Nn. 763–815

763. Status quaestionis. a) Incarnatio non fuit absolute necessaria, ut contendit Wicleffus^ eo falso principio innixus quod ** omnia de necessitate absoluta eveniunt^ ". Nec etiam, data creatione, Incarnatio fuit necessaria, quidquid in contrarium dixerunt opti^nistce^ Malebranche et Leibnitz; licet enim gloria accideniatis seu externa Dei per Incarnationem augeatur, Deus tamen, utpote sibi sufficientissimus, hac extrinseca gloria minime indiget.

^ Ephesini scilicet, Tridentini.

2 Clementis VI, apud Denz., 550-552; Alexandri VIII, apud Denz., 1294-T295 (1161-1162); Pii_X, in decreto Lamentabili, Dp:nz., 2038.

b) Quseritur num Redemptio sit necessaria hypothetice : 1° posita existentia originalis peccati; 2° posita in Deo voluntate reparandi genus humanum; 3° posito quod Deus exigere velit reparationem cBquivalenteni.

764. Theses. i"" Fositd existentid peccati originalis^ Redeniptio non fuit necessaria^ sed conveniens. Certum est.

a) Non fuit necessaria^ quatenus Deus poterat vel annihilare genus humanum, vel eum ad ordinem naturalem reducere. Certum est contra quosdam theologos, et praesentim contra S. Anselmum^ qui docet Incarnationem in illa hypothesi esse necessaria?n ^

Etenim : i) in Script. Redemptio misericordiae Dei tribuitur : " Secundum misericordiam suam salvos nos fecit 2 "; 2) ratio demonstrat Redemptionem non esse necessariam nec ex parte Dei qui est Hber in omnibus operibus ad extra, — nec ex parte hominis, qui postquam sud culpa amiserit gratiam gratuito concessam^ nullo modo exigere potest reparationem.

b) Fuit tamen conveniens, i) quia peccatum humani generis fuit minus grave quam Angelorum culpa, utpote sola voluntate Adami causatum et ex tentatione diaboli, 2) quia voluntas hominis post peccatum remansit versatihs et exinde capax paenitentiae.

765. 2° Positd in Deo voluntate genus humanum reparandi^ Redemptio per Christum nonfuit ?iecessaria. Certum est contra Tournely aHosque paucos theologos.

Siquidem Deus genus humanum reparare poterat m.ultis ahis modis : a) gratis condoranao, b) i^nperfellam satisfadlionem acceptando.

766- 3" Posito quod Deus exigere voluerit satisfa^ionem cequivalentem^ Incarnatio alicujus persome divince strifle fuit necessaria. Ita communiter contra Scotistas^ qui contendunt, etiam in illa hypothesi, Incarnationem non esse necessariam, quia juxta ipsos, peccatum mortale, non habens infinitam mahtiam, potest per simplicem creaturam reparari.

Probatur ex infinitaie peccati : offensa Deo irrogata per peccatum mortale est infinita in genere nioris'^, Siquidem offensa crescit secundum dignitatem personae laesae, juxta illud : ^' injuria est in persona inji^riata '^ Persona autem laesa in casu est infinita, Ergo hsec offensa nonnisi per infinitam personam reparari potest. Nam quaevis creatura, utpote finita^ reparationem non potest praebere infinitam, juxta illud : " konor estin honorante ", seu mensuratur secundum dignitatem personae honorantis^^.

ArT. I. EXISTENTIA ET DOTES ReDEMPTIONIS.

767. Status questionis. 1° Errores : a) Per excessiim^ Protestantes antiqui ita perverterunt do6lrinam Redemptionis ut eam rationi repugnantem reddiderint, viamque Socinianorum negationibus paraverint. Juxta illos,Christus ita peccata nostra in se suscepit ut Deo odiosus ab eoque maledidlus fuerit,et in cruce aut in descensu ad inferos damnatorum tormenta sustinuerit. Nihil igiturnobis faciendum aut patiendum manet : salus per solam fidem in Christi merita obtinetur. b) Fer defeduin : i) primis sasculis Redemptio indire61:e negata fuit ab eis qui divinitatem Christi vel peccaturh originale rejiciebant; 2) recentius Sociniani et Protestantes Liberales^ quibus assentiunt ModernistcB^ moralem Redemptionem propugnant : Christus nos salvat per docftrinam et exemplum tantum, id est, eodem modo ac prophetae et martyres, etsi superiori gradu.

768. 2° DoHri^ia catholica est Christum nos redemisse non tantum per exemplum et do6T:rinam, sed etiam satisfaciendo pro peccatis nostris nobisque merendo gratiam et vitam aeternam; quod specialiter praestitit, seipsum pro nobis in cruce ut veram hostiam offerendo.

1 '• Cdm ergo Deus in infinitum creaturam excedat, erit peccantis mortaliter contra Deum infinita offensa ex p.arte dignitatis ejus, cui per peccatum quodam modo injuria fit, dum ipse Deus contemnitur et ejus prseceptum ". (S. Thom., de Veriiate, q. 28, a. 2.) Cf. Salmanti- CENSES, qui prse aliis de hoc prgeclare disserunt, de Incarn,, disp. I.

• Alio modofere aequivalenti rem probat Suarez : Ad satisfadlionem cBquivalentem requiritur inter personam satisfacientem et personam offensam quaedam proporiio, aut saltem ut inferioritas personas satisfacientis possit compensari per excellentiam operis satisfadlorii; atqui inter Deum et hominem, utpote infinite distantes, taUs est improportio ut nullo modo compensari possit per excellentiam operum quse homo perficere posset. Quae improportio nec per gratiam creatam suppleri nequit : licet enim gratia sit participatio divinse naturae sensu alibi explicando, semper remanet dignitatis finitse.

Dixi specialitcr^ non exclusive : omnia enim quae Christus egit et passus est, ad reparationem nostram contulerunt; sed, inter haec opera, mors in cruce est opus prcecipuum et completivuvi^ ex quo pendet reconciliatio nostra, secundum loquendi modum Scripturae. — Quare : 1° in thesi fu?idamentali ipsum redemptionis faBum demonstrabimus; 2° ad modum corollarii, redemptionis dotes declarabimus.

§ I. Thesis fundamentalis de Redemptione.

769. Thesis : Christus nos redemit non tantuni doctrind et exeinplis^ sed specialiter niorte sua piaculari.

De fide est contra Unitarios^ Liberales et Modernistas, tum ex magisterio Ecclesiae ordinario, tum ex Symbolis quibus declaratur Christum '* propter nos et propter nostram salutem " passum et mortuum esse^, tum ex Concil. Ephes.: *' Obtulit semetipsum pro nobis'' "; et Trid : " Sua san6lissima passione in ligno crucis nobis justificationem meruit, et pro nobis Deo Patri satisfecit 3 ". Probaiur :

770« ^'^ Script. : A) ex Veteri Testamento^ in quo Redemptio : a) prcefiguratur omnibus sacrificiis et pr^sertim agno paschali"^^ cujus sanguine a devastante Angelo proteili sunt Hebraei, posteaque, in nationem ele6lam coadunati, terram promissam ingressi sunt; b) annuntiatur, praesertim in libro Isaice^^ ubi narrantur primum humiliationes^ quas patitur servus Dei^ deinde ejus dolores et causa eorum, nempe peccata hominum quae in se suscepit expianda7, postea ejus mors^ quam sponte suscepit^, tandem hujus mortis effeHus^ nempe servi Dei triumphus et justificatio multorum '^.

771» B) Ex Novo Testamento. a) Apud Synopti- COS, Christus tria affirmat, quae rem evincunt : i) Christus vefiit ad salvandos homines^ eos a peccatis hberando : " Venit enim FiHus hominis quaerere et salvum facere

1 Denz., 86 (47), 40 (136). — 2 Denz., 122, (82). 3 Sess. VI, cap. 7, Dknz., 799 (681). — 4 Exod., XII, 3, 51, ^ Isa., XLII, 1-4; XLIX, 1-6; L, 1-9; LII, 13-is, et LIII. « Isai., LIII, 2, 3; cf. L, 5-6. -- 7 Ibid., 4-6. — « Ibid., 7. 9 Ibid., lo-ii.

quod perierat^ '\ Quod variis parabolis confirmat ovis perditae, amissae drachmae, filii prodigi ^.

2. Mortefusuam pluries annuntiat tanquam a prophetis praedidam, et quidem ut necessariam ad munus suum iinplendum; primum quidem obscureS; postea omnino aperte : *' Exinde coepit Jesus ostendere discipuhs suis quia oporteret eum ire Jerosolymam, et multa pati a senioribus et scribis et principibus sacerdotum, et occidi et tertia die resurgere ^ ".

3. Circa finem vitas, declarat passionem suam et mortem causam esse nostrae liberationis : " Nam et Filius hominis non venit ut ministraretur ei, sed ut ministraret, et daret animam suam redemptionem (XuTpov, pretium) pro multiss ".

b) Constat pariter ex testimonio Apostolorum : i) Secundum AHus Apostolorum^ S. Petrus pluries loquitur de morte et resurre6tione Christi, quem '' Salvatorem Deus exaltavit, ad dandam paenitentiam Israeli et remissionem peccatorum^ ". 2) In /^ Petri Epistola^ praedicatur vera et propria redemptio per Sanguinis Christi pretium, non metai^horica per modum exempli : ** Non corruptibihbus auro et argento redempti estis (iXuTpwOTjTe)... sed pretioso sanguine quasi immaculati Christi "; '' qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum, ut peccatis mortui, justitise vivamus 7 ''.

c) Speciatim ex testimonio S. Pauli, qui de hoc dogmate tanquam religionis christianae fiindamento ex professo agit, et quidem non ut a se excogitato, sed a Jesu tradito : " Tradidi enim vobis in primis quod et accepi : quoniam Christus mortuus estpro peccatis nostris, secundum Scripturas ^ ". Quod expUcat Apostolus praecipue in ep. ad Rom.^ diserte exponens quomodo vere redempti simus, a peccato sciUcet Uberati, gratia justificante donati, Deo reconciUati, per mortem et sanguinis effusio-

MYSTEii. REDEMPT. SEU SOTERIOLOCIA. 3?5 nem Christi, non solum physice toleratam, sed ex obedientia et amore libere acceptatam : " Justificati gratis per gratiam ipsius, per rede^nptionem (aTcoX^jTpwaew;;), quae est in Christo Jesu, quem proposuit Deus propitiationem (iXajT-npiov) per fidem in sanguine ipsius, ad ostensionem justitic-esure,... ut sit ipse justus et justificans eum qui est ex fide Jesu Christi' '.. '* Si enim, cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo permortem Filii ejus, multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius^ ".

d) Ex testimonio S. Joannis : i) In epistola prima diserte asserit noS emundari ab omni peccato in sanguine Christi3, qui est propitiatio (i/.aajj.oc) seu hostia pro peccatis nostris, non pro nostris lantum, sed etiam pro totius mundi^, ita ut Dei amicitia et vita firuamur per mortem Christi5.

2. In Apocalypsi, tradit nos a peccatis nostris ablutos esse in sanguine Christi, et ita in regnum Dei introductos^; exhibet Agnum stantem tanquam occisum, ideoque ut vi6limam, cujus sanguine redempti, fa6ti sumus cives regni divini et sacerdotes 7.

3. In Evangeiio, docet nos a servitute peccati liberatos esse, de tenebris in lucem, de morte ad vitam spiritnalem translatos^; — hos autem effedlus tribaendos esse morti Christi : sicut enim per serpentem a Moyse exaltatum in deserto Israelitee salvi fiebant, ita et homines per Christum exaltatum in cruce salvantur^; cum enim exaltatus fuerit (in cruce), omnia ad seipsum trahet'°; ita suos diligit ut animam suam ponat pro eis ", et san6lificet (id est, sacrificet) seipsum ut et ipsi san6lificentur in veritate^^; moritur pro gente, ut filios Dei, qui erant dispersi, congreget in unum^3- bonus Pastor, animam suam dat pro ovibus suis'^.

772. 2° Tradit. A) Scbc r et 11% Patres Apostolici, Apologetae et Controversistae, existentiam et effedlus

^3 Ita Joannes explicat verbaquae protulerat Caiphas de Christo " quia expedit vobis ut unus moriatur homo pro populo ", animadvertens eum propbetasse, eiim esset Pontifex anni illius.

redemptionis testantur. Ita S, Clemens : ' Sanguinem Christi intentis oculis intueamur, et cognoscamus quam pretiosus sit Deo et Patri ejus, qui propler nostram salutem effiisus toti mundo psenitentiae gratiam obtulit ^ ". Postea addit Q\xm propter caritatem nos redemisse : ' Propter caritatem quam erga nos habuit, Dominus noster J. C. voluntate divina sanguinem suum pro nobis tradidit^". — In ep. Barnabce idem asseritur, posteaque describuntur redemptionis effe^us^ nempa peccatorum remissio, mortis destru6lio, resurredlio a mortuis, novse vitae infusio, qua efficitur populus novus et sanclus qui populo israehtico substituitur3.

773. B) A scEC, III° ad F""^. non solum existentia et effectus redemptionis describuntur, sed jam, etsi obiter, dehneantur theoriae ad exphcandum quomodo redempti simus.

Tres sunt hujusmodi theorice : a) theoria quae dicitur mystica seu physica^ asserit redemptionem pr^cipue per ipsam incarnatiofiem peracflam esse, quatenus humana natura, peccato inquinata, intimo conta6\u cum Verbo sanctitatis fonte san(5liticata fuit; b) theoria, quae vocatur realistica, docet redemptionem prtecipue peraflam esse "^qy passionem et inortem Christi; c) theoria, quae jura dcemonis admittens in homines, contendit pretium redemptionis ipsi diabolo solutum esse cujus, per peccatum, servi erant.

Advertendum est autem : a) primam theoriam dogmati cathohco non adversari, quando non exctusive propugnatur, cum valor infinitus redemptionis ex unione hypostatica procedat; b) tertiam ahquid veri continere, nempe debitum a peccatoribus incurri quod solvi debeat; c) pierosque autem Patres theoriam realisticam amplecli, etiam eos qui ahquatenus ad primam aut tertiam propendunt.

Dici igitur potest Patres unanimes esse circa existentiam et effe^us redemptionis, quam non soh exemplo Christi, sed ejus passioni, morti et sacrificio in cruce adscribunt; nec inter se differre nisi quando theologice inquirunt explicationem dogmatis.

Synthesim autem doflrinse cathohcae tradit S, A^^gustinus, Redemptio est substitutio : ^' Non enim ipse uUa dehcfla habuit, sed nostra portavit ^ ". Pro hberatione nostra, pretimn solutum est : " Quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis hberati sumus s ". Vere

^ Traa. adv. Jud., 6. —^ De Trinii., XIII, 21, P. L., XLlI, 1031, igitur vices nostras egit : " Suscepit Christus sine reatu supplicium nostrum, ut inde solveret reatum nostrum et finiret etiam supplicium nostrum ^ ". Sacrificimn propitiatoritini pro nobis libere obtulit : '' Morte su^ quippe uno vero sacrificio pro nobis oblato, quidquid culparum erat... purgavit, abolevit, exstinxit -". Non admittit quidem pretium diabolo solutum esse, sed fatetur eum deceptum et captivis suis juste privatum fuisse ^.

774. C) A scec. Xl^ ad ^///"^«, ducibus S. Anselmo et divo Thoma, synthetice et philosophice exponitur do<5lrina de redemptione.

a) Juxta S.A?iseImtivi^^ redemptio peracfta fuit per vicariam saiisfaflionem qua Christus libere nostra debita soivit, aequivalenter reparando offensam quam peccata nostra Deo intulerunt; necnon per meritum ejus, quo bona per peccatum amissa nobis restaurat. Quae quidem do6trina jam in Scriptura, pra^sertim apud S. Paiiltim.^ formahter impUcite continebatur, ideoque, statim ac scientifice exposita est, communiter fuit recepta. Hanc vero expositionem S. Do(flor paulo duriorem redd'idit sua theoria c\r<z2. necessitatem redemptionis in hypothesi peccati; sed eam emolHerunt Hugo a S. Viflore, P. Lombardus, Alexander iVlensis, S Bonaventura, qui viam S. Thonice paraverunt.

b) Ouidquid veri erat in antecessorum theoriis, .S*. Thornas digessit, sedulo vitans errores in quos nonnulH inciderant, dodlrmamque tradidit quam, post eum, omnes fere theologi, saltem quoad pr^ecipua pun^^ta, amplexi sunt; quse sic breviter contrahi potest :

i) Posito protoparentis peccato, redemptio generis humani 7ion erat necessaria^ sed conve^tiens ^ (supra, n. 764); decebat etiam, sed non necessarium erat Deo satisfadlionem ofTferri, et quidem per incarnationem^ et passionem^ Fiiii Dei

2. Christus, qui, ex speciah ordinatione Dei, caput morale nostrum constitutus est, nomine nostri egit, salutemque nostram passio ejus causavit per modum redemptionis (n. 769), meriti, satisfa<5lionis (n. 778), et sacrificii (n. 792), non quidem ut causa principaUs sed ut causa instrumentahs.

3. Perfe<fla fuit redemptio, sive consideratur in causd, scilicet Christo, cujus a6liones, vi unionis hypostatica£, infi^iitiim habebant valorem^ et qui immensas passiones libere ex amore ^X. oboedieniia sr.stulit '; sive consideratur in ejfeclibus suis quoad nos (n. 783 sq.).

775, 3° Confirmatur ratione theologfica. Dogma redemptionis est quidem magnum mysterium, ''Si quid aliud humanae menti et intelligentiae difficultatem affert, certe crucis mysterium omnium difficillimum existimandum est; vixque percipi a nobis potest, salutem nostram ex cruce ipsa, et ex eo, qui pro nobis ligno illi affixus est, pendere ^ ".

Quod ansam praebuit Liberalibus dicendi do(5trinam de redemptione esse rationi contrariam, quippe quae Dei bonitati adversetur et ei tribuat vindi^lae sensus, justitiam violet et ordinem moralem pervertat. Contra quos duo statuimus :

776- A) Probari nequit catholicum dogma redemptiO' nis rationi repugnare, Certum est. Etenim, a) nedum adversetur Dei bonitati aut gratuitae condonationi peccatorum, do6lrina nostra commendat potius caritatem et misericordiam Dei qui, cum posset a nobis exigere/^rsonalem satisfa6lionem, gratis nos justificavit per redemptionem quae est in Christo Jesu 3; b) nedum Deus, in casu nostro, vindi6t3e sensu inordinate moveatur, peccatores diligere non cessat et eis medium efficacissimum praebet ut divinae justitiae plene satisfacere valeant, quin et ipsi dira subeant tormenta; c) nec justitia violatur : a6lus enim redemptionis non fuit damnatio innocentis pro reo, sed acceptatio oblationis quam perfecit homo, ex hominibus assumptus, et pro hominibus constitutus, dum seipsum san6lum, innocentem, impollutum obtuht pro fratrum peccatorum salute^; d) nec ordo morahs pervertitur : Scriptura enim et Patres liberationem nostram adscribunt non morti physice tantum spe6lat3e (ut docuerunt antiqui protestantes), sed morti ex obedientia et amore iibere susceptce et ex unione hypostatica infinitum valorem consequenti.

^ Ibid,, q. 46, a. 5-12. — ' Catech. romajius, Pars i*, art. 4. 3 Rom., III, 24, -^ 4 ffeb., V, i; VII, 26.

777- ^) R^deiiipfio per inortem piaadarem Christi omnifio conveniens est.

a) Ex parte Dei^ cujus sapientia optime manifestatur in hoc mysterio, ex eo quod jura justitiae et misericordiae perfede conciliare potuerit, simul sequivalentem reparationem orc inis laesi exigendo, et miseris hominibus parcendo.

b) Ex parte Christi^ qui pro nobis satisfaciendo, suam eximiam caritatem ^ erga nos manifestat, et ita amorem nostrum sibi conciliat.

c) Ex parte hominum^ qui peccatum fugere discunt, videndo quanta reparatio sit necessaria ad illud delendum : " empti enim estis pretio magno ^ ". ■ — Praeterea hoc ad majorern dignitaten hominis cessit ut, sicut homo a diabolo vi6tus fuerat, ita ab homine diabolus vinceretur, et genus humanum in pristinum statum instauraretur.

§ II. Corollaria de dotibus Redemptionis.

Ex di6lis in thesi tria deducuntur corollaria : i° Christum nos redemisse per modum satisfa^ionis et meriti^ 2° hanc redemptionem esse universalem; 3° eamdem esse perfefiam^ id est, condigna7?i et superabundante?n.

I. De redeinptione per satisfa6lionein et meritum.

778. Per peccatum Adae, Deus fuerat offensus^ et homa gratid san^ificante ceterisque donis supernaturaHbus privatus; per redemptionem, Christus Dei offensam vicarid satisfa^ione reparat, et bona amissa pro nobis merendorestituit.

1° DE VICARIA SATISFACTIONE ChRISTI.

779- A) Declaratur. Satisfadlio in genere est rei debitae integra solutio. Satisfa6lio autem moralisy de qua hic agitur, est redditio libera honoris cEquivalentis ad compensandam injuriain alteri illata?n.

Dicitur : a) reddiiio, quia est a61us justiti?e et veluti restitutio quaedam; b) libera^ quia honor reddi non potest sine

libero consensu voluntatis; c) honoris cequivaleniis^ quia satisfaclio proprie di6la, prout distinguitur a condonatione, cequalitatem postulat inter opus satisfa61:orium et offensam; d) ad conipensandam injuriam^ ut sic distinguatur a merito quod dire(5le ad praemium ordinatur.

780. B) Probatur Christum pro nobis satisfecisse satisfactione vicarid quatenus, loco nostri patiendo, vices nostras egit : colligitur ex diclis in thesi (n. 769). Is enim proprie satisfacit qui exhibet offenso tantum honoris quantum per offensam ablatum fuerat. Atqui Verbum incarnatum, ex obedientia et caritate patiendo et moriendo pro nobis, Deo obtuHt honorem immensi, immo infiniti valoris, cum valor a6lionum pendeat ex dignitate agentis.

2* De merito Christi.

781. A) Notio, a) Meritum in genere, seu opus meritorium, est omne opus praemio dignum. Meritum autem supernaturale est opus supernaturale pro DeofaBum, ex quo, posita divind ordinatione, oritur jus ad supernaturalem retributionem.

b) Duplex distinguitur : i) meritum /r^/r/V diSluju seu de condigno, quod proportionatur prsemio obtinendo, et cui proinde exjustitid, vel saltem ex fdelitate pr?emium debetur^; 2) meritum de congruo^ quod ex se non proportionatur praemio, et cui proinde solum ex decentid pr^mium debetur.

B) Christus vere et proprie pro nobis meruit, De fide est : " Si quis dixerit homines sine Cliristi justitia, per quam nobis meruit, justificari, A. S. ^ ". — Siquidem omnes conditiones ad meritum requisitae Christo conveniunt : Christus enim : a) perfe6la Hbertate gaudebat; b) ejus humanitas erat grata Deo tum gratia habituah, tum gratia unionisjc) omnes ejus a6liones erant bonae ex obje(5lo, ex fine, ex circumstantiis 3, imo et infiniti valoris ex dignitate personae; d) per caritatem omnia

^ 'Kx justitid si opus ex se adsequat praemium; ex fidelitate, si praemium, etsi superans opus, infallibiliter tamen conceditur vi promissionis fa(5l8e.

opera in Deum referebat ^; e) promissio erat Patris de remunerandis ejus aftionibus et passionibus^; f) Christus erat viator, quia carebat beatitudine corporis ac plena glorificatione anim?e.

3° DE DURATIONE SATISFACTIONIS ET MERITI CHRISTI.

782. Ex modo di(5lis satis evincitur Christum per totam vitam, a primo instanti Incarnationis^, meruisse, cimi semper habuerit omnes conditiones requisitas ad merendum. Prascipue tamen satisfecit et meruit per passionem et moriem suam, quae, positiva Dei ordinatione, ad complendum redemptionis opns ordinata^ fuerant; hinc salus nostra sanguini et 7norti e:']\xs maxime adscribitur : "SanguisJ. Christi Filii ejus emundat nos ab omni peccato ''; ' non corruptibihbus auro et argento redempti estis..., sed pretioso sanguine quasi agni immaculati "". Non meruit post mortem cum jam non esset in statu vice.

II. De universalitate redemptionis.

Christi redemptio universalis fuit : 1° quoad omnes homines: 2° quoad onmia peccataj 3° quoad omnia bona per peccatum amissa.

783, 1° Quoad homines ^ : A) Redemptionem non fuisse ad solos praedestinatos restridtam, est de fide utpote definitum ex condemnatione quintae propositionis Jansenii : '' Se?/iipelagianum est dicere, Christuni pro omnibus omnino hoininibus mortuuin esse a7it sanguinem fudisse '.. Hcec propositio, intelleda eo sensu quod Christus pro salute duntaxat praedestinatorum mortuus est, damnata fuit ut hceretica ^.

B) Redemptionem extendi ad onmes fideles, videtur etiam de fide ex Symbolo : ** Qui propter nos homines, et propter nostram salutem descendit de caeHs, crucifixus etiam pro nobis "; omnes enim fideles tenentur recitare Symbolum.

C) Christus mortuus q^X. pro omnibus infidelibus^ salte^n adultis. Certum est et fidei proximum, Damnata est

^ Joafi., VIII. 50; V, 30. — » Isai., LIII, 10. — 3 HeK, X, 5. ^ Joan., I, 7; I Pet., I, 19.

^ Coincidit fere haec quaestio cum quaestione de voluntate Dei salvifici (n. 517 sq.).

enim ab AlexandrQ VI 11 sequens propositio : " Chri stus dedit semetipsum pro nobis oblationem Deo, non pro soiis ele6lis, sed pro omnibus et solis iidelibus^ ". Aliunde dicit Scriptura : " Ipse est propitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris tantum, sed etiam pro totius mundi^".

D) Christus vere viortuus est etiam pro parvulis^ qui baptizari non possunt^ quatenus eis meruit gratiam baptismi, dependenter tamen a causis secundis quae aliquando impediunt ne baptismus conferatur. Ita communiter contra Vasquez.

a) NuUibi enim Scriptura excludit parvulos a beneficio redemptionis, sed asserit modo generali Christum pro omnibus mortuum esse. b) Insuper S. Paulus docet omnes justificari et salvari per Christum, sicut omnes in Adamo peccaverunt : " Si enim unius delidlo multi mortui sunt, multo magis gratia Dei in plures abundavit^ "; atqui parvuh de quibus agitur vere in Adamo peccaverunt.

Ergo cum S. Augustino^ dicere licet : *' Numquid parvuU homines non sunt, ut non pertineat ad eos quod dicftum est : vult omnes salvos fieri? ^'

784. 2° Quoad peccata : A) Christus vere satisfecit pro vmnibus peccatis^ sive orio-inati^ sive actualibus^ humani generis : Propositio ^stdefide pro peccatis fideHum, certa pro peccatis intidehum, communiter admissa pro originaH peccato parvulorum.

Secus enim Christus non esset mortuus pro omnibus hominibus, ut di^lum est supra, n. 783.

B) Christus nos liberavit non solum a culpa, sed etiam a reatu poence^ quatenus solvit pretium sufficiens ad tollendam omnem poenam peccato debitam, sive aeternam, sive temporalem.

Satisfaclio enim Christi est infiniti valoris. Attamen de fa(Slo poena non toUitur, nisi nobis applicentur satisfac^liones Christi : quod fit tum per Sacramenta et Sacrificium Missse, tum per fidem quce per caritatem operatur, Nuda enim fides non sufficeret in aduUis, ut volunt Protestantes, sed ad exem-

'^ Denz.-Bann., 1294 (1161). Jam Coiicil. / CarisiacKm contra Praedestinatianos ideni declaraverat: " Christus Jesus, sicut nullus homo est, fuit vel erit, cujus natura in illo assumpta non fuerit, ita nulhis est, fuit vel erit homo, pro quo passus non fuerit; hcet non omnes passionis ejus mysterio redimantur ". Denzing., n. 319 (282).

plum Apostoli, debemus adimplere ** ea quas desunt passior num Christi " in carne nostra, abnegantes nosmetipsos, tollentes crucem nostram et sequentes vestigia Christi ^

785. 3° Quoad omnia bona per peccatum amissa :

A) Christus sufficienter omnibus hominibus meruit sive gratiani habitualem (seu justificationem), sive gratias a^ua/es, quae justificationem pr^eparant aut consequuntur. Certum est.

Ex Tride7iti7io "^ enim, '* Christus sua sancflissima passione in ligno crucis nobis justificationem meruit '^, et consequenter gratias a(fluales ad illam obtinendam vel conservandam. Unde Ecclesia omnes gratias postulat per merita Christi dum dicit in fine orationum : Per Domi?iU7n nostritm Jesujn Christuni.

B) Ch?'istus sufficienter fneruit o?/i?iibus ho?ni?iibus vitai?i ceter?ia?n, id est gloriam tum animae tum corporis.

Probatur : " Consummatus, fa61us est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis (xter?icB ". " Sicut in Adam omnes moriuniur, ita et in Christo omnes vivificabuntur^ ". — Aliunde nobis merendo gratiam, quas est medium essentiale ad viiam aeternam, hanc etiam mereri debuit.

N. B. Christus nobis etiam ??icruit bo?ia ?iaturalia^ quate- ?ius ad salute??i inserviu?tt.

C) Christus ?io?i ??ieruit quide??i ut bo?ia prceternaturalia ?iobis restitue?'entur i?i prcesenti vitd.

Nam a) kigenda constat experientia nos, etiam post Redemptionem, ignorantiae, concupiscentias, doloribus mortique subditos esse. b) Insuper decebat ut nos propria^ saluti cooperaremur, vestigia Christi subsequendo nostramque crucem post eum ferendo.

Meruit tamen Christus ut hi defe6lus nobis non dominarentur in praesenti vita ^^ toUerentur autem omnino in altera vita.

D) Sibi Christus meruH tum gloriam corporiss tum nominis exaltationem^, non vero gratiam habitualem vel anima^ gloriam, quas ab initio habuit tanquam sibi debitas propter unionem hypostaticam.

1 Matih., XVr, 24; I Pet., 11, 21; Rojn., VIII, 17; Coloss., I, 24. "" Sess. VI, cap. 7, Denz-Bann., 799 (681).

3 Heb., V. 9; / Cor., XV, 22. — 4 Rom., V, 3-4; // Cor., IV. 17. ? Heb., II, 9. — ^ Phitip., II. 9-10.

III. De perfe^lione redemptionis Christi,

786, Quae perfe6lio respicit satisfa<5\ionem et meritum, etsi theologi dire6le de priore agere soleant.

Ratione perfecSionis, satisfaBio triplex esse potest \ 1° congrua seu insufficiens aut imperfe^a^ quae non proportionatur debito, sed solum viribus satisfacientis : v. g., aliquis debet centum nummios, et solvit tantum quinquaginta, quia pauper est; 2*^ condigna seu cequivalens, quae proportionatur gravitati oiiensa^, ita ut tanturn honoris reddatur quantum ablatum fuerit; quando autem satisfadlio, in se insufficiens, accipitur tamen a persona laesa, tunc vocatur cequivale?is extrinsece, seu ex acceptatione perspn^ iaesae; 3" perfe^a ex parte formae, ut infra exponitur, n. 789.

Merifu77i autem perfeftum dicitur quando est de condigno.

787. i"" Certiim est rede?nptio?ie?n Christi esse cequiva' lefitein^ i??io superabundante?n. a) Hoc enim declarat Clemens F7 ' .• ^' Non corruptibilibus auro et. argento, sed suiipsius agni incontaminati et immaculati pretioso sanguine nos redemit : quem in ara crucis innocens immolatus non guttam sanguinis modicam, quae lamen propter unione?n ad Verbu??i pro redemptione totius humani generis suifecisset, sed copiose velut quoddam profluvium noscitur effudisse "; et infra addit thesaurum a Christo acquisitum esse i?ifi?titu?n, propter in- finita ejus merita; ergo ^quivalenter, imo superabunde nos redemit. b) Hoc jamdudum docuerat S. Paulus : " Non sicut delidlum, ita et donum... ubi abundavit deli6tum, superabundavit gratia '^; " In quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, secundum divitias gratiae ejus, quae superabundavit in nobis ^ '\

788. 2° 6'^;^/r^7/^r///^rutrumsatisfa6lioChristi Gequivalens fuerit ex se an tantum ex acceptatione divin^.

Scotistce contendunt redemptionem Christi in se fuisse insufticientem, et non posse dici aequivalentem nisi quia ut ta- Hs a Deo acceptata fuit. Ratio eorum est quia adliones Christi sunt finiti valoris.

' Extravag. U^iigenitus, 1. V, t. 9, c. 2, inter commimes, Denz., 550. ^ Ro7?i., V, 15-20; Ephes., I, 8.

ThomistcB autem, et cum illis omnes fere theologi, docent satisfacftionem Christi ex se fuisse non solum aequivalentem, sed superabundantem : quae sententia nobis omnino amplectenda videtur ^ probaturque :

a) Scripi. quae textu modo allato vocat redemptionem Christi simpliciter siiperabundante^n, hac voce satis indicans redemptionem ex se sufficientem esse, et non tantum ex acceptatione creditoris;

b) Tradit. quae Bulla Clementis VI testatur redemptionem Christi esse superabundantem ex ipsd unione hypostaticd^ cujus dignitas est infinita;

c) Rat, theoi. Peccata non habent gravitatem infinitam nisi quia ratione offensae rnoraliter afficiunt Deum; dum satisfa(flio Christi est simpliciter infinita ex conjun6lione/^jKsicd cum persona infinita; porro hic mpdus infinitatis illi prascellit.

789. 3° Imo docent plerique theologi, cum Thomistis, contra Scotum, Vasquez aliosque, satisfa^lionem Christi fuisse ad striSlos juris apices seu opus stri6\ae justitiae.

Etenim satisfadlio ea perfedlione gaudet quando fit ad alterum^ ex bonis propriis et alias indebitis, ita ut creditor eam accipere teneatur. Atqui satisfadlio Christi a) fuit ad alterum : unica enim Christi persona est virtuaUter duplex : quatenus terminans naturam humanam, potuit satisfacflionem solvere, et quatenus terminans naturam divinam, potuit satisfadlionem accipere; b) fuit ex bonis propriis : adliones enim Christi physice spedlatae, quatenus procedentes a natura humana, erant quidem sub dominio Dei, sicut natura humana; sed valor moralis harum a61ionum, a persona Verbi procedens, sub nullius dominio cadebat, nisi soHus Verbi incarnati, juxta axioma : a^liones sunt suppositorum; c) ex alias indebitis, ut apparet eadem distinflione : acSliones enim Christi, physice spedlatae, Deo quidem debebantur ahunde, sed in suo valore morali^ ad solum Christum pertinebant, qui utpote aequalis Patri, nullam habebat obligationem proprie dicflam erga Deum; insuper adliones Christi, utpote infiniti valoris, poterant simul diversis obligationibus satisfacere. d) Tandem creditor seu X^exis tenebalur acceptarehdinc Christi satisfacftionem vi ordinationis divinae, qua Christus constitutus est caput morale et fidejussor generis humani, praecise ut posset, loco nostri, satisfadlionem praebere.

' " Illam (sententiam Thomistarum) existimo ita certam, ut contraria nec probabilis, nec pia, nec fidei satis consentanea videatur " (SUAREZ, disp. IV, se(5l. 3, n. 11). No 672. — 13

Art II. De muneribus Christi. Redemptoris.

790. Christus nos redemit quidem et salvavit omnibus quos peregit a^ibus^ et omnibus passionibus quas patienter toleravit; prsecipue autem sacrificio quod ut sacerdos et hostia obtulit in cruce, necnon, etsi secundarie, do^rina et exemplis quae ut propheta et magister prsebuit. Insuper, quatenus caput et rex, suam vitam in nos diffundit et imperium exercet.

Dicemus igitur de Christo ut sacerdote, prophetd, capite et rege,

§ I. De munere Christi sacerdotali.

791. PrcBnotanda de sacrificiis antiquce legis. a) Statim post tapsum pera6la fuisse sacrificia ab hominibus Scriptura testatur^ Inter quse celebre est sacrificium panis et vini quod Melchisedech obtulit ^. Sub Itg^ autem mosaicd^ quadrupHcis generis fuerunt sacrificia : holocaustum. in quo tota vidlima comburebatur, sacrificium ^?'^ ^^//^^, sacrificium/r^ peccatOy hostia pacifica quas offerebatur pro gratiarum a6lione vel pro novis beneficiis obtinendis. b) His autem sacrificiis valde imperfedlis praefigurabatur unum et verum sacrificium quod Christus in ara crucis oblaturus erat.

792. Thesis : Christus^ ut homo Deus^ vere est sacerdos et hostia^ quatenus seipsum pro nobis^ morte intercedente^ Deo Patri obtulit. De fide.

1° Probatur. A) Ex ConciUis Ephesino et Tridentino^ quae docent Christum esse " Pontificem et Apostolum nostrum 3 ^' et " semel seipsum in ara crucis morte intercedente Deo Patri obtuhsse ut seternam illic redemptionem operaretur^ ".

B) Ex ep. ad Hebrceos^ ubi diserte exponitur Christum esse pontificem magnum, a Deo vocatum et ex hominibus assumptum, secundum ordinem Melchisedech, eumque Deo obtulisse sacrificium multo perfe6lius antiquis sacrificiis, non per sanguinem hircorum, sed per proprium sanguinem, cujus virtus tanta est ut semel oblatum

« Genes., IV, 3-4; VIII, 20; XII, 7-8; XIII, 4; XV, 9-12, etc. "^ Genes,, XIV, 18. — 3 Concil. ^phes., Denz., 122 {82). * Trident., ap. Denz., 938 (816].

sufficiat ad multorum exhaurienda peccata : ** Christus assistens pontifex futurorum bonorum... per proprium sanguinem introivit semel in San6la, aeterna redemptione inventa; ... per Spiritum San6lum semetipsum obtulit immaculatum Deo... ad multorum exhaurienda peccata^ ".

793. 2° Explicatur. Neque Scriptura neque Con cilia notionem sacrificii ex professo tradiderunt; sed ex iis quae in Scriptura traduntur, praesertim ex antiquis ritibus legis mosaicae, Theologi notionem sacerdotii et sacrificii expolierunt.

A) De sacerdotio Christi. Ex Ep. ad Hebrceos tria ad sacerdotium requiruntur : ut quis a Deo vocetur ex hominibus^ — pro hominibus constituatur in iis quae sunt ad Deum, — et offerat dona et sacrificia ^. Atqui, ex eadem epistola, Christus : a) verus homo ex stirpe Adae, vocatus est a Deo, b) ut sit mediator Dei et hominum, homines reconcilians Patri, c/ per oblationem sacrificii sui.

Imo summus est sacerdos : i) ratione suas perfedlissimae sandlitatis : *' Talis decebat ut nobis esset Pontifex, sandlus, innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus et excelsior caelis facftus^";^) ratione unionis hypostaticae infinitam dignitatem et efficaciam importantis : unde Christus est sacerdos secundum naturam humanam, non tamen excluso supposito divini Verbi; 3) quia, etsi unica oblatione semel sacrificium consummavit % remanet sacerdos in aeternum, semper vivens ad interpellandum pro nobis et ad beatificandos eos quos salvavit.

794. B) De sacrificio Christi. a) Sacrificium verum eiproprie di^um^ juxta Leviticum et ep. ad Hebrceos s, est oblatio rei sensibilis ejusque immutatio (destrudlio scilicet vel physica, ut in holocausto, vel moralis, ut in hbatione et effusione aquae), a ministro legitimo soli Deo faPia^ ad significandam agnitionem ejus supre7?ii dominii^ et venicE implorationem^ quam sequitur qucedam cum Deo communio.

Ratione ftnis^ sacrificium quadruplex distinguitur : i) lat7xuticum, quod diredte tendit ad agnoscendum supremum Dei dominium, quale erat holocaustum; 2) eu-

' IX, 11-28. Cf. Ep/ies., V, 2-7; / Cor., V, 7; Apoc, I, 5. ^ Heb,, V, I. — 3 Heb., VII, 26. — 4 Heb., X, 14. 5 Hebr., VIII, IX, X.

charisticum^ quod ad gratias Deo agendas diredle ordinatur, V. g., hostia pacifica; 3) impetratorium^ quo nova beneficia postulantur; 4) propitiatoriumy quod ofTfertur pro peccatis aut poena peccatis debita, quale erat hostia pro deli^o et hostia pro peccatis.

b) Mors Christi fuit verum sacrificium, et quidem petfe^um : i) verum sacrificium, ciim vi6tima seu Christus fuerit sensibilis, vere in cruce immolata, a Christo ipso, sacerdote in aeternum constituto, ad supremum Dei dominium agnoscendum et expiandum peccatum; nec sine communione, ad quam reddendam universalem, sacrificium eucharisticum institutum est; 2) perfeftissimum sacrificium propter infinitam dignitatem vidlimse, propter completam immolationem, propter universalitatem fructuum (homo redimitur, contra triplicem concupiscentiam remedium affertur per humiliationes, paupertatem et dolores Christi), propter maximam efficaciam ad Deum glorificandum adoratione et gratiarum adtione, ad remissionem peccati et gratias impetrandas ^

795. Corollarium. Sacrificium Christi esseniialiter consistit in oblatione suiipsius quam, morte intercedente, in cruce peregit. Nil tamen prohibet quominus ceteri a(Slus ejus vitae habeantur tanquam prceparatio aut coinple^nentum hujus sacrificii : adlus a primo instanti conceptionis usque ad mortem ehciti, vere meritorii et satisfacftorii erant (supra, n. 782); resurrediio autem et ascensio, etsi nihil meruerint, ad saiutem et sandlificationem nostram concurrerunt per modum efficientice et exe^nplaritatisy ut ait S, Thomas ^, ideoque dici possunt ultimum sacrificii complementum.

§ II. De munere Ghristi prophetico.

796. Prophetse antiqui non solum futura annuntiabant, sed etiam a) res divinas docebant; b) legis observationem et cultum divinum promovebant; c) dodlrinam suam exemplis, miraculis et vaticiniis confirmabant. Jamvero

797. Thesis : Christus munus propheticum perfe^e adimplevit^ fuitque Propheta^ seu Magister et DoHor,

Prob, A) Script, a) In Vet, Test. , Christus ut Propheta eximius annuntiatus est : " Prophetam de gente tua et de fratribus tuis suscitabit Dominus ^ ". b) In Novo Test.^ ipsi Judaei Christum agnoverunt ut Prophetam : *'Propheta magnus surrexit in nobis'^ ... *' Hic est vere Propheta "^ ". Christus de seipso dixit : " Vos vocatis me : Magister et Domine, et bene dicitis; sum etenim 3 "; imo asserit se esse majorem omnibus prophetis, c^m ipse solus annuntiet quae apud Patrem vidit ^, et exinde esse unicum Dodtorem : *' Magister vester unus est Christus 5 ".

B) Rat. theol. Etenim Christus : a) res divinas docuit ** sicut potestatem habens ^ '^; b) legem antiquam a falsis interpretationibus expurgavit^ eamque ampiiavif^ c) suam dodlrinam exemplis^ et miraculis'^ confirmavit. Ergo Christus fuit eximius propheta.

§ III, De Ghinsto capite.

798. Expresse docet Scriptura Christum esse caput tum hominum, tiim Angelorum : " Ipsum (Christum) dedit caput supra omnem Ecclesiam, quae est corpus ipsius'°"j ^* Qui est caput omnis principatils et potestatis " '', omnium scilicet Angelorum. — Christus enim : a) hominibus et Angelis ratione unionis hypostaticae prceeminet^ b) majorem plenitudinem gratiae possidet, et tandem c) in eos aliquid supernaturale influit.

Magis vero influit in homines quam angelos : hominibus dat gratias et gloriam substantialera, angelis autem gloriam tantum accidentalem ^^.

Christus est caput hominum diverso gradu : a) a6lu, i) beatorum, qui perfedle ac immobihter ipsi uniuntur per gloriam; 2) justorum in terra, qui ipsi mobiliter uniuntur per fidem et caritatem; 3) fidelium peccatorum qui ipsi uniuntur per fidem tantum; b) potentid, infidelium omnium, quos tamen aliquo gratiae adluahs influxu adducit et invitat ad fidem. Nullo

" Scotistae tamen et aliqui Thomistae contendunt Christum Angelis et Adamo innocenti gratiam substantialem meruisse; et afferunt pro su^ sententia plures textus Apostoli, Coloss., I, 15-19; Ephts., I, 10. Cf. Syn. maj., n. 121 1 sq.

modo autem est caput damnatorum in inferno. — Hoc autem munus capitis exercet Christus quatenus est homo Deus : ut Filius Dei, gratiam in nos influere potest; ut homo, nobis assimilatur, ideoque caput esse valet generis humani.

§ IV. De Christo rege.

799. Regia potestas est facultas suprema homines in in societate adunatos ad finem communem dirigendi. Duplex est : temporalis^ quae subditos dirigit ad bonum temporale obtinendum, et spiritualis^ quse homines dirigit ad beatitudinem supernaturalem. Jamvero :

A) Christus est rex spiritualis^ quatenus fundavit super terram societatein spiritualem^ scilicet Ecclesiam^ cujus vere re^or et dominus esf^,

Siquidem : a) crebro vocatur rex tum in Veteri ^ tum in Novo Testamento 3; b) ratione theologicd ostenditur Christum esse regem hominum : i) titulo hcereditatis^ quatenus est Filius Dei ^; 2) titulo redemptionis : nam Christus nos a captivitate diabolica eripuit, et acquisivit pretio proprii sanguinis : " Non estis vestri, empti enim estis pretio magno 5 ^'; 3) titulo liberce ele^ionis : nam omnes qui per baptismum Ecclesiam ingrediuntur, vel postea vota baptismi renovant, eo ipso libere se subdunt imperio Christi, qui supremus est Ecclesiae Rex.

Quam potestatem exercet : i) in animas^ quas illuminat, movet et roborat, sibique et Patri subdit; 2) in Ecclesiam^Q;}i2im regit et gubernat per sacram hierarchiam a se institutam, ut di6lum est in Tr, de Ecclesid; 3) etiam aliquo sensu in societatern civilem^ quatenus spiritum evangelicum in christianos principes diffundere nititur, et jus habet ut societas gubernetur secundum principia legis christianae.

I Controvertitur inter theologos ndm Christus fuerit insuper rex iemporalis totius mundi. Communior sententia affirmat ipsum fuisse regem quoadjus^ seu, ut aiunt, in adlu primo : "omnia subjedta sunt ei, sine dubio prseter eum qui subjecit ei omnia " (/ Cor., XV, 27); non autem quoad usum et exercititim, cum ipse dixerit : " regnum meum non est de hoc mundo " (Joa?i., XVIII, 36), et vitam pauperefn et humilem libere elegerit, imo et censum solverit, licet ab eo immunis fuerit [Matth., XVII, 23-26).

800. B) Excellentia autem regiae potestatis Christi colligitur ex ejus dotibus. Est videlicet : a) suprema^ et exinde legislativa ' et judiciaria''; b) imiversalis^ quatenus extenditur ad omnia loca, omnia tempora, omnes creaturas ^; c) ordinata ad finem supernaturalem et beatitudinem aeternam per media perfedlissima.

Controversia de motivo flnali Incarnationls.

Jam diximus motivum proximum Incarnationis fuisse Redemptionem generis humani, motivum autem ultimum fuisse gloriam Dei. Sed ulterius progrediuntur theologi, et inquirunt quodnam fuerit motivum finale seu principale et determinativum Incarnationis.

801. 1° Juxta Thomisias^ multosque aliarum scholarum theologos, motivum illud fuit Redemptio generis humani, ita ut, Adamo non peccante, Verbum incarnatum non fuisset. Etenim, Verbum potuisset incarnari, Adamo non peccante; sed de fa6lo redemptio generis humani assignatur in Scriptura ^ et Traditione ^ ut motivum unicum Incarnationis : ita apud Lucam : " Venit enim Filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat "; quse verba sic explicat S. Augustinus : ** Si homo non periisset, Filius hominis non venisset ".

Reponunt Scotistae verba Scripturse et Patrum intelligi debere eo sensu quod Verbum incarnatum sit in carne passibili propter redemptionem nostram.

802. 2° Juxta Scotistas enim motivum palmare Incarnationis fuit excellentia et complementum universi, eo sensu quod Deus decreverit Incarnationem ad complendam et perficiendam creationem; hinc, juxta ipsos, Verbum incarnatum fuisset, etiamsi Adamus non peccasset : sed tunc venisset in carne impassibili.

Etenim : a) ex textu : " Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio ^ ", Christus ut homo fuit intentus a Deo ante omnem creaturam ideoque ante praevisionem originaHs peccati; b) ex textu S. PauH 7, Christus est " primogenitus omnis creaturas "; atqui

^ Matth,, XVIII, 11; L21C., XIX, 10; / Tim., I, 15; cf. Joa7i., III, 17; Matth., XIV, 13.

5 S. AuGUSTiNUS, Serm. 174, n. 2; Sermo i^j^, n. i; S. iRENiEUS, Adv. hcer., 1. V, c. 14, n. i.

392 MTSTKR. REDEMPT. SEU SOTERIOLOGIA.

non est primogenitus ratione temporis, ergo ratione intentionis.

Respondent Thomistae in his textibus agi de Christo ut Deo,

803. 3° Quod si quaestio circumscribitur, ut fit a recentioribus thomistis, et quaeritur mxm vi prcBsentis decreti providenticB supernattiralis Verbum incarnatum fuisset, homine non peccante, responsio thomistica apparet omnino peremptoria. Decretum enim Providentise est a(flus efficax voluntatis divinae. Sed volitio divina efficax fertur tantum in volitum quale est in concreto, et abstrahit a possibilibus et futuribiUbus. Unde Deus voluit de fafto id prsecise quod revera effecit, Incarnationem sciHcet cum passibiHtate et dolorosa Redemptione, nihil autem decrevit simul circa hypothesim Adami permanenter innocentis.

Aliunde addunt quidam thomistae Incarnationem, propter redemptionem volitam, simul propter suam excellentiam intentam esse, ita ut Christus in decretis divinis constitutus fuerit centrum totius mundi et causa meritoria omnis gratiae, etiam ejus quae Angelis et Adamo innocenti concessa est ^

• Cfr. S. Francisc. Sales., Traiti de Vamour de Dieu, 1. II, ch. IV.

DE CONSECTARIIS UTRIUSQUE MYSTERII.

Post ea quae diximus circa Incarnationis et Redemptionis mysteria, remanet ut quaedam consedtaria ex hoc duplici mysterio fluentia exponamus circa cultum Chrisfi et B, Maricz Virginis; quibus pauca addemus de cultu San^orum^ reliquiarum et imaginum,

Art. I. De Cultu Christi.

§ I. De Cuitu humanitati Christi debito.

804. 1° Notiones prseviae. A) Definitio, Cultus in genere est acSlus quo aliquem veneramur propter ejus excellentiam. Hic loquimur tantum de cultu religioso^ quo Deo vel ejus san<5lis debitum iionorem et reverentiam exliibemus.

B) Divisio, Sub diversorespe6lucultus spe6lari potest- a) Ratione ^/^;>^/, distinguitur : i) cultus latrice (XaxpEta, famulatus), qui est lionor supremus soli Deo exhibendus propter supremum dominium, et infinitam ejus majestatis excellentiam; 2) cultus dulice (SouXeca, servitus) qui est lionor servis Dei exliibitus, ob supernaturales eorum dotes quas ab eo acceperunt; talis vero cultus vocatur hyperdulia quando B. Mariae exiiibetur; sicut enim propter singularem ejus excellentiam, alios sandlos supereminet, ita cultus ei delatus gradu superat cultum ipsis redditum.

b) Ex parte fnodi qm\m^ est : i) absolutus quando quis colitur propter excellentiam ipsi propriam et inhserentem : talis est cultus Deo vel sandtis ipsis delatus; 2) relativus^ quando res colitur propter aliam cum qua specialem relationem habet : talis est cultus imaginibus et reliquiis exhibitus. c) Tandem in cultu duo sunt distinguenda : i) objedlum materiale, seu id quod cohtur; 2) objedlum formale, seu ratio propter quam aliquid coHtur.

C) Errores, Circa cultum Christi humanitati reddendum errarunt : a) quidam Nestoriani, qui unionem hypostaticam negantes, eo ipso adorationem proprie di6lam

Christo homini' tribuendam esse negarunt; b) Wideffus^ qui contendebat humanitati Christi, si per impossibile a Verbo sejungeretur, divinum cultum tribuendum esse; c) tandem quidam inter Nestorianos et Socinianos qui, etsi negabant divinitatem Christi, asseruerunt cultum latriae ipsi deberi, ut Dei legato.

805. 2° Thesis : Christus^ ut hic homo^ est adorandus^ seu hwftana Christi natura^ quatenus hyposiatice Verbo conjunHa^ una et eddem adoratione cum Verbo est colenda. De fide est ex Conc. gen. V definiente : '* Si quis... non una adoratione Deum Verbum incarnatum ciim propria ipsius carne adorat, juxta quod SancSlse Dei Ecclesi^ ab initio traditum est, talis anathema sit^".

Probatur. A) Script. '* Deus exaltavit illum, et donavit ilH nomen quod est super omne nomen : ut in nomine Jesu omne genu fleftatur caelestium, terrestrium et infernorum^ "; '' Cum iterum introducit primogenitum in orbem terrse, dicit : et adorent eum omnes Angeli Dei^ ". In quibus textibus tria aperte traduntur : a) conferendos esse honores divinos Christo; b) et quidem ut homini, accipienti sciHcet potestatem judicandi, exinanito, oboedienti; c) ita tamen ut direfite adoretur in natura humana persona FiHi, Jesu, Primogeniti.

B) Trdditione. Pulchre S. Athanasius ■♦ .• '* Nos creaturam neutiquam adoramus... sed Dominum creaturae incarnation Dei Verbum adoramus. Quamvis enim ipsa caro per sese pars est rerum creatarum, taiuen Dei corpus est facfta. At neque corpus ejusmodi a Verbo dividentes, adoramus : neque Verbum adorare volentes, ipsum a carne disjungimus. Verum istud scientes, ut jam diximus, Verbum caro fa6lum est, idem Verbum etiam in carne positum Deum agnoscimus '\

C) Rat. theoL In Christo est una tantum persona, et proinde una res adoranda in se et propter se (obje6lum formale), videHcet Verbum : adliones enim et passiones sunt suppositorum. Sed quidquid in Christo est, ad personam Verbi pertinet, et propter Verbum adorandum est. Ideoque in persona Verbi adoratur ejus humanitas in se sed non propter se (objedlum materiale).

' Denz., 221 (180), ~ 2 Philip., IT, 8-IO. — 3 Heb., I, 6. 4 Ep. ad Adelph., n. 3, Journel, 795.

806. 3^ Corollarium. Omnes et singulae partes humanae naturae Christi possunt cultu latriae adorari' dire^e seu inse^ quia omnes sunt aeque Verbo hypostatice unitae : non tamen expedit ut cuidam parti specialis cultus exhibeatur, nisi specialis adsit ratio et Ecclesiae approbatio, ne incredulorum irrisioni ansa detur.

§ II. De Cultu Sacratissimi Cordis Jesu.

807. i"" Ejus natura. Quo meHus intelligatur, ejusdem obje^utn^finem et praecipuos a^us describemus.

A) Obje^um proximum duplex est, scilicet : a) cor Q\i%\A physicum^ ut vivum, sentiens, etanimaeejus ac personae divinae hypostatice conjundlum; b) idem cor metaphorice intelle6lum, quatenus est symbolum amoris divini et humani quo nos prosequitur Christus. Unde motivum seu objeHum formale cult^s quQ SS. Cor Jesu colimus, est tum infinita dignitas Verbi, cui hypostatice unitur, tum divino-humana caritas quam exhibuit praesertim erga nos.

Obje<5lum vero ultimum et principale esl ipsa persona Christi quatenus suum amorem nobis corde manifestat. Quod attendendum est, ne devotio erga Cor Christi ab ejus persona separetur, et nimis materialis fiat.

B) Finis autem hujus devotionis duplex praesertim assignari potest : a) prior, ut corda nostra amore inflammentur erga Christum; b) posterior, ut reparentur injuriae ipsi illatae, praesertim in Eucharistia.

C) Praecipui tandem a^us^ quibus hic finis attingi potest, sunt : a) cognitio SS. Cordis Jesu : quo magis enim ejus divinam excellentiam, eximiam caritatem aliasque virtutes cognoscemus, eo majorem erga illud devotionem concipiemus; b) adoratio^ ratione unionis hypostaticae; c) amor^ quem fortiter et suaviter exposcit summa SS. Cordis Jesu perfe(fLio, pulchritudo et benignitas : qui quidem amor affe^ibtis^verbis et operibus manifestari debet, praesertim vero hnitatione viriutum quarum SS. Cor Jesu symbolum est, caritatis videlicet, humilitatis et 7nansueiudinis : ''' discite a me quia mitis sum et humiliscorde^ ''; d) reparaiio injuriarum ipsi illatarum :

• Unde damnata est haec propositio Synodi Pistoriensis asserentis : " Adorare diredle humanitatem Christi, magis vero aliquam ejus pirtem, fore semper honorem divinum datum creaturoe." Cf. Denz.-Bann.. 1561 (1524).

nam hic est unus e prascipuis finibus hujus devotionis, ex jam di6\is. — Quae quidem officia persolvuntur pr^sertim in solemni festo SS. Cordis jesu^ et a piis personis prim^ ferii sexta cujuslibet mensis.

808. 2° Ejus legitimitas statuenda est contra Jansenisias^ Incredulos et Raiionalistas qui SS. Cordis cultum ut novum, erroneum, valde periculosum, superstitiosum et falso fundamento innixum impugnant : cor enim physicum, ut aiunt, non est sedes amoris.

809. Thesis : Cultus SS, Cordis Jesu^ sensu explicato inteHe^us^ est ab omni superstitionis labe immunis^ pius et valde uiilis, Certum est

A) Au^oritate Ecclesice : a) Pius VI ^ contra Jansenistas asseruit et confirmavit hunc cultum, quatenus videlicet SS. Cor adoramus " ut est Cor Jesu, cor nempe personae Verbi, cui inseparabiliter unitum est ". b) ex institutione fesii SS. Cordis Jesu.

Primum quidem concessa non fuerat sub Benedidlo XIII institutio illius festi, quia postuiator/. de Gaiii^ei 'mmtQhsitur dubio principio, cor scilicet esse *' comprincipium sensibile omnium virtutum et affe6lionum, quasique centrum voluptatum et dolorum omnium internorum^ ^\ Re autem melius exposita, anno 1765, Ciemens X/I/ hoc festum celebrari permisit; idem festum Pius /X ad universam extendit Ecclesiam (1856) ac denique jLeo X///y orbis catholici votis obsecundans, ad ritum dupHcis primae classis evexit (1890), et die 25 Maii 1899, litteras encycHcas dedit " de hominibus Sacraiissimo Cordi Jesu devovendis 3 ".

B) Rat. theol, Cultus SS. Cordis est : a) iegiiimus in suo obje6lo : seposita enim quaestione utrum cor materiale sit organum amoris an non, est certo symboium amoris^ et insuper sedes ubi ?namfesiaiur amor sensibdis; statim enim ac vehementem affe^lionem sensibilem experimur, cor nostrum commovetur, ut constat experientia et omnes physiologi fatentur. Itaque Cor Christi est symboium amoris quo Christus ^ dilexit nos et tradidit semetipsum pro nobis '' et omnium gratiarum quas ex hoc amore nobis obveniunt; b) sandus est in suo fine, in a^ftibus quibus exercetur, et in effecflibus

3 SS. Leonis PAPiE XIII, Allocutiones, etc, vol. VII, ed. Descl^e, p. 246 sq.

conversionis, caritatis, spiritualis profedlus, zeli apostolici quos producit.

Nec dici potest periculosus^ quia specialis adest ratio hanc partem corporis Christi adorandi et insuper accedit Ecclesiae approbatio.

Imo hic cultus fuit nostris diebus valde opportunus : cum enim haeresis janseniana nimiam severitatem foveret fidelesque ab amore Dei et frequenti communione arceret, omnino expediebat eam impugnari non solum theoretice^ Jansenii propositiones damnando, sed etiam practicey devotionem fovendo omnino inimicam Jansenianorum rigorismo.

Art. II. De Cultu B. Mari^ Virginis. § I. De dignitate Matris Dei.

Cum divina maternitas fons sit et radix omnium privilegiorum et munerum, quibus insignita fuit B. Virgo, hujus dignitatis existe^tfiam, et excellentiam exponemus.

8X0. I. Thesis : B. Virgo Maria est vere Dei Genitrix^ seu Dei Mater. De fide est praesertim contra Nestorianos ex C. Ephesino : " Si quis non confitetur Deum esse veraciter Emmanuel, et propterea Dei Genitricem sandtam Virginem, A. S.' ''. Sensus autemthesis non est B. Virginem genuisse divinam Verbi naturam (quod h^reticum esset), sed ipsam genuisse Christum qui Deus est^.

8ll. Frobatur : i° Script. Evangelia enim narrant B. Virginem concepisse et genuisse Christum qui vere Deus est. Unde Elisabeth, afflante Spiritu San6lo, B. Virginem vocat ^natrem Domini^ : '^ Unde hoc mihi ut veniat mater Domini mei ad me? "

2° Tradit. a) Per tria priora saecula, Patres profitentur Mariam parturivisse Deum V " Christum ex Maria natum, esse Emmanuel seu Deurn nobiscum^". b) Ab initio IV^ saeculi, jam nomen ipsum O£otdxo<;, Deipara, Mariae attribuitur, et tam frequens evadit hujus appellationis usus, ut Julianus apostata christianos accusaret quod Mariam deiparam vocare

• " Mater Christi, sandla Dei genitrix ". {Lit. Laur.)

5 S. iREN^.us, Adv. hceres., III, 16, 6 sq.; III, 18, 7; III, 21, lo. Cfr. Tertullianus, De cartie Christi, 17; Origenes, in Luc, VIII; Coni. Cels., I, 35.

non cessarent, et Joannes Antiochenus amicum suum Nestorium monuerit ne, pertinaciter huic appellationi obsistendo, turbas commoveret. c) Quinto s^eculo, Nestorio aperte negante divinam maternitatem B. Virginis, S, Cyrillus dogma cathoHcum strenue propugnavit, et C, Ephesinmn definivit, plaudente populo, B. Virginem esse OsoTd/wOv.

3° Ratione theol, Etenim B. Virgo concepit et genuit personam qui Deus est, scilicet Christum; generatio autem terminatur non ad naturam, sed ad personam quae subsistit in natura genita; v. g., mater Petri, licet corpus ejus tantum generet, dicitur merito mater Petri.

812. II. Excellentia hujus dignitatis. 1° In se : dignitas Matris Dei longe supereminet omnes ahas dignitates, excepta unione hypostatica, ciim proxime pertineat ad ordinem ipsius unionis hypostaticse. Nam B. Virgo, praebendo materiam corporis Christi, illudque voluntarie concipiendo, parturiendo ac nutriendo, fuit veluti causa instrumentalis unionis hypostaticae, atque cooperatrix divinarum personarum in magno Incarnationis opere. Unde *^ Beata Virgo, ex hoc quod est mater Dei, habet quamdam dignitatem infinitam ex bono infinito quod est Deus' ".

813. 2° In suis consedlariis, Beata Virgo, utpote Mater Dei, speciales et intimas relationes contrahit cum tribus divinis personis. Etenim : a) aHquo modo participat fecunditaiem Patris, cum eumdem FiHum ex sua substantia modoque virginali generet in tempore quem Pater ab aeterno generat solus sibi consubstantialem; b) contrahit affinitatem specialem et stupendam unionem cum Verbo in Incarnatione per generationem, in toto vitae decursu per famiharem conversationem, in Passione per Compassionem, in gloria per prsecellentem beatitudinem; c) fit aliquo modo Sponsa Spiritus Sanlti^ nam formatio corporis Christi in utero B. Virginis tribuitur Spiritui Sandlo^

Hinc etiam Maria dicitur aliquando complementum totius Trinitatis, non quidem eo sensu quod Trinitas in se indigeat aliquo complemento, ciim sit fons totius perfe6lionis, sed quia de fa(flo Trinitas B. Virgine usa est, tamquam instrumento, ad perficiendum Incarnationisopus.

^ Luc, I, 35. — Formatio corporis Christi, utpote opus ad extra, communis est tribus divinis personis (Denz., 284 (231), sed specialiter tribuitur Spiritui Sandlo quia est opus amoris. Quandoque etiam Maria vocatur a Patribus Sponsa Patris, quia videlicet ejus fecunditati consociatur, et in tempore generat Eum qui a Patre ab seterno generatur.

§ II. De sanctitate B. Mariae Yirginis.

Dicemus de ejus inwiaculato conceptu^ virginitate et gratict,

I. De Immaculato Conceptu,

814. 1° Thesis : B. Virgo^ in primo instanti suce conceptionis, intuitu 7neritoru7n Christi^ fuit ab o?nni originalis culpce labe prceservata immunis, De fide ex BuUa Inefabilis ' qua Fius IX definivit " dodlrinam quae tenet Beatissimam Virginem Mariam, in primo instanti suce conceptionis^fuisse^ singulari omnipotentis Dei gratia etprivilegio^ intuitu meritorum Christi Jesu Salvatoris humani generis^ ab omni originalis culpce. labe prceservata^n immunem^ esse a Deo revelatam, atque idcirco ab omnibus fidelibus firmiter constanterque credendam ". In qua definitione tria praesertim notanda occurrunt :

a) B. Virgo praeservata fuit a maculd originalis peccati, non autem a debito, saltem remoto^, quia utpote naturaliter ab Adamo descendens, debuisset illud contrahere, et sic a Christo differt, qui a debito omnino immunis erat; sed immunis fuit ab a^uali infe^lione peccati originatis^ proindeque a primo instanti gratid san^ificante ornata fuit, ctim non detur medium inter statum peccati et statum gratiae.

b) Hoc privilegium coUatum fuit B. Virgini primo instanti ejus conceptionis, id est, eo instanti quo anima rationalis infusa fuit in ejus corpus.

c) Collatum fuit B. Virgini nonjure proprio, prout Christo collatum est, sed ^xgratuitd concessione Dei, et quidem ob praevisa merita Christi.

815. A) Script. a) Saltem innuitur in Protevangelio'^\ " Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum

2 B. Virgo non immunis fuit a debito proximOy si in illd lege inclusa fuit qua omnes Adae posteri, ipso peccante, peccatura contraftere debebant; immunis autem fuit ab eo, proindeque habuit solummodo remotum debitu7n, si ab ipsa lege inclusionis exempta fuerit, quamvis vi descendentiae adlivae ab Adamo in ea includi debuisset. Cum hujusmodi quoestionis solutio a sola voluntate Dei pendeat, et nil certi hac de re manifestaverit, ab ea expendendd abstinemus. Unumcertum est, scilicet, B. Virginem Rede^nptione indiguisse^ cum nonnisi intuitumeritorum Christi ab originaU labe praeservata fuerit.

400 DE GONSEGTARIIS UTRIUSQUE MYSTERll.

et semen illiu^ : ipsa {hebraice ipsum) conteret caput tuum ".

In quo textu declaratur specialem inimicitiam futuram esse inter diabolum seu peccatum, et mulierem seu B. Virginem; et eamdem, simul cum Filio suo, plenam vi6loriam reportaturam esse de diabolo ac peccato; licet enim pronomen " ipsum \ in textu hebraico, dire<51e referatur ad semen mulieris, scilicet Christum, debet etiam indire6le referri ad matrem ejus, ut antithesis, enuntiata in primo membro, sit completa. Atqui talis vi6\oria plena non esset, si B. Virgo, primo suse conceptionis instanti, peccato maculata fuisset.

b) Suadetur Angelica salutatione : " Ave, gratia plena, Dominus tecum ^ ". Ibi enim Marias tribuitur omnimoda plenitudo gratiae, quse, ut sit perfedla, ad primum instans conceptionis sese extendere debet.

8x6. B) Tradit, probatur. a) ^Etate patristica, dogma Immaculatae Conceptionis implicite propositum fuit : i) in textibus quibus Maria Evae comparatur^, imo Eva perfedlior dicitur majorique gratid donata; 2) in textibus quibus Patres certatim asserunt B. Virginem esse purissimam^ per omnia etfunditus immaculata^n^ illibatam^ eam fuisse omni tempore puram^ peccatum nunquam dominatum fuisse in eam; imo supersan^am^ superinnocentem, undequaque sive ex toto san^am, puram ab omni labe; sanfiis san^iorenty mundiorem ccelestibus mentibus; solam sanBam^ solam innocentem^ solam immaculatam^ solam undequaque illibatam^ solam undequaque benedi^am, b) A scBculo XII ad XI Vy hsec veritas aHquandiu obnubilata fuit in Ecclesia Latina, prsecipue propter difficultatem omnia Traditionis documenta perlustrandi^. Nihilominus : i) fides in Immaculatum Virginis conceptum in dies invaluit, tum inter Pastores, tum inter Fideles, tum inter dodlores"^;

' '* Ambae puras, ambae simplices ". S. Ephrem, Serm. 4 in div. Script., JouRNEL, 715.

3 '* Praeterea (et hoc summopere dignum est observatione), primi fautores festi Conceptionis et defensores hujus privilegii ita male hoc mysterium explicabant, veris falsa immiscebant, et invalidis vel falsis rationibus confirmabant, ut eorum positionibus et piae sententiae sic intelleiitse jure contradicendum esset ". Ita recentiores Editores S, Bonaventtirce, Schol. in III Sent., dist. 3, a. i, q. i.

4 Mutatio, quae in scholis paulatim obtinuit, rnaxime debetur Scoto; cum enim theologi, qui huic piae opinioni obstabant, instantids assererent in hac opinione dignitatem Christi Redemptoris minui, Scotus

DE GONSEGTARIIS UTRIUSQUE MYST1&RII. 401

2. festum Conceptionis, quod jam saeculo VII in Ecclesia Graeca celebrabatur, et in Ecclesia occidentali primum in Sicilia et Neapoli a Grascis receptum est, saec. IX fuit celebratum in Hibernia, e qua propagatum fuit in Angliam, in Normanniam et per totam fere Galliam, exinde in Germaniam brevique in universalem Ecclesiam : porro objecSlum hujus festi fuit sanflificatio Mariae in utero, non quocumque instanti fa6\a, sed in ipsd infusione animce^ ut constat tum ex diversis titulis festi (conceptio B. Annae, oraculum conceptionis Deiparae, etc), tum ex homiliis Patrum, tum ex declaratione 6'/;ir///F(i482), aliorumque Pontificum; 3) Pontifices variis Constitutionibus prohibuerunt ne quis contra hanc piam docflrinam loqui, concionari, tradlare, disputare auderet : ita, v. g., Sixtus IV^ Alexander VfP.

c) Tride?itinumy cum de peccato originali ederet decretum, solemniter declaravit " non esse suae intentionis comprehendere in hoc decreto, ubi de peccato originali agitur, B. et Immaculatam V. Mariam, Dei Genitricem ^ '\ d) Tandem, ciim jamdiu Antistites, Ecclesiastici viri, Regulares Ordines, ac vel ipsi Imperatores et Reges a S. Sede enixe efflagitissent ut Immaculata Conceptio B. M. V. veluti fidei cathoHcae dogma declararetur, Pius IX^ postquam ab Episcopis totius orbis cathoHci postulasset quid de hac definitione sentirent, pro suprema et infaUibili qua pollebat au^loritate, rem solemniter definivit.