Nn. 1032–1090

1032. A) Materia proxima. Probabilior a plerisque modernis habetur opinio asserens materiam proximam essentialcm Confirmationis esse tum chrisniationetn seu unCtionem chrismatis immediate fa6lam in fronte per modum crucis, tum ijupositionem rnanils quae undlionem comitatur. Post decraa FlorentJ^ et Encycl.3 Benedini XIV^ obsolevit omnino opinio requirens insuj^er ad essrniiam Sacramenti primam manuum impositionem quae mitio ceremoniae ab episcopo peragitur^.

1033. B) Materia remota est : a) oleum oHvarum per quod signincatur robur mentis et nitor bonae conscientiae; b) et balsamum quod debet, probabilius ad validiiatem, oleo misceri, ut sic exprimatur bonus odor virtutum.

Chrisma seu commixtio olei et balsami, debet benedici ab Episcopo, de necessitate sacramenti juxta communiorem sententiam; attamen sacerdos, cum speciah. delegatione S. Pontificis, illud probabihter benedicere potest.

1034. C) Forma, quae nunc in Ecclesia Romana adhibetur, sic se hai^et : *' Signo te signo crucis, et confirmo te chnsmate salutis in nomine Patris, et Fihi et Spiritus S. " Quae forma omnino conveniens est utpote designans praecipuos effeHus Confirmationis, ejusque cau-

' Testimonia invenies apud Journel, nn. 174, 304, 333, 362, 390, 499, 547, 592, 725 etc, (ti Di^. de Thtol [Miiiigetwt) III, 1027 sq. — N tenuir praesr-rtini hsec Tkrtulliani verba, in quibus ritus coi)firmalionis describitur : " Caro ungiiur ut anima consecretur; caro signatcr ut anima nmniatur; caro mattus ivtposiiiotie aduttibratur ut et anima Spiritu illuminetur " {De resur. cartiis, VII!, P L., II, 806).

4 Proposito dubio an, prsetermissa prima manuum impositione, repetendum esset sacramentum sub conditione, 5. C. F F., 6 Aug. 1840 respondii non essc repetendum etiam sub conditionQ {Cotte<^anea, n. 905).

DE COTSTFIRMATTOTSTE. 49S sam principalem; siquidem, a) per verba ** signo te si^no crucis " designatur charaHer^ quo confirmatus fit niiles Christi et signo crucis munitur; b) per verba " confirmo te " designatur gratia roboris^ qua conPirmatus, sicut athleta, ungitur; c) tandem per reliqua verba '* in ^tomifie Pairis " exprimitur causa efficiens principalis^ sc. SS, Trinitas,

1035. Apud Grcecos, forma est : ** Signaculum doni Spiritus S. '\ quam Urbanus VI II declaravit esse validam. Quod facile explicatur, si admittitur formam hujus sacramenti nonnisi generice fuisse institutam, quatenus nempe Christus Ecclesice pote^tatem dedit his verbis utendi quas sufficienier efife(flum sacramenti declararent : non enim siiie verborum detorsione in forma graeca inveniri possunt ea omnia quae ut essentialia communiter habentur in formalatina.

III. De effe5libus Confirmationis, Duplexest Confirmationis eiifedtus : gratia et charafler,

1036. i"" Gratia sacramentalis Confirmationis est gratia roborans^ ad fidem verbo et opere strenue profitendam, Etenim : a) ex decreto ad Armenos^ " effeclus hujus sacramcnti tst quia in eo datur Spiritus ad robur, sicut datus est Apostolis in die Pentecostes, ut videlicet christianus auda6ler Christi confiteatur nomen"; b) gratia propria Confirmationis eadem est quoad substantiam ac ea quae collata fuit Apostolis die Pentecostes; haec autem fuit roborans, juxta promissum Christi : *' Accipietis virtutem supervenieniis Spirittis Sandli in vos, et eriiis mihi testes...^ "

Hanc gratiam roborantem comitatur abundantior infusio donorum Spiritus Sancfli. Siquidem, ut ait Rabanus^, " signatur bnptizaius chrismate in summitate capitis per sacerdotem, per pontificem in fronte; ut in priori uncTlione significetur super ipsum Spiritus S. descensio ad habitationem Deo consecrandam; in secunda quoque, ut ejusdem Spiritus S septiformis gratia, cum onmi pleniiudine san6litatis, et scientiae et virtutis, venire in hominem declaretur ".

1037. 2° ^^ charaflere. Jam probatum est (n. 980) Confirmatione charadlerem imprimi. a) Hic auiem

differt a chara«5lere Baptismatis, in eo quod baptizatus est tantum Ecclesiae civis, dum confirmatus constituitur miles Christi, specialiter deputatus ad fidem propugnandam, contra ejus hostes. b) Insuper christianum habilem reddit ad Ucite suscipiendos ordines.

IV. De ministro Confirmationis.

1038. Duplex est minister Confirmationis : ordinarius, qui, vi ordinationis suae, completam habet potestatem vaUde ministrandi Confirmationem; extraordinarius^ qui speciaU delegatione indiget ut vaUde confirmet, quia vi ordinationis, inchoatam solum potestatem habet confirmandi.

1039. 1° Minister Confirmationis ordinarius est solus Episcopus, De fide est ex Tridentino^ : ** Si quis dixerit S. Confirmationis ordinarium ministrum non esse solum Episcopum, sed quemvis simpUcem sacerdotem, A. S. " Aliunde : a) hoc demonstrat *' Ula ledlio Afl. Apostolorum^ quae asserit Petrum et Joannem esse diredlos, qui jam baptizatis traderent Spiritum Sandlum^ ". b) Rat. convenientice confirmatur : ad superiorem enim artificem pertinet uUima operis consummatio, et ad superiorem ducem cives mUitise adscribere; atqui Confirmatio est uUima Baptismi consummatio, et simul spirituaU miUtiae adscriptio; ergo superiori duci seu Episcopo reservatur.

1040. 2° Minister Confirmationis extraordinarius est simplex sacerdos^ specialiter delegatus a Sede Apostolicd. Certum est a) Praxi EcclesicE Ro?nancB : ex Codice enim, c. 782, hac facukate gaudent ipso jure Cardinales, etiam non episcopi, Abbas vel Praelatus nuUius, Vicarius et Praefectus ApostoUcus, qui tamen ea vaUde uti nequeunt nisi intra fines sui territorn et durante munere.

b) Ex praxi Ecclesiae Grcecce; nam, longe ante schisma Photianum, Grseci sacerdotes confirmabant baptizatos, forsan ob tacitum privilegium, a S. Sede concessum, nec unquam revocatum.

CAPUT IV. — DE SS. EUGHARISTIA. 497

V. De subje^lo Confirinationis,

1041. A) Omnis et solus homo baptizattis valide confifinari potest. — Etsi certo non constat confiimationem esse necessariam necessitate praecepti, saltem per se^ valde bortandi sunt fideles ad hoc sacramentum recipiendum. Qui vero prudenter dubitat num valide confirmatus fuerit, potest iterum sub conditione confirmari, sed ad id 71071 tenetur^ quia hoc sacramentum non est ad salutem necessarium. — Juxta hodiernam praxim Ecclesiae, regulariter illicitum est confirmare infantes antequam usum rationis attigerint.

B) Adultis inesse debent : a) siatus gratice, quia Confirmatio est sacramentum vivorum; b) scie7itia competens circa rudimenta fidei et ea quas spe6lant Confirmationem.

Eucharistia est simul 77iysteriu7n quod credere debemus, sacra77ientum quo san6lificamur, sacrificium quo religionis ofticia Deo persolvimus. Triplex igitur erit articukis.

ART. I. DE MYSTERIO PRi^SENTI^ REALIS.

Tria sunt statuenda : a) veritas praesentiae realis Christi in Eucharistia; b) modus hujus praesentiae; c) ejusdem cum ratione concordia.

§ I. De veritate praesentiae realis Christi in Eucharistia.

1042. 1° Errores. A) Berengarius, ssec. XI, transsubstantiationem certo negavit, et quibusdam visus est negare etiam praesentiam realem, licet id non omnino constet. Eucharistiam autem non esse verum corpus Christi contenderunt Petrobrussiani^ (saec. XII), Albigenses (saec. XIII), et, juxta nonnuUos, Wicleffus'^^ Protestantium pr^cursor.

B) Novatores plerique realem prsesentiam pariter negarunt. a) Lutherus quidem hoc dogma rejicere non ausus est, quia, ut ipse fatebatur, nimis evidenter in Scriptura declaratur. Diu Lutherani Lutherum imitati sunt, sed hodie multi, in Germania prassertim, in dubium revocant praesentiam realem. b) Sacramentarii AozMktxwwX. Eucharistiam nihil ahud esse nisi signum vel figuram Christi : signum^ id est, symbolum 7nere arbitrarium^ juxta Zwinglium; figura7?i^ id est, symbolum fundatum in aliqud siniilitudine inter panem et corpus Christi, juxta CEcolampadium. c) Calvinus^ mediam viam inter Lutheranos et Sacramentarios tenens, docuit corpus et sanguinem Christi virtualiter esse in Eucharistia, sicut sol praesens est terrae per virtutem seu per calorem. d) Plerique Anglicani praesentiam realem rejiciunt, paucis exceptis, praesertim Ritualistis. e) Protestantes Liberales et Modernistce docent Eucharistiam esse vacuum signum passionis Christi et fraternae caritatis, non a Christo, sed a primi christianorum generatione institutum.

1043. 2° Thesis : Christus estvere^ realiter et substantialiter prcesens in Eucharistid,

De fide est ex Tridentino defin*ente M ** Si quis negaverit in SS. Eucharistiae sacramento contineri vere, realiter et substantiaHter corpus et sanguinem, una cum anima et divinitate D. N. Jesu Christi, ac proinde totum Christum; sed dixerit tantummodo esse in eo, ut in signo, vel figura aut virtute, A. S. "

Hinc de fide ^i-Ztotum Christum esse in Eucharistia vere^ non in signo tantum, ut contendebat Zwinglius; realiter^ non in figurd tantum, contra CEcolampadium; substantialiter^ non in virtute solum, contra Calvinum.

Hoc autem dogma probatur tum Scripturi, tum Traditione.

L Scripturd probatur'^,

1044. Praenotandum. Ad viam demonstrationi parandam, contra Liberales et Modernistas probamus Eucharistiam ab ipso Christo institutam esse,

5 C. RUCH, in DiCt. de Thiol, [Mangenot), V, 989-1121; J. Lebreton, in Di^. Apolog. {d'AUs), I, 1548-15S5.

a) Ex testimonio S. Pau/i\ jam an. 57 celebrabatur Eucharistia, non ut ritus humanus et novus, sed ut ritus sacer ab ipso Christo institutus, in memoriam ejus mortis, ideoque permanens ( ** hoc facite in meam commemorationem ^' ), nec omnino novus, ci^m jam abusus in eum irrepserint; atqui impossibile est ut temporis spatio tam exiguo fa6la fuerit, in communitate quae a novitatibus abhorrebat, evolutio ad quam adversarii ap[)ellant, nempe mutatio vulgaris coen^e in ritum sacrum et sacramentalem.

b) In tribus cvangeliis Synopiicis^ refertur institutio Eucharistiae ab ipso Christo pera(!:\a, et quidem tanquam ritus rehgiosus maximi momenti, cum Dominus discipulis corpus et sanguinem suum tradat tanquam cibum et potum; insuper, apud S, Lucam, permanentia hujus ritiis his verbis annuntiatur : " Hoc facite in meam commemorationem ^'. — Nec dicatur haec verba apud SS. Matthaeum et Marcum non inveniri; silere enim non est negare, et ahunde relatio quam uterque instituit inter uUimam coenam et agni paschahs manducationem sat evidenterostendit Jesum voluisse novum pascha instituere.

Silentium autem S. Joannis de institutione Eucharistine sufificienter exphcatur ex eo quod, in capite sexto, diserte retulerat verba Christi hanc institutionem promittent/s, ut mox declarabimus. Si igitur testimoniis et fa6lis, non a priori hypothesibus, inniiimur, fatendum est Eucharistiam vere a Christo institutam esse, ut declarat Tridentinum^.

1045. Probatur thesis. V" Realis prcBi^entia Christi in Eucharistia ex verbis promissionis deuionstratur.

In cap. Yh/oannis^ quatuur partes distingui possunt ; I* qua narrantur panum muUiphcatio et Christi deambu-

1 ** Ego enim accepi a Domino quod et tradidi vobis, quoniam Dominus Jesiis in qua nccte tradebatur, accepit panem... et dixit : Accipite et manducate : lioc est corpus meum, quud pro vobis tradetur : hoc facite in nienm cominernorationem " (/ Cor., XI, 23-24).

3 Malth., XXVI, wj6-2y; Marc, XIV, 22-25; Luc, XXII, 15-20. — Versus 19''- 20 deficiunt quidem in codice Bezce, sed inveniuntur in optimis graecis codicibus et pro genuinis habentur a proiestantibus Tischendur/^l Nestle. — Cfr. C. RuCH, i. c, 1062; A. Brassac, Nova Evangel. Synopsis, 1913. p. 132.

4 Protestantes liberales, o^xv^ws assentit A. Loisy, fatentur quidem docitrinam eucharisticam quam Ecclesia profitetur contineri in hoc capite, latio supra mare (1-26); 2^ qua Christus disserit de pane vitae qui de caelo descendit (27-51); 3^ ubi de necessitate manducandi carnem et bibendi sanguinem Christi (52-59); 4^ ubi de discipulorum incredulitate et confessione Petri (60-71).

Licet omn.es partes capitis ad Eucharistiam referantur^ expressius tamen haec verba tertiae partis :

" Panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi viti. Litigabant ergo Judasi ad invicem, dicentes : Quomodo potest hic nobis carnem suam dare ad manducandum. Dixit ergo eis Jesus : Amen, amen dico vobis : nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam; et ego resuscitabo eum in novissimo die. Caro enim mea, vere est cibus : et sanguis meus vere est potus : qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo. Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem : et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Hic est panis qui de caelo descendit. Non sicut manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem, vivet in aeternum ".

Sensu obvio hic evidenter agitur de reali^ non vero de symbohca manducatione. Quod confirmatur : a) ex scandalo Judaeorum, quod certe Jesus declaratione sustulisset, nedum iterasset affirmationes quibus auditores offendebantur; b) ex connexione inter secundam et tertiam partem capitis : i) ipsa caro quam Christus assumpsit per Incarnationem est ea quam manducandam p.^fert : unde, si caro per Incarnationem est realis, reaHs esse debet caro quae nobis praebetur ad manducandum; 2) sicut Christus reaUter ad nos venit per Incarnationem (38 sq.), ita reaHter ad nos propius accedit per Eucharistiam (50 sq.)^ sed historicitatem negant sermonis relati ab audlore quarti Evangelii. Immerito tamen, ut erudite probat M. Lepin, La valeur historiqiie du quatri^me ivan^ile, 1910; nam : a) sermo intime connedlitur cum facSlis quse eum praecedunt et sequuntur, quceque historica sunt, cura et a Synopticis referantur; b) verba quibus Eucharistia promittitur omnino consonant cum verbis institutionis apud Synopticos. Itaque historicitas hujus sermonis rejici nequit quin simul rejiciantur fadta et didla Christi a Synopticis narrata.

^ Cfr. Lepin, La valeur historique du quatrihne ivangile I, p. 6-70.

1046. 2° Realis praesentia ex verbis institutionis demonstratur. Quod Christus promiserat, id fideliter praestitit. Pridie enim quam pateretur, post celebrationem coense paschalis, *' accepit Jesus panem, et benedixit ac fregit, deditque discipulis et ait : Accipite et comedite : Hoc est corpus nieum quod pro vobis datur ", juxta S. Lucam; ^^ quod pro vobis tradetur ", juxta S, Faulum, ^ Et accipiens calicem gratias egit, et dedit eis dicens : Bibite ex hoc omnes; Hic est enini sanguis meus^,,, " Porro evidens est illa verba sensu proprio intelledla realem praesentiam invidle demonstrare. Sed sensu proprio debent intelligi. Etenim :

A) Si textus ipse inspicitur, verba litteraliter et sensu proprio sumpta tam clara sunt ut nulla clariora ad dogma catholicum exponendum inveniri possint; e contra sensus metaphoricus tam obscurus est ut, fatentibus adversariis, nonnisi post multa saecula excogitari potuerit, tam aenigmaticus, utjam, anno 1577, ducentae numerarentur haereticorum expositiones, quarum nulla plene ipsis placuit; jamvero quando sensus proprius perspicuus est, metaphoricus autem obscurus et contortus, prior certe praefsrri debet.

Frustra autem congeruntur textus, in quibus vocabulum *' est " idem significat ac " reprassentat, seu est figura '^; inspedlis enim omnibus locis ad quae provocant Protestantes, colligitur verbum est non metaphorice intelligi nisi quando res, de qua agitur, sive ex naturd sudy sive ex usu loquendi aut prcevid monitione, est signwn^ figura aut symbolum alterius rei : atqui in casu nostro panis neque ex 7iaturd sudy neque ex modo loquendi in Scripturis usitato, aut prcEvid manitione Christi, dici potest signum corporis Christi.

B) Si attenditur ad adjunda personarum et circumstantiarum : a) Apostoli^ quibus Christus loquebatur, erant homines simpUces, proni ad interpretandum htteraliter etiam locutiones metaphoricas^; insuper, miraculorum testes, et Christi omnipotentiae conscii, parati erant affirmationibus Magistri, etiam captu difficiUbus, simplicem fidem adhibere^; hanc fidei simpHcitatem Dominus ipse exigebat, nihil magis reprobando quam incredulita-

' Quatuor sunt narrationes institutionis Eucharistiae : Matt., XXVI. 26-28; Marc, XIV, 22-24; ^uc, XXII, 19-20; / Co7'., XI, 23-25. 2 Matth., XVI, II. — 3 Matth., XIX, 26.

a02 CAPUT IV.

tem eorum; tandem, per sermonem in capite sexto Joannis relatum, dispositi fuerant ad admittendam realem manducationem corporis et sanguinis Domini. Atqui, in talibus adjun6tis, repugnat Jesum verbis metaphoricis captu difficilibus usum fuisse, quin ea explicaret.

b) Si circmnsianiice perpenduntur, Christus, Eucharistiam instituendo, novum testamentuju seu ^<^2/5' condebat : " Hic EST SANGUis MEUS Novi Testamenti " .• sui amoris memoriale perpetuum relinquebat, simul lege?n imponens hunc ritum iterandi : ** Hoc facite in meam commemo- RATiONEM "; et quidem in ultimo sermone ante mortem habito. Atqui haec omnia sensum metaphoricum intelledlu difficilem excludunt; nam testa??tentum seu foedus clarum esse debet; si Eucharistia est solum figura corporis Christi, non potest dici singulare atnons pignus; lex debet verbis perspicuis exprimi, prsesertim ctim legislator 2^//////a vice suos subditos alloquitur. Praeterea post resurre6lionem ea verba non emollivit, ita ut, si sensus metaphoricus verus sit, per innumera saecula multi ex ejus discipuUs idololatriae addi6li fuerint, adorando ut verum corpus Domini quod nihil aHud erat nisi panis frustulum. Repugnat ergo ex omni parte sensus metaphoricus.

1047. 3° ^^^^^^ prcEsentia probatur ex verbis S. Pauli circa usum Eucharistise. Post relatam Eucharistiae institutionem, haec subjicit Apostolus de indign^ communione: '* Itaque quicumque manducaverit panem hunc, vel biberit cahcem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini... non dijudicans corpus Domini ^ ". Atqui indigne communicans dici nequit reus corporis Christi, quatenus non dijudicans ejus corpus, si panis eucharisticus sit solum figura corporis ejus : ad summum^ Christi personam tantum offenderet, ritum sacrum male tractando. Confirmatur iis quae paulo ante Apostolus dixerat^ : " Calix benedidlionis... nonne cojnmunicatio sanguinis Christi est? et panis, quem frangimus, nonne participatio corporis Domini est '7 Non possumus enim corpori et sanguini Christi in Eucharistia communicare nisi sint ibi reahter.

II. Traditione probattir^.

1048. 1° Patrum testimoniis. Satis erit testimonia referre quatuor priorum saeculorum, cum, teste Zunngiio, tempore S. Augustini opinio de carne corporali jam vi6lrix fuerit.

Prsenotamus autem plerosque Patres nonnisi obiter de praesentia reali Christi in Eucharistia agere, quia haec veritas ab haereticis nondum negata erat; sed simul de ei loqui tanquam re omnino certd et notd^ qua utuntur ad aha dogmata probanda aut illustranda.

A) Scec. II'', hanc praesentiam realem tanquam omnibus notam supponunt : a) S, Ignatius reprobans Docetas, qui '* ab eucharistid et oratione abstinent eo quod non confitentur eucharistiam carnem esse Salvatoris'";b) S, Justinus describens celebrationem eucharistiaequam declarat esse non communem panem, sed incarnati Verbi carnem et sanguinem^; c) ^\ IrencBus affirmans panem eucharisticum esse '* corpus Domini et callcem esse sanguinem ejus^ ", eoque dogmate utens ad probandum, contra Gnosticos, materiam non esse malam, Verbum reaHter esse incarnatum, et praesertim futuram esse corporum resurredlionem.

B) Scec. 111° : a) Patres Alexandrini, nempe Clemens et Origenes, quando ut testes fidei loquuntur, Eucharistiam vocant carnem et sanguinem Verbi; sed, cum philosophantur, verbis utuntur quae symbolicam praesentiam exprimere videntur; quae tamen, contextu inspedlo, significant carnem et sanguinem Christi vere quidem praesentia esse in Eucharistia, sed simul symbola esse spiritualis cibi quo Deus animas nostras pascit^; b) Tertulliafius diserte asserit realera praesentiam dum scribit : *' Caro corpore et sanguine Christi vescitur ut et anima de Deo saginetur^ "; itaque, quando alibi dicit Eucharistiam esse yf^//r<2;;2 corporis Christi^, intelligit figuram non vacuam sed quae veritatem ipsamcontiytet, p.out ipse paulo infra declarat : ** Panis et caHcis sacramento jom in EvangeHo probavimus corporis et sanguinis dominici veritatem^ ".

» J. Lebreton, 1. c, 1567 1574; G. BAREnxE, m DiCl. de ThM., (Mafjgefiot)^ V, 1121-1183.

• Smyrn., VII, i, P. G., V, 713; JOURNEL, 64. 3 A/>ol., I, 66, P. G., VI, 428; JoUKNEL, 128.

• Adv. hceres., 1. IV, c. 18, n. 4-5, P. G., VII, 1027; JOURNBL, 234. 5 J. Lebreton, 1. c, 1568.

^ De resur. carnis, 8, P. L., II, 806; Journel, 362. 7 Adv. MarcioH., IV, 40. — « Ibid., V, 8.

C) ScEC. IV'' : a) 6*. Cyrillus Hierosolym.^ catholicam doctrinam catechumenls exponens, declarat panem et vinum, consecratione pera6la, fieri corpus et sanguinem Christi, ita ut christiani, corpus et sanguinem Christi sumentes, vere efficiantur ipsi concorporei et consanguinei ^; quando igitur panem et vinum vocat antitypum corporis et sanguinis Domini, certo significat his elementis vere contineri ejus corpus et sanguinem; quod et explicite affirmant Theodorus Mopsuest.^ S. Joannes Chrysost. et ahi^; b) nec minus lucide idem docent : ^^. Hilarius : ** De veritate carnis et sanguinis non reH6lus est ambigendi locus^ "; et S. Ambrosius : ^' Et hoc quod conficimus corpus ex Virgine est... vera utiquecaro Christi quae crucifixa est, quae sepulta esf*".

c) Inveniuntur quidem apud S. Ai/gustinum locutionts qua^ significare videntur Christum symbolice^ non autem realiter esse prassentem in Eucharistia. — Sed muhi sunt ahi textus in quibus expHcite realis affirmatur praesentia, v. g. : " Quod videtis, panis est... quod autem fides vestra postulat instruenda, panis est corpus Christi, caHx autem sanguis Christi^ '\ Exponens verba : Ferebatur manibus suis^ ^ scribit : ** Ferebatur enim Christus inmanibus suis, quandocommendans ipsum corpus suum ait : Hoc est corpus meum; ferebat enim illud corpus in manibus suis^ ". Quare dubia verba secundum ea quae clariora sunt intelligi debent; videhcet quando dicit eucharistiam esse figuram corporis Christi, ita significat partem visibilem sacramenti esse figuram Christi realiter prcesentis; quando asserit manducare corpus Christi nihil aliud esse nisi manere in Christo, non excludit realem manducationem ejus corporis (quam ahbi clare docet), sed significat hanc esse symbolum spirituafis manducationis qua Christo unimur et ejus vitae participes efficimur.

Patres igitur realem et non symboHcam Christi praesentiam in Eucharistia voce unanimi docuerunt; si quandoque verbis utuntur dubiis, haec, inspe6lo contextu, non excludunt, sed potius supponunt corpus Domini vere et reahter essepraesens sub visibihbus symboHs quae ejus praesentiam denotant.

1049. 2° Ex liturgiis, sive orientalibus sive occidentaUbus, quae omnes, etiam antiqui^simse, realem Christi praesentiam expHcite asserunt aut manifeste supponunt. Ita, v. g., in Constitutionibiis apostolicis^ Deus rogatur *' ut

IO97-IIO4; JOUKNEL, 840, 842-848. ^Cf. JOURNEL, III3, II79, I180. 3 De Trinitaie, VIII. — 4 Oe mysferiis, 53. 5 Sermo CCLXXII. P. L., XXXVIII, 1246; cf. XLVI, 834. ^ / Reg., XXI, 13 (secundum versionem Septuaginta). 7 Enarrai, in psalm. XXXIII, I, 10, P, L., XXXVI, 306.

exhibeat panem hunc corpus Christi et calicem hunc sanguinem Christi ", posteaque episcopus, dum tradit hostiam, ait : ('orpus Christi; pariter in Sacramentario Serapionis (f 358) fit oratio ut panis fiat corpus Verbi, posteaque additur panem fa6lum corpus Christi esse pharmacum immortahtatis ^ Et ita de ceteris. Jamvero in his Hbris invenitur authentica expressio fidei universalis Ecclesiae.

30 Ex praxi Ecclesiae, qualis apparet : a) in ritu quo fideles, teste S, Augusti^io'^^ Eucharistiam adorabant antequam acciperent; b) in martyrio S. Tarcisii^ qui, teste S. Damaso^,

Ipse animam potius voluit dimittere caesus Prodere quam canibus rabidis ccelestia membra ";

c) in inscriptionibus quibus txOuc, ^' quem prehendit virgo illibata^ ", edendus proponitur; d) in pi6luris quibus figuratur vas ladle plenum, nimbo coronatum, vel piscis vivus aquis innatans et super dorsum ferens canistrumin quo continentur panis et vinum^.

4" Argumento prsescriptionis, ut supra^ n. 961.

§ II. De modo praesentiae realis.

Quatuor declarabimus : 1° modum quo Christus fit prcesens; 2° modum quo existit in Eucharistia; 3° permanentiam ejus praesentiae; 4° cultum Eucharistiae debitum.

I. De modo quo Christiis fit prcesens in Eucharistid seu de transsubstantiatione ,

1050. 1° Errores. a) Lutherus docuit Christum praesentem esse in Eucharistia per co?isubstantiationem^ i. e., simul cu?n vel in aut sub pane et vino, ita ut, juxta ipsum, sensus verborum consecrationis sit : Hic (adverbialiter) est corpus meum.

b) Osiander admisit i??ipanatione?n^ seu unionem hypostaticam Christi cum pane et vino.

c) Hodie prsecipui Lutherani inter panem et corpus Christi agnoscunt unionem quam vocant sacra?ne?ttale?n^ vi cujus simul cum pane et vino accipimus verum corpus et verum sanguinem Christi, haudquaquam mutatis pane et vino.

3 Ktrch, Enchirldion font, historicB, n. 523.

a06 CAPUT IV.

105 1. 2° Thesis : Christus fit prcesens in Eiicharisiia per transsubstantiationeui^ /. e,. per conversionem totius substanticB panis et vini in corpus et sanguinem ipsius^ manentibus duntaxat speciebus, De fide est, ex Trident,^: " Si quis dixerit, in sacrosandlo Eucharistiae sacramento remanere substantiam panis et vini, una cum corpore et sanguine Domini nostri Jesu Christi; negaveritque mirabilem illam et singularem conversionem totius substantiae panis in corpus, et totius substantiae vini in sanguinem, manentibus duntaxat speciebus panis et vini; quam quidem conversionem Catholica Ecclesia aptissime Transsubstantiationem appellat, A. S. '^

Explicatur, a) Diiplex elementum in pane distinguitur : unuin iniimum, sensibus impervium, quod \0Q.2i.\xx substantiaj alterum externum et sensibile, quantitas scilicet dimensiva cum qualiiatibus sensibilibus, sapore, odore, colore, etc, quse vocantur accidentia^ species^ aut a quibusdam, rninus redle tanien, apparentice.

b) Vi consecrationis, substantia tota panis convertitur in subbtantiam corporis Christi;ad quod duo certe requiruntur : l) ut bubstantia panis esse desinat et corpus Christi incipiat esse, 2) ut adsit connexio inter desitionem prioris et successionem posterioris; insuper, juxta Thomistas,^ tertia conditio. exigitur, videHcet ut quid commune in priori existens, in posteriori remaneat. Hinc transsubstantiatio non est creatioy quse produdlionem ahcujus entis involveret sine relatione ad ahud; nec consubstantiatio^ quae importat praesentiam simuhaneam substantiae panis et substantise corporis Christi; nec impanatio, quae unionem hypostaticam inter substantiam panis et substantiam corporis Christi inciudit^,

. c) Tota substantia panis et vini convertitur, et exinde : l) non est mutatio accidentalis^ sed substantialis; 2) neque mutatio substantiahs partialis^ ut evenit, v. g., in generatione aut corruptione corporis viventis, in qua forma tantum substantiahs mutatur, remanente materia prima; sed totalis^ et exinde " mirabihs et singularis ", ut ait Tridentinum.

3 A quo errore non satis recedit opinio cujusdam dodloris recentis a S. Officio, 7 jul. 1875, damnata (Denz.-BaNxM., 1843 (1684), asserens nempe naturam panis manere integram, sed aliquo modo sustentari in corpore Christi. — Aliena est pariter a catholica dodlrina opinio Rosmitii, juxta quam " substantia panis et vini fit vera caro et verus sanguis Christi, quando Christus eam facit terminum sui principii sentientis... eo ferme modo quo panis et vinum vere transsubstantiantur in nostrara carnem et sanguinem ". (Denz.-Bann., 1919 (1764).

d) Manent tamen accideniia seu species panis et vini, ita ut sensibus nihil immutetur in pane et vino.

1052. Probatur : A) Scripi, a) '' Accepit Jesus panem... et ait : Hoc est corpus meum " : id est, juxta sensiim obvium : quod in manibus teneo et videtur esse panis, non amplius est panis, sed corpus meum. Ergo, sub specie panis, substantia panis desiit esse et locum cessit substantiae corporis Christi, manentibus tamen speciebus panis, quse, ex contextu, sensus discipulorum afficiebant; ergo fadta est vera transsubstantiatio.

b) Praeterea, verba consecrationis excludunt : i) consubstantiationem : Christus enim non dixit : hlc (adverbialiter) vel in hoc est corpus meum; sed : hoc^ quod teneo in manibus meis, est corpus meum; quae ultima enuntiatio, sensu obvio intelledla, esset falsa si panis substantia remaneret; 2) impanationem, nam important realem identitatem inter subje6lum propositionis " hoc " et attributum " corpiis '^ .* quae identitas non verificaretur in hypothesi impanationis seu unionis hypostaticse inter panem et corpus Christi. '

1053. B) Traditione^ in qui tria stadia distingui possunt :

a) Tribiis prioribus sceculis^ nonnisi implicite dogma cathoHcum traditur, quatenus nempe in variis locutionibus includitur; ita S. /ustinus^ asserit, per orationem verba Christi continentem, panem et vinum eucharistizari^ id est, fieri carnem et sanguinem Christi; pariter S, Irenceus docet verbo Dei cahcem et panem fieri eucharistiam sanguinis et corporis Christi ^.

b) A quarto ad oftavum sceculum expressius affirmatur variisque comparationibus illustratur conversio panis in corpus et vini in sanguinem Christi, Juxta S. Cyriilum Hierosol,^ sicut Dominus in nuptiis Canaeaquam in vinum transmutavit, ita in eucharistia vinum in sanguinem transmutat3; teste S, J. Chrysostomo^^ verbis consecrationis ita transformantur panis et vinum ut efficiantur corpus

50S GAPUT IV.

et sanguis Christi. Nec aliter S. Ambrostus ^ qui docet verbis consecrationis naturam panis mutari in id quod non erat, nempe in corpus Christi.

c) A sceculo nono ad duodecimum^ occasione controversiarum de Eucharistia, explicite et ex professo exponitur transsubstantiatio. In opere De corpore et san^dne Domini'^ (an. 844), Paschasius Radbertus^ monachus Corbeiensis, diserte testatur substantiam panis in Christi carnem efficaciter interius commutari, verbis consecrationis sanguinem effici quod antea vinum et aqua fuerat. — Ssec. XL°, Berengarius Turonensis^ qui transsubstantiationem negaverat, hanc fidei professionem subscribere coa6\us est, quge est ipsa docflrina a P. Radberto jam exposita : " Corde credo et ore confiteor panem et vinum quae ponuntur in altari, per mysterium sacrae orationis et verba nostri Redemptoris substantialiter converti in veram et propriam ac vivificatricem carnem et sanguinem Jesu Christi^ ".

Verbum ipsum transsubstantiatio primum apparet in operibus Stephani de Bauge Ps.M%M%,Qdi\xn^Xis\s (t 1140), et authentice a C..Latera7iensi IV {121^) recognoscitur ^.

Sed dodlrina ipsa, jam implicite in Scriptura contenta, et variis comparationibus a Patribus illustrata, non est nova, sed, occasione controversiarum de Eucharistia, exphcitiori modo expohta fuit, et conversio eucharistica apte transsubstantiatio appellata.

1, De modo quo Christus existit sub speciebus eucharisticis,

Duse qusestiones solvendae sunt : 1° num Christus sit totus sub qualibet specie; 2° quomodo existat sub speciebus?

1054. 1° Thesis : Christus est totus sub qualibet specie^ — et sub singulis cujusque speciei partibus post separationem fa^am, — imo ante separationem. Duae priores assertiones de fide sunt^ tertia autem theologice certa; ait enim Trid,^ : " Si quis negaverit, in venerabili sacramento Eucharisti^ sub unaquaque specie^ et sub singulis cujusque speciei parlibus^ separatione fa(?ta, totum Christum contineri : A. S. "

4 J. DE Ghellinck, in Dl<^. de ThM. [Mangenot), V, 1287-1302; Denz.-Bann.. 430 (357).

A) Christus est totus sub quoJibet specie. Probatur : a) Script. '^ Quicumque manducaverit panem hunc, vel biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini ^ '\ Ex quibus verbis constat eum esse corporis et sanguinis Christi reum qui indigne sumit unam speciem : sequitur ergo sub sola specie panis vel vini esse corpus et sanguinem Christi una cum ejus anima et Divinitate quae a corpore et sanguine sunt inseparabiles. b) Rat. theol. : si non essent sub unaquaque specie corpus, sanguis et anima Christi, Christus in Eucharistia moreretur; atqui teste S. Paulo^ : *' Christus resurgens ex rnortuis jam non moritur ".

1055. B) Christus esi prcesens sub singulis partibus cujusque speciei, separatione fafta. Prob.

a) Script. In ultima coena, Christus *' accepto calice, gratias agens dedit (Apostolis) et biberant ex illo omnes^ ". Ergo sumendo partem vini consecrati, totum Christum recepit unusquisque Apostolus.

b) Tradit. Loquens de pane consecrato dicit S. Ephrem^ : *' Particula e micis ejus millia millium sanctificare valet ". »S. Ccesarius Nazianz.^ : ' Corpus divinum absque sedlione dividitur et absque defecStu participatur.^' c) Rat, theol. Vi transsubstantiationis^ substantia panis et vini convertitur in substantiain corporis et sanguinis Christi; ergo primo et dire6le substantia corporis est sub speciebus panis, substantia sanguinis sub speciebus vini; ergo substantia corporis Christi est sub speciebus panis eo modo quo substantia panis erat sub speciebus; sed substantia panis et vini est tota in qualibet parte, post separationem, ciim quaelibet pars, post separationem, sit vere panis et vinum; ergo idem dicendum de substantia corporis Christi.

1056. C) Christus est prcesens sub sing^/lis partibus cujusque hostice^ etiam ante separatiofiem. Certum est : a) Trident. absolute et sine restridlione, declarat totum et integrum Christum sub panis specie et sub qudvis ipsius

speciei parte existere'^ \ b) substantia corporis et sanguinis Christi est sub speciebus eo modo quo er it substantia panis et vini cujus locum tenet; sed, substantia panis est tota sub qualibet parte, etiam ante divisionem, ciim substantia de se non habeat extensionem neque partes.

1057. 2° Quomodo Christus sub speciebus eucharisticis existat?

Do(flrina catholica his verbis Tridentini^ continetur : '* Semper haec tides in Ecclesia Dei fuic, statim post consecraiionem verum Domini nostri corpus verumque ejiis sanguinein sub pajtis et vifii specie una cum ipsius animd et divinitate existere; sed corpus quidem sub specie panis, et sanguinem sub vini specie et vi verborum : ipsum autemcorpus sub bpecie vini, et sanguinem sub specie panis, animamque sub utraque vi naturaHs iUius connexionis et concomitantiae, qua partes Christi Domini, qui jam ex mortuis re^urrexit, non amplius moriturus, inter se copulantur : divinitatem porro propter adm^rabilem illam ejus cum corpore et animi hypost^ticam unionem. Quapropter verissimum est tantumdem sub alterictrd specie atque sub utrdque contineri : totus enim et integer Christus, sub panis specie^ et sub qudvis ipsius speciei partej totus item sub vini specie^ et sub ejus partibus existit ".

Proinde : a) vi verborum sub specie panis est corpus Christi, et sanguis sub specie vini, cum corpus et sanguis taniiim significentur verbis consecrationis; b) vi naturalis concomita?itice, sub specie panis sunt, una cum corpore, sanguis et anima Christi; sub specie vini, una cum sanguine corpus et anima, quia " Christus resurgens jam non moritur "; c) vi supernaturalis concomitantice^ sub quahbet specie est persona Veibi, quia unio hypostatica manet in seternum; d) vi circumincessionis, in Euchanstia, una cum Verbo sunt Pater et Spiritus San6lus.

1058. Corollarium. Circa modum loquendi de Christo sub speciebus latente, hasc animadverte. a) Cum corpus Domini sacramentale speciebus veluti aUigetur, dici potest ipsum moveri, motis speciebus, sicut moio corpore anima movetur. b) Quia vero ejus corpus non est subjecflum cui species inhasrent, dici nequit ipsuin esse rotundum, album etc. c) Cum Eucharistiae sacramentum sit unum compositum in quo corpus Christi sub speciebus continetur, quae fiunt circa

accidentia possunt yf^wr<i:/'^ de ipso Christo prsedicari, v. g,, dicere licet nos in Eucharistia Dominum videre, tangere.

III. De permanenti prcBsentid Christiin Eucharistid.

I<> Errores : Circa permanentem Christi praesentiam in Eucharistia erraverunt Lutherani : alii cum Bucero tenent eum e^se praesentem solum '* in usu ", id est, quando recipitur, non vero extra sumptionem; ahi cum Chefnnitio vulunt ipsum adesse " in totl adione co^nce ", sc. a consecratione usque ad communionem, non autem quando in pyxide servatur.

1059. 2"* Thesis : Christus pennanenier existit in Eucharistid^ independenter ab usu^ qtiamdiu paitis et vini species refuanent i7icorrupt(E. De fide est ex Trident^ ; '* Si quis dixerit, perada consecratione, in admirabih Eucharistiae sacramento non esse corpus et sanguinem Domini nostri Jesu Christi, sed taritum in usu, dum sumitur, non autem ante vel post, et in hostiis seu particuHs consecratis, quae post communionem reservantur vel supersunt, non remanere verum corpus Domini, A. S. "

Frob, A) Script. ex verbis institutionis, quae fuerunt vera statim ac prolata, et prolata sunt antequa?n Apostoli sacram communionem susciperent.

B) Tradit.: a) ex praxi communionis domesticae^; b) ex praxi asservandi Eucharistiam in vase argenteo vel aureo sub forma columbse aut turris^; c) ex praxi deferendi Eucharistiam ad absentes et aegrotos^; d) ex antiquissima discipHna celebrandi missa^n prcesan^tficaiorum,

C) Rat. conven.: Eucharistia fuit instituta per modum cibi; sed cibus est quid permanens ex naturasua.

IV. De cultu Eucharistice debito.

1060. 1° Errores. A) Calvinistce^ ahique Protestantes realem praesentiam Christi rejicientes, eo ipsocultum Eucharistiae tribuendum esse negant. B) Multi etiam Luthenuii^ hcet realem prassentiam admittant, adorandam esse Eucharistiam denegant, ut quid contrarium institutioni Christi.

• Cfr. Tkrtullianus, De Orat., n. 19; S. Cyprianus, De lapsis, n. 26; S. Ambrosius, Lib. I de Excessii fratris sui Satyri, n. 43.

• Cfr. S. Justinus, Apol., I, 67; S. Dionysius Alex., Ep. ad Caiosyrium,

IO61. 2° Thesis : Christus in Eucharistia cultu latrice est adorandus,

Dicitur ^* Christus in Eucharistia ", quia adoratio nostra non sistit in speciebus eucharisticis, sed terminatur ad ipsum Dominum; species non magis adorantur in se quam vestimenta, quibus Jesus induebatur, dum viveret super terram.

Thesis de fide est, ex Trident.^ : '* Si quis dixerit, in sandto Eucharistiae sacramento Christum unigenitum Dei Fihum non esse cultu latrise, etiam externo, adorandum, atque ideo nec festiva peculiari celebritate venerandum, neque in processionibus, secundum laudabilem et universalem Ecclesiae san6lae ritum et consuetudinem, solemniter circumgestandum, vel non pubHce, ut adoretur, populo proponendum, et ejus adoratores esse idololatras : A. S. "

Etenim Christus, cum sit Deus et homo, est adorandus etiam cultu externo ubicumque invenitur.

1062. Unde pia et utilis est : a) praxis ab Ecclesia instituta, exponendi SS. Sacrainentum; b) ac frequenter illud visitandi, in quo habemus Deum nostrum, amicum fidelissimum et maxime devotum, exemplar perfedtum omnium virtutum. c) Optimo consilio instituta fuit Cornmemoratio sole^nnis SS. Corporis D. N. J, C. ad fidem ndelium magis ac magis excitandam.

§ III. Goncordla hujus mysterii cum ratione.

1063. Praenotamus transsubstantiationem et modum quo Christus sub eucharisticis speciebus latet esse mysterium quod ratio penitus comprehendere nequit. Attamen ratio, fide adjuta, hujus mysterii aHquam inteUigentiam adipiscitur tripHciter : 1° philosophice expoliendo ea quae fides tradit; 2° ostendendo hoc mysterium re^ce rationi non contradicere ; 3° imo argumentis convenientice idem suadendo.

I. Scholastica expolitio mj/sterii.

Tria declaranda sunt : a) natura specierum eucharisticarum; b) specialis status corporis et animce Christi in

DK SS. EUGHARISTIA. 513

Eucharistia ; c) natura conversionis panis et vini in corpus et sanguinem Christi.

1° NaTURA SPECIERUM EUCHARISTICARUM,

Hic duplex quaestio exsurgit, nempe num species panis et vini, quae post consecrationem manent, obje^iva;n haheant realitatem^ et qiiomodo sine substantia subsistant.

1064. A) Theologice certum videtur speciebus eucharisticis obje^ivam realitatem inesse^ . Etenim : a) Patres^ ad confutandos Monophysitas^ aliquando probant realitatem humanse naturae Christi ex realitate specierum panis et vini quae, pera6la consecratione, manent visibiles et tangibiles quales erant prius; b) Theologi^ a.saec. IX° ad XVJI""^, unanimiter docuerunt objedlivam permanentiam accidentium panis et vini, non ut meram opinionem, sed ut rem certam in do6lrinS, fidei : secus enim, inquiunt, eucharistia non esset sacramentum, quia deficeret signum sensibile; c) haec do6lrina confirmata videtur a C. Constantiensi (14 15), quod sequentes Wicleffi propositiones damnavit^ : '^ Substantia panis materialis et similiter substantia vini materiahs remanent in sacramento altaris. Accidentia panis non manent sine subjedto in eodem sacramento "; ex quo sequitur non manere substantiam, sed manere accidentia panis et vini; hoc autem nomine tunc significabatur obje6liva reaHtas.

Unde rejiciendum est systema veterum Cartesianorum^ qui dicebant species eucharisticas esse meras apparentias seu phaenomena quae Deus in sensibus nostris producit : ita enim minime salvatur objedliva specierum realitas.

1065. B) Ad explicandum vero quomodo subsistant accidentia seu qualitates panis et vini, remota substantia, varia sunt systemata quorum praecipua deUneabimus.

a) Recentes atomistce^ ut To7igiorgi^^ asserunt divinam virtutem efficere ut in loco ubi erat panis, resistentia seu vis resistendi habeatur eodem modo et ordine quo a panis atomis exercebatur.

I Cfr. F. Jansen, Accidents eucha7'istiques, in Di6t. de Thdol. [Mangenot)^ V, 1368-1452, ^ Denz.-Bann., 581-582 (477-478). 3 Instit. phiiosophicce, t. II, Cosmologia, 1869, n, 228-240.

Ex hoc sequitur manere extensionem, figuram, cobaesionem ac cetera accidentia, et undas lummosas ac sonoras in illa superficie eodem modo modificari ac prius in superficie panis : unde nihil apparet immutatum sensibus nostris.

In hoc systemate salvatur quidem objecfhiva specierum realitas, sed non remanet numerice identicum aliquid panis et vini : quod est minus conforme Tridentino : " manenttbus speciebus paniset vini ", et didlis Patrum,et theologorum.

1066. b) Dynamistariim systema sic proponit Palmieri"^ : ** Supponimus substantiam propriam corporis panis et vini non esse nisi materiam ponderabilem .. Fac igitur desinere omnem substantiam panis et vini, Deumque efficere ut materia imponderabilis, quae illis commixta erat, sensibiHterresistat in eodem spatio quemadmodum prius resistebat corpus : habebis eadem phaenomena, et quidem objecfliva, h. e. a causa existente ^ parte r*?/ determinata, quas prius habebas ".

In hoc systemate servatur quidem objecftiva realitas specierum, sed ponitur praeter accidentia aliqua subsrantia, scilicet materia imponderabilis : unde non satis verificantur verba Tridentini : " manentibus duntaxat speciebus* ".

1067. c) Juxta Thomistas et plerosque theologos omnium scholarum, species eucharisticae sunt ipsa accidentia panis et vini^ sine subjeflo seu substantia subsistentia. Distinguunt enim scholastici in pane et vinOj sicut in qualibet corporea substantia, substantiam, cui competit esse in se, et accidentia, quae substantiam afficiunt et in ea sustentantur. Jamvero inter accidentia, alia sunt ahsoluta^ quantitas scilicet et qualitates (sapor, odor, color, etc.) quae substantiam entitate determinata perficiunt, alia modalia quae absoluta gradu et mensura modificant, ut magnitudo quantitatis, intensitas qualitatis. Porro haec omnia accidentia, absoluta et modalia, in substantia naturaliter sustentantur mediante quantitate quse est eorum immediatum subjeftum. Unde sufficit quod Deus per miraculum quantitatem ipse causaliter

2 Nostris diebus dyna^nisynum alio modo propugnavit Leray, La constitution de l'univers et le dog?ne de l' Eucharistie, 1900, asserens accidentia panis et vini sustentari ab ipso corpore Christi *' en ce sens que certains des el^ments de ce corps, carbone, hydrogene, oxygene, azote, supporteiiC reellement et en toute rigueur les accidents particuliers des ele^ments du pain qu'ils remplacent ". {Annales de philosophie chrit., nov. 1901, p. 175). Quod systema confutavit Lehu in Revue thomiste, mars, mai, juillet 1901, Quoad cetera systemata, cf. Jansen, 1. c, 1444-145».

JJE SS. EUCHARISTIA, 515 sustentet, ut omnia accidentia permaneant sine substantiS.

Hsec sententia nobis videtur esse retinenda, utpote magis consentanea : i) verbis consecrationis : ut verificetur enuntiatio Hoc est corpus nieum^ requiritur ut pronomen hoc idem significet et sensibiliter demonstret initio et fine enuntiationis; quod contingit ex permanentia accidentium sensibilium panis, quasi diceretur : Quod continetur sub hac magnitudine et his qualitatibus est corpus meum. Sic initio et fine, vox hoc idem significat et sensibus proponit, substantiam scilicet indeterminate sub hac quantitate et his qualitatibus; 2) auftoritati Patruni necnon au^oritati Ecciesice damnantis articulos Wicleffi^ ut supra di<!:tum est, n. 1064.

2° De speciali statu Christi in Eucharistia.

1068. A) Corpus Christi est in Eucharistii : a) non circumscriptive^ id est non loco commensuratur per quantitatem suam externam^; b) non definitive, c^m sit simul in pluribus locis, videlicet in cselo et in variis speciebus consecratis; c) sed sacra??ientaliter^ id est modo hujus sacramenti proprio. Quisnam sit hic modus, aliquatenus indicat vox transsubstantiatio, Ex hac aptissifnct appellatione deducitur corpus Christi esse in Euchanstia per 7nodmn substantice^ ita ut loco non coextendatur per quantitatem suam externam. Corpus Christi est tamen in Eucharistia totum et integrum, cum sua quantitate interna et ordine membrorum suorum; sed quantitas interna Christi et figura sunt \A per modum substantice,

Unde : i) in Eucharistia Christus per se non occupat locum nec movetur localiter; sed est in loco et localiter m )vetur ratione accidentium panis et vini; 2) non potest agere aut pati a6\ione corporea, quse requiiit extensionem localem..

1069. B) Anima Christi in Eucharistid, elicere potest omnes a6lus immanentes seu interiores, qui a sensuum exercitio non pendent, ut a6lus visionis beatificae, caritatis et aharum virtutum, cum status eucharisticus nullo modo obstet operationibus spiritualibus.

• Quantitas Interna consistit in multiplicitate et divisibilitate partium ; quantitas externa autem in diffusione harum partium per spatium.

Num autem Cbristus in Eucharistia possit erga nos exercere sensus suos, ita ut nos videat oculis, auribus audiat, negant plerique theologi, quia exercitium sensuum impHcat contacflum externorum agentium in organa sensuum et hujusmodi contacftus est impossibilis sine locali extensione ; — affirmant quidam theolbgi, ut Cardinales Cienfuegos et Franzelin qui putant vim sensuum Christi usque ad mundum externum per miraculum extendi.

3° De natura actionis qua convertitur panis

IN CORPUS CHRISTI.

1070. Quaeritur : A) num desitio panis et vini sit annihilatio.

a) Affirmant Scotistce quia id annihilatur, cujus nihil omnino remanet. b) Negant Thomistce et plerique alii theologi, quia, licet nihil panis remaneat, substantia non abit in nihil, sed transit in corpus Christi.

I07I' B) Qucenam sit ?iatura aflionis^ qua Christus fit prcesens in Eucharistia, a) Scotistce putant iilam adlionem esse tantum addu^ivam, *' non quia corpus Christi per hanc addu6lionem deserat suum locum in caslo, vel quia per motum localem huc de caelo adducatur; sed solum quia per eam fit, . ut corpus Christi, quod antea erat in caslo, jam etiam sit sub speciebus panis ^ ".

Hujusmodi expHcatio rejicienda videtur, quia conversioni substantiali adscribit terminum accidentalem^ scilicet meram praesentiam Christi sub speciebus.

b) Qua ratione moti, Suarez^ Lessius et ThomistcB non pauci, tenent illam a6lionem esse reprodu^ivam^ quatenus Christus per consecrationem acquirit novum essendi modum, ac proinde reproducitur.

Attamen hsec explicatio transsubstantiationem quasi scindit in duas adliones, desitionem sciUcet panis et corporis Christi rep7'odu6iionem. Eodem vitio laborat Scotistarum systema.

c) Unde melius Card, Billot^^ qui pro sua sententia veteres scholasticos allegat, praesertim S. Thomam ac S. Bonaventuram, docet transsubstantiationem non esse

2 De Sacramentis, q. j^ p. 314 ed. 1896. Cf. J. Pra, Efiide. ihiologique sur V Eucharistie, in Quest. Eccles., p. 38 sq.

unius substantiae destru<5lionem et alterius subrogationem per addu6iionis vel produ6lionis viam, sed esse veram conversionem qua Deus immediate quidquid entitatis est in substantia panis mutat in id quod est entitatis in substantia corporis Christi, ita tamen ut corpus Christi nullomodo mutetur, sed tota mutatio fiat in pane, cujus substantia transit dum remanent dimensiones. Juxta hanc expositionem, Christus in consecratione nil patitur, nil recipit, sed fit praesens ubi antea non erat, non quidem localiter, sed sacramentaliter, ex hoc solo quod, vi conversionis, jam continetur realiter sub dimensionibus panis, sub quibus substantia panis antea continebatur.

II. Dogma catholiciirn reSlce rationi non repugnat,

1072. A) Nbn repiignat corpus Christi esse simul in ccelo et super o?nnia altaria in quilms panis et vinum consecrantur,

Etenim corpus Christi est localiter in uno tantum loco, scilicet in caslo, et alibi ts. per modum substanti(^ : unde non potest dici quod a seipso distet aut dividatur, cum in Eucharistii ordinem corporeum transcendat : ita anima mea qu^e est simul in capite et in pedibus, a seipsi non distat nec dividitur.

1073. B) Similiter ?iulla repugnantia adest ex parte accidentium, a) Circa accidentia : i) sensus non decipiuntur quia revera manent-post consecrationem extensio, figura, color, sapor, odor., etc. panis et vini; 2) intelle6lus non decipitur, quia, a Deo per fidem monitus, credit subesse non substantiam panis et vini, sed corpus et sanguinem Christi.

b) Quod autem per sacramenti manducationem homo 7iutriatur^ hoc non indicat permanere post consecrationem substantiam panis. Etenim '^ miraculose accidentibus confertur quod subsistant, quod est proprium substantice, et per consequens quod omnia possint facere et pati quas substantia posset facere et pati, si substantia adesset' ^\ c) Nec repugnat accidentia remanere sine subje6lo. Nam Deus certe potest facere per se quidquid facit per causas

secundas; sed, ante consecrationem, Deus sustinebat accidentia, mediante substantia panis et vini; ergo, post consecrationem, potest per se eadem sustentare.

III. Realis prcesentia argumentis convenientice suadetur,

1074. A) ex parte Dei : a) ejus potentia clarificatur portentis transsubstantiationis, multiplicis praesentiae eucharisticae, permanentiae accidentium sine subje6lo, quibus Deus mirabiliter apparet universae creaturae au6\or et dominus ; b) sapientia illucescit in tam apta ordinatione mediorum ad gloriam Dei et salutem animarum promovendas : innumeris in altaribus, ab ortu solis usque ad occasum, divina Majestas adaequate adoratur; vita supernaturalis fidelium Agni inviolati manducatione nutritur et augescit : ** O res mirabilis ! manducat Dominum pauper, servus et humilis ''; c) bonitas manifestatur dispensatione sacramenti quo veluti profuse divinae largitiones in nobis affluunt.

1075. B) Ex parte kominis : sl) fides multipliciter exercetur quotidiana mysterii frequentii in quo tam multa, imo omnia dogmata involvuntur; b) spes erigitur per stupendam facilitatem ad *' thronum gratiae ^' accedendi ' ut misericordiam consequamur et gratiam inveniamus in auxilio opportuno ' '^; c) caritas fovetur erga Deum usu sacramenti quo Christus suos ** in finem dili^it^''; erga proximiim etiam : ** Quoniam unus panis, unum corpus multi sumus, omnes qui de uno pane participamus^ ''; d) relio;io promovetur per praesentiam Dei mirabilem, per sacrificium infiniti valoris ; e) uno verbo, san6litas undequaque perficitur, gratia et exemplo omnium virtutum, humilitatis imprimis, patientiae, obedientiae et paupertatis.

Art. IL De sacramento Eucharisti^.

§ I. De existentia et natura hujus sacramenti.

1076. i^ Thesis : Eucharistia est verum et proprie didum N. Legis sacrame?itum. De fide est ex Trident. (n. 960).

Ex textibus enim Scripturce supra allatis tria elementa ad sacramentum necessaria invenire licet in Eucharistia:

a) stgnum sensibile^ scilicet species panis et vini : " accepit ] esus panem... et accipiens calicem^ "; h) gfatice prodii^ivum : nam, teste Christo^, Eucharistia vitam aeternam praebet, ac proinde gratiam, quae est medium necessarium ad illam attingendam ; insuper, ex didlis, Eucharistia continet totum Christum, gratiae fontem, ac proinde gratiam producere debet; c) a Christo permanenter institutum : institutio enim propriis terminis describitur ab Evangelistis, et quidem ut permanens exhibetur, cum Dominus Apostolis dixerit : '' Hoc facite in meam commemorationem ".

Sacramentum autem Eucharistias convenienter in ultimi Caena institutum fuit : a) ratione contenti : congruum erat Christum seipsum Apostolis reHquisse sub sacramentali specie eo praecise instanti quo discessurus erat; b) ratione significationis : Eucharistia est signum rememorativum passionis Domini, sine qua non potest esse salus; ergo conveniebat hujusmodi signum nonnisi imminente passione institui ; c) ratione finis : Eucharistia est pignus amoris et ad inflammandam caritatem ordinatur; atqui ea quae ultimo dicuntur et aguntur ab amicis magis memoriae commendantur et inflammant affedium.

1077- '^^ Natura. Eucharistia, prout sacramentum, definitur : Sacramentum N. Z., in quo^ sub speciebus consecratis panis et vini^ corpus et sanguis Christi vere^ realitcr et substantialiter continentur, ad producendam gratiam per modum spiritualis alimonice.

1078. Quaeritur autem in quo-consistat ejus essentia,

Ahi, ut SylviuSy dixerunt hanc essentiam consistere in ipso corpore Christi; sed immerito, ciim corpus Christi in Eucharistia non sit sensibile. AHi, post Suarez, tenent sacramentum aeque constare speciebus et corpore Domini.

Probabihor autem dodlrina est essentiam hujus sacramenti repositam esse in speciebus consecratis^ quippe quae gratiam significent datam per modum ahmenti, et causent quia continent ipsum gratiae fontem. Confirmatur ex his verbis Catechismi Romani^ : '^ Ipsae autem panis et vini species veram etabsolutam sacramentirationem habent".

^ " Qiii manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam oeiernam, et ego resuscitabo eum " (Joan., VI, ^^). 3 Part. 2, n. 8.

Hinc Eucharistiae sacramentum, licet sub duabus speciebu^ contentum, est tamen U7iicum Sacramentum^ cum i) Trident. definierit septem esse sacramenta, nec plura nec pauciora; 2) duae species unicam rem significent et producant, nempe gratiam per modum refed\ionis : ad perfe(ftam enim refedlionem requiruntur cibus et potus.

§ II. De materia et forma.

I. De materid,

Materia remota Eucharistise est panis et vinum ; materia ZM,^m proxi^na sunt species panis et vini consecratae.

1079. 1° De pane : A) Solus panis triticeus est materia valida Eucharistice. Contra Calvinistas qui tenent, pane et vino deficiente, adhiberi posse quidquid cibi et potlis rationem habet, de fide est, ex Trident^^ panem esse materiam; certum est panem illum triticeum esse debere.

Siquidem illud est materia necessaria Eucharistiaej quod Christus ipse adhibuit et adhiberi praecepit. Atqui Christus, instituendo Eucharistiam, a) panem triticeum adhibuit : '^ Jesus, accepto pane, gratias egit, etc. dicens : Hoc est corpus meum^ ''; jamvero panis simpliciter, sine addito, est panis triticeus : quod confirmatur traditione et praxi omnium Ecclesiarum; b) eumdem praescripsit adhiberi, cum dixit : '* Hoc facite in meam commemorationem. "

1080. B) Valide conficitur Eucharistia tum in azynio pane^ tum in fermentato . Constat ex Elorentino'^ : " Defifiimus... in azymo sive in fermentato pane triticeo corpus Christi veraciter confici." Et merito : nam uterque panis, sive fermentatus, sive azymus, est verus panis.

1081. 2° De vino. A) Vinmn de vite ex uvis ??iaturis expressmn^ est maieria necessaria secundce consecrationis. Constat declaratione Fiorentina^ et Tridentina^, et praxi Christi.

I Sess. XiII, cap. 3, Denz.-Bann., 876 (757). — = Luc, XXII, 19. "i Decretum pro Grcecis, Denz.-Bann., 692 (587). — Qiioad liceitatc7)if cfr. Brevior Syn. tnor., n. 890.

1082. B) Vmo consecrando paiilulum aqiice naturalis adtnisceri debet^ non guide?n de necessitate sacra??ienti, sed vi prcecfpti graviter obligantis. Siquidem " monet S. Synodus (Trident.^) praeceptum esse ab Ecclesia sacerdotibus ut aquam vino in calice offerendo miscerent ".

Certum autem videtur aquam hujusmodi simul cum vino converti in sanguinem Christi : i) supponit enim T?'id.^ nil amphus remanere, post consecrationem, nisi species panis et vini ; 2) supponunt et verba consecrationis totum, qiiod erat in caHce, converti in sanguinem Christi.

1083. 3° De consecratione panis et vini.

A) Consecratio utriusque speciei necessaria est praecepto divino. Constat ex verbis Christi prout usu constanti intelle6la fuerunt : " Hoc facite in meam commemorationem "; quibus praecepit Apostolis ut consecrarent sicut ipse fecerat.

B) Controvertitur num una species valide consecrari possit sine altera. Certum est quidem consecrationem esse validam, quando sacerdos alteram consecrare intendit, quamvis de fa6lo, propter aliquem defedlum, eam non consecraverit ; sed quando sacerdos alteram consecrare non intendit, res dubia est; communior sententia affirmat, quia super speciem quam consecrare intendit, sacerdos pronuntiat verba sacramentalia quse debent efficere quod significant ; Lu^'o tamen negai^^ quia sacramentum a sacrificio separari non potest et sacrificium requirit consecrationem utriusque speciei : unde sacerdos intendens consecrare unam tantum speciem, non sufficienter intendit facere quod fecit Christus.

II, De formd.

1084. A) Certum est ad validam consecrationem corporis Christi requiri verba : " Hoc est corpus meum "; item ad consecrationem sanguinis, verba : ' Hic est calix sanguinis mei "; vel ' Hic est sanguis meus ".

Siquidem Dominus adhibuit praefata verba; sed, ut ait Florent.^ : " forma hujus sacramenti sunt verba Salvatoris, quibus hoc confecit sacramentum.

1085. B) Certufn est ad validam consecrationem non requiri epiclesi?n seu preres quibus postulatur ut panis con-

2 Sess. XIII, c. 2, Denz.-Bann., 884 (764) — 3 Disp. XIX. n. 104. ^ Decret. pro Armmis, Denz.-Bann., 698 (593).

vertatur in corpus, vinum in sanguinem Christi. Etenim ; a) rubrica non praecepit hasc verba essa resumenda quando consecratio quae fuit irrita, suppleri debet ; b) Pius VII hanc opinionem reprobavit ^.

1086. C) Valde probabiliter tenetur, contra Scotum^ verba : " Qui pridie quam pateretur... " non esse ad validitatem necessaria, quia etiam sine his, sacerdos in personi Christi loquitur.

1087. D) Controvertitur num ad consecrationem validam sanguinis Christi requirantur verba : *' novi et aeterni testamenti, etc. '^ a) Affirmantmw\\ Thomistce quia : i) pleraquein Evangelio continentur, cetera autem nobis per Tradiiionem transmissa sunt; 2) sensus propositionis non est completus nisi postquam pronuntiata fuerunt.

b) Ne^ant alii theologi, quia : i) nullus Evangelista ea integra refert, imo quaedam ex eis a nullo Evangelista dantur; insuper quaedam ex eis non inveniuntur in Liturgiis Graecis; 2) sensus propositionis sat completus est quando verba " sanguis meus " pronuntiata fuerunt.

§111. De efFectibus sacramenti Eucharistiae.

I. De gratid Eucharistice propriA

1088. 1° De fide est Eucharistiam non conferre i)er se primam gratiani^ seu remissionem peccatorum mortalium. Ex Trident. : '' Si quis dixerit vel praecipuum frudlum SS. Eucharistiae esse remissionem peccatorum^ vel ex ea non alios effedlus provenire : A. S.^ "

a) S. Paulus prsecipit ut ante Eucharistiae susceptionem '* probet seipsum homo 3 " : quod b) tota Traditio intelligit de perfecta paenitentia; ita S. Cyprianus grayiter reprehendit illos qui sacram communionem recipiunt "- nondum psenitentia acta, nondum exornologesi (confessione) facta, nondum manu eis ab episcopo et clero imposita 4 '\

1089. 2° Eucharistia confert gratiam secundam per modum alimonice spiritualis. a) Christus enim dixit :

" Caro mea vere est cibus et sanguis meus vere est potus' "; b) Trident. declarat Christum instituisse hoc sacramentum " tanquam spiritualem animarum cibum, quo alantur et conforljentur ^ ".

1090. 3° Hoc gratm augmenium consistit pri?icipaliter in majori gradu caritatis erga Christum et proximum, a) Christus dixit : " Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in eo.3 "; et de caritate erga proximum addit S. Paulus : ** Quoniam unus panis, unum corpus multi sumus^ ".

b) Revera : i) proprium est alimenti ut ununTi fiat cum comedente eumque intime sua virtute perficiat; 2) proprium est convivii ut convivantes ad mutuum amorem incitentur; 3) quod ex ipsa materia hujus sacramenti optime illustratur : *' panis enim ex multis granis conficitur, et vinum multitudine racemorum existit^ "; quibus admonemur ad efibrmandum cor unum et animam unam.

Haec autem unio est : a) corporalis, quia Dominum suscipimus non in figura, sed vere et realiter per os corporeum, iia ut corpus nostrum corpori ejus uniatur mediantibus speciebus; b) spiritualis et jnystica, quia, postquam Cnristus a nobis per modum cibi sumptus est, anima ejus spiritualiter animae nostrae conjungitur, imo et unita remanet unione speciali vi cujus curam singularem habet animas propriumque spiritum eidem instillat, ita ut cum Paulo fiducialiter dicere possimus : ** Vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus^ ". Et sane *' sicut si quis fiquefadiae cerae aliam ceram infuderit, alteram cum altera per totum commisceat necesse est, sic qui carnem et sanguinem Domini recipit, cum ipso ita conjungitur, ut Christus in ipso et ipse in Christo inveniatur^ ".

109 1. 4° Eucharistia confert etiam ex opere operato gratiam a^ualem devotionis et fenwris^ cum speciali spiritus suavitate ac dulcediiie. Certum est; nam, ut canit Ecclesia, ** panem de caelo praestitisti eis omne deleftamentum in se habentem ^ ".

^ Breviar. Rom., in festo Corporis Christi, ad Vesp.