Nn. 1206–1263

1206. 3° Ratione. Ad divinam providentiam pertinet ut in societate ecclesiastica spiritiiales adsint duces, qui populum christianum regant : hsec est enim lex omnibus imposita ut inferiora per superiora ad Deum reducantur. Atqui convenit ut praefati duces ritu sacro et speciali ad id deputentur; si enim ritus quo homines fiUi Dei et membra Ecclesise fiunt est sacramentum, ita sacramentum esse decet ritum quo quidam, inter fideles, duces mihtum Christi efficiuntur, fideique do6lores, et sacramentorum ministri^

1207- Corollaria. a) Defide est episcopatuni et presbyteratum esse vere sacramenta^ ut constat ex hac Triden- /'//^i definitione^ : " Si quis dixerit in Ecclesia cathoUca non esse hierarchiam divina ordinatione institutam, quae constat ex episcopis^ presbyteris et ministris, A. S."

Sed co7itrovertitur inter theologos num episcopatus et presbyteratus sint duo ordines et duo sacramenta plane distin6\a. Alii affirmanty dicentes utroque produci distin(flum characfterem (ita Bellarrninus, Perrone^ Hurter)\ alii vero minus probabiliter negani et tenent consecrationem episcopalem non esse ordinem et sacramentum distin6lum a presbyteratu, nec producere chara6lerem distincflum a characflere presbyteraH, sed tantum hunc chara6lerem ampHare et extendere ad effe6lus aHos, nempe ad potestatem ordinandi et confirmandi (ita Billuart).-

1208. b) Certuvi est etiam (Hcet a quibusdam oHm negatum 3) diaconatum esse sacramentum / 1) tum ex Scripturd^, nam per impositionem manuum ordinantur, et quahtates eximiae in eis (sicut et in episcopis) requiruntur; 2) tum ex Patribus^ qui diaconos inter ministros prsecipuos semper recensent; 3) tum qx praxi semper usitata per manus impositionem eos ordinandi; 4) tum ex Trident, definientes '* per sacram ordinationem dari Spiritum sanctum, ac proinde non frustra episcopos dicere Accipe Spiritum SanHum " : quae verba in ordinatione diaconorum inveniuntur.

3 DUKANDUS, In IV Sent., dist. XXIV, q. 2, n. 6-9; Cajetanus apud Vasquez. In III part. S. Tkomce, disp. CCXXXVIII, c. 1.

1209. c) Controvertitur autem num subdiaconatus et minores ordines rationem habeant sacramenti, gratiamque ex opere operato producant.

Prasnotamus hos ordines in Ecclesia inveniri mediante saeculo tertio, ut constat ex epistola S, Cornelii Papce ad Fabium'. Communiter admittitur eosdem nihil ahud esse nisi partitiones diaconatus.

Sed quasstio est num his ordinibus adnexa sit sacramentalis gratia. Multi, praesertim inter modernos, negant, cum praefati ordines sint instituti ab Ecclesia quas gratiam ritui externo adnedlere nequit. Alii tamen, cum S. Thomd'^ ^t Thojnassino^, putant hos ordines in fonte suo, seu in diaconatu, institutionis esse divinas, et Christum Ecclesiae potestatem reUquisse dividendi diaconatum in varios inferiores ordines quibus gratia conferri posset. Quam opinionem, olim inter Scholasticos communem, tanquam probabiliorem amplectimur.

SCHOLION DE MATERIA ET FORMA ORDINIS.

1210. A) Fa^a exponuntur. In Scriptura non aha designatur Ordinis materia nisi manuum iinpositio. Per novem priora saecula, non aHa pariter adhibita fuit in utraque Ecclesia'*. A saeculo decimo, porre5iio instrumentorumy videlicet cahcis et patenae pro sacerdotibus, traditio Evangeliorum pro diaconis, in Ecclesia Latina, non autem in Graeca, usurpata fuit. Exinde quaeritur quaenam sit materia essentiahs.

121 1. B) Varice opiniones. Tres sunt praecipuae : a) Plerique moderni, post S. Bonaventuram^ docent sola^n manuum impositionem esse materiam essentialem sacramenti, cum porredlio instrumentorum sit tantummodo ritus ecclesiasticus, saeculo X° introdu6lus ad clarius designandam potestatem ordinatione collatam, b) Thomistae multi et quidam ah'i putant solam traditio7iem instrumentorum esse materiam essentialem, propter aucSloritatem decreti ad Armenos ^, ubi dicitur : '* Sextum sacramentum est OrdiniSy cujus materia est illud per cujus traditionem confertur ordo, sicut presbyteratus traditur per cahcis cum

4 Attamen, in ordinatione episcoporum, a fine saeculi IVi, liber evangelii ordinando imponebatur; hic tamen ritus non videbatur essentialis, cum saepe non episcopus ordinans, sed episcopi assistentes aut diaconi tenerent evangelia super caput ordinandi.

vino et patenas cum pane porrecftionem. " — Respondent tamea adversarii ibi quasstionem iesse tantum de materia integrante et accessoridyQ^^im^. Pontifex optabat superaddi impositioni manuum jamdiu ab Armenis adhibitae.

c) Alii, cum Bellar^nino et Lugone^ tenent rmpositionejn viammin et traditionern instru?nentoru?n esse simul materiam esse?ttiale7n : nam, ex Scriptura, requiritur prior, et, ex Decreto ad Armenos, posterior videtur necessaria.

Conclusio, Prima sententia, utpote fa(5lis historicis innixa, muito probabihor videtur. Secunda hodie vix probabihs est. Tertia admitti nequit (sicut et secunda) nisi simul agnoscatur Deum Ecclesiae rehquisse potestatem determinandi i?i specie materiam sacramentorum quam in genere tantum instituerat.

De materia tt forma singulorum Ordinum agitur in Brev, Syn. 7norali,n. 1282 sq.

Art. IL De effectibus sacramenti Ordinis.

Duplex est ordinationis effe^lus, charaHer et gratia.

§ I. De charactere.

1212. 1° Per Ordinem imprimi chara(?terem in anima jam probavimus (n. 980). De fide est ex Tride?it. dicente^ : " Si quis dixerit per sacram ordinationem... non imprimi chara6lerem..., A. S.^' Hujusmodi character saltem tribus ordinibus certo imprimitur, episcopatu, scihcet, presbyteratu et diaconatu; de ahis vero controvertitur, cum dubitetur num sint sacramenta.

1213. 2° Juxta probabiHorem opinionem, chara6ler ille non est ahud ac ipsa potestas ordinis^ animae intime et indehbihter inhaerens.

Jamvero duplex hujusmodi potestas confertur in ordinatione : a) circa Corpus Christi in Eucharistid; Episcopis enim et sacerdotibus inest potestas " consecrandi, offerendi, et ministrandi corpus et sanguinem (Christi) ^ ^' ; diaconis, Eucharistiam dispensandi; ahis autem ordinibus, materiam consecrandam praeparandi; b) circa corpus Christi mysticum^ animas scihcet fidehum, quas sacerdotes, diaconi, et alii ministri praeparant ad Eucharistiae receptionem, praesertim per sacramentorum administrationem, et per verbi divini prsedicationem.

1214. 3° Haec aiitem potestas animae ordinati ita indelibiliter inhcEret^ ut qui eam recepit laicus rursus fieri non possit ^ et ordinationem rite receptam reiterare non liceat. Ut ait Leo XIII "^^ *' firmum semper ratumque in Ecclesia mansit, ordinis sacramentum nefas esse iterari '\

Si multae ordinationes, praesertim a saec. IX° usque ad XI 1^"^, reiteratae sunt, hoc ex eo provenit quod invalidae a multis habebantur ordinationes ab haereticis vel simoniacis receptae : quem errorem, a dodlrina optimorum Patrum (v. g. SS. Hieronymi, Augustini, Leonis I) ionge aHenum^, jam a Petro Damiano profligatum ^, S. Thomas, et S. Bonaventura penitus extirparunt^ : a quo tempore, vera doifirina supra exposita tibique praevaluit.

§ II. De gratia per ordinem collata.

1215. 1° Gratia quae per sacramentum Ordinis confertur est imprimis gratia habitualis^ non quidem prima, cum Ordo sit sacramentum vivorum, sed secunda^ seu augmentum gratiae, cum qua connedtitur jus ad gratias a^uales suo tempore concedendas, ad munera ecclesiastica rite obeunda :

a) Constat ex verbis S. Pauli^ : *' Admoneo te ut resuscites gratiam Dei^ quae est in te per impositionem manuum mearum " : quae verba, tum ex contextu, tum ex interpretatione Patrum (n. 1 204-1 205), de gratia habituali intelligenda sunt.

b) Colligitur etiam ex Trident, 7 .- *'Si quis dixerit per sacram Ordinationem non dari Spiritum San^um^ ac proinde frustra episcopos dicere : Accipe Spiritum Sanctum, A. S." Non daretur enim Spiritus Sandlus si gratia habitualis non conferretur.

3 S. HlERONYM., Dial. conir. Lucifer., n. ii, 14, 27, P. L., XXIII, 166, 168, 181; S. AUGUSTIN., contr. epist. Parmen., lib, II, n. 28, 30; Conir. Cresc, lib. II, n. 12 sq., P. L., XLIII, 70-72, 473 sq., etc; S. Leon., Epist. XII, XVIII, CLVII, P, L., LIV, 653, 708, 1203.

c) Suadetur ratione : nam cuicumque a Deo datur potestas aliqua, dantur etiam media quibus exsecutio illius potestatis congrue fieri possit. Augmentum vero gratiae habitualis, cum jure ad gratias a6luales suo tempore concedendas, convenientissimum videtur ut potestatem sacerdotalem homo digne exerceat.

1216. 2° In Ecclesiae exordio graticB gratis datce ssepe sacram ordinationem comitabantur, v. g. donum miraculorum, donum linguarum, spiritus prophetise, ut ex libro A6luum patet. Hodie vero, raro hujusmodi privilegia conceduntur; dantur tamen auxiHa quibus ordinati sacrae docflrinas acquisitioni, et rerum spirituahum administrationi magis idonei efficiantur, dummodo tamen officiis rite obeundis sedulo et indesinenter incumbant. Patet ex precibus quae in Pontificali reperiuntur, et ex argumento rationis supra allato.

Art. III. De ministro Sacramenti Ordinis.

1217. 1° Minister ordinarius sacrame^tti Ordinis est solus episcopus. De fide est, tum ex Decreto ad Armenos : " Ordinarius minister hujus sacramenti est episcopus"; tum ex Tridefit.^ definiente : " Si quis dixerit episcopos... non habere potestatem confirmandi et ordinandi^ vel eam quam habent, ilhs esse cum presbyteris communem,... A. S."

Probatur : a) ex praxi Ecclesice : nam ab initio soU episcopi, post apostolos, hoc sacramentum ministrare dicuntur, et nulHbi legitur, etiam tempore persecutionum, cum urgeret necessitas, simphces presbyteros ahos sacerdotes ordinasse.

b) Quod confirmant Patres^ v. g., S. Hieronymus'^ : " Quid facit, excepta ordinatione^ episcopus quod presbyter non faciat"; — et Concilia, v. g., JSIica^num /, can, 4, Antiochenum^ c. 13.

Hinc colhgitur episcopum, vi suae ordinationis episcopafis et sine uha cujushbet hcentia, etiamsi fuerit haereticus aut schismaticus, vel quoquo modo censuratus, potestatem habere omnes ordines vahde conferendi, modo perficiat ritus essentiales ordinationis cum intentione faciendi quod facit Ecclesia.

1 Sess. XXIII, can. 7. — « Epist. LXXXV, ad Evangelum.

Et ideo ordinationes anglicance non fuerunt nullse declaratae ex defetSlu potestatis in ministris, sed ex defecflu formce et inteniionis \

1218. 2"* Presbyteri tamen^ cum delegatione S. Pontificis, possunt esse ministri extraordinarii non quidem episcopatus vel presbyteratus, quod ab omnibus, paucis exceptis, conceditur; neque diaconatus, quod tamen controvertitur*; — bene vero tonsuras, quatuor ordinum minorum et subdiaconatus. De facto, ex Codice^ can. 239, 964, Cardinales, Abbates regulares de regimine et Praelati nullius, juxta conditiones praescriptas, tonsuram et ordines minores conferre possunt.

Art. IV. De subjecto Sacramenti Ordinis.

1219. 1° Jure divino^ omnes et soli hoinines viatores sexus masculini possunt valide recipere sacramentum ordinis, Feminae vero ad recipiendos quoscumque ordines sunt prorsus incapaces.

Quod colligitur a) ex praeceptis S, Pauli : " Mulieres in ecclesiis taceant; non enim permittitur eis loqui sed subditas esse 3 "; " Mulier in silentio discat cum omni subje6lione. Docere autem mulieri non permitto ^ '\ b) Ex traditione Ecclesiae. i) S. Irenaeus, S. Epiphanius, S. Augustinus aliique ^ ut hcsreticos habent Pepuzianos, Marcosianos et GoUyridianos qui feminas sacerdotii et sacrificii capaces praedicabant, et eorum opiniones inter hcereses computant; 2) sacerdotium femineumin Ecclesia semper habitum est ut pagana impietas^ quod jam notant Const, Apostolicce ^ Quod si Ecclesia feminis per aliquam ordinationem aliquando concesserit ministerium quoddam ecclesiasticum, non intendebat eisdem conferre participationem sacerdotii, nam semper eas repulit a ministerio altaris.

' Leo XIII, Bull. ApostoliccB curcs, sept. 1896. Cfr. Syn. maj.

' Videtur enim Innocentius VI 11 abbati generali Cisterciensium concessisse potestatem diaconatum conferendi. Licet hucusque bulla Innocentiana non fuerit inventa, ut genuinum habetur a multis praefatum privilegium, eo magis quod abbates Cistercienses eo usi sunt in ipsa urbe Romae sive ante, sive post Concilium Tridentinum (Cf. Many, Prcele^t. de Ordin., p. 146-149) : quod tamen privilegium non amplius viget.

5 S. iRENiEUS, Adv. Hceres., \h. I, c. XIII, n. 2, P. G., VII, 579; S. Epiphanius, Hceres., XXXIV, n. 2, P. G., XLI, 583 sq.;S. AUGUS- TINUS, De hceresibus, n. 27, P. L., XLII, 30.

CAPUT VIII.— DE MATRIMONIO. 593

1220. 2^ Jure divino requiritur ad validam ordinationeni^ ut ordinandus sit valide baptizatus vero baptismo aquce. Nam baptismus est " fundamentum et janua " aliorum sacramentorum ^ et insiiper nemo potest esse minister Ecclesiae, priusquam per baptisma de corpore ejus eife6lus sit.

1221. 3° In adiiltis requiritur intentio saltem habitualis recipiefidi Ordines, non vero in infantibus.

Ratio est quod ordinatio valide recipitur dummodo positivum obstaculum ex parte subje(5\i non apponatur. Obstaculum autem apponitur ab adultis qui positive absoluteque dissentiunt, non autem ab infantibus. Isti tamen obligationes ordini adnexas non suscipiunt, supra, p. 479, not. i.

CAPUT VIII.

Praenotanda.

Sicut sacramento Ordinis sandlificantur ministri Dei, ita et sacramento Matrimonii sandtificantur conjuges christiani.

1222. A) Matrimonium est contraftus simul et sacramentum. Matrimonii autem sacramentum nihil aliud est quam ipse contraftus matrimonialis sacramentali indole au6lus.

B) Ut contraHus, Matrimonium definitur : conventio legitima inter virum et mulierem^ ??iutuum et perpetuum jus ipsis conferens tum ad generationem et educationem prolis^ tum ad vitce communis consortium.

C) Matrimonium, ut sacramentum^ definitur : sacramentum novce Legis^ in ipso consensu reciproco contrahentium legitime prcestito consistens, quo gratia conjugibus confertur ad matrimonii officia rite adimplenda.

^ BoNiFAC. VIII, cap. Per caiechismum, 2, Lib. IV, tit. 3, Decognatione spirituali, in VI^.

Art, I. De MATRIMONIO UT CONTRACTU.

Dicemus de matrimonialis contra6lus origine, finibus, essentid ^X. proprietatibus,

% L De Matrimonii origine.

1223. 10 Errores. Juxta evoIutio7tisnii fautores, Matrimonium, antequam formam contractus indueret, fuit successive pro77tiscuitas sexuum, matrimonium per raptu7n quo vir mulierem in propriam domum rapiebat, matrimonium per emptio7ie7n^ quatenus vir a parentibus puellam sibi emebat.

1224. 2^ Thesis : Matrimonii i^tstitutio et contractus origine7n duxit tu7n a jure rcaturali^ tum a voluntate positivd Dei.

A) A jure naturali, Nam generis humani propagatio exposcit : a) unionem viri et mulieris, b) et quidem non vagam et temporaneam, sed diuturnam ut recSte consulatur educationi prolis; c) haec autem mutua obligatio viri et muheris existere non potest sine utriusque mutuo consensu, seu matrimonii contra6lu, cum unusquisque naturahter jus exclusivum in proprium corpus habeat usquedum consensu suo hoc jus transferat.

B) A voluntate Dei positivd. Postquam enim Deus Adamum creavit^ teste Genesi^ dixit : 'VNon est bonum esse hominem solum; faciamus ei adjutorium simile sibi... Et aedificavit Dominus Deus costam, quam tulerat de Adam, in mulierem; et adduxit eam ad Adam. Dixitque Adam : Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea; haec vocabitur virago, quoniam de viro sumpta est. Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem, et adhserebit uxori suse, et erunt duo in carne una ". Ex quibus verbis, ut patet, unio inter Adamum et Evam, posteaque inter alios conjuges, ardlissima esse debet et ex se perpetua, et quidem ad procreandos et educandos fiHos, utconfirmatur ex contextu^: *'Masculum et feminam creavit eos. Benedixitque illis Deus, et ait : Crescite et multiplicamini, et replete terram ".

DE MATRIMOlSriO. 595

1225. Objiciuni quidem Evolutionistce : a) promiscuitatem sexuum quae apud quasdam incultas tribus perseverat esse vestigium primi status generis humani. Immerito tamen ; nam : i) apud plerosque populos etiam parum excultos qui pri7nitivi YQC2inX.\xry unio viri et mulieris stricftis legibus rei^itur, et stabilitas unionis conjugalis est lex fere universalis; 2) multis ex fadl:is constat hanc promiscuitatem ssepe inductam esse a perditissimis hominibus ex Europa migratis, ideoque inveniri apud tribus quae juxta mare habitant.

b) Arguunt etiam ex fa6lis quibus etiam hodie simulatur raptus aut emptio sponsas. Sed i) hujus raptiis siinulaiione significatur tantum separatio sponsae ab ipsius familia; 2) ernptione autem translatio dominii quod in sponsam paterfamihas habebat. Ceteroquin in utroque casu supponitur conjuges mutuum consensum pr^bere.

§ II. De finibus matrimonii.

1226. Thesis. Finis principalis Mairimonii est generatio et educaiio prolis ; fines autem secundarii sunt adjutorium mutuum conjugum et remedium concupiscentice.

1° Probatur prius. Ad hoc enim Deus instituit sexuum diversitatem et societatem conjugalem ut propagaretur genus humanum : " Masculum et feminam creavit eos, benedixitque illis Deus, et ait : Crescite et multiplicamini, et replete terram^ ". Non autem intendit Deus propagationem qualemcumque seu ad esse prolis, sed propagationem re6le ordinatam, seu ad bene esse prolis. Parum enim referret ad bonum individuorum, societatis civilis et Ecclesiae quod parerentur filii, si non re<5le educarentur : " Fihi tibi sunt? Erudi illos et curva illos a pueritia illorum^". Et exinde contra divinae Providentiae ordinem est fornicatio seu vagus concubitus et etiam unio temporaria.

2° Probatur posterius : a) Ideo enim Deus mulierem creavit, ut esset adjutorium viro^, et voUiit ut vir esset caput mulieris eamque diligeret sicut et Christus dilexit Ecclesiam^, " ut alter alterius ope adjutus vitae incommoda faciHus ferre et sene6lutis imbecillifatem sustentare queat s ". b) Matrimonium etiam institutum est ut concupiscentiam cohiberet, eam intra limites rationis conti-

nendo : *' Propter fornicationem autem (vitandam) unusquisque suam uxorem habeat... melius est enim nubere quam uri ^ ".

1227. Coroliaria. a) Matrimonium est impossibile inter personas quce non sunt aptae ad generandum, ut eunuchi^ b) IUicitum, imo et nullum esset matrimonium in quo positive excluderetur a contrahentibus finis primarius matrimonii : fines enim secundarii ad finem principalem referri debent, ita ut hoc vohintate excluso, jam non habeatur verum matrimonium.

c) Licitum est et vaHdum, etsi minus perfectum, matrimonium contrahere eo solo fine exphcito, non exclusivo tamen, ut pauperies amoveatur, adjutorium et solamen inveniantur, passiones quiescant, hcita dele6latio habeatur. Eo ipso enim quod non excludatur ab intentione opus generationis, imphcite intenditur et finis proprius matrimonii salvatur.

§ III. De constitutivo elemento contractus matrimonialis, seu de consensu-

I. De consensu ipso.

1228. A) Jam vidimus mutuum consensum seu contra6tum requiri ad efficiendum inter virum et mulierem vinculum conjugale. Nam, ut ratiocinatur S. Tho7?ias^s " unus non accipit potestatem in eo quod est Hbere alterius nisi per ejus consensum. Sed, per matrimonium accipit uterque conjugum potestatem in corpus alterius... cum prius uterque Hberam potestatem sui corporis haberet. Ergo consensus facit matrimonium '\

B) Quidam au6lores antiqui docuerunt copulam necessariam essead ^' perficiendum conjugium ^ "j imoad constituendam ipsam essentiam matrimonii. Verum est quidem matrimonium simpHciter ratum non esse tam perfedle indissolubile quam matrimonium consummatum; est tamen verum et proprie di6lum matrimonium, ut fert communis et certa sententia. Ita docent : i) Patres : " Non enim defloratio virginitatis facit conjugium, sed

2 SiXTUS V, Constit. Ciim frequenter, 22 junii 1587.

pa6lio conjugalis ^ "; 2) Pontifices et Concilia : S. Nicolaus Papa^ approbat hoc S. Chrysostomi assertum : " matrimonium non facit coitus, sed voluntas "/ Trident,'^ declarat matrimonium ratum, non consummatum^ per solemnem religionis professionem dirimi; jamvero non dirimitur contra6lus nisi prius existat.

1229. Hinc potuit esse et fuit inter Beatissimam Virginem et S. Joseph verum matrimonium, ut certatim docent Patres ^ quorum testimonia sic contrahit Beftedi^us XIV ^ : " Itaque pro certo tenendum est matrimonium inter eos contradlum fuisse yerum et ratum."

II. De dotibus consenstls matrimonialis,

1230. Consensus debet esse : a) proprius et personalis^ ita ut suppleri nequeat neque a parentibus, neque a Statu neque ab Ecclesia : conjugum est enim mutuo transferre jus in corpus suum.

b) Internus seu a voluntate conjugum elicitus : voluntate enim quodhbet jus possidetur et transfertur.

c) Liber^ id est, sine errore substantiali ac deliberatus. Jure naturali valeret consensus metu extortus, dummodo advertentia et dehberatione esset informatus quse ad peccatum mortale sufficerentj sed jure canonico aliquid amplius exigitur ^.

d) Exterius manifestatus : secus enim uniuscujusque conjugum consensus, alteri ignotus, non posset in unum idemque placitum convenire. ' e) Absolutus saltem sequivalenter : consensus enim sub conditione suspensiva datus 7, non efformat contracSlum quamdiu conditio non acciderit.

f) Simultaneus^ eo sensu quod amborum consensus coexistere debet : nam sine consensu mutuo^ non habetur contra6lus; attamen simultaneitas moralis sufficit quaUs

3 Sess. XXIV, De reform. inatrim. , c. i.

•* SS. Basilins, Ambrosius, Hiero7iyjnus, Avgustinus.

7 De consensu conditionato cf. Brevior syn. ?noral., n. 1342.

adest quando unius consensus ponitur, alterius consensu jamdiu expresso et virtualiter perseverante.

g) LegitimMs^ seu a personis juridice habilibus datus et sub conditionibus ac formalitatibus ad validitatem lege requisitis. Formalitates consensus matrimonialis inter christianos determinatse sunt decreto Ne temere.

§ IV. De proprietatibus matrimonii.

Duae sunt potissimum matrimonii proprietates, uniias et indissoluhilitas,

I. De matriinonii unitate,

1231, Unitas matrimonii consistit in conjugali unione unius viri cum una muliere. Huic opponuntur polyandria ei poiygamia. Prior est conjundlio unius uxoris cum pluribus viris; posterior est conjunftio unius viri cum pluribus uxoribus.

Polya?idria simultanea seu conjugaUs unio unius uxoris cum pluribus viris simul, juxta omnes, juri naturali saltem secundario repugnat; adversatur enim : a) procreationi prolis, mulieris fecunditatem maxime minuendo; b) educationi proHs, incertum reddendo patrem; c) subjetlioni naturali qua muUer viro subdi debet; nemo enim potest pluribus simul dominis servire. — Polyandrice successivce applicanda sunt quae de polygamia successiva infra dicuntur. Dicendum igitur superest de polygamia tum simultanea tum successiva.

1° De POLYGAMIA STMULTANEA.

1232. Lutherus docuit simultaneam polygamiam, etiam sub N. Lege, licitam esse; idem propugnarunt AnabaptistcB^ nostroque sseculo Mormones. Ex adverso autem Calvimis contendebat simuhaneam polygamiam, etiam sub V. Testamento, ihicitam fuisse, ideoque Patriarchas aduherii reos fuisse, Ouam ut confutarent caiumniam, nonnulh theologi dixerunt poiygamiam juri naturah non esse oppositam, nec ante legem evangehcam fuisse jure divino prohibitam.

1233. Thesis : Polygamia simultanea^ institutioni primcevcB contraria^ sed Patriarchis post diluvium permissa^ a Christo prohibita est^ et iegis naturce secundUriis prceceptis adversatur.

A) Polygamia siviultanea pri^navce matrimo7iit institutio7ii contraria est. Ita communius. Etenim a) initio Deus unum fecit virum et unam mulierem ^; jamvero, ut redle observat Chrysostomus'^^ si Dominus voluisset ut vir unus pluribus uxoribus jungeretur, plures fecisset mulieres. b) Postea vero Adamus, videns Evam, exclamavit : "Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suce; et erunt duo in carne und 3 '^ ibi autem, ut ait Innocent. III ^^ " non dixit tres vel plures, sed duo; nec dixit adhaerebit uxoribus, sed uxori... Nec ulli unquam licuit insimul plures uxores habere, nisi cui fuit divina revelatione concessum."

1234. B) Folygamia tamen^ post diluvium^ patriarchis et Judceis sub lege mosaicd permissa fuit^ imo valde probabiliter ipsis Gentilibus. a) Patriarchae enim, qui Dei amiicitia fruebantur, ut Abraham, Jacob, leguntur plures habuisse uxores, nec propterea reprehenduntur; b) lex mosaica supponit uxorum pluralitatem licitam esse, cum statuat sequiparandos esse fiUos ex utraque uxore natos^^ c) dein Elcana ^, David 7, Joas ^, ahique plures habuerunt uxores, quin hac de causa vituperentur a Scriptura. d) Ratio autem cur polygamia, post diluvium, permissa fuit, erat multipHcatio proHs, ad genus humanum iterum propagandum. Nam, ut ait S. Thomas ^, " semper principaHor finis magis observandus est quam secundarius. '^

Exinde coUigi potest, cum Bdlarmino aliisque contra Sanchez^ eamdem dispensationem datam esse GentiHbus; nuHa est enim ratio cur ad solos Judaeos Hmitata fuerit, eo magis quia difficiHus erat paganis quam IsraeHtis perfecftam matrimonii unitatem servare ^°.

1235- C) Polygamia simultanea pire divino sub N. lege prohibita fuit ; de fide est ex Trident. : " Si quis dixerit Hcere Christianis plures simul habere uxores, et hoc nuHa lege divina esse prohibitum, A. S. " " a) Christus enim matrimonium ad primam suam institutionem revocavit his verbis : " Qui dimiserit uxorem suam, et aHam duxerit.

600 CAPUT VIII.

moechatur " ^; nam ideo moechatur dimittens uxorem et alteram ducens, quia prior non desinit uxor esse; atqui quando non est dimissa, non mintis sane remanet uxor ; ergo qui alteram ducit vere moechatur. Hinc S. Paulus quoties de matrimonio loquitur, illud supponit esse unius viri cum una uxore ^. b) Idem probatur unanimi Patrum testimonio constantique Ecclesiae praxi. RR. Pontifices unitatis matrimonii strenui vindices semper exstiterunt, etiam contra Principum lasciviam : ita, saec. IX., Nico- /<^^/^/Lotharium regem, duarum simuluxorum conjugem, palam reprehendit, Episcoposque, qui in Conc. Metensi primi matrimonii vinculum dissolverant, deposuit.

1236. D) Polygamia simultanea juri naturali non primario^ sed secundario adversatur, Ita communiter. Etenim polygamia a) neque toUit neque graviter impedit pri?num matrimonii finem, ciim unus vir sufficiat pluribus uxoribus foecundandis, et educandis filiis exinde natis; b) secundarios autem fines non toUit quidem, sed multum impedit, imprimis : i) pacem familise, ciim non possit unus vir sufficere ad satisfaciendum pluribus uxoribus ad votum, ut apparet in historia patriarchae Jacob; 2) curam cequalem filiorum, cum timendum sit ne maritus, in praedilecSlae uxoris filios praecipue intentus, ceteros negligat.

2° De polygamia successiva.

1237. Polygamiam successivam, seu secundas et ulteriores nuptias, tanquam jure divino illicitas damnaverunt olim Montanistce^ quibus adhsesit Tertullia?tus, necnon Novaiiani. Nonnulli Patres, praesertim Graeci, de secundis et praesertim tertiis ulterioribusque nuptiis nimis dure locuti sunt. Imo apud Graecos, jam a saec. X, jure ecclesiastico^ trigamia plerumque, tetragamia semper invalida censetur.

1238. Thesis : Folygamia successiva, licet minus Ecclesice probata^ jure divino est licita^ nec unquam in Ecclesia Latind fuit universim prohibita. Certum est

A) Script, S. Paulus diserte affirmat iteratas nuptias, mortuo priore conjuge, licitas esse : " Mulier, si mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri, ut non sit adultera,

si fuerit cum alio viro"'; *' Dico autem non nuptis et viduis : bonum est si sic permanserint sicut et ego. Quod si se non continent, nubant; melius est enim nubere quam uri"^ Imo alibi 3 juniores viduas hortatur ut iterum nubant : " Volo ergo juniores nubere, filios procreare, matresfamilias esse, nullam occasionem dare adversario maledi6li gratia". Ex quibus patet, juxta mentem Apostoli, melius esse quidem in statu virginitatis vel viduitatis manere, sed tamen nuptias virginibus et viduis licere, imo aliquando expedire ad refraenandam concupiscentiam.

B) Tradit, a) Qui nubit secundo, " non peccat, ait Her7nas; si autem secum quis manet, abundantiorem honorem et magnam gloriam sibi comparat apud Dominum 4 ". Scribit S, Epiphanius : '* In populo, propter ejus imbecinitatem^ tolerari istud potest, ut qui uxore prima contenti esse non possunt, ea mortua, secundam sibi copulents ''. Dicit S. Augusiinus : *' NecuUas nuptias audeo damnare, nec iis verecundiam numerositatis auferre ^ ".

b) Quorum documentorum dodlrinam sic authentice enuntiat Eugoiius IV^ : '^ Declaramus non solum secundas, sed tertias et quartas atque ulteriores, si aliquod im.pedimentum non obstat, licite contrahi posse. Commendatiores tamen dicimus, si ulterius a conjugiis abstinentes, in castitate permanserint ".

C) Rat, theol. Nil enim prohibet quin iteratae nuptiae liceant; nam ex una parte primum vinculum, mortuo altero conjugum, solutum fuit; et ex ahera novus consensus matrimonialis inter partes aliunde habiles praestari potest; imo quandoque expedit sive ad procreationem proHs, sive ad incontinentiam vitandam.

II. De matrinionii indissolubilitate,

1239. Matrimonii indissolubilitati opponitur divortium, quod triplex distingui solet : divortium quoad vinculwn^ seu plenu/fi^ quo matrimoniahs unio ita solvitur ut

7 Decret. pro Jacobitis.

novae possint iniri nuptise; divortium quoad iorum^ seu separatio a toro, ubi manente conjugali nexu, conjuges a debito conjugali reddendo immunes sunt ; divortium quoad habitatiomni^ quo conjuges ab obligatione simul cohabitandi liberantur. Hic de divortio proprie didlo seu quoad vinculum agimus ^

Triplex autem matrimonium distingui solet : legitimum^ quod inter duos infideles initur, salvis legibus tum divinis tum humanis; ratum^ seu receptum, quod inter fideles celebratur juxta leges divinas et ecclesiasticas, ideoque vere est sacramentum; consu??i7?iatu?n^ quod copula carnah perfe6la, ex se ad generationem apta, completur.

Quibus positis dicemus : i° de indissolubiutate matrimoniahs vinculi ex jure naturali; 2° de eadem indissolubiUtate exjure divinoj 3° de casibus in quibus vinculu?n so Ivi potest Qiidim. sub lege evangehca.

I°DE INDISSOLUBILITATE MATRIMONII EX JURE NATURALl.

1240. Status quaestionis. Plerique ethnici philosophi matrimonium jure naturaU dissolubile esse censuerunt, divortiaque apud plerasque Gentes plus minusve floruerunt. Christiana autem reh*gio divortia abolere curavit, ut mox probabimus. Sed Protesta?ties divortiis iterum viam aperuerunt, et Rationalistce permulti docuerunt vincuU matrimoniahs solutionem non solum hcilam, sed etiam in multis casibus utilem et laudabilem esse; hinc Politici in variis Statibus leges condiderunt quibus divortia propter varias causas permissa sunt. Expedit igitur ut exponamus quid de indissolubihtate matrimonii reda ratio doceat.

Jamvero certum est divortium permissum simphciter a?biirio conjugiwt^ ex quocumque motivo, juri naturaU repugnare, cum educatio prohs quamdam stabilem conjugum societatem requirat. vSed si quaestio est de divortio ab au6loritate pubhca, propter graves rationes concesso, nonnuUi theologi, ut Sanchez et Bellarmi?ius ^, negant ihud prohiberi jure naturah; ahi ut Alph, Tostat^ et S. Ligorius'^ affirmant; ahi tandem, cum Perrone^ distin-

• De separatione a toro et ^nensa cfr. Brev. Syn. mor., n. 1360.

guunt, statuuntque matrimonii indissolubilitatem non pertinere ad jus naturale primarhim^ sed ex seamdario jure profluere. Quae quidem ultima sententia nobis amplectenda videtur.

1241. Thesis : Ifidissohibilitas matrimonii^ prcesertim consummati^ juri naturali secundario innititur^ proindeque divortium^ propter prava conseftaria quce inducit^ prorsus rejiciendum est.

Id enim juri naturali secundario adversatur quod etsi finem primarium matrimonii non toUit, prohibet tamen ne hic integre obtineatur, et insuper naturce ipsi matrimonii repugnat, fi nibus secundariis valde nocet, pravaque inducit conseHaria, Atqui ita est de divortio.

A) Impedit quin finis primarius integre obtineatur : infans enim, ut rite educetur^ utriusque parentis auxiho indiget, non tantum suce matris amore suavi, sed etiam sui patris severa au6loritate et prudentia; atqui ad hanc educationem perficiendam requiritur diuturna, imo et perpetua conjugum unio^ cum, antequam omnium fihorum perfe6ta sit educatio, plerumque parentes ad novum matrimonium non ampUus sint habiles.

B) Divortium pariter impedit quin integre serventur natura et cequalitas contracSlus : i) matrimonium enim sua naturd postulat ut ambo conjuges uniti maneant, cum a prole communi separari nequeant quin aliquid sui amittant; 2) cequalitas autem contra6lus fere nunquam servatur disrupto vinculo : vir enim nihil aut parum dignitatis suae amisit, et facile novum foedus inire potest, dum mulier, quae per plurimos annos nupta fuit, postquam a viro dimittitur^ plerumque a sua dignitate excidit, tanquam flos marcescens despicitur, et vix sperare potest ut novum matrimonium contrahere possit, praecise eo tempore quo magis indigeret auxiUo, assistentia et protectione mariti^

1242. C) Divortium finibus secundariis nocet, nempe unioni et felicitati conjugum : a) favendo conjiigiis disparibics et nimisy^j-//;/^;^/^r initis; b) mutuum amore^n resiri^i^endo faciUtate et metu separationis plus minusve probabilis et proximse; c) impeUendo ad nutriendas et augendas leves dis-

cordias propter spem felicitatis in alio connubio invenienda^; d) contu7nelias et adidteria provocando eo fine ut divortium obtineatur.

1243. D) Tandem divortium prava conse£laria indticit : a) pacem familiarum disturbandoj dum enim matrimoniis familias inter se coadunantur, lites et inimicitise exstinguuntur, econtra ex divortio divisiones oriuntur et odia et vindic^ae, quae si multiplicentur, pax ipsa societatis turbatur.

b) Mores corrumpendo; nam facultas divortii paulatim matrimonium vertit in concubinatum ac unionem vagam et liberam : data enim hominis inconstantia, conjugale vinculum non semel, sed ter, quater aut etiam pluries abrumpi potestS eo magis quia inconstantia repetitis adlibus crescit^

1244. Objiciunt adversarii multos conjuges vitam miserabilem ducere et in adulterium prolabi nisi, primo vinculo soluto, novas nuptias inire possint.

Resp,: a) Norma morum non est privatorum felicitas, sed redl;ae rationis didlamen, quod, ex jam didlis, vinculi perpetuitatem postulat. Quamvis igitur quidam privati multa et ardua patiantur ex indissolubilitate contra6lus, non ideo lex mutanda est, quia bonum morale bono temporali et bonum publicum privato anteponi debet. b) Adulteria autem non rariora, sed potius frequentiora evaserunt a tempore quo divortia permissa sunt; nec mirum, cum spes ad novas nuptias transeundi concupiscentiam non extinguere, sed potius augere soleat.

2° De indissolubilitate matrimonii ex jure divino.

Errores. Grceci schismatici et Protestantes docent matrimonium, etiam quoad vinculum, ex induJgentia Christi solvi posse per adulterium aut etiam, juxta multos, post obstinatam desertionem alterutrius conjugis. Contra quos statuuntur theses sequentes.

1245. Thesis I^ : Matrimoniu?n ex primceva Dei institutione indissolubile fuit^ — sed sub lege mosaica per libellum repudii dissolvi poterat, etiam in foro conscieiitice^ sub certis quibusda??i conditionibus, Ita communiter.

A) Frius probatur; a) interrogantibus enim Pharisaeis num liceat homini uxorem dimittere quacumque ex

^ Seneca enim de his uxoribus loquitur quse " non consulum numero, sed maritorum annos suos computant " [De Beneficiis, 1. III, c. 16). 2 Cf. Leo XII I, Encycl. Arcanu?n, causa, Christus respondet non homini licere conjugalem unionem a Deo ipso sancitam dissolvere : " Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet ". Objicientibus autem HbelUim repudii a Moyse fuisse permissum, Dominus addit : " Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras : ab initio autem non fuit sic^ ". b) Quod a Tridentino^ confirmatur : '* Matrimonii perpetuum indissolubilemque nexum primus humani generis parens divini Spiritus instindlu pronuntiavit, cum dixit : Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea "...

B) Posterius constat; a) legitur siquidem in DeutJ> : " Si acceperit homo uxorem, et habuerit eam, et non invenerit gratiam ante oculos ejus propter aliquam foeditatem, scribet Hbellum repudii, et dabit in manu illius, et dimittet eam de domo sua. Cumque egressa alterum maritum duxerit, et ille quoque oderit eam, dederitque ei hbellum repudii, et dimiserit de domo sua, vel certe mortuus fuerit^ non poterit prior maritus recipere eam in uxorem "... Jamvero his verbis vel conceditur, vel jam concessa supponitur facultas divortii quoad vinculum; nam uxor dimissa exhibetur ut alteri viro nubens, et insuper sacerdotes prohibentur muherem repudiatam ducere^ : ex quo eruitur hoc ahis fuisse permissum.

b) Ahunde nonnisi sub certis quibusdam conditionibiis concedebatur facultas divortii : i) solus vir poterat hbellum repudii dare; 2) ipsi viro non permittebatur quando, ante matrimonium, cum uxore commercium carnale habuerat, vel eam injuste accusaverat quod non esset virgo^; 3) vir uxorem dimittere poterat solum propter ahquam foeditatem {ervat ddbar) quae vox designabat aliquid graviter inhonestum; 4) et quidem cum libello repudii scripto^ per quod non solum providebatur statui uxoris, sed difftcihus evadebat divortium; 5) sine uha spe hanc muherem iterum sumendi. Hisce variis formahtatibus et restri(Slionibus legislator sacer satis ostendebat divortia esse quid minus perfe6lum et quasi invite toleratum, scihcet ^* ad duritiam cordis^\ seu, ut expUcat S. Thomas^ ** propter majus malum cohibendum, sciUcet uxoricidium, ad quod Judaei proni erant ".

I Matt,, XIX, 3 sq. — 2 ggss. XXIV, Denz.-Bann., 969 (846). 3 Deut, XXIV, I sq. — 4 Levit.,Y.YA, 7. s Deut,, XXII, 19, 29. — 6 Suppl., a. 3.

606 CAPUT VIII.

1246. Thesis IP : M.atrimonitim fidelium^ rahim et consum??iat7i??i, nuilo prorsus modo potest^ sub lege evangelica^ quoad vi?iculu?n dissolvi, etia?n propter adulteriut?i. Certum est et fidei prbximum contra Gr^ecos et Protestantes ex Trid^ : ** Si quis dixerit Ecclesiam errare, cum docuit et docet, juxta evangelicam et apostolicam doftrinam, propter adulterium alterius conjugum matrimonii vincuium non posse dissolvi; et utrumque, vel etiam. innocentem, qui causam adulterio non dedit, non posse, altero conjuge vivente, aliud matrimonium contrahere; moecharique eum qui, dimissa adultera, aliam duxerit, et eam qu^e, dimisso adultero, alii nupserit; A. S. "

Canon direde dirigitur contra Protestantes, qui Ecclesiam Catholicam erroris hac de re accusabant; indire^le tantum contra Grsecos, quorum ConciHum noluit opinionem ut haereticam damnare^, proptereaque talem formulam adhibuit quse in tuto ponit doctrinam Ecclesiae, quin h^c tanquam de hde proponatur ; nam aHud est definire Ecclesia??i nop. errare cu??i docet^ ahud dicere id quod docet esse de fide.

Diximus in propositione : matrimonium fideliu?n ratum et consu??t?natu?n^ quia matrimonium infidehum et matrimonium fideHum ratum tantum et non consummatum, etsi sunt jure divino indissolubiha, possunt sub certis conditionibus ex ipsius Dei indulgentia dissolvi. Ratio est quia matrimonii indissolubihtas est de jure naturah tantiim secundario.

1247. A) Script. a) Christus declarat adulterium committi ab eo qui di??iissa??i uxorem ducit : " Ego autem dico vobis : quia omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam moechari : et qui dimissam duxerity adulterat^^'' ; " Omnis qui dimittit uxorem suam, et aham ducit, moechatur : et qui dimissam a viro ducit^ ??ioechatur "^ ". Quibus verbis aperte et absolute docet aduUerium committi ab eo qui dimissam uxorem ducit, et idcirco jure divino primaevo pr^scripta indissolubihtas instauratur. Attamen ex infra dicendis constat etiam sub nova Lege matrimonium aUquando

2 Juxta Pallavicini (Hist. Condl. Trid., 1. XXII, c. 4, n. 27) canon prius ita fuerat confecflus ut etiarn Graecos anathemate percuteret; sed, postulantibus Vonetir. oratoribus, reformatus est qualis nunc exstat, ne novam obstaculum GrH^corum unioni apponeretur.

dissolvi posse, dummodo tamen non sit matrimonium fidelium consummatum.

b) Idem clare eruitur ex verbis Apostoli^ : " lis autem^ qui matrimonio junfti sunt, praecipio non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, inanere innuptani^ aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem non dimittat ". Porro haec verba prorsus generalia sunt et manifeste supponunt uxorem dimissam non posse iterum nubere.

c) Objiciuntur quidem verba Domini : " Quicumque dimiserit uxorem suam, nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur : et qui dimissam duxerit, moechatur =^ ''; ex quibus tum Graeci tum Protestantes colligunt in casu adulterii matrimoniale vinculum solvi posse. Respondetur Pharisasos Christum interrogasse de sola dimissione; cum enim inter se disputarent utrum liceret dimittere uxorem propter quamlibet causam, an propter adulterium tantum, Christus respondet ob solam fornicationem seu adulterium uxorem dimitti posse (ip perpetuum), et quia abolere volebat divortium a vinculo, addit non hcere, etiam in hoc casu, dimissam uxorem ducere sub poena adulterii. Ahis verbis, verba "" nisi ob fornicationem " propositionem incidentem constituunt, quae ad prcCcedentia verba ' ' dimiserit uxorem " refertur, non autem ad sequentia " et aliam diixerit ", ita ut sensus sit : quicumque dimiserit uxorem suam (quod quidem non licet nisi ob fornicationem), et aham duxerit, mcechatur.

1248. B) Tradit. Tria tempora in historia hujus dogmatis distinguere hcet. a) Certum est Patres, tribus prioribus saeculis, ore unanimi docere matrimonium christianum esse indissolubile, etiam in casu adulterii. Ita Hennas'^^ S. Justinus^.^ Atkenagoras^y Clemens Atex,^ aliique multi.

b) A quarto saeculo usque ad decretum Gratiani (1145), distinguendum est inter Ecclesiam Orientalem et Ecclesiam Occidentalem. 1) In Oriente nonnuUi scriptores, nimis facile assentientes legibus civilibus, primum timide, postea vero audacius divortium tolerandum esse docuerunt, dissimulantibus posteaque etiam probantibus episcopis, prassertim post consummatum schisma. Quos abusus non semel improbavit S. Sedes, imprimis Eugenitis IVin decreto ad Armenos ^.

2. In Ecclesia autem Latind^ quae imperatoribus, praesertim in rebus fidei ac morum, fortiter restitit, firmitas matrimonialis vinculi feliciter servata est. Quod prassertim obtinuit in Italia, ubi Romani Pontifices matrimonii indissolubilitati tam sedulo invigilarunt, ut etiam Protestantes fateantur Ecclesiam hac de re nullo modo vacillavisse. In Gallia autem, Hibernia et Anglia pauca fuerunt particularia concilia quae aliquas divortii causas admiserunt, ut adulterium incestuosum, lepram incurabilem, ingressum unius conjugis in religionem'. Sed cetera concilia provincialia omnem divortii causam rejecerunt.

c) Tandem, a tempore Gratiani^ nullae variationes, etiam in particularibus Conciliis, inveniri possunt. Ubique enim accepta fuit au6loritas Decreti quod haec habet : " Vinculum conjugii fornicatione dissolvi non potest. Nulla ratione dissolvitur conjugium quod semel initum probatur. Mcechatur qui a viro dimissam ducere praesumit ^ '\

3^ De casibus in quibus solvi potjest matrimonium.

Duo sunt casus : matrimonium infidelium^ et matrimonium fidelium ratuni et non consummatum.

1249. Thesis P : Matri7?tonium infidelium^ etiam consum77iatum^ solvi potest quoad vinculuin^ si^ uno ad fidem conversOy alter nolit cohabitare pacifice^ vel sine Creatoris injuria aut damno spirituali fidelis, Certum est ex declaratione Innocentii III^ : " Si alter infidelium conjugum ad fidem catholicam convertatur, altero vel nullo modo, vel non sine blasphemia divini nominis, vel ut eum pertrahat ad mortale peccatum, ei cohabitare volente; qui rehnquitur, ad secunda, si voluerit, vota transibit : et in hoc casu intelligimus quod ait Apostolus : si infidelis discedit; discedat... "

^ Ita Synodus Vermeriensis (753) et Conc. Compediense (756) sub Pippino rege habitum, ap. Harduin, t. III, ^.1990 sq., 2005 sq., Synodus secunda .S. Patricii, ap. Mansi, t. Vi, p. 526, quae, licet S. Patricio adscribi non possit, est tamen valde antiqua; Pcenitentiale Theodori ap. Haddan AND Stubbs, Coufzcils, vol. II i, p. 18C.

2 " Quam ad rem omnis admirabitur posteritas invidti animi documenta a Nicolao I edita adversus Lotharium; ab Urbano II et Paschali II adversus Philippum I regem Galliarum; a Caslestino III et Innocentio III adversus Philippum II principem Galliarum; a Clemente VII et Paulo III adversus Henricum VIII; denique a Pio VII sandlissimo fortissimoque Pontifice adversus Napoleonem I, secundis rebus et magnitudine imperii exsultantem ". {Leo XIII, Arcanum).

Quod decretum, praxi Ecclesiae firmatum, auc^toritate S. Pauli innititur. Hic enim, post promulgatam legem generalem indissolubilitatis matrimonii, haec addit : " Si quis frater uxorem habet infidelem, et h?ec consentit habitare cum illo, non dimittat eam... Quod si infidelis discedit, discedat : non enirn se7'vituti subje^us est frater aut soror in hujusmodi ' "... Jamvero his verbis Apostokis concedit facultatem solvendi vincuknTi matrimoniale pro casibus in thesi expressis; etenim a) fideU converso Paulus concedit speciale privilegium quod non potest esse nisi solutio vincuU ; nam additur partem fidelem non esse subje^am servituti; jamvero servitus hujusmodi, discessione partis inndeUs jam peradla, nihil aUud esse potest nisi ipsum vinculum matrimoniale, eo magis quod sermo dirigitur ad neo-conversos, apud quos vigebat institutio divortii, non autem simplex separatio, quique proinde voce discedat solutionem vincuU naturaUter intelligebant ; b) crescit vis argumenti, si animadvertitur antithesis quam Paukis insdtuit inter conjugia fideliinn de quibus dicit muUerem, si vir discesserit, innupta?n manere debere, et irifideliiwi connubia, de quibus scribit : " quod si irifidelis discedit^ discedat "/ hac enim oppositione satis ostendit in ukimo casu agi de vera solutione vincuU^. Fatemur tamen argumentum non esse apodi6licum, nisi accederet au6\oritas praxis Ecclesiae.

Praxis autem communis evasit in omnibus ecclesiis apud gentes recens conversas institutis'.

1250. Quaerunt iheologi quo jure matrimonium infideUum in praefato casu solvatur.

Communior opinio, cum BenediSlo XIV^^ tenet matrimonium consummatuni infideUum soW\ jure divino. Cum enim matrimonium sit indissolubile jure naturaU tantum secundario^ proportionata de causa Deus potest iUud dissolvere. Et boc quidem fecit privilegio PauUno in favorem fidei.

=* Apostoliis diretfle non loquitur nisi de casu quo infidelis nolit cum conjuge converso habitare, sed duo postremi casiis in primo includuntur : is enim ?j7oraliter discedit, qui non vult cohabitare nisi cum Creatoris injurii, aut pertrahendo fidelem conjusfem ad peccatum.

1251. De exercitio privilegii Paulini. A) Vinculum conjugale tunc lantum solvitur, cum conjux conversus, renuente altero pacifice cohabitare, novum init matrimonium. Ratio est quia privilegium est in gratiam solius partis catholicae ', ne caelebs manere cogatur : satis est igitur ut prius vinculum solvatur eo instanti quo novum efformatur.

B) Ex dicSlis in thesi, triplici de causa conjux conversus ad alias nuptias transire potest : a) si infidelis renuit cum eo habitare; si tamen infidelis discedit propter adulterium fidelis post baptismum commissum, non datur locus privilegio; b) si vult habitare, sed non sine injuria Creatoris, v. g., concubinas retinendo, filios minores pagane educando; c) si vult fidele.m ad peccatum mortale trahere contra fidem vel mores : in his enim casibus non vult pacifice cohabitare.

Potest autem conversus hoc privilegio uti non solum statim post Baptismum sed etiam post plures annos. Non datur locus privilegio quando fidehs, obtentd dispensatione^ cum infideU contraxit.

1^52. Ampliatio priviieg:ii Paulini. Summi Pontifices aliquando concesserunt matnmonium dissolvi occasione conversionis unius e conjugibus infidelibus,vel etiam utriusque, in casibus quos difficillimum est reducere ad privilegium Paulinum. Ita G7'egorius XIII'^ supponit soluta esse matrimonia in infidelitate contracfta, etiam casu quo conjux absens baptismo regeneratus fiierat : " Quae quidem matrimonia, etiamsi postea innotuerit conjuges priores infideles suam voluntatem juste impeditos declarare non potuisse, et ad fidem etiam tempore transa6li secu7idi 7natrimonii conversos fuisse, nihilominus rescindi nunquam debere." Unde merito concludunt aliqui theologi 3 Pontificem hanc specialem dispensationem concedere non virtute Paulini privilegii, sed vi potestatis 77tiniS' ierialis seu instrume^italis quam nomine Dei exercet in iis etiam quae sunt juris divini, quando id expostulat finis Ecclesiai.

1253. Thesis 2^ : Matri77io7iiu7n fideliu7n ratu7n^ et non consu77i77iatu7n^ solvitur per solemne^n alterius conjugu77i professionem in 7'eligio7te approbatd^ — vel per dispensationem a S. Pontifice gravi de causd concessa77i.

' Yy\di\\M% pars catholica, ut certa ab inceitis secernanms. Probabilius tamen putamus privilegium Paulinum extcndi non solum ad eos qui fidem catholicam, sed etiam ad eos qui secSlam haereticam vel schismaticam ample(5tuntur, dummodo vaHde baptizentur. Ita Paimieri^ th. 27.

^ Constit. Populis ac naiiofiibns^ 25 jan. 1585.

3 BiLLOT, th. 44; DE Smkt, Dc Sfonsalibus ei Matriinqnio, n. 196.

A) Prima pars definita est a Trtdentino^ : " Si quis dixerit matrimonium ratum, non consummatum, per solemnem religionis professionem alterius conjugum non dirimi, A. S/' Probatur insuper a) ex disertis declarationibus Alexandri III^ (1180) et Ifmocentii TII'^ (1210); b) ex praxi Ecclesiae; certum est enim, jam a saec. XII, hanc praxim communiter in Ecclesia viguisse, approbantibus Episcopis et R. Pontificibus.

Notandum est matrimonium ratum solvi tantum eo tempore quo emittitur solemnis professio. Duo olim menses a jure conjugibus concedebantur ad deliberandum de ingressu reli* gionis ; quo tempore non tenebantur ad reddendum debitum» Hoc autem privilegium ex Codice^ can. 11 11, non amplius existit.

1254. B) Posterius certum evasit Ecclesise praxi; constat enim, jam a tempore Martini V (141 7), potestatem dissolvendi matrimonia rata, propter graves rationes, fuisse a multis Pontificibus exercitam et etiam diebus nostris exerceri, ut constat ex Allis A, Sedis^ ubi quolibet anno nonnullae hujusmodi dispensationes super matrimonio rato concessae leguntur.

1255. Quo jure matri?nonium ratum sive professione solemni sive dispensatione S. Pontificis dissolvitur?

Sententia magis ac magis prsevalens (sicut jkm animadvertimus quoad amphationem privilegii PauHni, n. 1252) tenet matrimonium solvi jure divino i?nplicito^ seu per ministerialem illam potestatem^ qua Ecclesia dispensat a voto, juramento, aliisque impedimentis, propter gravem necessitatem. Videlicet in amplissima potestate clavium a Christo collata comprehenditur ministeriahs seu instrumentalis facultas dispensandi, sive per legem sive per speciale indultum, a quibusdam obligationibus jure divino indu6lis, quando spiritualis animarum utilitas id requirit. Jamvero obhgatio quae resultat ex vinculo matrimonii rati et non consummati, Hcet oriatur ex jure divino, non ita perfedta est ut nullo modo solvi possit, gravi interveniente causa'^.

• Ad fusiorem hujus opinionis expositionem vide Billot, th. 44-45.

Art. II. Ds Matrimonio ut Sacramento.

Dicemus de Sacramenti Matrimonii existeniid et essentid.

g I. De existentia Sacramenti Matrimonii.

1256. 1° Errores. Juxta Lutherwn " matrimonium nova? iegis sacramentum non est, cum ipsi desit divina promissio^ '^; juxta Calvimim^ ratio sacramenti non magis convenit nuptiis qu^m agriculturas ^ ModerjiidiViitvix Protestantes non agnoscunt in matrimonio nisi religiosain institutio7temj Ritualistce matrimonium habent ut unum e minoribus Sacramentis.

1257. 2° Thesis : Matri^nonimn inter Christianos legitime celebratum^ est proprie di^um sacramentum.

De fide est ex Trident. 3 : *' Si quis dixerit Matrimonium non esse vere et proprie unum ex septem Legis evangelicae sacramentis a Christo Domino institutum, sed ab liominibus in Ecclesiam inve6tum, neque gratiam conferre, A. S. ^'

Explicatur. Matrimonium est sacranientum in conjugibus qui sunt baptizati : qui enim non est baptizatus, est incapax sacramenti recipiendi. PrcCterea, ut sit sacramentum, Matrimonium debet esse validum et exinde legitime seu sine impedimento dirimente contra6lum.

1258. Probatur. A) Scripturd non probatur apodi6lice Matrimonium esse sacramentum. Id vero : a) jam innuitur ex eo quod Christus interfuit Canae nuptiis et matrimonii instauravit unitatem ac indissolubilitatem : eo enim modo agendi poterat intelhgi quod Christus conjuges deinceps sandlificare et gratia sua adjuvare volebat; b) satis probabiliter infertur ex verbis Apostoli^ quibus conjugibus sicut exemplar morale proponitur unio Christi et Ecciesise et matrimonium ipsum exhibetur ut sacrum signum liujus unionis : *' Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Cliristo et in Ecclesia."

Jamvero ex his A^postoli verbis, Matrimonium christianum nobis proponitur non tantum ut signum sacrum,

' De captiv. Babyl.y de matrimonio. — ^ Instit., 1. IV, c. 19, n. 34. 3 Sess. XXIV, c. I, Denz.-Bann., 971 (847). * Ephes., V, 22-32.

unionis scilicet Christi cum Ecclesia, sed etiam : i) ut sigmim graticE sanfiijicantis ; nam significat Christi cum Ecclesia unionem quae per gratiam sanc^ificantem perficitur, juxta illud Apostoli : '^ Christus dilexit Ecclesiam et seipsum tradidit pro ea, ut illam safinificaret^ "; ergo matrirnonium christianum significat gratiam sancSificantem; 2) ut signum j>ra^icum seu producens gratiam sannifica7item quam significat, Nam matrimonium christianum exhibetur ut unio supernaturalis et pernianens^ quip{)e quse imitetur unionem Christi cum Ecclesia; atqui unio conjugum non potest esse supernaturalis sine gratia, neque permanenter supernaturalis, sine gratia habituali, cui gratiae adluales adne6lantur. Ergo matrimonium christianum requirit gratiam habitualem simul cum jure ad gratias afluales. Porro haec est praerogativa novfe legis, ut gratia san6tificans, pro certis statibus et officiis concessa, conferatur per specialem ritum sacramentalem.

1259. B) Traditioney videlicet argumento prcBSCriptio?tis. Certum est matrimonium ut sacramentum vere ac proprie didlum jam agnitum fuisse a saeculo XII, inutraque Ecclesia, Orientali atque Occidentali. Revera jam ab illo tempore theologi omnes explicite matrimonium esse sacramentum tradunt non ut aliquid novum et incertum, sed tanquam docftrinam certam et veterem, jamdiu ab Ecclesiatraditam; et idem evincunt tum confessio Michaelis Pal^ologi in C. Lugdun. II (1274) lecfla^, tum anaihema a papa Lucio II in C. VWonensi (1181) contra Albigenses decretum^. Omnes pariier orientales Communitates, etiam schismaticse aut hsereticae, profitebantur, prout nunc profitentur, matrimonium esse unum ex septem sacramentis*.

Jamvero ille consensus unanimis totius Ecclesiae probat matrimonium ut sacramentum habitum fuisse ante graecum schisma et separationem Orientalium se6larum; etenim neque Latini a Graecis, neque Graeci a Latinis, neque variae Orientalium se61ae ab utrisque hanc novam doclrinam mutuassent, propter odia ac conientiones, qua^ inter has diversas ecclesias prcEvalebant 5. Neque dici potest hanc innovationem ante has divisiones locum habuisse; nuUum enim invenitur hujus mutationis vestigium; sed e contra, multa invenimus vestigia,

"* Cfr. GoAR, Eucholog., p. 385 sq. ; Schelstrate, Afta Orie?it. eccl.

ex quibus merito infertur hanc dodlrinam a Patribus edo61am esse et ab Apostolis promanare.

Et primo a) ex Patribus. i) Ssec. V,Matrimonium exhibetur a S, Leone M.^ ut Christi et Ecclesice sacrame?ttum^ et quidem gratid divind fundatum^ addit S, Innocentius /^, ita ut illud comparet S. Augustinus^ Baptismoet Ordinationi. 2) Saec. IV, S. Ambrosius asserit christianum conjugium benedidlione S2iZ^xAQ.2X\ sandificari^. 3) Scec. III, Tertullianus^ matrimonium vocat sacramentmn^ quod obsignat benedi^lio^ Pater ratum habet conferendo illi divince gratice patrocinium ^. 4) Saec. II, diserta testimonia quidem non habentur, sed nihilominus declaratur matrimonium esse rem sacram ad Ecclesiam specflantem; ita v. g. 6*. Ignatius M. ait^ : '' Decet ut sponsi et sponsse de sententid Episcppi conjugium faciant, quo nuptiae sint secundu?n Dominum ^\ b) Ex Liturgiis'^ ; etenim in antiquissimis sacramentariis et Ordinibus seu Ritualibus^ sive latinis sive graecis, invenire est caeremonias et preces pro nuptiarum solemnitate celebranda, quse demonstrant matrimonium esse rem divinitus institutam, cum sandlificatione et gratia conjundlam.

Fatemur equidem paucos Scholasticos, ut Lombardum et Purandum^ obscure de hoc sacramento scripsisse, ita ut plurimis visi fuerint ejus existentiam negare. Contextu autem inspe6lo, non dire6le negarunt illud esse sacramentum, sed de natura gratiae quam producit disputarunt, vel de modo quo confertur^.

C) Rat. conven, Matrimonio conjuges deputantur ad opus nobilissimum et societati tum civili tum spirituali utilissimum, videlicet procreationem et educationem prolis, ac vinculo indissolubili conne6luntur; obligationes autem hujusmodi adeo sunt graves ut haud raro non communem sed heroicam requirant virtutem. Porro sacramenta eo fine instituta sunt ut gratiam conferant in iUis vitae stadiis quae maximi sunt momenti. Ergo con-

^ In Joa., tr. IX, n. 2; De Nupiiis, c. 10; cfr. de Bono co7ijugali, cc. 18, 24.

7 Cfr. Martene, De Ant. Eccl. Ritibus, 1. I, c. 9, a. 5 sq.; Goar, Eucholog. GrcBcorum, De officio coronationis (i. e. nuptiarum, in quibus sponsa coronabatiir).

^ S. Thomas ipse, dum esset junior, tanquam probabiliorefn, nonautem ut certam, habebat dodlrinam quae asserit Matrimonium esse gratiae produ(5tivum [Suppl., q. 42, a. 3); postea auiem in Sum. theol. (2* 2«, q. 100, a. 2 ad 6) rem ut certam tradidit.

veniebat iit Matrimonio sacramentalis gratia adnedleretur ^

Cdrollarta,

1260. I** Matrimo?tium ^natrimoniique usus sunt quid honestum et laudabile. Certum est contra Gnosticos et Manichceos,

A) Script, Illud enim bonum et laudabile est quod Deus ipse instituit, Christus confirmavit et Apostoli commendarunt. Atqui a) -Deus matrimonium instituit^ tum protoparentes sexu diversos creando, tum eos ardto foedere sociando ut prolem procrearent ^, imo jubendo fratrem accipere uxorem fratris sui defun6li, ut suscitet semen fratris sui 3. b) Id Christus confirmcCvit tum nuptiis Canae assistendo, tum contra6lum matrimonialem ad dignitatem sacramenti evehendo, tum eumdem ad pristinam indissolubilitatem revocandol c) Idem commendarunt Apostoli; ita S. Paulus matrimonium vocat honorabih^ ; asserit eum qui matriroonio jungit virginem bene facere, et co^njugibus praecipit ut debitum reddant^; juniores viduas admonet ut nubant, et do6lrinam prohibentium nubere reprobat^.

B) Speciale traditionis argumentum non instituimus, ciim ab omnibus agnoscatur Patres diserte in suis operibus honestatem matrimonii propugnavisse^.

C) Rat. theol. Matrimonium : a) ad humanae speciei conservationem et propagationem necessarium est; b) est in se opus nobile, cum conjuges simul cum Deo corpus humanum procreent, in quod infunditur anima rationalis; c) tandem bono fine honestari potest, religionis scih*cet, ut proles ad Dei cultum procreetiir,//>/a//^ erga patriavi, ut cives generentur qui Statui praesidio ^vcsH^ justttice^ ut debitum reddatur, temperantice^ ut concupiscentiae remedium afferatur.

^ Adeantur, si tenipus adsit, Tertullianus, Adv. Marcionem, Clemens Al., 1. III Stro??tat.;S. HiERONYMUS. in libris contra Jovhiianu?n: S. AUGU.STINUS, de Bono conjugali, de Nuptiis, etc.

1261. 2° Stahcs virginitatis vel ccBlibatus^ pro Deo susceptus^ prcestaniior est statu matrimoniali, De fide est ex Trident.'^ : **Si quis dixerit statum conjugalem anteponendum esse statui virginitatis vel caelibatus, et non esse melius ac beatius manere in virginitate aut caelibatUj quam jungi matrimonio, A. S."

Est CQnX.rd, Jovinianum (IV ssec) et Novatores qui contenderunt nuptias virginitati esse aequiparandas, imo anteponendas.

Explicatur. Notandum est : a) comparationem institui inter statum virginitatis et statum C07ijugalem^ non inter personas : possunt enim dari conjugati qui nonnullis virginibus perfediores sint; b) caelib^tum de quo agitur, non esse solum carentiam vinculi conjugalis, quae nonnunquam cum vita flagitiosa componitur, sed caslibatum pro Deo susceptum.

Prob. A) Script, a) ex his verbis Christi : '' Et sunt eunuchi qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum : qui potest capere capiat^ "; b) ex his textibus ApostoH3: '^Bonum est homini muherem non tangere (i)c.. volo enim omnes vos esse sicat m.eipsum (7) .. dicoautem non nuptis et viduis : bonum est illis, si sic permaneant, sicut et ego (i. e. sine uxore) (8)... Qui sine uxore est, soUicitus est quae Domini sunt, quomodo placeat Deo; qui autem cum uxore est, sollicitus est quae sunt mundi, quomodo placeat uxori et divisus est (32)... Igitur et qui matrimonio jungit virginem suam, bene facit; et qui non jungit melius Jacit''^ (3^)-

B) Haec est etiam aperta Patrum doflrina, quam ex professo traftarunt S. Cyprianus^ de habitu Virginum; S. Ambrosius^ de Virginibus; S, Hiero?ty ?nus ^ conim Jovinianum; 6*. Augustinus^ de san6la virginitate, etc.

C) Pat, tkeol. Virginitas ordinatur : a) ad bonujn Dei^ propter cujus amorem carnis voluptates etiam Hcitae hbere despiciuntur; b) ad bonum aniince^ quam disponitad vitam contemplativam, ad orationem et considerationem eorum quse sunt Dei; dum conjugium ordinatur ad bonum corporis, ac de se mentem abstrahit a rebus divinis. Hinc

' Sess. XXIV, c. 10, Denz.-Bann., 981 (857). ' Mati., XIX, 9-12. — 3 / Cor., VII, 1-40.

Christus virginem matrem elegit, virginitatem ipse perpetuo coluit, virginem discipulum proe ceteris dilexit, eique soli virginem matrem in cruce moriens commendavit, exemplo suo manifeste ostendens majoris pretii esse statum virginalem quam conjugalem^

§ II. De essentia sacramenti Matrimonii.

Dicemus : i° de inseparabilitate sacramenti acontradlu; 2o de ministro hujus sacramenti; 3° de materid et for^nd; 4° de ejfenibus; 5° per modum conse6larii, de Ecclesice potestate circa matrimonium.

I. De inseparabilitate sacrarnenti a contra£lu,

1262. Siatus qticestionis, Scec. XVII, Marcus Ant. de Dondnis'^^ Spalatensis Episcopus, postea haereticus, et/. Launoy^^ necnon, ssec. XIX, /. Nuytz^ professor Taurinensis, docuerunt sacramentum ita supervenire matrimonii contracflui, ex natura sua civiH, ut ab eo separari possit, proindeque impedimenta dirimentia a principibus statui posse. Quam do6lrinam libenter amplexi sunt Politici,

Quidam catholici, ut M. Canus^, putarunt contraclum esse quidem materiam sacramenti, sed benedi6iionem sacerdotalem esse formam, ita ut si benedicftio omittitur, existat matrimonium ut contra(ftus, non autem ut sacramentum. Fauci al.i, post Vasquez^y agnoverunt quidem contradiuni esse totum et integrum sacramentum, sed tenuerunt contrahentes posse sud intentione eflicere ut contra(flus naturahs sine sacramento vahdus existat.

1263. Thesis : Inter Christianos^ matrimonii contracius et sacramentum tam intinie conne^untur, inio ide?itificantur^ ut nullum dari possit matrimonii contra^us quifi sit pariter sacramentum, Certum est.

A) Script. innuitur; etenim ex verbis S. Pauli ad Ephesios supra laudatis, Patrum addita interpretatione, iUud ipsum matrimonium ad dignitatem sacramenti eve6lum est quod Deus ab initio insiiiuerat; atqui quod Deus ab initio instituerat nihil aliud est nisi contra6lus ipse matri-

monialis. Revera nullus ritus, nulla oratio, nuila materia aut forma in Scriptura determinatur, prseter ipsum matrimonialem contra6lum.

B) Tradit, a) Patres non direcle quidem hanc qucestionem expenderunt, sed ita de matrimonio christiano locuti sunt, ut exinde erui possit contracflum ipsum fuisse ad dignitatem sacramenti evedum. Scholastici omnes qui ante ssec. XVI floruerunt id apertius declararunt, docentes, post S. Thornam^^ verba quibus consensus seu contradlus matrimonialis exprimitur, esse formam sacramenti, vel, post S, Bonaventura^n ^, sacramentum Matrimonii pro materia habere personas legitimas, et pro formd consensum, b) Id etiam infertur : i) ex Decreto ad Armenos^\ 2) ex Trident, quod docet^ matrimonia clandestina rata et vera fuisse matrimonia, quamdiu Ecclesia eadem irrita non fecerit; atqui in matrimoniis clandestinis nihil invenitur nisi contradlus matrimoniaHs; ergo contracftus ipse constituit sacramentum.