Nn. 297–374

297. "&) Quinam sensus sitfons revelationis? Utfons certus Revelationis haberi debet : i) sensus litteralis positis ponendis, — 2) sensus spiritualis quando certo constat. Hic sensus spiritualis, cum sit verus sensus Scripturse a Deo intentus, in Theologia adhiberi potest, sed in controversiis non proponendus est nisi ab adversario admittatur. — Patet sensum accommodatitium nullo modo esse fontem Revelationis.

2® De Legibus Interpretationis.

Scriptura est Uber humanus simul et divinus, et ideo intelligenda est secundum regulas grammatico-historicas omnibus Hbris communes, et regulas catholicas libro inspirato speciales.

298. A) Regulce gram^natico-historicce. Ad refle intelligendam audoris mentem prosunt textus critice recognitus, contextus et parallelorum locorum perscrutatio.

a) Textus primigenius diligenter investigandus est, in quantum fieri potest.

Theologus Vulgatam versione^n ut fontem genuinum revelationis tuto adhibere potest ' et ex omnibus textibus de quorum universali usu dogmatico constat fidei dogmata colligere. Attamen si textus invenitur in Vulgati qui in textu primigenio aliisque versionibus desit, vel si ibi sensum habet- prorsus diversum ac in originali, argumentum ex eo dedu6lum legitimum quidem erit, sed tradiiionale^ non biblicum. In locis ambiguis aut minus accuratis, Vulgata elucidari ac corrigi potest textu primigenio vel antiquis versionibus.

b) Coniextus etiam scrutandus est. Tria praesertim sunt attendenda : i) occasio qua scripsit vel locutus estaudlor libri vel audlor sermonis in libro relati, et scopus quem sibi proposuit; 2) argu7nentum generale quod audior traclare intendit; 3) nexus non solum logicus et grammaticus, sed etiam psychologicus, idearum et vocabulorum inter se et cum eis quae praecedunt vel sequuntur.

c) Loci paraiieii 6\c\mXMX textus qui in aUis capitibus ejusdem hbri, vel in alio libro inventi eamdem dodlrinam sive eisdem sive aliis verbis tradunt, et ita se invicem illustrant.

299. B) Reguice catkoiicce interpretationis, a) Quia Scriptura sacra est liber divinus^ infallibili Ecclesise magisterio committitur explicandus. Itaque " in rebus fidei et morum ad aedificationem do6lrinae christianae pertinentium, is pro vero sensu sacrce Scripturce habendus est quem tenuit et ienet Sanfla Mater Ecclesia^ cujus est judicare de vero sensu et interpretatione Scripturarum SancSiarum; atque ideo nemini licet contra hunc sensum, aut etiam contra unanimem consensum Patrum, ipsam Scripturam Sacram interpretari ^ ".

Ergo : i)quotiescumque Ecclesia definivit sensum alicujus textus, hic sensus accipiendus est ut verus; 2) quotiescumque Patres unanimiter testimonium aliquod bibhcum ut ad fidei pertinens morumve do(flrinam uno eodemque modo expHcant, eorum interpretatio est sequenda; 3) extra hos casus, sententia Patrum magni aestimanda est, cum his de rebus munere do6^orum quasi privatim fungantur, sed non obHgat, praesertim in re mere scientificd^o^2SidiO ut do^ores privati loquuntur, juxta theorias quae suo tempore vigebant; 4) semper in inter-

' Sacrosancta Synodus... statuit et declarat, ut haec ipsa vetus et Vtdgata editio, quae longo tot saeculorum usu in ips^ Ecclesi^ probata est, in publicis lectionibus, disputationibus, praedicationibus, et expositionibus, pro authentic^ habeatur." Conc. Tricient., sess. IV, Denzinger-Bannwart, 785.

"^ Concil. Vaticanum, sess. TII, Denzinger-Bannwart, 1788; Cf. Tride?ztinum, sess. IV, Dknzinger-Bannwart, 786,

134 TRACT, IIl.^DE FOKTIBUS REVESLATIONIS.

pretatione Scripturae sequenda est analogia fidei, et respuendus sensus qui vel inspiratos au61;ores inter se quodammodo pugnantes faciat, vel do^lrinae Ecclesiae adversetur.

b) Leo XIII, in Encyc. Providentissimus Deus, duplicem addit regulam : i) sensus litteralis retintn -us est nisi obstet necessitas, vel gravis ratio; 2) sensus allegoricus non spernendus est quando iitterali nititur, et multorum audloritate fulcitur.

CONCLUSIO TOTIUS TRACTATUS.

300. 1° Si instituitur comparatio inter Scripturam et Traditione?n :

A) Utraque est verbum Dei, utraque est infallibilis, pari pietatis affedlu ac reverentia suscipienda.

B) Quatenus liber a Deo immediate procedens vi inspirationis, qua Deus fit illius au<5lor principalis, Scriptura Traditioni prsestat cujus textus hominem habent auilorem. assistentia divina adjutum.

O Sub aliis respe6libus, Traditio Scripturam longe praecellit, tum antiquitate, tum amplitudine, tum utiUtate ac necessitate.

2° Si vero instituitur comparatio inter Magisteriiim vivuni^ ex una parte, et ex altera Scripturam ac TradiiiO' nem^ Magisterium vivum seu Corpus Episcopale, nunc existens sub Pontiiice Romano, est regula fidei proxima quae nos docet authentice verbum Dei; Scriptura et Traditio, seu prsedicatio Ecclesiae in anteadtis saeculis, sunt regiila fidei remota^ seu fontes quibus servatur verbum Dei, et ex quibus hauritur ^d omne quod omnibus ab Ecclesia proponendum est.

Duce igitur Ecclesia, et praehabitis motivis credibilitatis quae expendimus in 7>. de Vera religione, ad adlum fidei jam tuto accedere valemus.

PARS ALTERA. ,

Tl^eolosia spttiaiis.

TRACTATUS IV. DE FIDE.

Credo...

Veiitatibus a Deo revelatis, in Scriptura et Traditione reconditis, assentimur per a^umfidei,

Fides, prout hic sumitur (plura enim significat), est assensus intelleiliis quo credimus aliquid esse verum, non propter intrinsecam rei evidentiam, sed propter testimonium loquentis. Si testimonium est humanum^ fides dicitur humana; si divinum^ fides vocatur divina.

301. A) Definitio fidei. Jamvero fides divina, de qua nunc agitur, considerari potest ut aflus vel ut habitus, a) Fidei adlus est assensus supermturalis q2io intellecius^ sub imperio voluntatis et influxu gratice, firmiter adhceret veritatibus revelatis propter aufloritatem Dei revelantis ^

Fides igitur est proprie aclus intellec^us, et quidem distinctus : 0 a scientid, quae veritatibus ordinis naturalis adhseret propter perspecftam intrinsecam earum evidentiam^; 2) ab

' Quse definitio consentanea est ei quam tradunt S. Thomas, 2* i^, q. 2, a. 9, Vaiicanum., sess. III, cap. 3 et Pius X, in jurisjurandi formul^, ubi declaratur, contra Modernistas " fidem non esse ca3cum sensum religionis e latebris subconscieniics erumpentem, sub pressione cordis et inflexionis voluntatis moraliter informat*, sed verum assensum intelledlus veritati extrinsecus acceptas ex audita, quo nempequag a Deo personali, Creatore ac Domino nostro didla, testata et revelata sunt, vera esse credimus, propter aucfloritatem Dei summe veracis. "

® Unde errant Deistce per fidem intelligentes quamlibet cognitionem rationalem naturaliter de Deo rebusque divinis habitam; errant Hermesius, ciunther et Froschammer juxta quos fides est assensus naturaliter inducSlus per argurnenta mere rationalia.

opinione^ quae certitudine caret, dum fidei assensus est omnino certus ac firmus; 3) difiducid divinae misericordiae, qualis fingitur a Protestantibus et reprobatur a Tridentino '; 4) a religioso sensu qualis a Modernistis advocatur, qui nihil aliud est ac imaginationis lusus et emotio caeca et variabilis animae; 5) ab assensu historico^ qui humano credit testimonio, dum fides soH divinae auctoritati innititur; 6) a visione beatificd^ qui clare etimmediate percipiuntur divina, dum fides est sperandarum rerum substantia seu imperfe6\a et mere inchoata possessio, et argumentum (seu convi6lio) non apparentium ^ Ciim autem per fidem intelle(5lus assentiat rebus divinis quatenus 7ion apparent^ necesse est inclinetur imperio voluntatis pie et reverenter au6loritatem Dei recipientis : intellectus enim sponte et ex se non cedit nisi evidentiae. Cum praeterea agatur de objedlo supernaturali cui naturaliter impares sumus omnino,exigitur illuminatio et inspiratio Spiritlis sancti ad movendurn intelledlum et voluntatem.

b) Insuper, quo iacilius eliciatur fidei adlus, Deus nobis in justificatione vs\i\xndk. fidei habitum, seu virtutem supernaturalem cujus ope mens nostra ad assentiendum veritatibus revelatis disponitur.

B) Distinguitur fides ; a) formata seu viva^ quam scilicet caritas perficit et complet eo sensu quod ejus a6lum imperet, ad finem ultimum referat et ita meritorium reddat; b) et informis seu mortua, quae licet donum Dei sit et principium adluum salutarium^, non tamen, prae defedlu caritatis, elicit acSus meritorios vitae aeternae.

Ad evolvendam et probandam notionem fidei dicemus : 1° de fidei objefio tum formali, tum materiali; 2° de fidei aHu et subje^o; 3° d.^formuUs fidei seu dogmatibus.

Articulus I. De fidei objecto.

§ I. De objecto formali sea motivo fldei.

302. Assensus fidei, ciim sit cognitio, non est caecus animi motus, sed rationabili innititur motivo. Sedulo autem distinguendum est inter motivum fidei^ quod est fidei elementum intrinsecum ac eam specifie determinans, et motiva seu signa credibilitatis^ ipsi fidei extrinseca quo-

3 Co7tcil. VatiCi sessio III, cap. 3.

rum ope prsevie judicamus aliquam veritatem esse revelatam proindeque credibilem et credendam. Hic tamen tradlamus et de ipso motivo fidei^ et de signis seu niotivis credibilitatis, propter utriusque connexionem.

I. De ipso obje£lo formali seu ntotivo fidei,

303. Quodnam sit objectum formale seu motivum jfidei? Objedlum formale cognitionis etassensus in genere est id praecise quod determinat et specificat cognitionem, quod per se et primo cognoscitur et ratione cujus cetera cognoscuntur. Ita in visione sensibili objectum formale est lumen quod per se et primo videtur et ratione cujus cetera videntur; in cognitione intelledtuali, est intrinseca rerum veritas naturali rationis lumine sive immediate sive mediate perspe6la. x\d quem modum, au6loritas Dei; seu infallibilitas in cognoscendo et veracitas in dicendo, est id quod primum ample6litur fides, et ratione cujus didla seu revelata a Deo accipit. " Revelata vera esse credimus non propter intrinsecam rerum veritatem naturali rationis lumine perspedtam, sed propter au^oritatem ipsius Dei revelantis, qui nec falli nec fallere potest' '\

304. 1° Thesis : Obje^wn formale seu motivuin fidei est auHoritas Dei revelantis (seu infallibilitas in cognoscendo et veritas in dicendo). Quae do6lrina non tantum asserta, sed et definita fuit a Conc. Vatic^ : " Si quis dixerit, fidem divinam a naturali de Deo et rebus moralibus scientia non distingui ac propterea ad fidem divinam non requiri ut revelata veritas propter au6toritatem Dei revelantis credatur, A, S. "

305. Probatur : A) Script. In colloquio cum Nicodemo, Christus fatetur se tradere veritates captu quidem difficiles imo impossibiles, sed audloritate testis veracis, suiipsius scilicet, credendas : *' Amen, amen dico tibi quia quod scimus loquimur et quod vidimus testamur3 ". Testimonium autem Christi, testimonium esse Dei per totum Joannis Evangelium patet. Fides ergo

' Concil. Vatic.y Sess. III, cap. 8. 2 Denz., 1811 (1656). ^foan., III, 11; cfr. VIII, 26.

christiana in eo consistit qiiod veritati assentimur non propter dire^tam evidentiam, sed propter auctoritatem Dei per Christum testificantis.

S. Paulus, in epistola ad Romanos, laudat fidem Abrahse qui Deo loquenti credidit, non obstante apparente rerum impossibilitate^

306. B) Traditione. a) Apologistae non instituerunt scientificam demonstrationem uniuscujusque veritatis catholicae, sed ostendere sategerunt religionem christianam a Deo revelatam esse et propter audloritatem Dei accipiendam^.

b) Contra Manichaeos, qui omriia dogmata sua per rationalem demonstrationem probare conabantur, ostendit S. Augustinus quomodo in religione turpe non sit credere antequam sciamus^.

c) Medio ^vo rejefta est theoria Abaelardi qui contendebat astruere fidem, *^ quam humancd rationis cogit argumenium ".

d) Tandem sseculo XIX°, contra semi-rationalistas, asserentes motivum assensus fidei esse demonstrationem scientificam dogmatum christianorum, definivit Vaticana synodus motivum fidei esse au6loritatem Dei r^velantis.

307. 2° Quaestiones disputatae. Concilium Vaticanum, exponendo et definiendo contra rationalismi errores cathoHcam veritatem, noluit dirimere controversias libere in scholis agitatas, scilicet :

A) Num fadlum revelationis sit, cum au6loritate Dei^ motivum partiale fidei. Affirmant Thofnistce qui- credens movetur ad credendum tum au6loritate Dei tum fadlo revelationis. Negant Scotistce dicentes au6loritatem Dei esse unicum formale obje6lum fidei, fa6lum autem revelationis esse tantummodo conditionem sine ua non adh^sionis.

308. B) Utrum veritatibus revelatis assentiamur propter reverentiafn erga Deum loquentem, an propter

3 De Utilitate Credendi, evidentiam testimonii divini, scientificam nempe demonstrationem quod Deus, infallibiliter verax, has veritates revelavit.

Juxta Lugo ^, fides, ut sit inconcussa ac omnino rationabilis, debet inniti evidentia testimonii divini; unde, in hac opinione, credo Incarnationem quia scio Deum esse veracem et Incarnationem revelasse. Multi^ vero hodie censent fidem nostram fundari ipsa auctoritate divina, quocumque modo nobis haec innotuit; credo, quia plene Deo revelanti confido^ sicut puer credit parentibus et doctus indocto, quia testanti plane confidit. Quam opinionem amplectimur ut simpliciorem, magis consentaneam doctrinae Vatic^ et Traditioni^^ magis aptam ad explicandum quomodo assensus fidei firmior esse possit quam meretur pondus et cognitio rationum ad assensum impellentium, seu motivorum credibilitatis.

309. Corollarilim. Actus fidei elici potest sine Ecclesice propositione. Nam, licet Ecclesia sit ordina^Hum medium quo veritates revelatas proponuntur, alia tamen sunt media quibus homo de revelatione alicujus veritatis certior fieri potest. — Aliunde ex opinione contraria sequeretur acatholicos, bona fide extra CathoHcam Ecclesiam versantes, omni spe salutis destitui: quod a Pio /A^reprobatum fuit supra, (n. 251, not. i).

II, De signis seu motivis credibilitatis.

310. Revelatae veritati assentimur propter au6loritatem Dei revelantis; hic autem assensus non esset rationi consentaneus, nisi revelatio signis quibusdam certissimis divinam suam originem ostenderet. Itaque " voluit Deus, cum internis Spiritus sanfii auxiUis, externa jungi revelationis suae argumenta, fa6la scilicet divina, atque imprirnis miracula et prophetias, quae ciim Dei omnipotentiam et infinitam scientiam luculenter commonstrent, divinae revelationis signa sunt certissima et omnium intel-

^ Defide, disp. VII.

8 Card. Billot, De virtutibus infusis, Proleg. de Fide, p. 203 sq. ed. 1901; Bainvel, Pesch, Van Noort. 3 Denz., 1789 (1638).

^ Cf. JOURNRL, 173, 1321, ligentiae accommodata' ". — Dicemus : i° de credibilitate revelationis; 2"" de certitudine credibilitatis ad finem requisita.

1° De credibilitate revelationis.

311. Thesis : Revelatio christiana certo credibilis est ex signis externis^ prcesertim miraculis et prophetiis^ qucB sunt signa certissima ejus divince originis omnium intelligentiis accommodata. De fide est contra Protestantes Liberales et Modernistas, qui contendunt sola interna experientia aut inspiratione privata homines ad fidem moveri.

Non negamus quosdam homines aliquando ad fiden? sola ilkiminatione interna perduci; sed asserimus, secundum dodlrinam Christi et Ecclesiae, miracula ahaque ejusmodi fa6la divina esse signa certissima revelationis, ideoque necessarium non esse ad fidem moveri per solam internam experientiam aut privatam inspirationem.

Probatur Scripturd. a) Legatis Joannis interroganti- bus : " Tu es qui venturus es an alium exspectamus? ''

' respondit Jesus : " Euntes renuntiate Joanni quae audis- tis et vidistis : caeci vident, claudi ambulant, leprosi mun- daritur, surdi audiunt, mortui resurgunt, etc. ^ ^'.

Ex quo coUigimus miracula Christi esse signa suae missionis.

b) Praeterea Christus, in disputatione cum Pharisaeis, testimonium Moysis et aliorum prophetarum, testimoniumque Patris sui, per opera quae operatur manif estatum, allegat iterum ut signa missionis suae 3.

c) De Apostolis dicitur : '' Illi autem profecti praedicaverunt ubique Domino cooperante et sermonem confirmante sequentibus signis 4 ", id est per signa quae praedicationem comitabantur.

312. Traditions. A) Apologistae usi sunt testimonio prophetise et miraculorum ad ostendendam divinam originem rehgionis 5.

B) Theologi declarant fidem nostram rationi consentaneam esse propter evidentiam signorum quse in ejus gratiam fadla sunt ; " Non enim crederet (fidelis) nisi videret ea esse credenda vel propter evidentiam signurum vel propter aliquid hujusmodi ' ".

C) Ecclesia sancivit hanc do6trinam, ut videre est a) in A3is Concilii Vaticani quibus damnantur :

i) Liberales Protestantes dicentes ^'revelationem divinam externis signis credibilem fieri non posse ideoque sola interna cujusque experientia aut inspiratione privata homines ad fidem moveri debere ^' (can. 3);

2. Rationahstse asserentes " miracula nulla fieri posse proindeque omnes de iis narrationes, etiam in Sacra Scriptura contentas, inter fabulas vel mythos ablegandas esse, aut miracula certo cognosci nunquam posse, nec eis divinam rehgionis christianae originem rite probari " (can. 4);

Ibidem asseritur Deum voluisse " cum internis Spiritus San(5li auxihis externa jungi revelationis suae argumenta, fa61:a sciHcet divina atque imprimis miracula et prophetias... "

b) Ex formula juramenti a Pio X praescripta, in qua facta divina atque imprimis miracula et prophetiae declarantur "divinitus ortae christianae reUgionis signa certissima atque omnium etiam hujus temporis intelligentiis maxime accommodata ".^

Et haec quidem sufficiunt quoad fidem in se spectatam^. De modo quo variae personae diverso psychologico processu ad fidem accedant, infra dicemus, n. 346.

Pauca tamen de certitudine credibilitatis ad fidem requisita addamus oportet.

20 De certitudine credibilitatis requisita

AD FIDEM.

313. Certitudo quam conferre debent signa credibilitatis ad fidei actum praeparandum, est certitudo moralis^ quae

142 TKAGTATUS TY.

Q7nne prudens dubiwn exdudat \ Haec autem erit sctentifica,^ si argumenta, quibus nititur fidei nostrse credibilitas, critice et reflexe perpenduntur; vulgaris autem, licet absoluta, si simpliciter apprehenduntur. Quae popularis certitudo sponte et inconscie acquiritur ab iis qui in familia et societate vere catholicis nascuntur, vivunt et educantur,- Hi enim, propriae infirmitatis et ignorantiae conscii, vident Ecclesiam catholicam tanquam signum levatum inter nationes et perpetuum ac vivum credibilitatis motivum " ob suam nempe admirabilem propagationem, eximiam sanctitatem et inexhaustam in omnibus bonis fecunditatem, ob catholicam unitatem, invictamque stabilitatem ^ " ; et hoc credibilitatis signo innixi, absolutam certitudinem adipiscuntur divinae revelationis.

Si qui vero relativam tantum certitudinem acquirunt, eam nempe quse simplicibus sufficit non autem doctioribus (qualis est ea quae sola auctoritate parentum et pastorum nititur), communiter docent theologi eam sufficere; nam, ex una parte, dubium actu excludit, et, ex altera, ita firmari potest bona voluntate et divina gratia uifutura dubia etiam praecaveats.

In praxi autem sacerdotes, catechismum exponendo, pueris proponere satagent ea motiva credibilitatis quae absolutam certitudinem conferre valeant, qualia sunt miraculum resurrectionis Christi et invictas Ecclesiae diffusionis et stabilitatis ; simulque eos monebunt ut, insurgentibus difficultatibus, ad doctiores recurrant.

§ II. De objecto materiali fidei.

314. Status quaestionis. Ex eo quod motivum fidei sit auctoritas Dei revelantis, sequitur objectum ma-

I Damnata est enim ab Inn Kentio X/ (1679) haec propositio : " Assensus fidei supernaturalis et utilis ad salutem stat cum notitia solum probabili revelationis, imo cum formidine qua quis formidet ne non sit locutus Deus. " Denzing., 1171 (1038). — Si quis, ob specialem mentis dispositionem, absolutam certitudinem revelationis directe non assequeretur, eam indirecte ad ipisciposset sequenti argumento : impossibile est ut Deus, verus et safiens, permittat falsam religionem fidei hominum proponi cum credibilitatis motivis quae moralem certiludinem gignere possint ; si enim id permitteret, eo ipso nos deciperet, et quidem in re gravissima, ad salutem pertinente; atqui mysteria fidei nostrae nobis credenda proponentur cum motivis credibilitatis quse talem certitudinem sponte ingenerant.

• Vaticanum, sess. III, cap. 3. •— 3 5. Thom., 2* 222 q. 2, a. 9, ad 3, teriale fidei, seu id quod credendum est, esse omnia caqu€ sola quas diviniti^is revelata sunt.

315. A) Primarium autem objedlum revelationis est Deus ipse. Hcec est enim vita ceterna quam speramus, ideoque ejus inchoatio per fidem, ut cognoscamus solum Deum veru7n et quem misit Jesum Christum ^

316. B) Secundario fide ample6timur multa alia, quse tamen ad Deum referuntur et quasi sub ratione Dei considerantur,

Quod docet Do^or Angelicus'' : " Si consideremus materialiter ea qijibus fides assentit, non solum est ipse Deus, sed etiam multa alia, quae tamen sub assensu fidei non cadunt, nisi secundum quod habent aHquem ordinem ad Deum, prout scilicet per aHquos Divinitatis efife<flus homo adjuvatur ad tendendum in divinam fruitionem ".

317- Quaeritur quo sensu veritas revelari debeat ut sit fidei obje6lum. Ex tradlatu de Vera religione (nn.40, 43) satis liquet revelationem proprie diHam requiri, suthcere autem revelationem mediatam, Ciim vero inter veritates revelatas, aliae formaliter, aliae virtualiter revelentur, aliae autem authentice ab Ecclesia credendce proponantur, de his successive inquiremus, pauca addentes de privatis revelationibus,

I. De veritatibus formaliter revelatis,

•318. Y tntdi^s fortnaliter stM in se revelsitsi ea est quae dire6te in suo proprio conceptu a Deo declarata fuit, sive explicite, sive implicite : explicite quando propriis terminis a Deo enuntiatur, ut divinitas Verbi in hoc textu : " In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. et Deus erat Verbwn^ "; implicite^ quando termini aeqmvalent terminis expUcite revelatis : ita propositio : " Verbum homo fa6lum est " aequivalet huic textui S. Joannis : "Verbum caro factum est ". Haec autem aequivalentia potest esse clara^ ita ut omnibus statim intelHgi valeat, vel obscura^ ita ut non appareat nisi per accuratam analysim.

319. Porro : A) Certum est omnes veritates fornialiter-explicite revelatas esse objectum fidei divinae. Etenim apertissime cadunt sub testimonio Dei revelantis ideoque propter ejus auctoritatem creduntur.

B) Certum est pariter wQntdXQ^formaliter-impiicite revelatas esse objectum fidei. Deus enim evidenter vult nobis revelare propositionem quae, quoad sensum, omnino aequivalet a.lii expressis terminis revelatae.

Ita Deus revelando insipientis esse negare Dei existentiam I, revelat sapientis esse Dei existentiam profiteri; dicendo Christum esse hominem, revelat eum corpore et anima rationali constitui.

C) Prseterea : a) ex omnium confesso eo ipso quod Deus explicite revelat duas propositiones, v. g., Apostolos Spiritum sanctum accepisse, et Petrum unum esse ex Apostolis, ^ revelat implicite conclusionem, Petrum scilicet accepisse Spiritum sanctum. b) Hodie theologi communiter admittunt propositionem particularem in universali contentam, mediante aliquo facto contingenti^ esse objectum fidei, dummodo factum contingens sit absolute certum.

V. g., statim ac factum canonicae electionis Pii X absokite certum evadit ex unanimi consensu Ecclesise, eo ipso apparet Pium X esse infallibilem, ci^uii omnis summus Pontifex rite electus sit infallibilis. Non est vero de fide Christum esse praesentem sub tali hostia, quia non absolute constat talem hostiam fuisse valide consecratam.

II. De veritatibus virtualiter revelatis.

320. A) Notio. Veritas virtualiter revelata seu conclusio theologica, stricte sumpta, est propositio per verum discursum deducta certo et evidenter e duabus prsemissis, quarum una est formaliter revelata et altera naturaliter cognita, nec aliunde formaliter revelata. Exempla conclusionum theologicarum sunt sequentes propositiones : Christus nunquam caruit gratia efiicaci; Christus est impeccabilis (n. 741).

321. B) Num conclusiones theologicae sunt objectum fidei? Controuertitur. Cum plerisque tho- xPs. XXIII, I.

t)E FIDE. 146 mistis, et multis theologis omniiim scholarum^ tanquam probabilius admittimus conclusiones theologicas non esse objenurnfidei. Etenim : a) hae conclusiones credi nequeunt unice propter au6toritatem Dei revelantis : adhaesionis enim nostrae motivum partialiter constituitur ex evidentia naturali unius e praemissis et ex consequentia syllogismi; v. g., admitto Christum nunquam caruisse gratia efficaci, non soliim quia revelatum est Christo inesse sanc^itatem perfedtam, sed etiam quia naturaliter evidens est cum sandlitate perfedla esse incompossibilem abusum gratiae, et quia ex his praemissis legitime eruitur conclusio nostra. b) Aliunde nuUo modo constat Deum velle revelare conclusionem ex eo quod revelat principium : nam, etsi theologica conclusio in se connexa est cum praemissa revelata, ab eatamen distinguitur, ideoque una potest m.anifestari sine alia.

322. (C) Hinc minus probabilis videtur : a) opinio Melchioris Cani^ l/'egce et aliorum qui contendunt conclusionem theoiogicam esse obje(ftum fidei. Ouidquid enim dicunt, talis propositio non est proprie et stifficienter revelata, et consequenter non potest admitti propter solam aucfloritatem Dei; b) opinio Suarezii ^X Lugonis^ juxta quos conclusiones theologicae sunt obje6\um fidei quando proponuntur et definiuntur ab Ecclesia^ Et sane : i) Deus audtoritate sua firmat quidquid ab Ecclesia definitur, sed merae assisteniice privilegio, non autem inspirationis; 2) quod ab Ecclesia definitur est infallibihter verum, sed non eo ipso revelatum: Ecclesia quidem infalHbilitate gaudet etiam in definiendis veritatibus cum fide connexis, quae tamen sunt tantum obje<flum fidei ecctesiasticcej 3) praeterea Ecclesia conderet nova dogmata, si per definitionem de fide faceret quod antea fidei divinae non erat objecflum.

323. D) Notandum. a) Merito praesumitur negare infaUibiiitatem Ecclesiae qui non acquiescit definitioni veritatis tantum connexae cum fide. b) Conclusionem proprie theologicam negans imprudenter ageret, in errorem theologicum incideret, imo et merito suspicionem incurreret haeresis quoad principium revelatum. c) Veritas,

^ Videntur autem Suarezius et Lugo non accurate distinxisse inter conclusionem theologicam proprie didlam et veritatem implicite sed formaliter revelatam. Revera in praxi valde difficilis est talis distinclio ante Ecclesise definitionem.

quae primum tanquam virtualiter revelata habita fuerat, postea ut formaliter implicite revelata ai^parere potest : sicut accidit pro Immaculati Conceptione B. Marise Virginis.

III. De veritatibus fidei catholicce.

324. 1° Ut veritas sit fidei catholica et negantes incurrant hseresim coram Ecclesia, non sufficit ut sit revelata; requiritur insuper ut authentice proponatur ab Ecclesia. Haec enim sunt verba Vaticani^ : ** Porro fide divina et cathoHca ea omnia credenda sunt, quse in verbo Dei scripto vel tradito continentur, et ab Ecclesia, sive soleifini judicio, sive ordinario et iiniversali magisterio^ tanquam divinitus revelata credenda proponuntur ".

Jamvero supra exposuimus, n. 279 sq., quid inteUigendum sit nomine sole^nnis judicii et ordinarii magisterii,

325. 2° De censuris theologicis. A) Notiones, a) Censura theologica quse diredle ad doHrinas refertur, est judicium seu sententia, qua nota prava et mahgna cuidam inuritur do6lrinse tanquam haereticae aut fidei aliquo modo nocivae.

b) Censura theologica dividitur in do^rinale?n et jtidicialem, Prior frequenter et utihssime fuit ohm adhibita a sacris Universitatum facultatibus^, sub dire6lione magisterii ecclesiastici; attamen solum vim habebat judicii a peritis prolati. Posterior fertur sive ab Episcopis in propria dioecesi, sive a R. Pontifice aut a Conciho oecumenico; R. autem Pontifex censuras ferre potest sive ex cathedra, sive non, et quidem per se aut per Congregationes romanas (de Ecclesia^ n. 255).

326. B) De prcecipuis censuris in specie, AHae ipsam do^rinam^ aHae modum quo exprimuntur propositiones, ahae effeHus qxio^ possunt producere, respiciunt. a) Quoad do6lrinam. ipsam, recensentur : i) propositio hceretica^ cui accedunt hcsresi proxima et sapiens hceresim; 2) erronea, cui accedunt errori proxima et sapiens errorem; 3) ttme-

3 Prohibetur autem ne privati theologi opinionibus, quse libere iu Scholis propugnantur, uUam inurant censuram.

DE FIBE.

raria '^w^positive^ sive negative, b) Quoad modum habentur cequivoca^ ambigua^ prcesuniptuosa^ captiosa^ suspefla, etc, sed praesertim fnale sonans vel piarum auriu?n offensiva. c) Quoad malos effe6lus, recensentur scandalosa, schismatica quae potest esse hceretico-schismatica^ seditiosa^ non tuta ^

Scholion. De Revelationibus privatis.

327. Pauca adjicimus de revelationibus privatis, quae dlre6le ad utilitatem hominum privatorum diriguntur, licet indirecfle toti Ecclesi^ prosint.

1° Revelationes privatae possunt esse obje6lum fidei divinae, et credi debent ab iis quibus aut pro quibus fiunt, imo probabilius ab omnibus quibus cum verd certitudine innotescunt. Nam Deus, quando uni homini ioquitur, aeque verax est ac quando omnibus loquitur ^

2° Ecclesia nunquam nobis imponit obhgationem credendi privatis revelationibus, cum sit tantummodo custos et organum publirse revelationis. Jus habet tamen judicium ferendi de eis, ne fideles temere errori credant et ita decipiantur. Quando approbantur privatae revelationes, haec approbatio significat tanium permissionem ut edantur ad fidelium institutionem, tamquam pie credibiles juxta prudentiae regulas et audloritatem testimoniorum quibus innituntur. Caveant ergo concionatores ne eas tamquam fidei cathoHcae objeclum proponant^.

3° Ad prudenter sentiendum de singuHs privatis revelationibus attendantur regulae discretionis spirituum quales in theologia mystica traduntur, prassertim : a) ex parte obje^i^ utrum sint conformes docflrinas Ecclesiae an aliquid erroneum aut frivolum tradant; b) ex ^"^xX.^ personce^ num a morbo prsesertim hysterico immunis, sit recftu judicio, humihtate et obedientia praedita; c) ex parte effeduunty utrum revelationes animam inquietam reHnquant an pacem et christianas virtutes foveant.

« Admittimus cum majori theologorum parte, contra Salmaniicenses {de Fide, Disp. I, Dub. 4, n. 104), revelationes privatas credi non lumine prophetiae vel discretionis spirituum, sed lumine fidei, quia creduntur propter au6toritatem Dei,

» Cfr. Benedictus XIV, De canon. san£t,, 1. II, c. 32, n. li. PiUS X, Encycl. Pascendi,

Articulus II. De ACTU FIDEI. § L De ipso actu fldei.

328. Paucis verbis vS. Thomas describit a6lum fidei ^ : " Credere est aftus intelleftus assentientis veritati divinae ex imperio voluntatis a Deo motce per gratiam ". Unde triplex est causa, et quidem simultanea, a6lus fidei : gratia, voluntas et intelledlus. Itaque : 1° probabimus adlum fidei revera ab hac triplici causa oriri; 2° .in concreto processum psychologicum iidei describemus.

I. De triplici causd subjectivd a6lus fidei,

329. 1° Gratia prceveniens et concomitans tum illufninationis^ tum inspirationis, requiritur in intelle^u et voluntate ad inchoandum et perficiendum a^u?n fidei,

De fide est : a) ex Tridentino'^: ^^ Si quis dixerit sine praeveniente Spiritds san6li inspiratione atque ejus adjutorio hominem credere... posse sicut oportet, ut ei justificationis gratia conferatur, A. S.; b) ex Vaticano'^ declarante fidem esse virtutem supernaturalem, etiamsi per caritatem non operetur, ideoque donum Dei...

330. A) Probatur a) Scriptura, Christus, apud Joannem, ait^ : '* Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum ". Atqui haec verba " Qui venit ad me " idem significant ac " Qui credit in me ", ut constat ex modo loquendi Domini apud Joannem; aliunde scimus ex S. Paulo primum gressum ad Deum esse fidems. Sensus igitur est neminem credere in Christum nisi Pater eum traxerit per gratiam. — Idem tradit S. Paulus scribens 6 ; << Gratia salvati estis per fidem, et hoc non ex vobis : Dei enim donum est ''.

331, b) Traditione. ) S. Augifstinus^ contra Pelagianos doctrinam S. Pauli evolvens scribit : '' Sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum,... ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem '\

2. Contra Semipelagianos qui dicebant saltem initium fidei piumque credulitatis affectum naturaliter nobis inesse, synodus Arausicana II^ definivit hoc esse Dei donum^ qui nobis prior fidem et amorem sui inspirat ^. Quod decretum a Tridentino et Vaticano 3 renovatum est.

3. Tandem contra Hermesium, qui contendebat ad solam fidem cordis (seu formatam) gratiam Dei necessariam esse, declaravit Vaticanum'^ : '' Si quis (Jixerit... ad solam fidem vivam, quae per caritatem operatur, gratiam Dei necessariam esse, anathema sit ".

332. B) Doctrina plenius declaratur. ^ a) Requiritur ad actum fidei gratia non solum medicinalis quse infirmitati nostrae naturae subveniat, sed et elevans quae nos capaces reddat actiis supernaturalis. Haec autem gratia illuminat intellectum et voluntatem trahit.

b) Influit autem gratia interna dum credere incipimus et dum actum fidei elicimus; sed non constat gratiam requiri ad omnia praeambula imprimis remotiora, acttis fidei,.v. g., ad judicium speculativum de veracitate Dei et de facto revelationis. Per accidens autem potest requiri et dari gratia medicinalis ad reddendum hominem magis aptum ad veritatem divinam quaerendam, agnoscendam et amplectendam. — Insuper per habitumfidei homo juvatur ad assentiendum veritatibus fidei; et per donum intellectHs videt non esse recedendum, propter verisimiles fallacias, ab his quae sunt fidei s.

c) Definiendo gratiam necessariam esse ad actum fidei etiam per caritatem non formatum, nokiit Concilium damnare eorum opinionem qui dicunt dari posse, saltem theoretice loquendo, assensum mere naturalem veritatibus revelatis, puta ab homine qui, jam admittens Dei veracitatem, sciret, ope signorum credibilitatis, religionem christianam esse a Deo revelatam.

2 Denz.-Bann., 178 (148). — slbid.. 798 (680) et 1791 (1640), \Sess. Ill, can. 5, Denz.-Bann., 1814 (1661).

333. 2^ A^us fidei elicitur sub imperio voluntatis liberce et bene dispositce.

De fide est : i) ex Trident, contra Protestantes ' definiente' : " Disponuntur ad ipsam justitiam, dum excitati divina gratia et adjuti, fidem ex auditu concipientes libere moventur in Detem^' 2) ex F^//V. ^^ contra Hermesium declarante fidem esse " opus ad salutem peninens, quo homo liberam praestat ipsi Deo obedientiam, gratiae ejus, cui resistere posset, consentiendo et cooperando ", et definientis : ^' Si quis dixerit assensum fidei christianae non esse liberum, sed argumentis humanis necessario produci... A. S."

334. A) Probatur, a) Hanc veritatem inculcat S, Joannes in Evangelio, asserens Judseos ideo non credere quia gloriam Dei non quasrunt, quia ex Deo non sunt, sed ex patre diabolo, quia caritatem in se non habent, breviter, quia bona volufitate carent ad fidem necessaria^.

b) " Vis enim, subjungit S, Irencsus^, a Deo non fit. Et non tantum in operibus, sed etiam in fide Uberum et suae potestatis arbitrium hominis servavit Dominus, dicens : Secundum fide^n tuamfiat tibi ". Brevius S. Augustinus : " Credere non potest nisi volenss ". Itaque Pici de Mirandula damnata est propositio asserens non esse in potestate hominis credere articulum fideir esse verum, quando placet^.

335. B) Plenius declaratur, a) A<5lus fidei liber est non soluni quoad exercitium^ quatenus nempe possumus mentem nostrani ab objedlo credendo avertere : quod nullam difficultatem patitur; sed etiam quoad specificaiionemy quatenus nobis inest possibilitas a(5lum contrarium ponendi, dubitando vel negando : quod diverso modo explicant theologi. i) Juxta de Lugo^ acflus fidei liber est quatenus divina revelaiio, etsi moraliter certa, non est evidens; 2) juxta Card. Billoty qui^ veritatibus revelatis assentimur non propter evidentiam testimonii, sed propter ipsam aucfloritatem Dei cui libere sub-

2 Sess. III, cap. 3, can. 5 de Fide; Denz.-Bann., 1791 (1640), 1814 (1661). ijoan., V, 31-44; VIT; 16-18; VIII, 42-47, etc. 4 Contra hceres., 1 IV, c. 37, nn. i, 5, P. G.f 109Q, 110«. Slnjoan., tr. XXVI, c. VI, n. 2. ^ Denz.-Bann., n. 737 (620).

mittimur; 3) juxta thGmistas^ quia veritas revelata cui assentimur non est intrinsece evidens, et sic in adlu fidei ** non est satisfa^flum " inteilectui, *' quantum est ex se ipso '', unde *' in credente potest insurgere motus de contrario hujusquod firmissime tenet' ".

336. b) Voluntas ad fidem cooperatur non tantum in primo fidei a(flu, sed etiam : i) in remotd prceparatione ad Jidemy quatenus recfla voluntas, superbiam, voluptatem et curas temporales mitigando, disponit mentem ad veritatem amandam, quasrendam et amplectendam; 2) in prceambulis fidei, quatenus intelleclum determinat ad attente considerandas rationes quibus Dei existentia et aucftoritas, simul ac fadlum revelationis, certo innotescant; 3) in profeilii fidei^ quatenus mentem avertit a rationibus dubitandi, et redigit in captivitatcm et obsequium rationabile fidei^

337. c) Hinc explicatur : i) cur tam multi non credant, etiamsi moiiva credibilitatis sufificienter eis proponantur : voluntas eorum, superbiae et passionum laqueis irretita, res divinas negligit, respuit, horret; 2) cur fides non sit in omnibus aequalis : torpet aliquando voluntas in meditando motiva credibilitatis et mysteria fidei^.

338. 3° Fides est verus assensus intellefiiis seu a^us cognitionis^, Certum est et fidei proximum, et, juxta multos, etiam de fide ex Vaticano et ex professione fidei a Pio X praescripta infra citandis.

A) Probatur : a) Ex Scriptura fide credimus et cognoscimus^ videmus et inteliigimus^, Ita vox credere vocibus cognoscere et videre sequiparatur; nec raro tres hujusmodi voces promiscue sumuntur.

339. b) Traditione, i) Generatim Patres loquuntur de fide quasi esset a6lus cognitionis i'ntelle6lualis; ita et theologi dicentes cum S, Thomd ^ : " Credere... immediate

3 Redle advertit S. Thomas (2a 2«, q. 6, a. 4) : " Potest... fides in aliqao dici m.ijor uno modo ex parte inielle^ils, propter majorera certitudinem et firmitatem; alio modo ex parte volunlaiis, propter majorem promptitudinem seu devotionem vel confidentiam ".

4 Dicendo fidem esse adlum inielleftiis sub imperio voluniaiis elicitum, abstrahimus a quaestione philosophic^ num et quomodo diversse facultates a se invicem et ab essenti^ animae distinguantur; sed asserimus fidem esse vere adlum cognitionis.

est a6lus intellefttis quia obje6lum hujus a6lAs est verum quod proprie ad intelle6ium pertinet ".

2. Quam do6lrinam universim receptam supponit PWicanum distinguendo duplicem cognitionis ordinem, naturalem scilicet et supernaturalem, id est fidem et rationem, asserendo plenum revelanti Deo intelle^us et voluntatis obsequium fide praestandum esse, et definiendo fidem esse virtutem supernaturalem qua ^* revelata vera esse credirnus ".

340. 3. Nuperrime vero docuerunt Modernistce fidem non esse assensum intelledlualem, sed caecum religionis sensum e subconscientia erumpentem, cujus ope vitae divinae, quam pantheistico modo in universo existentem admittunt, participes efficimur, conscientia primo subobscura et paulatim magis ac magis clarescente.

Contra quos in professione fidei a Pio X praescripta dicitur " fidem non esse caecum religionis sensum e latebris subconscientise erumpentem, sed verum assensuin inteilectus veritati extrinsecus acceptae ex auditu ". Quae declaratio datur ut certissime tenenda, et ab inerrante Ecclesiae magisterio definita.

341. B) Plenius declaratur. Intelledlus igitur duo praesertim prsestat ; a) signa credibilitatis attente perpendit, et de eis judicat; b) a6lum fidei proprie elicit do6lrinam revelatam veram esse credendo.

II. De processu psychologico fidei.

1° QUiE COMMUNITER ADMITTUNTUR.

342. Ex di6lis, in a6lu fidei concurrunt mens credentis gratia adjuta et veritas credita.

Veritas credita est veritas a Deo revelata ideoque divinae au6loritati innixa, — signa credibilitatis prse se ferens quae divinam ipsius originem ostendunt, — tandem sufficienter hominibus ^nanifestata,

Mens credentis comple6l;itur intelle^um^ sub imperio voluntatis operantem, cum praevenientis et adjuvantis gratice illuminatione et inspiratione.

Quibus praenotatis, ita exponi ^otQSi processus q}io homo ad fidem pervenit. Tria sunt consideranda : dispositiones mentis, praeviae inquisitiones, ipse fidei a6lus.

343. A) Inter dispositiones^ ante omnia requiritur re^itudo mentis^ qua homo paratus sit veritatem ample6ii, etiam praejudiciis et passionibus oppositam : quse dispositio est reflexa in viris do6tis et excultis, diim est saepe spontanea in pueris et rudibus qui, sophismatibus non corrupti, et ignorantiae suse conscii, prompte credunt quae a viris gravibus proponuntur. Insuper, qui baptismum susceperunt, habent habitum fidei infusum cui est quasi connaturalis et suaviter affinis veritas revelata.

344. B) His dispositionibus instru(5lus, homo certior fit : a) de Dei existentid summdque veracitate ^ sive modo philosophico, sive discursu simpliciori et populari, sive au6loritate parentum vel sacerdotum; quibus veritatibus agnitis, jam promptum se habet ad assentiendum veritatibus revelatis, si quse fuerint manifestatae; b) de fa6lo revelationis^ sive scientifice sive modo populari perpendendo quaedam ex argumentis in Tr. de Verd Religione et de Ecclesid expositis, aut etiam simpliciter agnoscendo Ecclesiam maxima au6loritate pollere et esse solam verae religionis Magistram, cui se subjicere in rebus rehgiosis omnino rationabile sit ^; tunc judicium efformat de possibilitate et obligatione credendi quidquid Deus revelaverit et Ecclesia tanquam divinitus revelaturn proposuerit.

345. C) Judicio credentitatis succedit ipse a^us fidei^ quo intelle6lus, sub imperio liberae voluntatis, cum praeveniente et adjuvante gratia, assensum praebet primum modo generali omnibus veritatibus revelatis, et dein singulis veritatibus statim ac constat eas esse revelatas.

346. Notandum est non omnes credentes fidem concipere juxla schema modo descriptum. Etenim tum diversimode se habent indoles mentium humanarum, tum

^ In hoc stadio satis est de Deo inquirere tanquam iiaturcB audlore. h^fa^fum vero quod spedlat, saepe non solum pueri, sed etiam adulti increduli Deum investigant prout audtorem ordinis naturalis simul et siipeniaturalis, et aliquando ad AuOturem naturse ducuntur alicujus fadli supernaturalis consideratione.

2 Aliquando adlus fidei sub influxu gratiae elicitur absque prsevio et distindlo judicio credibilitatis, quatenus nempe aliquis simul divinum interventum agnoscit, et agnoscendo fidei ac5lum elicit. Cf. P. Rous- SELOT, Les yeux de la Foi, in periodico Reche7'ches de sc. religieuse, mai-Juin 1910, p. 253-258.

"multiforniis gratia Dei" est. Omnes tamen qui genuine credunt, adlum fidei eliciunt et rationabiliter, et propter audtoritatem Dei, et in ordine ad veritates a Deo revelatas.

Praeterea occasio qui coepit accessio ad fidem in infinitum variatur *; aliquando conversio fit post diuturnas moras, aliquando instantanea et miraculosa est, sicut contigit S. Paulo et Alphotiso Ratisborme,

347. Conclusio practica. Qui vult incredulos ad fidem trahere, non solum apoiogetae, sed etiam spiritualis direcfloris partes agere debet : a) prudenter et mansuete inquirat de eorum indole et dispositionibus, ut sciat quasnam veritates admittant et quas rejiciant; b) horum benevolentiam sibi conciliet, ostendendo tota agendi ratione se nil ambire nisi veritatem notam facere; c) motiva credibilitatis proponat eorum captui et ingenio accommodata, et, exemplo eorum qui pacem in veritate invenerunt, feHcitatem describat quam verae religionis praxis secum inducit; d) inculcetur frequens ad Patrem luminum recursus, cum argumenta ad conversio^ nem efticiendam, absque Dei gratii, non sufficiant.

2^ CONTROVERSlA DE ULTIMA FlDEI RESOLUTIONE.

348. Ad complendam explicationem a<5l{ls fidei, solvi debet qusestio de ultima ejus resolutione quae ita proponi solet. Quserenti cur credam Christum esse Deum, respondeo quidem : propter aufloritatem Dei qui hanc veritatem revelavit, Sed si iteriim qusesieris undenam noverim Deum esse fide dignum eumque revelasse divinitatem Christi, respondeo : id novi ex argumentis seu motivis credibiHtatis. Numquid igitur fides ultimo resolvitur in argumenta humana, sicut in fulcra intrinseca ipsi a6lui credendi? Si ita est, adlus fidei non videtur esse obje(5live supernaturalis, nec majorem prse se fert certitudinem quara humana argumenta credibilitatis,

Cui difficuitati responderi quidem potest motiva credibilitatis esse solum praeambula fidei et praeviam conditionem, non autem elementum fidei constitutivum. Sed remanet plenius explicandum quomodo fides, qu^ pendet a motivis credibilitatis ratione notis, possit esse superna-

' Cf. Baunard, La Foi et ses vi^toires; A. Crosnier, Les convertis d'hier, Paris, 1910; L>ewengard, La splendeur cathol/que, Parig, 1910 A. VON RuviLLE, Retour i U Ste Eglise, 19x1.

DE KIDfi. 156 iuralis ttfir?nior ipsis motivis. Diversimode respondent theolc gi : —

. 349. a) Suarez dicit fidelem, in ipso a^u fidei : i) non attendere ad credibilitatis argumenta praevie tamen perpendenda; 2) sed simul cum obje6lo materiali, apprehendere fide et au<floritatem Dei et faclum revelationis : Deus enim explicite revelando aliquod mysterium, implicite revelat se esse veracem et se revelare. 3) Secus, inquit, virtus fidei, non inniteretur motivo supernaturali, nec esset supernaturalis.

350. b) Lugo theoriam Suarezii rejicit utpote circulo vitioso laborantem, et ipsehanc viam proponit. In a(flu fidei cognoscimus tum audloritatem Dei, tum fa6lum revelationis neque per fidem neque per discursum, sed im^nediate et ex gratii : unde explicatur quomodo a6\us fidei sit simul supernaturalis et sine circulo vitioso. — Attamen Lugo vix salvat supernaturahtatem fidei, quae in ejus theorianon est <?^>^/7/(?supernaturah*s; et insuper gratuito ponit divinam veracitatem et fadlum revelationis immediate cognosci.

351« c) Secundum Thornistas, ultima resolutio formalis et intrinseca a6\us fidei fit in audoritatem Dei revelantis^ quatenus est id qtio creduntur ceterae veritates revelatae et id quod creditur, cum eodem instanti assentiamur au(floritati Dei revelantis et veritati particulari quam revelat. Et ita motivum fidei est omn:?to supernaturale. Attamen, ut fidei assensus prudenter detur, requiritur tanquam praeviaconditio judicium credibilitatis quo pronuntiamus hanc aut illam veritatem esse credibilem^ utpote revelatam. Et ita fides nostra rationabilis est.

d) Juxta Peschy Baifivel ^t Card. Billoty motivum uitimum a(ftus fidei estipsa au^oritas Dei revelantis, non autem ullo modo hujus autloritatis cognitio .'unde nihil refert modus quo Dei aucfloritas praevie innotuerit. Aucfloritas autem Dei reVelantis est quoad se medium cognoscendi nobis indebitum proindeque supernaturaley et firmtorem conferens certitudinem quam quodlibet ahud medium cognoscendi. Si ergo quaeris cur Trinitatem credam, respondeo : quia Deus, qui Trinitatem revelavit, dignus est fide super omnia. Responsio est adaequata. Nam si quaeris undenam noverim Deum revelasse Trinitatem et esse fide dignum, respondeo hic non ampHus agi de motivo fidei, sed tantum de motivis credibilitatis quae sunt praeambula ad fidem.

§ II. De proprietatibus actus fidei.

Ex dicftis de objedlo et produ6tione a*6lus fidei inferri possunt ejiis proprietates, nempe certitudo^ ohscuriias^ libertas et stipernaturalitas, Ciim de his ultimis jam satis di6tum fuerit, (nn. 333, 329), de duobus prioribus dicendum manet.

I. De certitudine fidei,

352. 1° Fides nostra ^^/ certa, seu excludit omne duhium de veritate ohjeHi crediti, Nititur enim ipsi Dei au6toritati ejusque testimonio.

353« 2° Quseritur num fides sit certior scientia naturali. Ad plenius respondendum, quatuor in certitudine sunt distinguenda : a) claritas seu splendor evidentise menti prbportionatse, b) exclusio duhii^ c) infallibilitas seu securitas connexionis cum veritate obje6liva, d) firmitas adhcesionis. Jamvero :

354. A) Sub respedlu claritatis et evidentiae fides est quoad nos inferior scientia, etsi res revelatae maxima quoad se fulgent intelligibilitate et veritate.

355. B) Sub respeclu induhitabilitatis^ fides cedit aliquando scientiae : sunt enim quaedam veritates naturales tam certae ut de his dubitare non possimus, v. g., bonum est amandum; dum veritates fidei, quamvis quoad se certissimae, possibilitatem dubii non excludunt, propter earum obscuritatem,

356. C) Sub respedlu infallibilitatis^ fides est certior omni naturali cognitione : cognitio enim naturalis errori obnoxia est, dum fidei a) nunquam subesse "^oit^ifalsum : i) quia fides est virtus intellectualis et exinde cum errore incompossibilis : omnis enim virtus ad bonum inclinat, sed bonum virtutis intelledluahs est verum, 2)quia fidei objedlum formale est veracitas divina quae nos movere non potest ad errorem amplecSlendum; b) nunquam subesse potest non revelatum^ licet ahas verum : i) quia fides non potest non referri ad suum obje6lum proprium, 2) quia revelatio divina est objedlum formale fidei partiale quod non potest movere nisi ad revelatuin accipiendum. Unde ille qui credit erroneum aut non revelatum, illud credit fide tantiim hwnand, non theologica ^

^ Attamen qui neg^t propositionem quam revelatam esse existimat, licet revelata non sit, est haereticus affeClivf., c(im renitatur audtoritati Dei, seu objecto formali fidei.

357. D) Ratione adhcesionis, fides est firmior et cerlior omni naturali cognitione. " Flenmn revelanti Deo intelledlus et voluntatis obsequium praestare tenemur ", juxta Vaticanu/n^ quod rationem subjungit : '^ firmissimo scilicet niti fundamento fidem quam profitentur (catholici^) ". Siquidem fides nostra Dei ipsius testimonio innititur; sed " si testimonium hominum accipimus, testimoniuni Dei viajus est^ '\ unde debemus credere ^* ex toto corde3 ". Ah*is verbis, fides debet esse assensus cestimative seu appreiiative summus, quatenus audloritatem Dei pluris facimus quam omne aUud motivum assenstls. NuUa ergo certitudo certitudini fidei vere adversari potest et confli6lus inter fidem et rationem non potest esse nisi inanis contradi^ionis species^ inde potissimum oriens ** quod vel fidei dogmata ad mentem Ecclesiae intelledla et exposita non fuerint, vel opinionum commenta pro rationis effatis habeantur^".

II, Be obscuritate fidei,

358. 1° Concordant theologi in asserendo : a) fidem esse obscuram ratione motivi : audloritas enim Dei revelantis non explicat intrinsecam rationem rei revelatae; b) fidem non posse cum visione beatifica existere : etenim beatus clarissime videt Deum et res divinas; c) obscuritatem fidei esse compossibilem cum perfe6la evidentia de fadlo revelationis, quahs fuit in Beatissima Virgine : hujusmodi enim evidentia non manifestat internam rei revelatae veritatem; d) ndem esse generatim obscuram ratione obje^i^ quia prcexipuce veritates revelatae sunt mysteria quse rationis captum omnino superant.

359« 2° Disputatur autem nwmfidei obje^um (materiale) sit necessario obscurum^ seu ahis verbis, num veritates naturah evidentia cognitae, ut Dei existentia, spirituahtas et immortahtas animae, possint esse simul fidei obje6lum. Duae sunt opiniones.

a) 5. Thomas^ ejusque discipuh, imo praecipui Scotistce, docent fidei a6lum dari non posse in eodem homine simul

' Sess. III, cap. 3, Denz.-Bann., 1789 (1638), 1794 (1642). = Ijoan., V, 9. — 3 ACt. , VIII, 37.

cum acTlu evidentis scientiae circa unumet idem objecflum sufe eodem respecflu. Et hoc quia : i) juxta S, Pauluni^ fides est " argumentum (seu cognitio certa) non appare/ttium^^^\ 2) quia a6lus fidei est liber (n, 333), sed veritati evidenti cogi-

360. Notafidum est tarnen : i) quod ab uno naturali evidentia scitur, posse ab altero minus edodlo credi, aut potuisse ab eodem adhuc rudi prius credi; 2) quod subobscure potius quam evidenter per scientiam cognoscitur, posse simul credi fide divina; 3) quod scitur cum praestringenti evidentia confirmari tamen au(5loritate divini, cui tamen mens in hoc casu non innititur per fidem proprie didlam.

361. b) Suarez autem, cum multis theologis, praesertim modernis, docet fidei acflum dari posse simul cum a«fl:u scientise circaidem objedlum. Nam : i) ex 5. Paulo, '' credere... oportet accedentem ad Deum, quia est, et inquirentibus se remunerator sit^ ", quae veritates sunt naturaliter evidentes;

2. in Symbolis et in Vattc, hujusmodi veritates credendae proponuntur eodem modo ac eae quae sunt supra rationem^;

3. nulla apparet repugnantia in eo quod homo veritati evidenti assentiat tum propter ejus intrinsecam evidentiam, tum propter au^loritatem Dei.

Reponunt Thoinistce : i) textus allatos principaliter referri ad Trinitatem personarum in Unitate essentiae, secundario autem ad Dei existentiam quse necessario praesupponitur scita aut credita per accidens^ ut ait S. Thomas ^\ 2) assensum ^cientificum et fidei assensum de eodem omnino objecto esse contradidlorie oppositos, ciim prior sit clarus, posierior vero necessario obsciirus^ et quidem quoad objeclum materiale seu dire6lum, juxta ^\ Pautum^\ 3) saltem, in casu evidentissimae scientiae, actum fidei videri supervacaneum et impossibile.

§ IIK De subjecto fidei-

Quaestio est in quibus sit fides, sive inter vivos^ sive inter defimnos.

362. I. De hominibus viatoribus. Nulli dubium est justis fidei habitum inesse, eosque a6tus fidei elicere posse, cum '^ sine fide impossibile sit placere Deo^"; pariter extra controversiam est infideles habitu fi dei carere, Quaestio igitur movetur o^^iodidi peccatores et hcereticos.

3 " Romana Ecclesia credit et confitetur unum esse Deum verum..." Vatic, sess. III, cap. i, Denz.-Bann., 1782 (1631).

363. I® Fidei habitus in peccatoribus remanere potest, seu, aliis verbis, fides non amittitur amissione caritatis et gratise sandlificantis. A) De fide est ex Tride?it.: " Si quis dixerit, amissa per peccatum gratia, simul et fidem semper amitti, aut fidem quas remanet, non esse veram fidem, licet non sit viva, A. S. ^ " Docet ergo Concilium cum statu peccati mortalis fidem esse compossibilem, et quidem fidem veram, theologicam, etsi caritate non informatam et vivificatam.

B) Quod clare supponunt 6. Paulus et S. Jacobus : "Si habuero omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habuero, nihil sum^-''; " Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat^? " Et sane caritas non est forma imrinseca fidei, sed tantum extrinseca, ita ut fides vere existere possit quin caritati uniatur et per caritatem operetur.

C) Ceterum habitus non destruuntur nisi per adtus contrarios, formale eorum objedluni toUentes. Sed peccatum (nisi sit peccatum hasreseos) ex se quidem contrarium est caritati sed non fidei, cum veracitatem Dei non impugnet.

364. 2° Fidei habitus destruitur peccato haereseos formali^ non autem materialt. i

A) Prima pars constat : a) Scriptura juxta quam Hymenaeus et Alexander, propter unius fidei articuli negationem, nempe resurredtionis carnis, *' circa fi dem naufragaverunt^ ", seu amlserunt fidem; b) ex Tridentino quod declarat per infidehtatem amitti fidem^; c) ratione : qui negat scienter unam veritatem revelatam, eo ipso respuit audloritatem Dei revelantis, et sic ex hac au6loritate nihil tenere potest.

365« B) Secunda pars constat : a) unanimi consensu theologorum, v. g., Suarezii^ qui nostram assertionem certam esse declarat et extra controversiam; b) ratio7te

I Sess. VI, can. 28; Drnz.-Bann., 838 (720^ ^ / Cor., XIII, 2. — ^J.icob., II, 14. * / Tim., I, 19; cf. // Tim., II, 17; IV, 14.

^ Sess. VI, cap. 15, Denz -Rann., 808 (691). — Nomine infidelitatis tunc designabatur omne*peccatuin contra fidem. ^ l^e Gratid, I. XI, c. 7, n. 3-4.

theoL: etenim non decet fidem destrui nisi per deliberatam et pertinacem culpam ipsi motivo fidei oppositam; sed hseresis materialis non est peccatum mortale ctim incurratur inscienter et indeliberate, nec uUo modo neget auctoritatem Dei revelantis.

366. 3° CoroUaria : a) Sola omissio^ etiam culpabilis, adlus fidei, fidem non tolUt, cum non opponatur diredle objedlo formali seu motivo fidei; b) nullus a vera fide jam suscepta et Ecclesii secedere ^oitsi sine aliqudculpdy saltem imprudentice^\ sed hasc culpa non est semper mortafis et contra fidem, ideoque non necessario habitum fidei expelHt. Revera declaravit Vatic^ illos " qui fidem sub Ecclesiae magisterio susceperunt, nullam unquam habere (posse) justam causam mutandi, aut in dubium fidem eamdem revocandi. " Sed ex declaratione aucflorum schematis Patribus conciHi propositi constat non fuisse damnatam hanc opinionem aliquorum veterum theologorum qui dixerunt ** posse per accide?is, et in certis quibusdam adjundlis, conscientiam rudis cujusdam hominis cathoUci ita induci in errorem invincibilem, ut sedlam ahquam heterodoxam amplecflatur sine peccato formah contra fidem, qui in hypothesi fidem non amitteret 3 ".

367. II. De iis qui sunt in termino. I'' Angeli et Beati non elicimit ahu7n fidei proprie di^u?n, saltem circa ea quae in Verbo clare vident. Certum est : a) textu S, Pauli^ ex quo satis evincitur fidem, ut quid imperfectum, per visionem beatificam evacuandam esse : '* Ex parte cognoscimus et ex parte prophetamus; cum autem venerit quod perfe6lum est, evacuabitur quod ex parte est... videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem ". b) Ratione theol, : Angeli et Beati in C3elo non ampiius indigent credere propter au6loritatem Dei qu9e chirissime vident in essentia divina.

368. 2° Animce in Purgatorio detentcB habitum fidei retinent, et fidei aflus^ licet non meritorios^ exercere pos-

I Sic imprudentiae reus est : a) qui, in religione parum instrudlus, acatholicos frequentare eosque audire non dubitat, b) qui ephemerides «t hbros legit fidem impugnantes, nec ad dodtum sacerdotem recurrit quando occurrunt dubia contra fidem.

3 Cf. Vacant, Etudes ihiol. sur les Consiit. dv. C. du Vaiican, t. 11,

sunt : non enim adhuc fruuntur visione beatifica et proinde retinent habitum fidei; adlus vero fidei quos eliciunt non sunt meritorii, quia tempus merendi intra limites vitae terrestris coarctatur.

369. 30 DcBmones et damnaii a^um fidei proprie di6lum seu supernaturalem elicere non possunt^ quia sunt incapaces tum gratiae adlualis, ttim piae voluntatis; credunt tamen et contremiscunt, ut ait S, Jacobus^y coadli scilicet evidentia credibilitatis mysteriorum Dei.

Art. III. DE FORMULIS FIDEI SEU DOGMATIBUS.

370. Hic per dogmata intelligimus veritates tiim fidei simpliciter, tum fidei catholicae, non tantum in se consideratas, sed etiam mformulis quibus exprimuntur. Hujusmodi dogmatum tum naturam tum profeHum perverse expUcarunt Modernistce : unde maximi refert contra illos paulo fusius exponere in quo consistant dogmata et quomodo crescani,

§ I. De natura dogmatum.

I. Systema Modernistarum. In eo concordant Modernistae quod, agnosticismi labe infedli, valorem intel- Ie6tualem dogmatum negant; in eo differunt quod alii symbolismum, aUi pragmatismum adhibent in efformanda notione dogmatum.

371. 1° Juxta Symbolistas {A. Loisy^ G, Tyrrell), fides : a) est principaliter sensus quidam religiosus in subconscientia ex indigentia divini oriens : quod est elementum absolutum et immutabile dogmatis; h) secundario consistit m formulis dogmaticis sensum religiosum exprimentibus et foventibus, prius modo simplici ac vulgari, posterius modo reflexo et distindliori : quae formulee, etiam cogitatione et scientia elaboratae, imo et ab Ecclesia definitae et sancitae, non sunt nisi symbola apta ad communem conscientiam divini exprimendam et ad sensum religiosum fovendum, et exinde veritatem absolute non exprimunt.

372. 2° Juxta Pragmatistas (£". Le Roy), sub formulis dogmaticis latent obje6\ivae realitates, quae non debent definiri, ne anthropomorphismus incurratur, sed potius intelligi

^jacob., II, 19. N° 672. — 6 in ordine ad aftionem, Unde in quolibet dogmate duplex sensus distingui debet : prior ne^ativiis^ quo damnantur errores ideoque praecluduntur falsas vise do6lrinam catholicam exponendi; posterior positivus^ qui tamen non in ordine cognitionis esfintelligendus, sed in ordine ad adlionem, quatenus nobis imponit inodmn sentiendi^ cogitandi ei agendi, Ita dogma praesentia^ realis Christi in "Eucharistia /^^^a/ hanc praesentiam esse mere symbohcam aut figurativam, et insuper affirinat fidelem reiate ad hostiam consecratam se habere debere sicut ad Christum ipsum visibilem fadlum.

373. 11. Thesis catholica. Bogmata catholica siint veritates objectivcB credendce^ i. e. veritates exprimentes res divinas^ -prout in se sunt saltem analogice. Certum est.

A) Scriptura quae nos docet : a) Filiuin Dei nobis revelasse veritates priiis in Deo absconditas : " Deum nemo vidit unquam : Unigenitus Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit ^ "; dantur itaque veritates e caelo delapsae quas auditu discere valemus; b) his veritatibus assentiendum esse intelle6lualiter : *^ Euntes in mundum universum, ait Christus ad Apostolos, praedicate Evangelium omni creaturce. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur ^ ". Evangelium autem, quale traditur ab Apostolis, imprimis a S. Paulo, non continet tantum veritates pra6licas, sed etiam speculativas, ut dodlrinam de necessitate fidei et caritatis, de gratia Dei per Christum concessa, de divinitate Christi ejusque sacerdotio et opere satisfadlorio. Quare fidem exhibet ut obsequium intelledtds, cognitionem imperfe6lam, per speculum et in senigmate, sed quse augeri potest et compleri per illuminationes donorum Spiritiis sanctis.

374. B) Traditione^ imprimis : a) ex damnatione haereticorum qui ab Ecciesia ejecti sunt, plerumque saltem, non propter eorum agendi rationem, sed quia sensum traditionaleni adulterabant, v. g., negando veram et integram humanitatem Christi, divinitatem Verbi, divinam

3 Rom., VI, 17; / Cor., II, 6; Tll, 2; XIII, 12; // Cor., X, 5; Ephes., II, 2; V, 6; Coloss., I, 10; II. 4; III, 16, etc.

maternitatem Mariae, etc; b) ex modo quo praeparanlur et enuntiantur f6rmulae dogmaticae : ita, ad perfe6iam sequalitatem Filii et Patris exprimendam, vocabulum quaerit Ecclesia et tandem eligit, nempe ojjlooogioi;, cui sensus maxime positivus attribuitur ut sit deinceps norma non solum agendi, sed, et primario, cogitandi et credendi; c) ex recentioribus S, Sedis declarationibus : symbolicam enim theoriam damnavit S. Officium.^ decreto Lamentabili : " Dogmata quae Ecclesia perhibet tanquam revelata, non sunt veritates e caelo delapsae, sed sunt interpretatio quaedam fadlorum reUgiosorum, quam humana mens laborioso conatu sibi comparavit ^ "; pragmatica vero dogmatum interpretatio ita reprobatur : ** Dogmata fidei retinenda sunt tantummodo juxta sensum pra6ticum, id est, tanquam norma praeceptiva agendi, non vero tanquam norma credendi - ". Insuper, in professione fidei jussu Fii X emittenda, profiteri debemus ut ab Ecclesia definitum fidem esse " verum assensum intelle^us veritati extrinsecus acceptce ex auditu, quo nempe, quae a Deo personah, Creatore ac Domino nostro di6la, testata et revelata sunt, vera esse crediinus, propter Dei au6loritatem summe veracis 3 ".