agathone recognito : " Si quis secundum SS. Patres non confitetur proprie et secundum veritatem Dei Genitricem Sanftam semperqiie Virgine^n immaculatam Mariam, utpote ipsum Deum Verbum specialiter et veraciter... abque semine concepisse ex Spiritu San6lo, et incorruptibiliter eam genuisse^ indissolubili permane7ite et post partu?n ejusdem virginitate^ condemnatus sit^..''

1° Scriptura clare docet Mariam concepisse Christum modo virginali. Narrat enim S. Lucas^ B. Virginem, Angelo nuntianti eam Filium Altissimi parituram esse, ita respondisse : " Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? ''; angelum vero dixisse : *' Spiritus San6lus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi ". — S. Matthcetis autem refert Angelum dixisse Joseph, qui sponsam praegnantem dimittere volebat : " Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu San6lo est^ ". Nil explicite dicitur de virginitate Mariae in partu et post partum; sed ex verbis ^' virum non cognosco " Patres merito inferunt ipsi propositum fuisse perpetuam virginitatem servandi.

i^ Tradit. A) Omnes Patres, etiam antiquissimi, contra Ebionitas et Cerinthianos^ affirmando Christum esse Deum, simul docent Christum e virgine natum esse, quasi nempe repugnaret Deum nasci ex non-virgine. Ita Aristides asserit Mariam sine semine Filium concepisse^; S.Justinus saepe repetit Christum ex virgine natum esse ^; S. Irenceus

4 Matth., I, 18 sq. — Ad hanc probationem enervandam, Liberalesei Moda-nistcB contendunt, sed gratuito, narrationem priorum Evangelii capitum non esse authenticam. Cf. Ltudes, 20 mai 1907.

DE GONSEGTARIIS UTRIUSQUE M YSTERII. 403

Ron solum idem asserit, sed etiam affirmat hanc veritatem esse unam ex iis quae in reguld fidei ab omnibus credenda continetur^ S, Hippolytus testatur hanc esse traditionem apostolorum ^ Quare haec veritas in omnibus symbolis affirmatur.

B) Quarto saeculo, S. Hieronymus, contra Helvidium, probat Mariam in partii virginem remansisse. Idem confirmat ^S". Augustinus 3 / ** Si enim Christi nativitate corrumperetur ejus (Mariae) integritas, non jam ille de virgine nasceretur, eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia, quas imitans ejus matrem quotidie parit membra ejus et virgo est ". Quam docflrinam Patres comparationibus illustrant : sicut obsignato sepulchro Christus resurrexit, et, januis clausis, ad discipulos ingressus est, ita nascendo, inviolato virginitatis sigillo, foras prosiluit; sicut soHs radius crystallum penetrat, sine quavis ejus laesione, ita Jesus ex utero matris illaesa ejus virginitate prodiit.

C) B. Maria virgo remansit etiam post partum. a) Revera Patres oppositam sententiam ApoUinaristarum multorum, Helvidii, Joviniani, rejiciunt ut insaniam et btasphemiam^ sacrilegiuin^ i^npietatem^ perfidiam^ hceresim. Ita, v. g., inter Latinos^ S. Ambrosius^ : '' Fuerunt qui eam (Mariam) negarent virginem perseverasse. Hoc tantum sacrilegium silere jamdudum maluimus"... Patres Gr^ci, uit Didymus^^ Mariam vocant asiTrapOsvov seu semper virginem. b) Nec hanc doftrinam ut privatam opinionem, sed ut EcclesicB fidem tradunt; provocant enim ad sensum populi christiani : " Quis aut quo tempore unquam exstitit, qui ausus sit vocare nomen san6\ae Mariae, et rogatus non statim addiderit : virginis?.,. Sic san(ftae Mariae nomen virginis datum est nec unquam mutabitur; santSla enim illa incorrupta permansit^". Unde multi Protestantes hanc fuisse primaevae Ecclesiae fidem agnoscere non dubitant.

3° Ratio ostendit maxime conveniens esse : A) Christum concipi et nasci ex virgine .* a) ex dignitate Patris .* cum enim prima persona SS. Trinitatis sit pater Christi, non conveniebat hanc dignitatem transferri ad aliquem virum; b) ex i^npeccabilitate Christi : non decebat enim Christum naturali conceptu obnoxium esse originali peccato; c) ex dignitate ipsius Christi : nam maxime decebat eum, qui a solo Patre generatur, in tempore modo virginali nasci ^.

^ S. Epiphanius, Adv. hceres., 78, 6; Jouknr:l, iiii. 7 S. Thomas, 3 p., q, 28, a. i.

B) Mariam perpetuo virginitatem servare ' ; a) ob perfectione^n Christiy quem decebat esse unis^e^iitum matris, sicut est unigenitus Patris; b) ob dignitatejn et sa^t^itatein jnatris Dei^ quae ingratissima videretur, si tanto Filio contenta non esset, et virginitatem miraculose servatam sponte amisisset.

III. De gratid et san£litate B, Virginis.

Ut aliquo modo noscere possimus quanta fuerit Mariae sandlitas, expendendum est quanta mens,mdi primo instanti gratiam acceperit. et quomodo decursu vitce eamdem auxerit. ... . -. .-...<

1° A primo instanti suce conceptionis, B. Virgo majorem accepit gratiam qua^n singuli homines aut Angeli in sua prima sannificatione, Certum est. Nam gratia cuique a Deo collata proportionatur dignitati et muneri uniuscujusque; atqui munus Mariae, quse jam destinabatur ut esset Mater Dei, superat quamlibet dignitatem.

Insuper valde probabile est B. Virginem accepisse ab initio majorem gratice gradum quam acceperifit omnes purce creaturcE simul sumptce, Nam ab initio magis diledla fuit quam omnes simul creaturae, quia jam diligebatur ut Mater Dei : atqui gradus gratiae proportionatur amori quem Deus habet erga aliquam creaturam.

2° Gratia Marice augmentum suscepit in vitd, triplici prcesertim modo :

a) Per a^^us metitorios^ qui fuerunt innumeri ac ferventissimi; b) per Incarnationefn Verbi quae, ut communiter tradunt theologi, contulit Virgini gratiam proportionatam maternitati divinae; c) per Sacramenta, Baptismum scilicet et Eucharistiam, quae Maria recepit cum dispositionibus quam perfectissimis ^

Corollarium : de Assumptione B, Virginis, Post mortem Maria, non solum beatitudine donata est qua **exaltata est super choros Angelorum ", sed, juxta communem sententiam, etiam secundum corpus in caelum fuit assumpta. Sicut enim Christus triplicem reportaverat vidloriam, de peccato per impeccabilitatem, de concupiscentii per absolutam integritatem, de morte per gloriosam resurredlionem et ascensionem, ita pariter decebat B. Virginem,

^ Praeterea, in die Pentecostes, Maria plenitudinem novam donorum Spiritus Sandti accepit.

quae tkm intime Filio suo consociata est, triplicis hujus triumphi participem esse, videlicet vi6\oriam reportare de peccato per immaculatam conceptionem, de concupiscentia per virginalem maternitatem, de morte per acceleratam resurrecflionem et in caslum assumptionem.

§ III. De officiis B. Mariae erga homines.

Tria praesertim sunt : siquidem B. Virgo est mediatrix^ regina et mater omnium Christianorum.

1 ° B, Virgo est 7nediatrix^ non quidem principalis sed secundaria^ seu mediatrix ad Mediatorem, non necessaria quidem, sed sdXAt utilis, :\
Siquidem sub Christo, qui solus est mediator necessarius et principaliSy B. Virgo ad salutem nostram concurrit triplici modo : a) non solum physice^ concipiendo et pariendo Salvatorem nostrum, sed etiam moraliter^ tum consensum praebendo Incarnationis et Passionis mysterio, tum Christo in cruce immolato compatiendo; b) nobis merendo de congruo gratias ad salutem necessarias; c) efficaciter interpellando in ciElo ad obtinendas gratias pro nobis, ita ut multi theologi doceant nullam gratiam reapse dari sine ejus intercessione, quia, inquiunt, convenit Deum, qui per Mariam nobis dedit Christum, fontem gratiae, per Ipsam etiam gratias particulares dispensare, quae singulis hominibus conceduntur '.

Attamen fatcntur invocationem B. Marias non esse absolute necessariam ad salutem, ciam gratia direcfle a Christo Mediatore postulari possit; sed solum valde utilem, scihcet esse viam brevem^ promptam et securam ad gratiam ideoque salutem obtinendam.

827« 2° B. Virgo est regina non solum homimim^ sed etiam omnium creaturarum,

Etenim decet ut Mater Christi Regis potestatem quamdam benevolentiae et misericordiae exerceat erga omnes sui Filii subditos. Hinc a S. Bern. Sen. ^ merito di6lum est : "Tot creaturae serviunt gloriosae Virgini Mariae, quot serviunt Trinitati ".

» S. Bernardus, Serm. in Nat. B. MaricB. Cf. Boss>U'E.t, j^ Sermon pour la fete de la Conception de la Sainte Vierge. — Quam sententiain sud audloritate firmat Leo XIII : " Affirmare licet nihil prorsus de permagno illo omnis gratiae thesauro, quem attulit Dominus... nihil nobis nisi per Mariam, Deo sic volente, impertiri, ut, quomodo ad summum Patrem nisi per Filium nemo potest accedere, ita fere nisi per niatrem accedere nemo possit ad Christum ". (Encycl. de rosario, 22 sept. 1891.)

3° Tandem B. Virgo est mater omnium christianorum in ordine supernaturali :

a) Titulo cognationis cum Christo : nam Maria est mater Jesu, qui dignatus ^sifrater noster fieri secundum naturam et secundum gratiam, nos adoptando in fratres; b) titulo cooperationis ad nostram salutem, quatenus cum Christo nos veluti spiritualiter genuit, et potiori ratione quam Eva mater viventium nuncupatur; c) titulo ainoris^ nam cum materna sollicitudine nos tuetur contra daemonum incursus, et in corde nostro format virtutes Christi : d) titulo donationis^ cum Christus in cruce moriens nos in filios ipsi dederit, Joanni (et per extensionem, omnibus christianis) dicens : ' Ecce mater tua ". Liceat igitur cum S. Bernardo concludere ' : ' Totis ergo medullis cordium, totis prsecordiorum affeclibus, et votis omnibus Mariam veneremur ^\

§ IV. De cultu B. Mariae exhibendo.

Frotestantes acriter impugnant cultum quem Catholici B. Virgini persolvunt, ut superstitiosmn^ illusorium^ imo omnino idololatricum. Quod quidem verum esset si cultum latrice ipsi redderemus, sed res non ita se habet.

Cultus B. Virgini redditus triplicem praesertim a6lum comple6titur : a) venerationem et reverentiam., propter dignitatem divinae maternitatis ipsi coUatam et ejus eximiam sandlitatem; b) invocationem et fiduciam^ quia est potens simul et misericors mediatrix ad Christum; c) amorem filialem^ quia est Mater nostra spiritualis; qui amor ad illius virtutum imitationem nos incitat. Hoc autem triphci a6lu Beatissimam Virginem colimus prce omnibus aliis San^is^ et exinde cultus ille vocatur cultus hyperdulice,

Thesis. Cultus hyperdulice B. Marice redditus est omnino legitimus. Defide est ex ordinario universali Ecclesiae magislerio.

Probatur 1° Scriptura. a) Deus nos edocet quanta veneratione habenda sit Maria, dum ipse, per Angelum Gabrielem, eam sic alloquitur : " Ave, gratia plena =""...; pariter, dum per os Elisabeth B. Virgini dicit : " Benedi6la tu inter mulieres 3 ". b) Christus nos edocet quantam fiduciam in Mariam habere debeamus, dum ipse

primum miraculum efficit, rogante B. Virgine ^ c) Tandem Christus, in cruce moriens, nos edocet quanto amore B. Virginem diligere debeamus, dum dicit Joanni et omnibus christianis : " Ecce mater tua ^ ".

2° Tradit. Cultum B. Virginis viguisse a primis temporibus constat ex imaginibus in Catacumbis inventis, ex templis aedificatis statim ac pax Ecclesias reddita fuit, ex encomiis SS. Patrum, ex omnibus Liiurgiis.

3° Rat. theol. Cultus hyperduliae est legitimus : etenim a) nedum Deum offendat, ad Deum potius ultimo refertur, au(florem omnium donorum quae in Maria veneramur;

b) Deum ipsum imitatur : cum enim ad nos miserit Verbum suum per Mariam, aequum est et nos Jesum per Mariam adire; c) est valde utilis ad gratias efficacius exorandas : sicut in rebus humanis multi favores obtinentur a Rege, interveniente Regina, ita multas gratias a Supremo Rege, intercedente Regina caeH, consequimur.

Art. III. De cultu Sanctorum.

Cultus San6lis redditus non est cultus supremus latriae, sed soUmi cultus duliae, quo i) eorum excellentiam et supernaturales dotes agnoscimus et veneramur^ 2) eorum opem invocamus^ et 3) exempla imitari intendimus, Hoc ultimum. legitimum esse ultro fatentur Protestantes : contra quos et Modernistas duo priora esse licita probamus.
Thesis : Cultus duHce^ quo San^os veneramur et invocamus, pius est et utilis. De fide est ex Tridentino declarante3 : "San6los una cum Christo regnantes, orationes suas pro hominibus Deo offerre; bonum atque utile esse suppHciter eos invocare : et ob beneficia impetranda a Deo per Filium ejus Jesum Christum Dominum nostrum, qui solus noster Redemptor et Salvator est, ad eorum orationes, opem, auxiliumque confugere ".
Probatur : V Script. quae testatur : a) cultum religiosum AngeHs redditum fuisse,v gr. ab Abraham*, a Josue^: quod innuit sancftos, utpote Angelorum concives, honore prosequendos esse; b) justos viventes in terra pro vivis inter-

468 DE GONSEGTARIIS UTRIUSQUE M YSTERIt.

cedere posse, ut fecerunt Job et S. Stephanus ^ imo talem intercessionem ab ipso Deo et ejus Apostolis commendari : cur autem ad preces Sancflorum qui in caelo suQt, confugere non liceat? c) San(flos in caelo pro nobis intercedere, ut dicitur de Jeremia ^.

2° Tradit, a) Per tria priora saecula, cultus persolutus fuit martyribus^ quorum martyrium fuerat ab audloritate ecclesiastica recognitum et vtndicatum^. b) A quarto sasculo, non solum martyres, sed etiam episcopi qui pie in Domino decesserunt, moxque anachoretae, et alii qui christian^ mortificatione aliisque virtutibus corpus suum crucifixerunt et martyrum labores imitati sunt, commemorantur sicut et ipsi martyres, eisque preces offeruntur s.

30 Rat, iheoL San6li enim : a) ob gratias quibus a Deo donati sunt, acTlus heroicos virtutum quibus in terra eminuerunt, et gloriam cujus participes sunt in caelo, supernaturalem excellentiam prae se ferunt, quas speciali reverentia agnosci debet; b) propter caritatem qua nos prosequuntur et potestatem qua gaudent apud Deum, multa beneficia pro nobis obtinere prompti sunt.

Art. IV. De Cultu reliquiarum

ET IMAGINUM.

I. De acltu reliquiarum.

835» 1° Reliquiarum nomine veniunt non tantum San- 6lorum corpora et ossa, sed etiam vestes, aliaque hujusmodi quibus usi sunt, et quse apta sunt ad piam eorum excitandam memoriam. Cultus qui reliquiis redditur, non est cultus absolutus^ sed tantum relativus\ eas enim non propter earum intrinsecam excellentiam veneramur, sed propter excellentiam San6lorum ad quos olim pertinuerunt.

2° Thesis : San^lorum reliquias honorare licet ei expedit. De fide est, utpote a C. Trid. definitum^ ; " San6lorum martyrum et aliorum cum Christo viventium sandla corpora, quae viva membra fuerunt Christi et templum Spiritus San6li, ab ipso ad aeternam vitam suscitan-

DS GONSEGTARIIS UTRIUSQUE MYSTERII. 409 da et glorificanda, a fidelibus veneranda esse; per quae multa beneficia a Deo hominibus praestantur ".

Prob. A) Script, quae refert miracula Sandlorum reliquiis patrata : sic Eliae pallium Jordanis aquas divisit '; Elisei cadaver vitam mortuo restituit"; umbra Petri infirmitates sanabat^; S. Pauli sudaria segrotos curabant^; in Evangelio 5 refertur mulierem Christi vestimenti fimbrii sanatam fuisse. Atqui, si Deus, mediantibus Christi et San6lorum vestimentis ac rehquiis miracula patravit, nonne illas reUquias venerari licet ?

B) Praxi EcclesicB, Historice constat, primos Christianos in martyrum reliquiis colligendis sollicitos fuisse, ut eas decenti loco coUocarent ac colerent; prope martyrum tumulos sepulturam quaesiisse; altaria super Sandlorum reliquiis erexisse, praesertim vero martyrum, superque martyrum sepulcris, in eorum honorem, sacrificium obtulisse; eorumdem reliquias ut thesaurum insestimabilem, gemmis pretiosissimis cariorem, habuisse.

C) Rat, theol. Corpora enim San6lorum fuerunt templa Spiritus sancli et instrumenta heroicarum virtutum, et ex eorum conspe6\u et honore accenditur in nobis studium tantas virtutes imitandi.

II. De cultu imaginuni.

Thesis : Pia est et licita imaginum san^arum veneratio. De fide est, tum ex Concil. Niccen. II ^ Iconoclastas damnante, tum ex Concil. Trid.^ definiente imagines Domini, B. Mariae et Sandlorum colendas esse, " non quod credatur inesse aliqua in iis divinitas vel virtus, propter quam sint colendae, vel quod ab eis sit aliquid petendum, vel quod fiducia in imaginibus sit figenda, veluti olim fiebat a Gentibus, quae in idolis spem suam collocabant, sed quoniam honos qui eis exhibeiur^ refertur ad prototypa^ qucd illce reprcesentant '\
Prob. A) Tradit. Praxis imagines colendi ita erat in antiquitate communis ut Julianus Apostata Christianos accusaret quod cruces adorarent. S. Gre^orius Magnus Serenum, Massiliensem Episcopum, severe reprebendit quod prohiberet hunc cultum, simul asserens imagines esse ignorantium Hbrum, ubi discunt quod imitari debeant^

^ IVRe^., II. 14. —^ IV Reg., XIII, 21. —^ACf., V, 15. ^ Aa., XIX, 12. — s Mattli., IX, 20. — 6 Denz.. n. 302 (244) 7 Sess. XXV, Denz., 986 (862). — » Epist.^ 1. IX, 105.

B) Rat.theol, Etenim : '' Si regum laureata et iconas missas ad civitates vel regiones obvii adeunt popnli cum cereis et incensis, non cera perfusam tabulam, sed imperatorem honorantes; quanto magis oportet in Ecclesiis Christi Domini iconem depingi Salvatoris Dei nostri, et intemeratse Matris ejus, omniumque SS. et Beatorun Patrum'?"

III. De cultu crucis,

Sub nomine Crucis tria comple6limur : veram crucem, cui Christus affixus est, et quae sub hoc respediu est rehquiarum prsestantissima; crucis vnaginem^ quae inter sacras imagines prsecipuum locum tenet; signum crucis, quod in adtione transeunte consistit, et est pia devotionis praxis.
1° Cultus veroe, crucis pius est et utilis. De fide est ex ordinario et universaH Ecclesiae magisterio. — Constat :

a) Ex praxi Ecclesicej nam statim ac vera crux inventa fuit a S. Helena, ut communiter creditur, fideles magna pietate eam coluerunt, et ecclesia a S. Sepulchro didla in ejus lionorem in Calvariae monte exstru6la est; quotannis, in dic Parasceves, pars crucis in hac ecclesi^ reposita adoranda populo ofiferebatur; particulae verae crucis in omnibus Ecclesiae partibus magno cum honore receptae sunt, teste S. Cyrillo^; et Ecclesia, in Crucis honorem, duplex festum, sciiicet S. Crucis Inventionis ac Exahationis, instituit.

b) Rat. theol, Omnis enim natio magno cum honore servat arma regis qui populum suum ab hostium servitute liberavit, et vexillum quod vicfloria insignis insigne fecit; ergo a fortiori dignum est a Christiana gente coH vivificam crucem Redemptoris, quse nostrae salutis instrumentum fuit, et vi^flo riae manet signum.

2° Cultus imaginum crucis pariter legitimus est, De fide est ex C. Nicceno IP 3, definiente figurae pretiosae ac vivificae crucis debitum honorem reddendum esse.

a) Ex praxi Ecclesice\ nam crucis effigiem in altaribus antiquitus collocatam, et a fidefibus magno cum honore habitam fuisse, ex muUis documentis constat. Tertulliafius christianos vocat crucis religiosos. Revera furentibus persecutionibus, crux saepe pingebatur sub forma anchorce^ triden-

' Concil. (Ecum, VII, act. i. — » Catech,, IV, 10; X, 9. 3 Denz.-Bann., 302 (243).

tis aut graecae litterae T. Sed, post conversionem Constantini, publice expositae suntcruces, posteaque imagines Christi crucifixi.

b) Rat theol. Crucis enim imagines sunt Passionis me~ mariale; mentique npstrae Ipsum Christum pro nobis patientem exbibent; nosque ad ejus patientiam imitandam provocant : crux enimnon est solum ara immolantis, sed etiam docentis cathedra, ubi vividius etiam quam in Evangelio crucis amorem piaedicat.

843 • 3° Usus signi criicis pius est et laudabilis, Certum est.

Nam ab initio abEcclesia approbatum^miracuHs confirmatum est, et ob pia motiva adhibetur, videUcet ut Christi passionis memoria servetur, publiceque appareat nos in ejus Cruce gloriari et confidere.

4° Natura cultus cruci debiii. A) Certum est et ab omnibus admissum crucis cultum esse relativum, non autem absolutum; crux enim, sicut quaelibet imago, est res inanima et irrationalis, nec propter propriam excellentiam, sed propter Christum in cruce affixum honoratur.

B; Disputant autem theologi utrum hic cultus relativus sit cultus tatricEy an cultus inferior seu dulice. a) Juxta S. Thomani ^, cultus ille est cultus latriae, quia ad Christum in cruce pendentem dirigitur; b) juxta Bellarminum et alios, est cukus dulicBy quia non idem honor imagini ac exemplari debetur.

Magis nobis arridet sententia S. Thomae, nam non debetur cultus imagini, nisi quatenus personam repraesentat; ideoque cuhus cruci et imaginibus Christi exhibitus, ad latriam reducitur, dum cultus imaginibus B. Virginis ac Sancftorum redditus, ad duham pertinet.

Quidquid est, prae oculis haec Tridentini verba semper habeantur : " Honos qui eis (imaginibus) exhibetur, refertur ad prototypa quae illae repraesentant, ita ut per imagines quas osculamur, et coram quibus caput aperimus et procumbimus, Christurn adoremus et San6los, quorum illae similitudinem gerunt, veneremur ".

TRACTATUS IX.

DE GRATIA.

Praenotanda.

Absoluto tradlatu de Ve7'bo Incarnato^ dicendum est de Deo sannificante seu de mediis quibus Deus^ ob merita Christi, nos san(5lificat, nempe de gratia^ quse est causa formalis^ et de sacramentis qu2e sunt causa instrumentalis san6lificationis nostrae.

In praesenti Tra6tatu, agimus de gratia : cujus notionem Qt partitionem primum declaramus.

1° Gratiae notio. A) Varice acceptiones hujus vocabuli, Vox gratia apud sacros au6lores tria praesertim significat : a) benevolentiam seu favorem Dei; b) gratitudinem qua aequum est nos recompensare hanc benevolentiam; c) donum gratuitum ex divina benevolentia procedens. In tradlatu sumitur gratia hac ultirna acceptione.
B) Definitio, Praeter gratiam increatam^ quae nihil aliud est nisi Deus ipse creaturae intelledluali sese communicans (n. 925), datur gratia creata^ quae definitur : donum supernaturale creaturce intelle^uali a Deo concessum in ordine ad vitam cetertiam ^

Dicitur : i)donum supernaturale^ id est omnino indebitum sive naturae sive personae (n. 657); 2) creaturce intelle^uali concessum, quippe quod sit communicatio ipsius vitae divinas, cujus sola creatura intellediualis est capax; 3) a Deo : Deus enim solus potest esse causa principahs talis communicationis; 4) in ordine ad vitam cBternam : omnis enim gratia nobis datur tanquam medium diredlum vel indiredlum ad finem nostrum supernaturalem attingendum.

20 Dividitur gratia creata : a) in gratiam De% qu^ conceditur a Deo independenter a meritis Christi,' et gratiam Christi quae conceditur intuitu meritorum

^ Sensu lato et improprio, quo abusi sunt Pelagiani, Rationalistse et Unitarii, gratia significat quodlibet donum gratis concessum, et ita creatio, conservatio, imo et liberum arbitrium gratiae vocari possent.

GAPUT I. — DE GRATIA AGTUALI. 413

Christi^ (n. 785); b) in gratiam externam, qu3e extrincese aliicit subje6lum, ut Christi exempla, evangelii praedicatio, et gratiam inter?iam quse direc^te animam ejusque facultates nobilitat; c) in gratiam gratis data^n^ quse per se t. primario ad aliorum utilitatem datur, ut sunt donum miraculorum et prophetia, et gratiam gratu?n facientem quse per se et primario in propriam subje6li eam recipientis utilitatem ordinatur.

d) Gratia autem gratum faciens, de quS, in hoc tradlatu agitur^ dividitur in gratiam a^ualem et in gratiam habitualem.

Tractatus divisio. Dicemus in tripHci capite : 1° de gx^Xxk /t^uali ; 2° de gratii habituali smjustificante] 3° de merito, quod est vehiti utriusque frudlus.

CiVPUT I.

De gratia actuali.

Praevia de gratiae actualis notione et speciebus.

I" Notio. Gratia adluahs est auxilium quoddam supernaturale et transiens^ quo Deus intelle^um illustrat et voluntatem adjuvat ad eliciendos aHus supernaturales. Unde nihil aliud est nisi concursus divinus in ordine supernaturaU Ad quod mehus intelHgendum, exponemus : a)quomodo gratia differat a concursu, b) quomodo nobiscum cooperetur.
A) Differt gratia a. concursu naturali in eo quod :

a) est gratuita^ dum concursus naturahs homini debetur;

b) datiu- ad opera bona tantum, dum concursus requiritur ad positivum elementum operationum etiam malarum;

c) movet ad bonum supernaturale^ ideoque elevat facultates vel a6lus ad ordinem superiorem.

I ScoiistcB vocant gratiam Christi capitis eam quae Adamo innocenti et Angelis concessa fuit, gratiam Christi Rede^nptoris eam quse hominibus redemptis dispensatur.

B) Gratia nobiscum cooperatur : a) immediate : i) intelle&um illuminando ut ea videamus quse ad salutem spedlant, v. g., veritatem christianae religionis, malitiam peccati, virtutis pulchritudinem; 2) voluntatem adjuvando^ desiderium suggerendo et potestatem praebendo volendi et faciendi quae ad salutem necessaria aut utilia sunt, non obstantibus difficultatibus undique exsurgentibus.

b) Mediate autem : i) excitando a£lus indeliberatos facultalu7n sensitivarum^ v. g., memoriae, imaginationis, appetitus sensitivi, quibus ad bonum supernaturale allicimur; 2) externis eventibus utendo ad excitandas in anima, modo nostrae naturse consentaneo, pias cogitationes aut affectiones, quibus ad a(5lus salutares trahimur; ita Deus utitur sacris le6lionibus aut concionibus, rebus prosperis aut calamitatibus, etc, ad bonas cogitationes suggerendas.

2° Gratiae species. Dividitur gratia adlualis : A) x2X\on^ finis^ in medicinalem et elevantem : prior, quae ad subveniendum infirmitati naturae (n. 678) conceditur^ viresque praebet ad adlus bonos naturales sed difficiles faciendos, est supernaturalis quoad modum; posterior est supernaturalis in se^ quippe quae det potestatem a6lus supernaturales eHciendi.
B) Ratione modi^ in operantem et cooperantem : prior, quae vocatur etiam prceveniens seu antecedens^ aut excitans^ est motus internus intelle6lus aut voluntatis quem Deus operatur in nobis sine nobis; v. g., peccator divinum verbum audiens, aliquando iilustrationes in intelle6lu piosque motus in voluntate experitur, etiam antequam libere agat; posterior, quae vocatur etiam concomitans vel adjuvans^ vel etiam subsequens^ est adjutorium quo Deus voluntatem juvat ad libere consentiendum gratiae operanti, quod proinde agit in nobis et nobiscum; v. g., peccator, jam per gratiam excitantem praeventus, a6lum contritionis elicere incipi; sub influxvi gratiae cooperantis.
C) Ratione effe^us^ gratia est s^ifficiehs vel efficax. Gratia sufficiens dat veram et expeditam facultatem a6^um salutarem faciendi; est autem mere sufficiens quando suo caret effe6lu prae resistentia voluntatis. Gratia efficax ea est cui voluntas libere consentit ac proinde semper suum obtinet effe6lum. De intrinseco discrimine inter utramque infra dicemus, n. 891.

Agemus : 1° de gratiae adlualis necessitate; 2° de ejus dispensatione; 3° de ejus naiura,

Articulus I. De grati^ necessitate.

In statu naturse lapsae ', gratia a6lualis necessaria est non solum ad a6lus supernaturales seu salutares^ sed etiam ad quosdam ethice seu moraliter bonos.

§ I. De necessitate gratiae actualis ad opera supernaturalia.

1° QUOAD OPERA QUiE JUSTIFICATIONEM PRiECEDUNT.

Thesis I^ : Ifomo lapsus non potest etiam physice^ sine gratid vere supernaturali illuminationis et inspiratiojiis^ tum prceveniente tum comitante^ elicere a^us supernaturales ad justificationem prceparatorios,

De fide est ex Trid. ^ : *' Si quis dixerit, sine prceveniente Spiritus S. inspiratione, atque ejus adjutorio^ hominem credere, sperare, diligere aut paenitere posse sicut oportet ut ei justificationis gratia conferatur^ A. S. *' Quod jam a Concil. Arausicano II (529)3 et a Zozymo Papa definitum fuerat contra FelagianoSy quorum errores renovarunt Sociniani et Unitarii,

Declaratur. Hic agitur de iis adlibus quibus peccator proxime et positive ad justificationem disponitur, non autem de iis quibus remote et negative sese praeparare potest, V. g., removendo quosdam obices ad conversionem. — Dicitur : a) physice, quia de se homo versatur in impotentia non solum morah, sed physica a6lus ehciendi qui sunt absolute supra ejus vires; b) unde, ad hos adlus requiritur gratia vere et cfitiiative supernaturalis; c) haec autem gratia est duplex^ scihcet illustratio mentis et inspiratio voluntatis; d) per gra-

^ Loquimur enim de homine in deterius commutato propter vulnera ignorantiae in intelledlu, malitiae in voluntate, concupiscentioe et infirmitatis in inferiori appetitu (n. 678).

tiam inspirationis^ intelligendus est saltem moralis influxus illuminationis quae recipitur immediate in intelledlu, et in voluntatem redundat; sed, juxta sententiam multo probabiliorem ^, intelligenda est alia gratia immediate in voluntate recepta.

Probatur : A) Script, a) In Vet, Testamento jam implicite inculcatur necessitas gratire ad justificationem in locis ubi conversio tribuitur misericordiie Dei, qui et ipse abstergit peccata paenitentium et in eis creat cor mundum : "- Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam... Asperges me hyssopo et mundabor... Cor mundum crea in me Deus ^ "... b) In Nov, Test,, res aperte declaratur praesertim a S, Paulo .• i) negative, ubi asserit et probat homines lapsos impares esse ad gratiam et salutem propriis viribus assequendam, quia sunt servi peccati^ spiritualiter cceci et mortui'^^ ideoque inhabiles ad se liberandos a peccato; 2) positive^ ubi affirmat omnes adliones nostras supernaturales, etiam cogitationes et volitiones, gratiae esse tribuendas : " Non quod simus sufficientes cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis, sed sufficientia nostra ex Deo est^"; praesertim vero opus salutis et justificationis : *' Gratia enim estis ^diXvdiii per fidem^ et hoc non ex vobis : Dei enim donum est, non ex operibus ut ne quis glorietur; ipsius enim ^xxmM^ fa^ura,, creati in Christo Jesu in operibus bonis^"; jamvero si justificatio est ex gratid, no7t ex nobis^ non ex operibus^ est vere Dei donum prorsus gratuitum.
B) Tradit. Duo stadia in hujus do6trince expo sitione distinguuntur : a) Ante exortam pelagianam hseresim, necessitas gratiae ad justificationem proponitur : i)indireHe publicis EcclesicBprecibus, quibus enixe postulatur ut infideUbus donetur fides^ ut Judaeis et haereticis lux veritatis appareat; ita enim agnoscitur conversionem fieri non

^ Sententia enim adversa multis non videtur satis recedere ab hasresi Pelagii, qui et ipse tandem admisit gratiam internam aitualem in inteiledlu, habentem necessario quemdam influxum in voluntatem, propter naturalem utriusque potentise connexionem; quam tamen non esse suthcientem ad salvandam Ecclesise do(5lrinam, affirmat S. Augustinus, de Gratid et lib. arbitrio, n. 33, P, L., XLIV, 901.

DE GRATIA ACTUALI. 417 posse sine gratia, ut ait S. Aiigustinus ^ : ** Nec oraret Ecclesia.... nisi crederet Dominum sic in potestate habere cor nostrum ut bonum quod non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle "; 2) direne^ prsesertim quoad fidem.

b) Quinto saeculo, Pelagiani^ qui primum gratia: adlualis necessitatem negabant, postea gratiam externam admiserunt, imo et gratiam internam illuminationis, sed tanquam utilem tantum. Quos strenue confutavit S. Augustinus^ diserte Scriptura et Traditione probans gratiam vere internam necessariam esse ad fidem et ad omne opus bonum (supernaturale), et neminem justificari aut salvari posse sine gratia prseveniente et cooperante, et quidem omnino gratuita : " Operamur et nos, sed illo operante cooperamur, quia misericordia ejus nos praevenit. Praevenit autem ut sanemur, quia et subsequetur ut etiam sanati vegetemur ^,.. Ut autem de caelo vocaretur (Paulus), et tam magna et efficacissima vocatione converteretur, gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala 3 ^\ — Quam dodtrinam confirmavit C. Carthaginense (an. 418) a Zozymo approbatum, can. 4 et 5, ubi declaratur gratiam nobis conferri non tantum "ut sciamus quid appetere, quid vitare debeamus ", sed etiam " ut quod faciendum cognoverimus, etiam facere diligamus atque valeamus";nec tantum ut "facilius possimus per gratiam implere quod facere jubemur, sed etiam ut simpliciter id facere valeamus ^ ^\ -

C) Rat. theol. Cum justificatio sit supernaturalis, a6lus praeparatorii ad justificationem debent esse vere supernaturales; sed non possunt esse vere supernaturales quin t\c\2ir\.ur sub in/luxu gratice vere et entitative supernaturalis.
Thesis II^ : Gratia a^ualis vere supernaturalis requiritur ad ipsum fidei i?iitimn^ et ad cujuslibet operis super 71 a iu ralis desideriu m .

^ De dono perseveraniice, c. XXIII, n. 63, P. L., XLV, 1031. " De naturd et gratid, XXXI, 35, Jouknel, n. 1793. '^ De gratid et libero arbitrio, V, 12, JoukNEL, n. 1936. -» Dknz-Baxn., 104 105 (68 69).

A) De fide est contra Semi-pelagianos qui, post damnatos errores Pelagii, contendebant gratiam internam non requiri ad initium fidei; a S. Augustino et S. Prospero impugnati, damnati sunt a C. Arausicano II' : *«Si quis... initium fidei ipsumque credulitatis affedlum... non per gratiae donum..., sed naturaliter nobis inesse dicit, apostolicis dogmatibns adversarius comprobatur ''; quae definitio respicit voluntatem aliquatenus efiicacem credendi.

B) Probatur Scriptura universaliter affirmante nos nihil habere ex quo gloriari possimus : " Quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, cur gloriaris, quasi non acceperis ? 2 "; atqui, si fidei initium seu voluntas efficax credendi vel desiderium supernaturalis boni esset a nobis, haberemus aliquid unde gloriari possemus.

C) Rat. theol. Ad omne opus supernaturale requiritur gratia supernaturalis; sed initium fidei aut operis cujuslibet supernaturaUs est aliquid supernaturale. Imo ex nobis sumus in magis remota potentia ad initium qukm ad incrementum cujuscumque a6tiis, sive naturalis, sive supernaturalis.

86i. Corollaria de gratuitate gratiae. Ex di6tis de necessitate gratiae ante justificationem inferri potest primani gratiam esse omnino gratuitam.

1° De fide est primam gratiam ita gratuitam esse ut nulla opera naturalia eatti mereri possint de condigno; certum est opera naturalia gratiam inereri non posse de congruo.

A) Prius definitum fuit contra Pelagianos et Semipelagianos in variis Conciliis, praesertim Arausicano II, ubi dicitur : " Si quis per invocationem humanam gratiam Dei dicit posse conferri, non autem ipsam gratiam facere ut invocetur a nobis, contradicit Isaiae prophetae vel Apostolo idem dicenti : inventus sum a non quaerentibus me, palam apparui his qui me non interrogabant "; et paulo infra : " Debetur merces bonis operibus, si fiant; sed gratia, quce non debetur, prcecedit ut fiant 3 ". His verbis prsecipue ultimis, definitur gratiam primam no7i deberi^ et exinde non esse objedlum meriti proprie di^i seu de condigno.

B) Qubd autem nec possimus eam mereri improprie, seu de congruo, infertur ex verbis Conciliorum et etiam Scripturae, quse tam generalia sunt ut omne prorsus meritum excludant.

Ita : a) totus est Apostolus {Ep, ad Roinan.) in demonstranda gratiae gratuitate, cum probet nec Judseos, legem mosaicam servando, nec Gentiles, naturae legem sequendo, primam gratiam, vocationem scilicet ad fidem, meruisse.

b) Unde et S. Aiigiistinus dicit : " Ipsum gratiae nomen et ejus nominis intellecfius aufertur, si non gratis datur, sed eam qui dignus est accipit ' ".

c) Quod ratione theologica confirmatur. Nam inter opera et praemium proportio esse debet ut jus habeatur ad mercedem; sed inter opera naturalia et gratiam primam quae est supernaturalis, nuUa adest proportio.

2"" Communis do^rina est primam gratiam a^ualem non impetrari per preces mere humanas^ neque obtineri positiva dispositione iiaturali.

Hic non agitur de merito, sed de dispositione qu^ reddat subje(fl:um magis idoneum ad gratjam recipiendam. Jamvero omnes concedunt hominem posse propriis viribus se ad primam gratiam negative disponere, obices quosdam removendo, ut peccata quaedam et duritiam cordis. Sed commii' niter tenetur eum non posse ad eam sese disponere positive seu reali apLitudine; nec, in praesenti rerum ordine, posse proprie loquendo movere Deum supphcatione naturah ad infundendam primam gratiam.

Etenim : A) Script. constat : a) nos orare non valere sicut oportet, i. e., in ordine ad salutem, quin gratia Spiritus S. praeveniamur : " Quid oremus, sicut oportet, nescimus, sed Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabihbus^ ''; ergo prima gratia precibus nostris obtineri nequit; b) initium operis boni esse a Deo : *^ Qui coepit in vobis opus bonum, ipse perficiet^ ''; porro si natura positive disponeretur propriis viribus ad primam gratiam, initium boni operis non a Deo esset, sed a nobis.

B) T}'adif. a) Quoad oratione^n., res propriis terminis declarari videtur a Concil. Arausicano II (cf. supra n. 801).

b) Insuper Patres et Concilia sat communiter tradunt hominem nihil de suo habere nisi mendacium et peccatum; unde satis evincitur quidqud fit ab eo in ordine ad salutem, a gratia venire^

C) Ratione. Inter prasparationem et id ad quod ordinatur praeparatio, quasdam intercedere debet proportio. Porro, teste S. Thoma, '* donum gratias excedit omnem praeparationem virtutis humance ^ ".

Attamen, posito quod Deus nos ad finem supernaturalem destinaverit, sibi ipsi debet ut gratias nobis largiatur; quod ex misericordia simul et sapientia praestat : qui enim vult finem, eo ipso vult media ad finem necessaria. Dummodo autem unicuique dederit quod necessarium est ut finem suum attingere valeat, nemini injuriam faoit plus dando uni quam alteri.

2° GRATI.^ ACTUALIS NECESSITAS AD OPERA QUiE JUSTIFICATIONEM SEQUUNTUR.

Qugestio expendi potest quoad^^//i" salutares in genere^ [\xo2id perseverantiam "^xd^^^Qxixm finalem^ et quoad venia- ■iu7n peccatoru77i vitationefn.

Thesis P -.Justus^ etiam habitious supernaturalibus instrudus., gratia aHuali, ctiam prceveniente., indiget ad aflus salutares faciendos.

Ita communiter contra paucos theologos, praesertim Molinam^ Qi Bellarminum"^^ qui docent justum, virtutibus supernaturalibus instru6lum, non indigere gratia a6tuali excitante ad faciendos a6lus his virtutibus respondentes. — Probatur :

A) Script. Christus enim alloquens discipulos, gratia et virtutibus ornatos, declarat eos nihil sine gratia facere posse, eodem fere modo ac palmites fru6lum ferre nequeunt nisi viti uniantur et ab ea succum vitalem accipiant 5. Pariter S. Paulus asserit nullum, nec proinde justum, idoneum esse ad bonam cogitationem sine gratia habendam, cum Deus ipse operetur in nobis velle et perficere^.

B) Tradit. Rem S. Auo;ustinus illustrat comparatione' : *' Sicut oculiis corporis etiam plenissime sanus, nisi canclore lucis adjutus, non potest cernere, sic et homo etiam perfectissime justificatus, nisi ceterna luce justitiae adjuvetur, recle non potest vivere ". — Quod sane magis consentaneum est C. Arausicano II (can. 9) : " Quoties enim bona agimus, Deus in nobis atque nobiscum ut operemur operatur^ ".

C) Ratione^ ^x analogia rum ordine naturali : sicut enim, praeter essentiam et facultates, requiritur concursus divinus ad omnes a6\iones naturales peragendas, ita, in ordine supernaturali, praeter gratiam habitualem et virtutes (quae sunt vekiti facuhates supernaturales), requiritur concursus supernaturahs seu gratia a61;uahs : nulla enim res creata transit de potentia in a(flum nisi virtute motionis divinic.

Theologi qui contrarium tenent forsan intehigi possunt eo sensu quod justi non egent no7jd gYa.t\3.j quatenus nempe gratia habituahs in eis infusa sponte erumpit in acSlum.

Thesis IP \Justus non potest diu perseverare in statu gratice^ prcesertim usque iii Jinem, sine gratid afluali speciali.

De fide est saltem quoad perseverantiam finalem. Legitur enim in C. Arausicano II {c^in. 10) : ** Adjutorium Dei etiam renatis ac san<5tis semper est implorandum,... ut in bono possint opere perdurare^ ''; et in Tridentino : ** Si quis dixerit justificatum vel sine speciali auxilio Dei in accepta justitia perseverare posse vel cum eo non posse, A. S.'^ " " Si quis magnum illud usque in finem perseverantiae donum se certo habiturum absoluta et infalHbili certitudine dixerit, nisi hoc ex speciali revelatione didicerit, A S.5 '' Ex quibus simul cohatis constat auxilium speciale requiri saUem ad perseverantiam diuturnam cum morte conjun6tam.

Hoc autem speciale auxilium consistit : i) in proteilione Dei externd^ qua removentur gravissim^e tentationes quibus Deus pra^videt nos consensuros esse; 2) \x\ gratiis internis efficacibus^ quibus difficuhates sahiti obstantes superamus; 3) in coincidentid moriis cum statu gratice^ quas non lit nisi speciah providentia.

Probat. A) Sc/ipt,: a) etiam justi orare debent ne tentationi succumbant, ideoque gratia indigent ad perseve-

randum : *' Vigilate et orate ut non intretis in tentationem^ "; b) perseverantia in bono tribuitiir divin^ gratiae : ** Deus autem omnis gratiae, qui vocavit nos in aeternam gloriam suam in Christo Jesu, modicum passos ipse perficiet, confirmabit, solidahitque^ "; quod praecipue intelligendum est de perseverantia fmali.

B) TradiL a) Contra Semi-pelagianos, qui docebant justum perseverare posse sine nova gratia, 6*. Augusti?ius integrum scripsit librum De dono perseveranticE, ubi exponit perseverantiam, praesertim finalem, esse magnum Dei donum. b) Quod confirmavit S. Ccelestinus Papa : " Neminem etiam baptisn:iatis gratia renovatum idoneum esse ad superandas diaboli insidias, et ad vincendas carnis concupiscentias, nisi per quotidianum adjutorium Dei perseverantiam bonae conversationis acceperit^".

C) Ratione, Perseverantia essentialiter sumpta est conjun6tio mortis cum statu gratise; atqui ea conjundlio est speciale beneficium Dei, sive >xo parvulis quibusspeciali Providenti&e cura contingit et gratiam accipere et mori antequam malitia mutaverit intelle^um eorum; sive pro adultis qui indigent speciali Providentia vel ad moriendum postquam perseveraverunt brevi tempore in justitia accepta, vel, ad diu perseverandum, gratiis efficacibus multis ad quas nuUum jus habent, et quas de condigno mereri non possunt (cf. n. 944).

Animadvertit Tridentinum perseverantiam aliunde haberi non posse nisi a Deo, sed hoc donum non denegari humihter petentibus, ideoque in ejus auxilio spem reponere omnes debere : " Deus enim, nisi ipsi illius gratise. defuerint, sicut coepit opus bonum, ita perfiiciet^ ".

Thesis III^ : Justus etiam perfe^us moraliter non potest per toiam vitam omnia peccata venialia vitare sine speciali privilegio gratice,

De fide est ex Conc. Irident.^ : " Si quis dixerit hominem semel justificatum... posse in tota vita vitare omnia peccata, etiam venialia, nisi ex speciali Dei privilegio, A. S. '\

DE GHATIA AGTUALI. 423

Declaraiiir, Cum gratiis ordinariis, jiistus potest per breve tenipus omnia venialia vitare; /^r iotani auiem. viiani, venialia seorsim et singulatim sumpta, imo omnia peccata plene deliberata, non autem omnia prorsus venialia.

Prob. A) Script, Dicitur enim : ^' In multis offendimus omnes ^ : " quod intelligi nequit de peccatis gravibus, cCmi certe dentur justi qui mortalia vitent.

B) Rai. iheol,: '' Non potest homo abstinere ab omni peccato veniali propter corruptionem inferioris appetitiis sensualitatis, cujus singulos quidem motus ratio reprimere potest, et ex hoc habent rationem peccati et voluntarii, non autem omnesj quia dum uni resistere nititur, fortassis alius insurgit, et etiam quia ratio non semper potest esse pervigil ad hujusmodi motus vitandos ^ ".

§ II. De necessitate gratiae ad actus bonos^ ordinis naturalis.

Quoad ordinem tnielle^74alem, jam di6lum est (n. 47) genus humanum lapsum non posse moraliter sine auxilio gratuito. cognoscere expedite, certo et absque admixto errore omnes veritates naturales colie^ive sumptas^ ad vitam suam re6le ordinandam necessarias. Aliunde certum est' rationem demonstrare posse cum certitudine quasdam veritates, prsesertim Dei existentiam, anima^ spiritualitatem, hominis libertatem 3. Inquirendum igitur superest de necessitate grati^ in ordine morali, quid riempe homo non possii^ quid autem valeai sine gratia.

Thesis P : Hoino lapsus nioraiiier non poiest^ sine auxilio graiice^ diu servare toiayn iegem naiuraiem et graves tentationes supera?'e.

Certum est contra : a) Peiagianos qui docebant hominem in statu praesenti posse propriis viribus totam legem servare; b) hodiernos Ufiiia^^ios et Rationaiistas qui tenent hominem posse, sine gratia, totam legem naturalem adimplere omnibusque tentationibus, etiam gravibus, resistere, dummodo re61e instruatur.

Declaratur : a) per moralem impossibiHtatem intelHgitur summa difficuhas qu.« de facflo nunquam vel fere nun-

quani superatur, licet absolute superari possit; b) agitur de 2iWyi\\o saltein p7'ceiernatnrali^^ a generali concursu distincto;

c) tentationes sunt graves, quando vehementer spllicitant et propter ingentem affecflus propensionem ad objecflum quod proponitur, et propter urgentia motiva ad bonum rationis deserendum et amplecflendum m^lum ilii contrarium^;

d) vi(5toria de tentatione po.lest esse : i) vel salutaris et meritoria, quando fit ex motivo supernaturali, 2) peccaniinosa^ quando quis tentationi resistit consentiendo in aliam, v. g. si quis avaritiam superat ex vana gloria, 3) naiuralitcr bona^ quando qui3 reslstit propter motivum naturnliter honestum : hic autem agitur de vi(51:oria natiiraliter bona.

Probatur : A) Script. a) 6". Faulus, \\ Ep, ad Ronianos^ kiculenter demonstrat neque Gentiles neque Judaeos legem naturalem servavisse 3, et quidem propter concupiscentiam quae, per legis prohibitiones excitata, nos acrius tentat et allicit ad peccatum 4; remedium autem quo tentationes cohibeamus et legem integram observemus esse gratiam Jesu Christi s. b) Quod et asseritur a S. Jacobo quoad peccata Hnguae ^, a Sapientia^ qiioad sapientiam seu virtutem complexive sumptam, et in omnibus Scripturae iocis ubi oratio ut necessaria commendatur ad tentationes superandas : ''Vigilate et orate ut non intretis in tentationem ^ '\

B) Tradit. S. Augustinus in libro De Spiritu et litterd^ vestigiis PauH inhaerens, demonstrat legem sive mosaicam sive naturalem, sine gratia, parum prodesse ad re6te vivendum; et in Hbris De naturd et gratid et De correptione et gratid probat hominem lapsum non posse propriis viribus omnes tentationes superare. — Eadem dodlrina statuitur in canonibus ConciHi plenarii Carthaginensis {^1^)^, et in Epistola Coelestini I ad Episcopos GaHiae '° : ibi

^ Nonnulli theologi requirunt auxilium quoad subsiantiam supernaturaie^ imo statum gratiae habitualis, tum propter destinationem hominis ad tinem supernaturalem, tum propter illius fragiHtatem : cum enim homo non habet cor suum firmatum in Deo per gratiam habitualem, multae lentationes graves ei occurrunt, quibus aliquando consentiet. Cfr. S. Thomas, I* 2«, q. 109, a. 8,

2 Quidam theologi asserunt hominem lapsum non posse, sine gratia, uilam teutalionem gravem vincere; sed, vel loquuntur de tentatione quae tam diuturna est ut pluribus aequivaleat, vel suam opinionem ex fontibus Revelationis probare nequeunt, ut animadvertit Pesch, nn. 157, 164.

3 Ro?n., 1, 20-32; II, 1-29. — 4 Ibid., VII, 5-23. — ^ Ibid., 24. 6 Jacob., III, 8. — 7 Sap., VIII, 21. — « Mattii., XXVI, 41.

enim declaratur gratiam dari non solum ut peccata commissa remittantur, sed etiam ut nova non committantur, nec solum ut facilius legem impleamus, sed ut eam simpliciter impleamus, nosque quotidiano egere auxilio ad tentationes superandas.

C) Ratione suadetiir. a) Natura enim infirma et per peccatum originale deordinata non est ex se in potentia morali ad totum bonum ^ibi connaturale exsequendum seu ad totam legem naturalem servandam. b) Homo lapsus nec per gratiam reparatus, non habet cor suum firme ordinatum ad Deum finem ultimum, sed misere ad bonum commutabile conversum; et exinde, quamvis, ex promptd t. perseveranti QOx%\ditx2i\on^ rationis, possit redle agere praeter ordinem finis mali prseconcepti, quia tamen haec prompta et perseverans consideratio valde difficilis est, non potest contingere ut diu legem servet, pra^cipue in difficilioribus et repentinis.

Thesis IP : Homo lapsus potest, sine gratict supernattirali^ cum solo Dei concursu naturali^ aliquod opus moraliter bonum perficere.

Dirigitur thesis : a) contra plerosque Protestantes, tum Lutheranos tum Catvinistas, qui contendunt per originale psccatum. naturam ita fuisse vitiatam ut homo non renatus seu iiondum justificatus, nullum opus moraliter bonum perficere vaieat; b) contra Jansenistas juxta quos nulluni opus .moraliter bonum perfici potest sine gratia fidei; c) contra quosdam theologos * qui docuerunt nullum opus bonum in statu praesenti perfici posse absque gratid a^luali^ quam diversimode intelligunt (Augustinenses, Vasquez, Contenson.)

Jamvero : a) de fide est hominem lapsum posse ante justificationem adeptam, aliqua opera moraliter bona facere, seu aliis verbis, non omnia peccatorum opera esse peccata, ut constat ex hac definitione Trid.^ : " Si quis dixerit opera omnia quae ante justificationem fiunt, quacumque ratione fa6ta sint, vere esse peccata, A. S."; h) certum est hominem lapsum posse, sine gratia fidei,

^ Ab his theologis distingui debent alii qui contendunt omnem cogitationem bonam et omnem conatum ad bonum sub influxu gratipe produci, quia ad vitam oeternam conducunt; sed simul admittuiU liominem lapsum pe?- se capacem esse alicujus boni naturalis.

aliquod opus moraliter bonurn facere; ut colligitur ex damnatione hujus Baii propositionis ^ : " Omnia opera infidelium sunt peccata..."; c) cofJimtinis est senteniia hominem lapsum posse, cum solo Dei concursu naturali, aliquod opus moraliter bonum peragere, absque quocumque auxilio indebito.

Probatur : A) Script, Deus enim non solum peccatores hortatur ad aliqua opera facienda : '* Fili, peccasti? Non adjicias iterum, sed et de pristinis deprecare, ut et tibi dimittantur^ "; — sed etiam infideles : ita Deus excitat Nabuchodonosor ad redimenda peccata sua eleemosynis^; ita S. Paulus manifeste supponit^ Gentiles aliquot opera legis naturalis ac proinde aliquid boni perficere posse. Ahunde nuUibi in Scriptura asseritur peccatores et infideles supernaturah auxilio semper adjuvari, imo statuitur expresse eos naturaliter^^ id est ex naturali diftamine rationis, ea quae legis sunt facere.
B) Rat. theol. Siquidem natura humana jjer Adami peccatum non fuit penitus corrupta nec intrinsece xn suis naturahbus minuta, nec ejus Hberum arbitrium fuit extin6lum, sed tantum viribus attenuatum et incUnatum^ : unde potest : a) peragere opera objedive et materialiter bona, ea scilicet quae sunt facihora; ut eleemosynam, amorem erga parentes; b) insuper fine?n honestum naturalem sibi praestituere, v. g., dum facit eleemosynam, sublevationem pauperis intendere potest;. qui autem idola colit, non necessario perficit omnia opera sua ad falsis numinibus obsequendum;et peccator peccato non remisso impeditur tantum ne ejus adlus sint meritorii de condigno; c) praeterea difficiUus non est opus honestum facere quoad circumstantias quam quoad ipsam substantiam a6lus.
Corollaria. A) Certmn est hominem lapsum sine gratia, morahter non posse amare Deum amore naturah effe^ivo super omnia^ saltem ad longum tempus :

Eccli., XXI, I. — 3 Daniel, IV, 24. — 4 Rom., II, 14. 5 Rom., loc. cit.; cf. Denz.-Bann., 902.

hujusmodi enim amor importat observationem diuturnam totius legis naturalis. — Sed moraliter potest amare Deum amore naturali affeHivo imperfeflo^ seu esse dispositus ad servanda saltem aliquot divina praecepta : natura enim humana non fuit totaliter corrupta per peccatum.

875« B) Controvertitur num homo possit moraHter, sine gratia, amare Deum amore naturali affe^ivo perfefto^ ita ut smcere velit omnia mandata servare.

a) Negative respondent Thomistce aliique, ut Bettarminus et Suarez : etenim : i) amare Deum amore naturali affedlivo perfe6\o est promptum sincere sese habere ad totam legem servandam absolute seu in omni eventu; sed difficile videtur eum esse in taH dispositione qui moratiter non potest servare totam legem; 2) natura corrupta non potest habere operationem prasstantissimam quae convenit naturae integrae et sance.

b) Affirmative autem respondent Motinistce : nam, etsi homo de fadlo non possit moraHter adimplere ornnia prae-. cepta, tamen potest, quando nuUa gravis tentatio urget, sincere velle ea adimplere. Qaae ratio videtur minus efficax et minus probabiHs '.

Art. II. De DISPENSATIONE GRATI.^ ACTUALIS.

Cum gratia aituaHs sit omnibus necessaria ad salutem, exsurgit quaestio num detur omnibus. Non agitur quidem de graiia efficaci, quae suum sortitur effedlum, sed de gratia vere sufficiente, saltem remote, qua videHcet, si ei consentimus, pedetentim salutem operari valeamus. Qusestio expendi potest quoad justos^ peccatores, sive communes sive obduratos, infideles et parvutos sine baptismo decedentes.

Thesis I^ \Justis omnibus dantur^ urgeftte tentatione vel prcecepto^ gratice sattem remote et retative sufficientes ad resistendum tentationibus^ omniaque prcecepta adimptenda.

De fide est contra Lutherum, Calvinum et Jansenium qui docuerunt aHquando ipsos justos non posse adimplere mandata, praesertim de non concupiscendo, quia ipsis

deest gratia sufficiens. Ait enim T7'id. ^ : " Si quis dixerit Dei praecepta homini etiam justificato et sub gratia constituto, esse ad observandum impossibilia, A. S."

Prob. A) S. Paidus ad omnes Corinthios, et non ad praedestinatos tantum scribit : **FideHs... Deus est, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faciet etiam cum tentatione proventum, ut possitis sustinere ^ "; sed supra vires tentarentur si, urgente praecepto vel instante tentatione, non haberent gratiam saltem relative (seu pro indole eorum et circumstantiis) sufficientem.

B) S, Aiigustinus scribit 3 : '' Non igitur Deus impossibih'a jubet, sed jubendo admonet et facere quod possis et petere quod non possis.'' Quo textu S. Augustinus nobis testatur duphcem esse gratiam sufficientem : unam proxime^ qua prompti sumus ad salutariter agendum, aUeram remote, qua orare valemus ad obtinendam gratiam proxime sufficientem.

C) Deus omnium hominum sakitem sincere non vehet, si justis praesertim non concederet, tempore opportuno, gratiam saltem remote sufficientem.

Extra tentaiionem et priEcepti urgentiam, gratia plus minusve frequenter datur, secundum Dei yoluntatem et dispositiones subje6li.

Thesis II^ : Omnibus peccatoribus C07nmunibus dantur gratice. saltem remote sufficie?ites., tit possint pcenitentiam agere.

Certum est et fidei proxirnum, Siquidem Concil. Lateran. IV (caput Firmiter) ait 4 : ^*Si post susceptionem baptismi quisquam prolapsus fuerit in peccatum, per veram paenitentiam potest semper reparari". Insuper Christus expresse ait : '' Non egent qui sani sunt medico, sed qui male habent; non veni vocare justos, sed peccatores ad psenitentiam s ". AHunde, peccator tenetur sub gravi sahitem sperare; sed hujusmodi obhgatio supponit gratias sufficientes ei a Deo praeparari.

5 Luc, V, 32; cf. parabolas ovis perditae. prodigi, ctc, Li/c, XV, 4, II, etc.

Thesis III^ : Peccatores etiavi obdurati^ et exccecati'^ non privantur omni gratid sufficiente.

Ita conimunis et vera sententia. Siquidem nuUibi Scriptura excludit hujusmodi peccatores a gratia et spe salutis; imo de eis expresse legitur apud Isaiam 3 .• '' Expandi tota die manus meas ad populum incredulum, qui graditur in via non bona post cogitationes suas, populum qui ad iracundiam provocat me ". Textus igitur, in quibus Deus exhibetur ut excaecans et indurans peccatores, significant ex contextu, a) Deum permittere homines excaecari et indurari per abusum aut contemptum gratiee, b) vel ad summum abundantiora gratiae auxilia juste subtrahi.

Peccatoribus confert Deus gratias tempore opportuno, ac praesertim : i) occasione externae prsedicationis^ 2) occasione bonae adlionis^ aut tribulationis^, 3) articulo mortis.

Thesis IV^ : Omnibus infidelibus adultis^ sive positivis sive negativis, dantur aliquando gratice satte?n remote sufficientes^ ut possint ad fidem converti.

a) Certum est contx3./ansenianos, rigidosque Lictheranos et Calvifiistas qui contendunt infidelibus nuUam gratiam concedi. Etenim Alexander VIII^ sequentem Arnaldi propositionem damnavit: ' Pagani, Judaei, haeretici nuUum omnino accipiunt a Jesu Christo inflaxum ", cujus contradidloria est : ' Pagani, etc. aUquem influxum (seu gratiam) accipiunt a Christo ". Confirmatur quoad infideles negativos^ id est, in bona fide versantes : " Notum nobis vobisque est eos qui invincibiU circa san6lissimam nostram reUgionem ignorantia laborant, quique naturalem legem ejusque pra^cepta in omnium cordibus a Deo insculpta sedulo servantes ac Deo obedire parati, honestam redlamque vitam agunt, ppsse divince lucis et gratice operante virtute^ seternam consequi vitam^ ".

b) Scriptura enim declarat omnes indiscriminatim homines vocari ad gratiam et saUitem : " Ipse est propitiatio pro peccatis nostris^ non pro nostris autem tantum,

' Exod., IX, 12. — ^ Joa??., XII, 40. — 3 LXV, 2-3. 4 Ac^., XVI. 14. — 5 /)an., IV, 24 — 6 Luc, XV, 17. 7 Denz., 1295 (1162). — s Pius IX, Encycl. 10 Aug. 1863.

sed etiam pro totius mundi^ "; immo sunt textus qui specialiter infideles respiciunt : *' Omnes homines vult salyos fieri et ad agnitionem veritatis venire ^ ".

c) Unde S. Thomas scribit : " Si aliquis in sylvis nutritus, dudlum rationis naturalis sequeretur in appetitu boni et fuga mali, certissime est tenendum, quod Deus ei vel per internam inspirationem reveiaret necessaria, vel ad eum prredicatorem dirigeret^ '\ Fatendum est tamen gratias minus abundanter concedi infidelibus quam christianis, imprimis catholicis : gratiis enim internis exquisitioribus Deus cumulat gratiam externam qua gaudent membra Ecclesiae catholicae ^.

Corollarium. Ex di6lis via paratur interpretationi axiomatis theologici : Facienti qtiod in se estDeus non denegat gratiam. Scilicet : a) facienti quod in se est per vires naturce Deus, non quidem ex justitia, neque ex positiva dispositione, sed ex gratuito beneplacito^ gratias adtuales concedit quibus fides obtineri possit^. b) Facienti quod in se est sub influxu graticE a^ualis^ Deus certo uberiores gratias aHuales concedet, quae de congruo merentur; c) cum quibus facienti quod in se est et ultimam dispositionem ad justificationem requisitam ponenti, Deus ^LdX gratiam justifica7item seu habitualem^.
Thesis V^ : Deus^ quantum in se est^ paravit etiam parvulis^ qui in sinu 7?iaterno moriuntur antequam baptizari possint^ media ex se sufficientia ad salutem. Ita communiter.

Christus enim mortuus est etiam pro parvulis; sed frustra pro eis mortuus esset, nisi eis paravisset media salutis.

Difiicile est autem expHcare quomodo hsec media pra^beantur. a) Certum est Deum remote saltem omnium illorum parvulorum saluti providisse dum instituit remedium ad ori-

*> S. Francisc. Sales., Traiti de V ajuour de Dieu, liv. 11, ch. VII.

5 Molina rem alio modo exponit, quasi videlicet pai^um initum fuisset inter Deum et Christum, ut facienti quod in se est viribus naturae infallibihter gratia conferretur; sed ha^c expositio a multis rejicitur ut gratuitatem gratiae non satis salvans.

^ Quidam tamen theologi ita axioma declarant : i) qui bene utitur gratiis adluaUbas novas accipit; 2) facienti quod in se est cum gratia adluali Deus non denegat gratiam habitualem. Cf. L. Cap^ran, Le prohlhne dn salut des InJidMes^ essai thiologique, p. 44.

ginale peccatum delendum. Hoc enim sacramentum de se institutum est omnibus, et si de facflo quibusdam non applicetur, hoc provenit ex causis naturalibus, quarum Deus, uipote provisor universalis, vim et efTfeClum per miraculum impedire non tenetur. b) Pauci, cum CajetanOy addiderunt infantes salvari posse, sine baptismo, parentum fide et precibus; sed haec opinio tuta non est, et jussu Pii V, expundla fuit ex operibus Cajetani Romae editis.

Art. III. De NATURA GRATI^ ACTUALIS.

Jam supra exposuimus quid et quotuplex sit adlualis gratia, n. 849 sq.; sed, ad penitius ejus naturam investigandam, manet ut declaremus ejus efficaciam, modum agendi in facultates nostras et ejus cum libero arbitrio concordiam.

Ut certa ab incertis secernamus, primum Protestantium et /ansenistariim errores de natura gratiae efficacis et sufficientis coiifutahimus ; postea praecipua theologoru7n systemata exponemus de essentia gratise adlualis et ejus concordia cum libero arbitrio.

§ I. Protestantium et Jansenistarum errores confutantur.

Chapter 14 of 22