Nn. 1264–1320

1264. c) Tandem res extra omne dubium posita est ex disertis declarationibus Pii IX et Leonis XIII, Prior, in Allocutione ad Cardinales habita (27 sept. 1852)5, declaravit ** matrimonium inter fideles dari non posse^ quin uno eodemque tempore sit sacramentum; ...ac proinde a conjugali fmdere sacramentum separari nunquam posse ". Posterior autem in Encycl. Arcanum (10 Febr. 1880)^, asserit " in matrimonio christiano contrafium a sacramento non esse dissociabilem; atque ideo non posse contraHum verum et legitimum consistere, quin sit eo ipso sacranientu?n.., omne inter Christianos justum conjugium in se ti per se esse sacramentum : nihilque magis abhorrere a veritate^ quam esse sacramentum decus quoddam adjunHum^ aut proprietatem allapsam extrinsecus, quae a contraHu disjungi ac disparari hominum arbitratu queat ".

Hinc, etiamsi baptizati contrahentes omninonescirent contradlum matrimonialem esse sacramentum, conficiunt tamen sacramentum eo ipso quod intendunt matrimonium contrahere.

» Suppl, q. 42, a. I, ad I. — * In IV Setii., dist. 28, a. i, q. 5. 3 Denz.-Bann., 702 (597). — * Sess. IV, de Reformat., c. i.

II. De ministro Matrimonii.

1265- Thesis \ Mifiistri sacramenti Matrimonii snnt ipsi contrahe?ites, non autem Sacerdos nuptiis benedicens. Certum est contra Canum^^ Drouin, Tournely,

A) Ex antiquis ritualibus, Ut redle animadvertit Martene^^ ita matrimonium olim celebrabatur : sponsi sistebantur sacerdoti ad portas ecclesise; deinde, datis sibi mutuo dextris, praestabant consenstim, ** in quo totam sacramenti matrimonii essentiam reponebant antiqui ". Jamvero si essentia sacramenti matrimonii in solo consensu conjugum consistit, ipsi contrahentes sibi administrant sacramentum.

B) Au^oritate theolo^orum Veteres Scholastici id aperte declararunt; ita S. TAo mas scribit^ : ** Consensus expressus per verba de prsesenti, inter personas legitimas ad contrahendum, matrimonium facit...; aha autem omnia sunt de solemnitate sacramenti... Et ideo sacerdotis benedidlio non requiritur in matrimonio, quasi de essentia sacramenti '\ Idem docuerunt S. Bonaventura'^^ aUique theologi usque ad ssec. XVI.

C) EcclesicB praxi et declarationibus . a) Tridentinum declaravit rata et vera fuisse matrimonia clandestina, i. e., absque praesentia sacerdotis contracfla, quamdiu Ecclesia ea irrita non fecit^. Atqui ex usu loquendi ecclesiastico matrimonium 7atum idem est ac sacramentum matrimonii^ b) Aliunde, proposito dubio utrum matrimonia tempore gal- Hcae perturbationis peradla, absque sacerdotis praesentii, revaHdanda essent, Congregatio pro negotiis Ecclesiae galUcanae deputata, respondit (22 Apr. 1792) ^' hujusmodi benedidionem ad validitatem rnifiitne pertinere ^\

D) Rat. theol. Ex didlis in praecedente thesi, contra6lus matrimoniaUs inseparabiUs est, imo non reaUter distinguitur ab ipso sacramento, proindeque iUi vere conficiunt sacramentum qui contra6lum perficiunt.

= De Antiquis Eccl. Rit., p. II, c. 9, a. i. — "^ Snppl., q. 45, a. 5. ^ /n IV Sent., dist. 28, q. 5. — 5 Sess. XXIV, de Rcf. Matrim., c. i. 6 Ita declaravit Innocentius, Decretal., 1. IV, tit. 19, c. 7, Denz.- Bann., 406 (351).

620 GAPUT YIII.

III. De materid et forina.

1266. Materiam sacramenti Matrimonii sitam esse in ipso contradu omnes theologi tenent.

Nonnulli autem, cum Melchiore Cano^ putarunt formam in benedidlione sacerdotis reponendam esse ; qu^e quidem opinio ex jam di6lis confutata manet. Est igitur communis et certa do6lrina et materiam et formam in ipso matrimoniali contradlu repositam esse. Hoc autem diverso modo explicatur.

A) Quidam, cum Navarro^ dixerunt consensum internum esse materiam, formam autem consistere in signis externis qu?e consensum exprimunt; quod admitti nequit, nam materia debet esse aliquo modo sensibilis, independenter a forma.

B) Alii tenuerunt, cum Vasquez^ corpora contrahentium seu dominium in ea esse materiam, formam autem verbis consensum significantibus constitui. Admittimus quidem dominium in corpora esse materiam circa quam versatur sacramentum, sed negamus illud essemateriam ex qud constat sacramentum; nam tale dominium nullo modo gratiam significat, nec constituit ipsum matrimonialem contra6lum, in quo tamen consistit sacramentum.

1267. C) Comniunis igitur sententia et tenenda est materiam proprie di6lam et vere sacramentalem esse consensum, quatenus reciprocam corporum traditionem exprimit, formam autem esse eumdem consensum, quatenus mutuam eorum acceptationem significat. a) Quod imprimis declaravit BenediHus XIV^ : '' Legitimus contra6tus materia insimul ac forma est sacramenti Matrimonii; mutua nempe ac legitima corporum traditio verbis ac nutibus interiorem assensum exprimentibus, materia, et mutua pariter ac legitima corporum acceptatio forma". b) Ratione confirmatur : mutua enim traditio est quid determinabile tantum, crim sit solum inchoatio contra6ltis; corporum autem acceptatio est quid determinans^ ctim contra6tum compleat eumque efficacem reddat.

1268. Corollaria. A) Matrimonium est contra6lus sui generis, speciales chara6leres prae se ferens; siquidem est : a) naturalis^ quatenus naturaH hominum incHnatione fundatur, et ad bonum naturae ordinatur, scilicet

humani generis propagationem et educationem; b) sacer, cum a Deo fuerit institutus et significet unionem Christi cum Ecclesia; c) sacramenfalis, c(im ad dignitatem sacramenti eve6lus fuerit; d) ecclesiasticus^ quatenus ad bonum Ecclesiae ordinatur, et muhis legibus Ecclesiae regitur; e) civilis^ utpote tendens ad bonum reipubUcae, et in quibusdam accessoriis potestati civih obnoxius.

1269. B) Matrimonium inter hifideles non est sacramentum, cum Baptismus sit janua omnium sacramentorum, ita ut nuhum a non baptizatis vahde recipi valeat. Attamen eorum connubia vahda sunt ut contra6lus naturahs. Hceretici autem, qui vahde baptizati sunt, et legitime contrahunt, sacramentum Matrimonii vahde accipiunt, etiamsi ignorent vel negent hujus sacramenti existentiam.

1270. Hic quseritur : a) num matrimonium a non baptizatis contracfluRi fiat sacranientum, si uterque conjux postea baptizatus fuerit. Quidam negant^ inter quos Vasqicez^ Sal- 77ianticenses^ Carriere^y etc, quia res semel donata non potest de novo valide donari, cum non sit amphus sub potestate donatoris. Ahi autem communius et probabilius affirmant cum Sanchez^ Bellarmino^ Per^one alusque^; vel quia renovatur consensus, saUem implicite, in ordine ad firmiorem indissolubilitatem; vel potius quia sola ratio cur contraclus non fuerit simul sacramentum, est quia contrahentibus christianus charadler deerat; statim igitur ac Baptismi charadlerem recipiunt, obex removetur, ac contra6lus fit sacramentum, quin renovetur uho modo consensus.

b) Num matrimonium ya\dumfidelis cum infideti s\t sacramentum. MuUi negant, ut Sanchez^ Biltuart^ Theotogi VVirceburg.^y quia sicut ad contra(flum requiruntur essentialiter duo habiles ad contrahendum, ita ad sacramentum quod cum contracftu identificatur, requiruntur duo habiles ad consensum sacramentalem praestandum. Alii autem, et quidem probabihter, affirmant matrimonium hujusmodi esse sacramentum in parte fideli; ita SaljnanticenseSy Tournelyj Perrofie'^ etc. Etenim, quamvis res a Dei voluntate pen-

2 Sancpikz, 1. II, disp. IX, n. 5; Wirckburgenses, n. 285; Bene- DICTUS XIV, de Synododiceces., 1. VIII, c. 13, n. 8; de Augustinis, a. 5.

deat, ex se tamen nil prohibet quin unum idemque sacramentum sit validum in uno qui nullo impedimento laborat, invalidum autem in altero qui sacramenti est incapax. Cum enim matrimonium ut sacramentum possit esse fru^uosum pro uno tantum conjugum re6le disposito, iia potest esse validum pro uno tantum capaci; eo magis quod fuisset durissimum christianis mulieribus quas prioribus sa^cuHs ethnicos in matrimonium ducere debebant, privari gratia sacramentali ipsis tam necessaria.

IV. De effe6libus sacramenti.

1271. Cum Matrimonium sit unum ex sacramentis N. Legis, gratiam habitualem producit ex opere operato^ ut definitum est a Trident^ : " Si quis dixerit matrimonium noivesse vere et proprie unum ex septem legis evangelicae sacramentis, a Christo Domino institutum... neque gratiam conferre^ A. S. ''

Gratia autem, quam confert, non est prima, sed secunda^ cum, teste Tridentino^^ institutum fuerit non ad peccata remittenda, sed ad san6tificandos conjuges. Fraeterea gratia huic sacramento propria consistit in jure ad accipiendas, tempore opportuno, gratias adluales christianis conjugibus ad sua officia rite adimplenda necessarias, scihcet i" ad christianam prolis procreationem et educationem; 2^ ad mutuum amorem et vitae consortium; 3° ad concupiscentiam coercendam.

1° Ad christianam prolis procreationem et educationem. ConfeVtur siquidem gratia : a) ad quserendum in matrimonio prolis bonum potius quam vokiptatem, juxta exemplum pii Tobiae qui dicebat : '* Et nunc, Domine, tu scis quia non luxuri^ causa accipio sororem meam conjugem, sed sola posteritatis dile6tione, in qua benedicatur nomen tuum in saecula saeculonim 3 "; b) ad fihos san6le educandos; nam, ut ait Leo XIII {Encycl. Arcanum) : ** In Hberis tuendis atque ad virtutem potissimum informandis omnes parentum curas cogitationesque evigilare necesse est : Pattes^ educate illos in disciplina et correptione Domini^ ".

^iSess. XXIV, c. I, DiiNZ.-BANN., 971 (847). * Ibid., Denz.-Bann., 969 (846). 3 Tob., VIII, 9. — 4 Eihes., VI, 4.

2° Ad castiim amoron fovendum; siquidem sacramentalis gratia potenter efficit ut vir uxorem suam diligat sicut Christus Ecclesiam, et uxor viro subdita sit sicut Ecclesia ChristOj amboque alacrius mutuas infirmitates perferant et sibi mutuo condonent.

3° Ad concupiscenita?n moderandam; gratia enim sacramenti adjuti, christiani conjuges Ubidinis impetus cohibere valent, et caste juribus suis utuntur : sicut enim *' Christus dilexit Ecclesiam et seipsum tradidit pro ei ut illam san6lificaret' ", ita vir christianus casto amore uxorem prosequitur, et uxor virum. ita ut ex illa mutua diledlione sandtiores evadant.

Attamen ut Matrimonii sacramentum praefatos operetui: effecftus, recipi debet cum refla intentione et statu gratiae. Pastores igitur tum privatim tum publice adolescentes hortentur ut non sine suiftcientibus dispositionibus accedant ad sacramentum.

V. De potesiate leges ferendi circa niatrimoniuni,

1272. Errores. Post Novatores^ M, A, de Dominis, Launoy^ RegalistcE non pauci, Synodus Pistoriensis (1786) contenderunt potestatem leges ferendi circa christianum matrimonium, praesertim dirimentia impedimenta statuendi, pertinere ad solos principes saeculares, non vero ad Ecclesiam, nisi forte ex principum indulgentia. Praeterea cathoHci aucSlores non pauci, praesertim in Gallia, putarunt potestatem impedimenta dirimentia statuendi non soH Ecclesiae, sed etiam principibus competere, quia matrimonium est contra6lus tum civilis tum ecclesiasticus. Contra quos statuuntur duae theses sequentes :

1273. Thesis I^ : Ecclesia potestatem habet statuendi jure proprio impLdimefiia mcitrimonium fidelium diritnentia^ ei judicayuii causas ?natrimoniates quce matri?ftonii vinculuni respiciunt.

De fide est ex TridentJ^ ; " Si quis dixerit Ecclesiam non potuisse constituere impedimenta mairimonium dirimentia, vel in iis constituendis errasse, A. S. Si quis dixerit causas matrimoniales non speftare ad judices ecclesiasticos, A. S. "

Jamvero hujusmodi canones dogmatici sunt, quidquid in contrarium pauci dixerunt; hic enim agitur de re non disciphnari, sed ad fidem specflante, scihcet de ipsi potestate Ecclesias et de ejus infaUibihtate in exercitio hujus juris. Praeterea hanc potestatem Ecclesise me^sso^jure propriOy non autem ex concessione Principum, cohigitur ex damnatione propositionis Synodi Pistoriensisy in qua oppositus error propugnabatur : tahs enim propositio ut Tridentino contraria et ex hcereticali prificipio profe6la, reprobata fuit\

Prob. A) Praxi EcclesicB. Jam a sasc. IV, Ecclesia jure suo statuit impedimenta dirimentia, et, data occasione, de causis matrimoniahbus quoad ipsum vinculum judicavit :

a) antiquissima est et propria Ecclesise lex, vi cujus matrimonia virginum quae solemniter suam virginitatem Deo voverant, non solum uhcita sed etiam invahda habita sunt ^*;

b) item Concil. Neoc(^sariense'^ {j^\) statuit, quin hanc dispositionem a lege civih mutuaretur : '* Femina, si duobus fratribus nupserit, extrudatur usque ad mortem. Sed in morte, propter humanitatem, si dixerit quod, ubi convaluerit, solvet 7nairimoniu7n^ habebit psenitentiam ''; quibus verbis supponitur matrimonium de quo agitur tanquam nuhum habitum fuisse; c) Synodus Matisconensis (585) declaravit irrita esse matrimonia a viduis clericorum contradla : quod in nuha lege civih reperitur; d) tandem ** nemo ignorat quam multa de impedimentis hgaminis, voti, disparitatis cultus, consanguinitatis, criminis, pubhccC honestatis in concihis lihberitano, Arelatensi, Chalcedonensi, Milevitano II aliisque, fuerint ab Ecclesise praesulibus constituta, quae a decretis jure imperatorio sancitis longe Scepe distarent. Quin tantum abfuit, ut viri principes'sibi adsciscerent in matrimonia christiana potestatem, ut potius eam, quanta est, penes Ecclesiam esse agnoscerent et declararent ^ ''.

B) Rat, TheoL Matrimonium inter Christianos celebratum est sacramentum; atqui sacramentum est quid omnino sacrum, quod civilis au6loritatis potestatem transcendit, solique Ecclesiae potestati subjacet : " Igitur ctim matrimonium sit sua vi, sua natura, sua sponte sacnim, consentaneum est, ut regatur ac temperetur non principum

• S. Gelasius Papa, Ep. ad Episcop. LucanicB, c. 20.

4 Leo XIII, Encycl. Arcanuin. — Si vero agitur de matrimoniis infi» delium communiter traditur principes saeculares potestatem reiinere statuendi impedimenta quae juri naturali ac divino adversa non sint, ut COnstat e pluribus S. Officii et Cong. de Prop. Fide decisionibus,

DE MATRIMONIO. 62S impeno, sed divina au6toritate Ecclesi?e, qusererum sacrarum sola habet magisterium \ "

Notandum. Christus, matrimonialem contradlum ad dignitatem sacramenti evehendo, non ita determinavit conditiones ad ejus validitatem necessarias,ut nullus maneat locus amphori determinatioiii per leges ecclesiasticas. Ecclesia igitur has conditiones determinare potest, ad promovendum christianae reipublicae bonum, neque in hoc substantiam sacramenti mutat, sed id solum facit ut contradtus rehgiosus, qui aHas fuisset legitimus, non sit amphus vahdus, nec proinde materia sufficiens sacramenti Matrimonii,

1274. Thesis II^ : Fofestas civilis non potest leges statuere inatrifuonii fidelium vinculum respicie^ites^ — sed tantum circa effeHus temporales et separabiles contra^us, Certum est.

Ad quod inteUigendum, notare juvat effedlus matrimonii temporales duphcis esse generis, ahos ab ipso contra6lu inseparabiles, v. g., mutua jura et officia conjugum quoad torum et habitationem, prohs legitimitateni; ahos autem ab ipsa substantia contra6lus separabiles, v. g., dotem, donationes propter nuptias, hsereditariam successionem, etc.

A) Prius probatur : a) EcclesicB praxi : Ecclesia enim nunquam hanc potestatem in principibus agnovit, sed nuham vim habere censuit leges civiles circa fidelium matrimonii fidehum vinculum.

Ita Gregorius M. conjugia consobrinorum a principibus permissa feprobavit; BenediStus XIV^ loquendo de lege, qua Theodosius prohibuerat matrimonia Judaeorum cum Christianis, ait : " Haec lex, utpote a laico principe condita, nuham habere vim in matrimoniis debet " ; item Urbanus VIII 2lZ Pius F//3 declararunt legem civilem, irritantem matrimonia sine consensu parentum inita, in foro conscientiae vim non habere.

b) Audoritate RR, Pontifictim, imprimis Pii VI ^ declarantis ad solam Ecciesiam, cui tota de sacramentis est cura concredita, jus omne ac potestatem pertineresuam adsignandi formam huic contradlui ad subhmiorem sacramenti dignita-

1 Leo XIII, Encycl. Arcanum.

626 GAPUT VIII. — DE MATRIMONIO.

tem eve6lo, ac proinde de matriinonioruai validitate aut invaliditate sententiam ferendi.

c) Rat, theoL Matrimonium enim fidelium non est contracSlus mere civilis aut naturalis, sed unum ex septem sacramentis; atqui sola Ecclesia, vi potestatis ipsi divinitus concreditae, de sacmmentis leges ferre valet.

Ad uniformitatem servandam, imo et ad libertatem conscientiae salvandam, sufficit ut Status cojiiiiiojies et effe^us civiles, ex contradlu matrimoniali orientes, determinet, nec requiritur ut ipsum matrimoniale vinculum attingat.

1275. B) Posterius declaratur et probatur, videlicet potestas civilis potest leges statuere circa effe^us tejnporales ac separabiles jjiatriinonii^ v. g., dotes, hereditates ac generatim possessiones bonorum temporalium quae e maritali contraftu sequuntur.

Ratio est quia ex una parte haec non afficiunt substantiam contradlus, sed sunt ipsi accessoria, et ex altera ea omnia quoe enumeravimus ad bonum societatis possunt conferre.

1276. Disputatur inter theologos num Status denegare possit filiis genitis ex matrimoniis in se validis, sed a lege civih non agnitis, civilem legitimitatem et jus successionis in paternam hereditatem intestatam. Ratio dubitandi est quia, juxta quosdam, hijec duo jura sunt partim a naturi, partim a jure civih. Communius asseritur Statum id valere non posse, praesertim quoad legitimitatem quae ex ipsa vahditate matrimonii defluit. Omnes ahun le agnoscunt denegationem horum jurium insipientem et crudelem esse, cum sint aha media magis efficacia ad ea conjugia impedienda, nec expediat punire in fiiiis deli(Sla parenium'.

TRACTATUS XI. DE DEO REMUNERATORE.

** Credo... carnis resurrenio7iem^ vitam ceiernam ".

Vita grati^, quam Deus per sacramenta in animas nostras diffundit, suam consummationem invenit \ngioria seu vita seterna quam Deus, justus remunerator, justis largitur secundum ipsorum opera : igitur tradlatum de Sacramentis logico ordine sequitur Trafiatus de Deo Remuneratore ^

1277« Divisio, Vosi proiegomena ilQ morte t, Judicio particulari^ dicemus de cujusque individui sorte, nempe : 1° de ccelo seu AQpinis ultimi adeptione; 2° de inferno seu definis ultimi amissione; 3° de purgatorio seu de dilatione ultimi finis, Deinde per modum coronidis^ agemus de consufnmatione unii^ersaii^ nempe de resurreflione corporum et ditjudtcio universcdi.

Prolegomena.

Vitae aeternae janua est mors quam sequitur judiciwn particuiare.

1278. A) Mortis notio. Mors corporalis consistit in separatione animae a corpore ^. Jn praesenti statu mors est poena peccati (n. 667) : homo enim inexterminabilis creatus fuerat^, sed ** per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, Qi per peccatum mors^^\

' Hic tra(51atus vocatur etiam Tr. de Novissimis , vel Eschatologia (eaX'^'^^» novissima); novissima enim hominis dicuntur ea quae, secundum ceconomiam divinae providentiae, ex hac vita migrantibus obtingunt, scilicet mors, judicium, ceslum vel itjfernus,

2 Aliquando alia mors in Scriptur^ commemoratur, nempe mors ani- 7ncs, quae in privatione gratioe sandlificantis sita est, et mors secnnda vocatur, si quis in hoc statu e vita exeat {Apoc, XX, 6, 14); tunc enim vita gratioK in perpetuum amissa fuit.

1279. B) Mortis universalitas. Mortem esse omnibus homi^tibus com??iunem tum Scriptura tum experientia testantur : ''Statutum est hominibus semel mori..." *'Sicut in Adam omnes moriunturj ita et in Christoomnes vivificabuntur ^ ".

Christus ipse, licet a peccato immunis, Hbere mori voluit, ut pro peccatis nostris satisfaceret, et corporaliter moriendo simihtudini peccati, daret nobis exemplum moriendi spirituaHter peccato, tandem ut a mortuis resurgendo nobis spem resurgendi daret ^.

1280. Dubitatur : a) num Henoch et Elias sint moritufi; Patres et Theologi, innixi obscuro textu Apocalypsis ^, satis communiter tradunt eos in fine mundi esse occidendos; b) num si?it morituri qui te^npore secundi adventus Domini invenientur viventes ^ \ res incerta manet, imo aliqui putant longe probabihus esse hos homines non esse morituros % quamvis contrarium Scholastici communius docuerint.

1281. C) Tempus mortis omnino ince^^ticm est, '* ut, dum illam praevidere non possumus, ait iS*. Gregorius^^ ad illam sine intermissione praeparemur " ; sic homines a peccandi hbidine et impoenitentia refraeaantur : ^' Vigilate, quia nescitis diem, neque horam 7.'\

2° De judicio particulari.

1282. A) Existentia : A^iima statim post mortem a Deo judicatur^ et ejus sors cetei^na immutabiliter deterininatur, a) Certum est, quatenus logice infertur ex definitionibus Benedini XII tt Florentini in quibus exphcite dcciaratur animas plene a peccatis suis purgatas mox (id est, statim, vel sine mora) cselum ingredi et visione intuitiva gaudere, eas vero qu3e in statu peccati mortahs decedunt, moxin infernum descendere pcenis infernalibus cruciandas^; quod sane fieri nequit sine praevio judicio.

' Hebr., IX, 27; / Cor., XV, 22. ^ S. Th., 3 p., q. 50. a. I. — 3 Afoc, XI. 37. * Quaestio ponitur occasione texttis S. Pauli, / Tkessal., IV, 16. ^ Cfr. CORNELY, Coni7nent. i?i I Cor., p. 1509; Prat, La Thdol. de Sf Paul, t. I, p. 109-112.

b) Ex Scriptiira idem deducitur : i) ex parabola divitis epulonis, ubi asseritur Lazarum statim post mortem in sinum Abrahae portari ut consoletur, divitem vero in infernum sepeliri flammis cruciandum, et inter utrumque esse chaos magnum quod neuter pertransire potest * : quod quidem supponit ahquod fuisse judicium post mortem, et quidem irreformabile; 2) ex do6lrina .S*. Pauli dicentis nos peregrinari a Domino quamdiu sumus in corpore, sed corpore exutos posse cum Domino esse, et se mortem optare ut sit cum Domino et coronam justitiae accipiat^ : ex quo pariter infertur post mortem esse judicium retributioni prsevium : " Statutum est hominibus semel mori; post hoc autem judicium 3 ".

1283. c) In Traditione duo stadia distinguuntur : i) tribus prioribus ssecuhs, hcec do6lrina i?nplicite traditur asserendo justos, praesertim martyres, vitam beatam statim ingredi, malos autem cruciari, et ita jam discrimen inter utrosque fadlum esse : quod docuerunt etiam ii qui putabant visionem beatificam post resurredlionem dilatam fore^; 2) a quarto saeculo, expUcite declaratur judicium aliquod mortem cujusque sequi, in quo profertur sententia quas postea omnibus manifestabitur : '*' Quod enim in die judicii futurum est omnibus, hoc in singulis die mortis impletur", ait S. Hieronyinus^\ ita etiam SS. Joannes Chrysost, ^, AugustinusT^ Gregorius M.^ — Addunt etiam Patres cum morte et judicio incipere ^ternam retributionem beatitudinis vel poen^e : ita, inter ahos, S. Hilarius ^.

d) Ratione suadetur. Decet hominem non soUim judicari judicio universali quatenus est pars totius generis humani, sed etiam judicio particulari quatenus est singularis quaedam persona^°.

3 Hebr.^ IX, 27. Aliqui tamen commentatores ex versu sequenti inferunt hic potius agi de judicio universali.

^ /;/ ep. 1 ad Corifith., XLIl, 3, P. G., LXl. 348; JoUKNiiL, 1200, 7 De a7iimd et ejus origine, P. Z., XLIV, 498. ^ Moralia, l. IV, c. 36, n. 70, JoukNEL, 2308. 9 Tra£t. super Psnlitios, II, 49, Jouknel, 886-887. ^" .S. Thomas, Suppl., q. 88, a. i, ad i.

1284. B) Natura hujus judicii. In omni judicio tria distinguere licet : causae discussionem^ sententiae /r^/<2tion€?n^ ejusdem executionem, Jamvero in judicio particulari loco discussionis proprie difiae erit interna illuminatio, qua anima clare percipiet sibi retribui secundum sua merita et demerita^ Sententia autem ipso mortis instanti profertur a Deo, juxta communem sententiam, non autem a Christo homine, licet qui judicatur verisimiUter intelligat se hujus au(5loritate judicari. Latasententia mox exsecutioni mandatur, et anima caelum, infernum vel purgatorium ingreditur.

1285. C) Corollarium. Rejiciendus est error quorumdam Protestantiii7n liberalium qui contendunt infidelibus et peccatoribus in alte?'d vitd dari opportunitatem sese ad Deum convertendi'', Id enim adversatur Scripturae et Traditioni docentibus eosqui decedunt inpeccato mortali descendere in

^ infernum et justos in caelum ascendere, et poenas reproborum non minus esse seternas quam praemia justorum, ut constat ex testimoniis allatis, et fusius probabitur ubi de cseio et inferno.

Caelum est status et iocus supremae beatitudinis, in quo Angeli et homines Dei supernaturali possessione fruuntur. Dicitur non solum status, sed etiam locus, quia, quidquid dixerunt aliqui au6lores, specialis est locus ubi sacra humanitas Christi, B. Virgo, Angeli et San6li simul commorabuntur, quamvis ubi et quahs sit hic locus ignotum maneat.

Duo declarabimus : 1° existentiam caelestis beatitudinis; 2° ejus natura7?i,

§ L De existentia caeli.

1286. Thesis : Justi quibus post morte?n nihil luendum superest^ statim Deum intuiiive vident eufnque diligunt amore beatifico, non omnes tamen cequali gradu,

' Commemoratur in Liturgi^ liber scriptus in quo totum continetui-; quo libro intelligi debet lux divina, " qua fiet ut cuique opera sua vel bona, vel mala cundla in memoriam revocentur". (S. Augustinus, de Civit. Dei, 1. XX, c. 14).

2 Ita, inter alios, W. Farrar, Rternal hope. — A quo errore non satis recedunt pauci theologi caiholici, ut Hirscher et Schell, de quibus vide Pesch, n. 586.

De fide est ex definitione BenediHi XII {it^'}^^) contra eos qui putaverunt visionem intuitivam differri usque ad diem judicii universalis^ : *' Definimus... quod... animae san6lorum omnium . . . in quibus nihil purgabile fuit quando decesserunt... etiam ante resumptionem suorum corporum et judicium generale... vident divinam essentiam visione intuitiva et etiam faciali, nulla mediante creatura in ratione objedli visi se habente, ... quodque sic videntes eadem divina essentia perfruuntur, necnon quod ex tali visione et fruitione eorum animae... sunt vere beatse et habent vitam et requiem aeternam ^ '\ Idem brevius definivit Florentinum^i^ addens gradum beatitudinis et poenarum inaequalem esse pro meritorum et peccatorum diversitate.

1287. Probatur. 1"" Script A) In Vet, Testamento, revelatio circa bonorum et malorum sortem fuit progressiva : a) A?ite Prophetas^ nonnisi obscura de altera vita traduntur : asseritur quidem spiritus hominum descendere in locum, qui dicitur Scheol^ ubi jam ampUus mereri non possunt, sed quid ibi agant non clare constat. Attamen e familiari modo agendi Domini cum patriarchis et justis, ex eo quod vocatur Deus Abraham, Deus Isaac et Deus Jacob, ex amplitudine bonorum quas justis promittuntur (etiamsi saepius agatur de bonis temporahbus), jam inferri potest Deum in altera vita amicos suos beatificare '^. Quod etiam innuitur his verbis de Henoch prolatis : ** Ambulavitque cum Deo, et non apparuit, quia tulit eum Deus s ", b) A tempore Prophetarum^ lucidius apparet discrimen esse inter bonos et malos; justis promittuntur non tantum bona temporalia, sed etiam spiritualia^ quibus /^.y/ ///(^/-/^;;/ fruentur, praesertim amicahs commoratio cum Deo, vel apud Deum, et quaedam visio faciei

' Inter quos erant quidam Patres nnillenarismo faventes, v. g., 5. Jus^ tinus, S. IrencBus, Teriullianus, et postea Joaufies XXII, qui, ut privatus Dodlor, eamdem opinionem tunc nondum condemnatain propugnaverat; hic autem in Bullis canonizationis visionem beatificam Sandlis canonizatis attribuebat. Cfr. Le Bachelet, Benoit XII, in Di6t. de Thiol. [Mangenot), II, 658-669.

4 Gen., XVII, 8; XXV. 8, 17; XXVI, 24; XXXV, 29; XLVII, 9; XI. IX, 18, 29-33; Nutn., XX, 24; XXVII. 13; Deut., XXXII, 50.

Domini et gloriae divinse, qua veluti satiabuntur ^; quod lucidius apparet in Psalmis et libris Sapientialibus.

B) In Novo Test.^ variis modis explicite et ssepe describitur beatitudo justorum quae consistit in visioneetamore Dei :

a) Apud Synopticos^, annuntiatur regnum Dei non solum vislbile sed internum, regnum caelorum quod justi possidebunt, a Deo benedi6li, in quo mundi corde Deum videbunt, erunt similes Angelis qui vident faciem Patris, fulgebunt sicut sol, — et quidem statim post mortem, et unusquisque secundum opera sua.

b) Juxta S. Fauhim, qui moriuntur in Christo, cum eo vivunt, vitam seternam habent 3, et Deum vident facie ad faciem : " Videmus nunc per speculum (i. e. modo abstradlivo et mediantibus creaturis), in cenigmate (i. e. non clare, non distindle), tunc autem facie ad faciem. Nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum^", i. e. sicut Deus meipsum cognoscit : jamvero Deus nos videt diredle, immediate; ergo et nos eum dire6le seu intuitive videbimus. Asserit pariter beatitudinem nostram consistere in amore Dei : caritas enim nunquam excidit, sed in caelo manet 5. — Inaequalis tamen erit gloria sandlorum, sicut alia claritas solis et aiia claritas stellarum : unusquisque enim secundum suum laborem accipiet ^.

c) S, Joannes : i) in Apocalypsi describit novam Jerusalem, san6lam civitatem, in qua Deus cum hominibus habitabit, eos illuminans, ita ut hi faciem Dei videant^;

2. in Epistola I^ declarat nos Deum visuros sicuti est : " Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est^ ";

3. in Evangelio vitam aeternam ita definit : " Haec est

• Ps. XI, 7; XV, 10-12; XVI, 15-16; XLVIII, 15 sq.; LXXII, 24; Job., XIV, 13-25; XIX, 25-27; Prov., X, 30; XI, 7; Eccli., I, 13; XI, 28; XVIII, 24, etc. — Cfr. Altzbergek, Die Chrisiliche Eschatologie in den Siadien ihrer Offenbarung im Alten und Neuen Testame?ite, 1890, p. 30 sq. ; P. Bernard, Ciel, in Didt. de Thdol. {Mangenot)^ n. 2475

2 Mafth., V, 3, 8, 12; XVI, 27; XVIII, 10, 43; XXV, 24; Marc, XII, 25; Luc, XVI, 22-25; XIX, 12-27; XXIII, 43.

4 / Cor., XIII, 12. — 5 / Cor., XIII, 8-13. — ^ / Cor., III, 8; XV, 41. 7 Apoc, XXI-XXII, 1-4. —^Joan., III, 2. . - vita aeterna ut cognoscant te solum Deum verum et quem misisti Jesum Christum ^ ".

1288. 2° Tradit Duo distinguenda sunt : A) Si agitur de existentia visionis beatificce^ Patres, jam a sseculo secundo, fere"^ unanimiter thesim nostram docent; ita, inter alios, S. Trenceus^ : " Hoc concedit (Deus) iis qui se diligunt, id est, videre Deu?n^ quod et prophetabant prophetae... Homo etenim a se non videt Deum. Ille autem volens videtur hominibus, quibus vult, et quando vult, et quemadmodum vult ". Pulchre etiam S. Cyprianus^ : '* Quss erit gloria et quanta lastitia, admitti ut Deiim 7jideas, honorari ut cum Christo Domino Deo tuo salutis ac lucis aeternae gaudium capias,... patriarchas oranes et apostolos et prophetas et martyres salutare, cum justis et Dei amicis in regno caelorum datae immortalitatis voluptate gaudere, sumere ilUc quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ".

B) Si agitur vero de tempore quo incipit visio beatifica^ fatemur quosdam Patres, v. g., S. Justiitum.^ S. Ire^icBum^ Tertullianum, putasse eam usque post resurredlionem differrl, quod praesertim tribuendum est falsis theoriis millenariorum. Sed : a) jam prioribus saeculis, multi Patres visionein beatificam assignabant san6lis, praecipue martyribus; b) a sa^c. IV°, communis evasit doclrina nostra; c) quando, saec. XI V°, Minoritae et Joannes XXI i dilationem visionis beatificae denuo propugnarunt, contra istam opinionem plerique conclamarunt, et paulo post res a Bendi<fl;o XII definita est, supra, n. 1286.

1289. 3° Ratio non potest quidem existentiam visionis beatificas demonstrare, sed ejus convenientiam ostendere, posita elevatione ad statum supernaturalem. Per gratiam enim jam efficimur fiUi Dei adoptivi, ejus naturae consortes, eique intima et famihari amicitia conjun6li. Atqui haec omnia postulant ut in termino manifestetur nobis id quod jam ex fide credimus nos esse; quod fieri nequit sine visione directa et beata Dei inlime uniti.

2 Dico/^/-f unanimiter, quia pauca objiciuntur verba obscura quoruradani Patrum.

— Revera, ut ait S. T/tomas^, homini inest desiderium cognoscendi causam, ciim intuetur effe(5tum ; quando igitur consideramus mirabiles effeftus qubs Deus producit non solum in ordine naturali, sed etiam in animabus justis, quibus tam intime se tradit, nobis desiderium inest Ipsum dire6le videndi; atqui omnino decet hoc desiderium impleri ab Eo qui dixit : Petite et accipietis, quaerite et invenietis. — Quod sane confirmatur ex aspirationibus animae humanae ad intimam cum Deo unionem, quae in historia religionum universim manifestantur.

1290. Coroiiarium. Rejiciendus est inillenarismus sive a7itiquus sive novus. A) Millenarii antiqui inter quos numerantur quidam Patres, a primo ad quartum saeculum ^, (rabbinicis quibasdam scriptis innixi in quibus messianicae prophetiae sensu nimis materiali inteiligebantur, necnon verbis Apocalypsis de regno Christi per mille annos^), putabant Christum, ante vel post judicium universale, mille annis in terra feliciter regnatunim cum justis tunc viventibus et san6lis illo tempore resurre6luris^ — Quem errorem confutarunt, inter alios, OrigeneSy S. HieronymuSy S. Augustinus et Scholastici fere omnes. K.evera, ex Scriptura et Traditione, duplex tantum adventus Domini in mundum agnosci debet, prior in carne liumiiis, posterior gloriosus ad judicandum genus humanum dicitur nempe : *' Fiiius enim hominis venturus est in gioria Patris sui cum Angeiis suis; et tunc reddet unicuique secundum opera ejus^ "; et ex toto capite XXV S. Matthcei coliigitur judicium universaie immediate post secundum Christi adventum futurum esse, statimque post judicium Beatos cseium ingressuros : nulius igitur remanet iocus pro milienio.

1291. B) Novam milienarismi formam pauci moderni excogitarunt, asserendo quosdam ex liominibus vivos servan-. dos esse in generali mundana conflagratione, qui in aliquo paradiso terrestri feiiciter vivent, genus humanum propagabunt et religiosam societatem formabunt cujus centrum erjt

^ Papias, S. Justinus, S. Irenaus, Metkodius, Tertullianus, Lactantius, etc.

3 Apoc, XX, 4 : " Et regnaverunt cum Christo mille annis ".

• Millenarii, qui etiam et ChiliasicB di(5li sunt (a graeca voce x*^-^^** mille), duplicis fuerunt generis : alii, cum Cerinfhianis, tenebant jiistos in hoc regno terrestri omnibus deledlationibus etiam carnalibus fruituros p.sse; alii, cum S. Ireticeo, docebant eos nonnisi puris deliciis gavisurob^ esse.

Jerusalem '. — Quae hypothesis non solum gratuita est, sed etiam falsam prophetiarum interpretationem tradit, et Evangehis contradicit quae nullam aliam viam ad caekmi consequendum pr^edicant nisi viam crucis, abnegationis et tribulationum multarum.

§ II. De natura caelestis beatitudinis,

1292. Beatitudo a Boetio^ definita fuit : status omnium bonorum aggregatione perfe6lus; et a S, T/io m d^ :honum perfe(5lum quod totaliter quietat appetitum. Hoc autem bonum perfe6lum objective est Deus ipse, quem merito sic alloquebatur S. Augiistinus^: **Fecisti nos ad te, et inquietum est cor nostrum donec requiescat in te '\ Duplex autem beatitudo distingui potest: naturalis appetitus homini naturaliter insitos perfecSte explet, et essentialiter consistit in cognitione et amore Dei per vires naturae; supernaturalis^ de qua hic agitur, naturas vires et exigentias superat, et consistit in participatione beatitudinis Deo connaturalis, qua nempe seipsum videt et amat.

Dicemus : 1° de beatitudine essentiali; 2°de beatitudine accidentali; 3° de cBternitate beatitudinis.

I. De beatitudine essentidli.

1293. Juxta omnes, beatitudo essentialis justorum consistit in vitali cum Deo unione per facultates superiores intelledlus et voluntatis, nempe in visione beatificd qua intelledlus immediate Deum videt, et amore beatifico, quo voluntas eum dihgit. — Controvertitur autem utrum ejus essentia formaliter in visiofie an in amore sit reponenda.

1° De visione bgatifica.

1294. A) Ejus notio. Visio beatifica definitur : ilara et intuitiva^ nec tamen comprehensiva, cognitio Dei prout in se est, Dicitur : a) clara, ut sic distinguatur a cognitione Dei, per rationem, aut per fidem, quae semper obscuritatem involvit. b) Intuitiva^ seu immediata, eo

' ROUGEYRON, Les derniers temps, 1866; MOGLIA, Essai sur le llvre de Job et les prophities relatives aux derniers temps, 1865. QuOs confutat ToULEMONT, Etudes, odl. 186&, p. 552 sq.

636 THAGTATUS XI.

sensu quod Deus videtur in seipso et per seipsum, non per creaturas, et sic visio beatifica distinguitur a cognitione abstra6liva quae Deum attingit per effe^us. c) Nec tamen comprehensiva^ quia Deus solus potest seipsum perfe6le intelligere seu comprehendere. Ad visionem beatificam concurrunt tum intelle^us tum lumen speciale quod dicitur lumen glorice.

1295. B) De principio visionis beatificse seu de lumine gloriae. a) Lumen glori^e est habitus supernaturalis^ inteiie^um beati perficiens, eumqiie proxime habiiem reddens ad Deum intuitive videndum, Etenim, ut ratiocinatur S. Thomas ^, visio beatifica longe superat visionem naturalem intelle6lils creati; ergo prseexigit in tali intelle6lu non tantum virtutis naturalis augtnentum, sed superadditionem novae dispositionis quae sit ejusdem ordinis ac visio beatifica. Hinc C Viennense'^ tanquam hsereticarn reprobavit propositionem Beguardorum *' quod anima non indiget lumine gloriae, ipsam elevante, ad Deum videndum et eo beate fruendum ".

1296. b) De modo quo lumen glorice ei intelleSlus concurrunt ad visionem beatificam. Lumen glorice ad modam /^<9/(^;///^ operatur, seu non datur ad y^^^///?/j- agendum, sed ad agenduai simpiiciter effeftum viribus naturaiibus intelle6liis creati improportionatum et superexcedentem. Unde intelle6tus remote influit in visionem beatificam, lumen gloriae proxime : intellectus siquidem suam vitalitatem praebet, lumen glor"?e intelle6lum elevat eique vires praebet ut possit videre Deum, et ita est ratio qua visio beatifica in siid specie constituatur.

1297. c) Num divina essentia per aliquam simitittidinem vel speciem videatur?

Duplex species intelligibilis distinguitur, impressa quae est rei similitudo et determinat intelle6lum ad rem intelligendam; expressay quae est terminus intelle^bionis, seu similitudo rei intelle6lae produ6la ab ipsointelle6tu, per quam sibi exprimit et dicit rem quam intelligit. Quibus positis, r) communiter tenetur, cum S. Thoma, visionem intuitivam Dei non fieri per speciem impressam creatam^ quae esset omnino impar ad repraesentandum Deum sicuti est, et consequenter non posset esse principium visionis qua Deus ipse videtur. 2) Imo Thomistce docent non dari in visione beatifica speciefn

expressam creatam, ab ipsa visione distincflam. Ad hoc enim datur species expressa ut in illa intelligatur objecflum quod non potest esse praesens intellecflui in ratione cogniti; atqui divina essentia intellecii^ui beato unitur, et quidem, propter suam acflualitatem undequaque perfe6\amet cujuslibet potentialitatis expertem', in ratione cogniti.

1298. C) De objecto visionis beatincae. Duplex est : primariiim seu essentiale^ quod est Deus ipse; secundarium seu accidentale quod sunt creaturae quae iii Deo cognoscuntur.

a) Beati clare et intuitive vident Deum^ ejus scilicet essentiam, attributa et tres divinas personas, De fide est ex Florentino supra citato (n. 1286). Christus enim vitam aeternam sic definivit^ : " Haec est vita aeterna ut cognoscant te solum Deum verum et quem misisti Jesum Christum ". Et quidem Beati in patria vident quidquid crediderunt in via; atqui primarium obje6lum fidei nostr^e in terra est Deus unus et trinus.

1299. b) Beati vident, prceter Deum, 7nulta alia^ ea prcesertim qucz ad proprium statu?n spe^ant, prceterita, prcesentia etfutura, Ita communiter.

Ratio fundamentalis est quia beatitudo caelestis est status omnium bonorum aggregatione perfe6lus; atqui bonum nobis est et conveniens ut ea omnia cognoscamus quae ad statum nostrum spe6lant 3.

Ut autem determinetur quid in particulari visuri simus, sciendum est unumquemque Beatum sub tripHci respe(5lu considerari posse : i) ut est elevatus ad ordinem gratice^ et ex hoc capite, cognoscet mysteria quae credidit super terram et aUos beatos, praesertim illos quos cognovit et supernaturaH affedlu amavit; 2) ut est pars universi, et ex hoc capite cognoscet omnia genera et species rerum, praecipuas universi partes, stellas, etc; et ille qui supernaturaHier operam suam dederit studio ahcujus scientiae, obje6lum iUius scientiae probabihus melius cognoscet; 3) ut est talis persona, publica vel privata^ et ex hoc capite videbit ea omnia quae ad ejus pristinum statum pertinebant; sic S. Pontifex videbit specialiter ea omnia quae ad Ecclesiae gubernium speflant, paterfamihas ea quae ejus famili.im respiciunt,... etc. Pari ralione

^ Cfr. S. TnoM., I, q. 12; Billuart. De Deo, diss. IV, a. 7. "^ Joa., XVI I^ 3.-3 Cfr. Sum. th., i^ 2^, q. 4, a. 8.

Beati suos parentes et amicos adhuc degentes in terris vident, et preces quae ad ipsos diriguntur audiunt^

2° De amore beatifico.

1300. A) Intuitivam visioneni sequitur amor beatificuSy quo SanBi plene et perfe^e Deum diligunt : ^* Caritas nunquam excidit, sive prophetiae evacuabuntur, sive linguae cessabunt, sive scientia destruetur^ ^\ — Revera voluntas nostra, cujus obje6lum est bonum, non potest non ferri amore et complacentia perfefta in bonum supremum evidenter cognitum sicut est Deus visione beatifica contemplatus.

B ) Beati in Deo et propter Deum ditigent omnes concives patriae caelestis, et eo magis quo sunt Deo propinquiores, quia in caelo ordo dile6lionis observabitur per comparationem ad Deum. Speciali tamen modo eos amabunt qui sibi quAdam legitima necessitudine in terra conjun6li fuerunt^.

1301 . CoroUarium. Beafi percipiunt ineffabile gaudiuni ex intuitiva visione et amore Dei : " Intra in gaudium Domini tui^... Gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis^". Quod Christus illustrat comparatione prandii : " Ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus regaum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo^ ".

Gaudium enim est quietatio facultatum in possessione et amore boni amati. Atqui Beati vere possident et amant Deum, summum bonum et fontem omnium bonorum, et in hoc amore quiescunt^.

Praeterea in Deo invenient quidquid legitima cordis deoideria satiare valet, et quidem absque soUicitudine et metu, nempe integerrimam virtutem absque certamine custoditam, summam altitudinem honoris, veram gloriam apud Deum et homines, omnium bonorum in ipso Deo sufficientiam, perfectissimam delecflationem^. Gaudebimus non solum de bonis

^ Hinc praeclare S. Cyprianus ait : " Patriam n-stram paradisum computamus, parentes Patriarchas habere jam coepimus. .. magnus illic nos carorum numerus exspedtat, parentum, fratrum... nos copiosa turba desiderat jam de sud immortalitate secura, et adhuc de nostra sollicita " {De fnorialltate, 25, P. L., IV, 601.)

DE DEO BEMUNERATORE. 639 propriis, sed etiam de bonis et gloria Dei, necnon de bonis concivium^

3° CONTROVERSIA DE ESSENTlA FORMALIS BEATITUDINIS.

1302. Tres sunt praecipuae sententiae. a) Scotistce contendunt formalem seu proprie di^am beatitudiuem consistere in amore beatifico^ quo Deus ut summum bonum propter se diligitur; nam per amorem, Peum, ut ultimum finem, assequimur multo perfe6lius quam per intellc(5lum, ciim visio ipsa ad amorem ordinetur ; b) Tho??iistce ex adverso tenent beatitudinem essentialiter consistere in sola visio7ie Dei^ quia beatitudo formalis est pri??ia assecutio Summi Boni, quae fit per a(5lum intelle6lus, et non volunlatis; amor quidem beatorum est a??ior fruitio?iis^ sed haec fruitio supponit pbje^li beatificantis prsesentiam per intelle6lus contemplationem ^; c) Suarez, post S. Boiiaventuram^ cpntendit beatitudinem essentialiter consistere tum in visione tum in amore beatifico; etenim formalis beatitudo est ultima creaturae rationalis perfeftio; atqui ultima creaturae rationalis perfe6tio essentialiter consistit in a6lu intelle6lus et in a6tu voluntatis.

Solutio hujus quaestionis pendet ab opinione quae habetur de relativa prsestantia facultatum intelle6lualium. Primatum defert Scotus voluntati, S, Thomas intelle6lui, Suarez^ utrique ex aequo; ac exinde Ipgice Scotus, S. Thonias et Suarez effonnant suam opinionem de essentia seu elemento primario beatitudinis. Sententia autem S. Thomae nobis praeplacet, utpote conformior et re6lae philpsophiae 3 et Scripturae ^.

II. De beatitudine accideiitali,

1303. Deus, qui, prae magnitudine suae bonitatis, dare solet *' mensuram bonam et confertam et coagitatam et superefflnentem^", ele6lis confert, praeter essentialem beatitudinem, cju^dam gaudia de bono creato quae beatitudo accide?itaiis vocanlur.

640 TRACTATUS XI.

i*^ Beati accidentalem beatitudinem consequentur ex corpore glorioso quod in die resurredionis habebunt : " Seminaturin corruptione, surget in incorruptione; seminatur in ignobilitate^ surget in gloria. Seminatur in infirmitate^ surget in virtute. Seminatur corpus animale^ surget corpus spiriiae ^ '\ Ex quibus verbis inferunt theologi corpora Beatorum quatuor praesertim dotibus gaudere, sciiicet, impassibilitaJe^ subtilitafe.^ agilitate et claritate.

a) Impassibilitas quse consistit non solum in immunitate a morte, sed etiam in immimitate ab omni dolore^ orietur ex perfec^la subjediione corporis animse rationali ^ b) Stcbtilitas qua Beatorum corpus pe?tet7'are potest alia corpora^ absque sui vel aliorum lassione, fiet '^ ex dominio animae glorificatae, quae est orma cOrporis, super ipsum, ratione cujus corpus gloriosum spirituate dicitur, quasi omnino spiritui subje^lum^ ''.

c) Agiliias est facultas sese tranferendi de loco ad locum velociter, ad nutum animce, aut etiam alia corpora cum summa celeritate movendil d) Claritas in eo sita est quod justorum corpora fulgebunt eo colore qui ad pulchritudinem maxime confert. Qua^ claritas causabitur ex redundantia gloriae animas in corpus^.

Insuper sensus nostri pura et ineffabili deledlatione fruentur; visus scihcet dele61abitur aspeclu humanitatis Christi, B. Marise Virginis, et corporum Beatorum, necnon mundi visibilis pulchritudine; auditus suavissimis cantibus recreabitur, et ita de ceteris.

1304. 2° Beati accideniale^ji beatitudinem habebunt ex amicorum societate. Ssepe enim caeUuTi describitur ut societas, domus Patris, civitas nova, regnum, ubi simul conversantur boni Angeii et san6li homines, qui, ut fratres et cohseredes ejusdem glori^e, eumdem Patrem glorificant, et inter se fraterno caritatis vinculo colhgantur. Atqui ex hoc intimo cum nobihssimis spiritibus commercio haud parum augetur, etsi accidentahter, Beatorum fehcitas : nil enim vera amicitia jucundius.

1305« 3° Quida^n Beati speciali frueniiir beatitudine accidentali quce aureola dicitur, Nomine aureolcB (aureae coronae) designatur speciaie prcemium priviiegiaice viclorice.

Jamvero satis communiter assignatur specialis aureola : virginibus^ quse singularem vidloriam de carne obtinuerunt; do5loribuSy qui de ignorantia et infidelitate vicftoriam reportarunt dorflrinam catholicam verbo aut scriptis praedicando; martyribus^ qui de mundo et persecutoribus triumpharunt '.

III. De ccelestis beatititdinis inamissibilitate,

1306. A) Gloria, qiia Beati fruuntur^ est ceterna et inajnissibilis, De fide est, ut constat ex variis Symbolis, in quibus dicitur : "Credo... vitam aeternam ", etexConciliis, V. g., Lateranensi IV^.

Probatur etiam Script. : " Ibunt hi in supplicium aeternum; justi autem in vitam ceternam^^^) insuper gloria vocatur : " immarcescibilis gloriae corona + " ; " corona incorruptibihss "; *''3eternum gloriae pondus^^'.

Et merito; " neque enim potest beatus non magnopere velle ut illis bonis qu^ adeptus est, sibi perpetuo frui liceat. Quare nisi ea possessio stabilis et certa sit, maximo cruciatu timoris angatur necesse est 7 ".

1307. B) Beati in ccelo erunt i^npeccabiles^ et quidem impeccabilitate ab intrinseco oriente, nempe a visione beatifica. Homo enim non potest non velle suam beatitudinem, ideoque bonum quod clare videt cum sua beatitudine necessario connexum; ergo a fortiori Beati avelli nequeunt a contemplatione et amore Summi Boni quod clare intuentur.

Art. II. De INFERNQS.

1308. Infernus (graece aS-nc hebraice scheol) proprie duo designat, sciHcet : a) statum damnatorum seu eorum qui, in peccato mortaH decedentes, in aeternum puniuntur; b) locu7n in quo damnati detinentur ^.

• M. RiCHARD, Enfer, in DiCi. de Thiol. {Mangenot), V, 28-120; P. Beknakd, Eufer, DiCl. Apol. [d' AUs), I, 1477-1399.

9 Mifius proprie infernus apud audtores sacros et ecclesiasticos designat purgatorium, limbum infantium, limbum Patrum. Cf. S. Th., In III Sent., dist. 22, q. 2, a. i.

§ I. De existentia et aeternitate poenarum inferni.

1309. Errores. a)y^r;2^<^///j',postZoroastrum et Gnosticos, putavit reprobos annihilari; quem errorem diu sopitum renovarunt quidam Protestantes Liberales, v. g., Sociniani, 7?^//^^, Ed, White, b) OrigenistcB seternitatem paenarum inferni negarunt, eo quod, juxta eos, omnes angeli et homines tandem resipiscent. Quein errorem renovirunt Universalistce XVIII° saeculo, Unitarii, CongregationalistcB mu\^ nonnulH Anglicaniy et in genere Protestantes liberales di6li. c) Rationalistce uno ore clamant asternitatem pasnarum Dei sapientiae, justitiae et misericordiae repugnare. d) Hodiernae Spiritce contendunt omnes animas, post varias expiationes, aeternam beatitudinem assecuturas esse.

1310. Thesis : Dce^nones^ et homines in staiu peccati viortalis morientes^ ceternis suppliciis puniuntur, De fide est : a) ex Symbolo Athanasiano : *' Qui bona egerunt, ibunt in vitam aeternam : qui vero mala, in ignem aeternum''; b) ex Concil. Lateran. IV : ** ... illi cum diabolo paenam perpetuam (recipiunt) ^ ".

Probatur. i^ Script. A) In Vet. Test. duo teuipora distinguere licet :

a) Usque ad prophetaSy nonnisi obscura inveniuntur de malorum sorte post mortera; attamen ex poenis quas Deus eis infligebat super terram jam inferri poterat miserabiliorem fore eorum sortem in altera vita.

b) A tempore Prophetarum^ clare asseritur existentia et aeternitas poenarum inferni pro reprobis. Celebre est Isaice vaticinium^ • '* Et egredientur, et videbunt cadavera virorum qui praevaricati sunt in me; vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur, et erunt usque ad satietatem omni carni " {hebr. erunt abominationi omni carni). Quod multi interpretes non solum catholici, sed etiam protestantes, de seterna impiorum sorte in sensu dire6lo et proprio inteUigunt 3. Confirmatur ex Daniele : " Multi de his qui dormiunt in terrae pulvere, evigilabunt,

3 Certum est hunc textum sic intelligi debere saltem in sensu indiredlo efspirituali, cum Christus {Alarc, IX, 15) hoc usus sit ad damnatormji tormenta describenda.

alii in vitam aeternam, et alii in opprobrium ut videant semper ^ ", hebr. in contemptum seternum; inspedlo enim contextu, hic agitur de retributione aeterna. — Res etiam vivide describitur in Sapientm capit. IV et V.

131 1. B) Novi Tesi. textus in triplicem classem dividuntur. a) Imprimis poenae inferni diserte et explicite rBterncd dicuntur : " Qui pcenas dabunt in interitu ceternas a facie Domini^"; *' Quibus procella tenebrarum servata est in ceternuin^^^ ] **Discedite maledi6li in ignem ceternum^ qui paratus est diabolo et angelis ejus^". Quae ultima verba specialem vim ex contextu habent : hic enim agitur de sententia finali, a Supremo Judice lata, a qua proinde non datur appellatio, et in qua statuitur sors bonorum malorumve, non pro brevi vel longo temporis spatio, sed definitive.

Nec dici valet vocem ceternum (gr. aitovto<;) saepe adhiberi sensu lato, ut longa, non autem perpetua exprimatur duratio; nam in N . T. illa vox, quae septuagies saltem occurrit, semper, exceptis forsan duobus casibus dubiis, aeternitatem propriam designat; ac speciatim, si contextus inspiciatur, nullum dubium remanere potest quoad textum S. Matthceij ibi enim tormenta reproborum aeterna dicuntur eodem sensu ac justorum praemia; hoc enim exigit parallelismusj atqui, juxta .-^mnes, prsemia justorum sunt sine fine duratura ^ b) Probatur ex iis textibus, in quibus asseritur poenas inferni nullum finem habituras : " Si scandaHzaverit te manus tua, abscide illam; bonum est tibi debilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam^, ubi vermis eorum 7ion moritur^ et ignis non exstinguitur^ "; quae comminatio ter repetitur cum maxima emphasi. SimiHter S. Paulus pluries de iniquis dicit : " An nescitis quia iniqui regnum Dei non possidebunt?... qui talia agunt regnum Dei non consequentur^ '\

^ Gehemia vallem designabat prope Jerusalem, in qua jam a tempore Josice {IV Reg., XX Ul, 10) comburebantur cadavera et alia hujusmodi : hinc, cum esset locus horrendus, ejus nomen ad designandum locum quo damnati torquentur, translatuni est.

c) Probatur tandem ex iis locis ubi da-mnatoruni sicut et justorum status immutahilis dicitur : '' Qui blasphemaverit in Spiritum SancSlum non habebit remissionem in aeternum, sed reus erit ceterni delicli ' '' : igitur in aeternum reus manebit, et in aeternum punietur. Idem deducitur ex paraboia divilis epulonis : '' Et in his omnibus i^iter nos et vos chaos 7nagnum firmatum est, ut hi qui vohmt hinc transire ad vos, non possint, neque inde huc transmeare * '\

Igitur poenarum aeternitas non in uno solum textu docetur, neque ab hac vel ilia particula pendet, ut falso clamant adversarii; sed in multis textibus explicite et sui^ variis formis traditur, ita ut difficile fuisset eam luculentiiis exprimere.

1312. 2^ Tradit, Tria tempora distinguere licet : —

A) Ante scec, III^^^\ nondum exorta Origenistarum controversia, unanimiter Patres docent existentiam et seternitatem poenarum inferni, asserentes malos tormentis terribiiibus torqueri, incessabiii dolore, vermi non moriente, igne inexstinguibiii, a quo nihii eos eripiet 3. Quibus addi possunt martyres ^ qui ssepe deciarabant se non temporaneum, sed seternum ignem timere. Attamen Patres, qui diiationem visionis beatificae adm.ittebant, faiso etiam sed logice poenam ignis usque ad resurre6lionem differunt, etsi fateantur reprol:)os jam esse incarceratos et diversis suppiiciis affiidlos.

B) A scec. IIIo ad F«^'^, Origcftes, cui praeiuserat Clemens Alex,^ phiiosophia piatonica deceptus, prsesertim theoria praeexistentiae animarum, non tanquam rem certam sed tanquam hypothesim probabiiem, docuit omnes angeios (si forte Satanam excipias) et homines, post varia suppiicia variasque probationes, tandem aiiquando ad Deum reversuros, etsi postea a summo bono iterum deficere vaieant. Quem secuti sunt quidam discipuii iisdem theoriis imbuti 5. Plerique autem Patres, non obstante au6lo-

3 Testimonia lege ap. Jgurnel, 41, 78, 100, 102, 106, 115, 121, 124, 176, 191, 239, 273, 284, 290, 396; M. RiCHARD, 1. c, 47-56.

4 Cf. RuiNART, ACta Maf-tyrum, ed. 2^ pp. 27, 34, jS, 81, 157, 159, 168, 267, 268, 294, 295, 298 etc.

ritate qui Origenes gaudebat, istos errores impugndrunt; inter quos : S. Methodius^ S. Petrus Alex.^ S. Cyrillu\ Hierosol.^ S, Epiphanius.^ Theophilus Alex.^ S. Basilius M.^ S, Chrysosfomus, S. Aphraates, S. £phrer/i, S. Cyprianus, S. jPadanus, J^ujfinus, S. Hierony/nus (etsi per aliquod tempus dubius hsesit), S. Augustinus, qui prae ceteris doctrinam catholicam propugnavit ^

C) Sceculo V% res definita fuit. Cum quidam adhuc Origenismo faverent, iste error, promovente imperatore Justiniano, damnatus est a Synodo Constantinopol. (an. 553), quam confirmavit Vigilius Fapa : **Si quis dicit aut sentit ad tempus esse dsemonum et impiorum hominum supplicium, ejusque nnem aHquando futurum, sive restitutionem et redintegrationem fore dsemonum aut impiorum hominum, A. S. ^ " Tridentinum rem non proprie definit, utpote a Novatoribus non negatam, sed supponit : " Si quis dixerit, justum in quolibet opere bono peccare... atque ideo poenas ceternas mereri, A. S. 3 '\

1313- 3"" Pcitione. A) Dei justitia requirit ut peccata dig7iis vindicentur poenis post mortem, quando in hac vita justam retributionem non acceperunt : Deus enim, ut %w^x^mM% judex^ unicuique secundum opera sua reddere, et ut humanse societatis legislator et re^or^ leges suas efficaci sancSlione munire debet.

1314. B) Ratio autem ceternitatem pcenarum non potest apodi^ice demonstrare, sed solum probabihbus argumentis suadere : a) ex parte Dei, qui ab impio impune contemneretur, si poenae inferni non essent aeternae; peccator enim posset Deum irridere et in rebellione pervicaciter persistere quin tandem fine suo ultimo frustraretur.

b) Ex p^ne peccati mortalis quo Deo irrogatur offensa ahquo modo infinita^ quae idcirco resarciri debet poena infinita saltem duratione^.

c) Ex "^dixie peccatoris^ qui, postqukm impoenitens mortuus est, in peccato suo manet : convenienter enim probationis tempus ipso mortis instanti finitur.

^ Ap. JOURNEL, 560, 579, 646, 710, 713, 724, 855. 976, IOI3, 1060, IT42, T384, 1467, 1772, 1775, 1779, 1802, I931; M. RlCHARD, 1. C.

' Denz.-Bann., 211. — 3 Sess. Vl'; c. 25, Denz.-Bann., 835 (717). * S. Th., SuppL, q. 99, a. i.

d) Ex ^2Lxtesocietaiis, quae requirit ut Deus legibus suis sandlionem sufficientem apponat; atqui quaelibet sandtio mere temporalis insufficiens esset cum etiam stante fide et timore poenarum aeternarum, multi sint qui passionibus indulgent.

1315. C) Ratio tandem ostendere valet dogma de poenis ^ternis non pugnare : a) cum misericordid; nam, licet Deus omnium misereatur, ejus tamen misericordia sapientiae ordine regulatur, qui postulat ne peccatum impunitum maneat ^ b) Nec c\im justitia^ quia, etiam secundum leges humanas, poena non proportionatur durationi culpae, sed gravitati; atqui peccatum mortale est Dei offensa quasi infinita^ c) Nec cum sapientid; poense enim ordinantur non solum ad emendationem rei, sed ad reparationem ordinis violati bonumque commune^; jamvero poena aeterna ordinem a peccatoribus violatum reparat, dum aeternaliter a Deo separat eos qui voluntate absoluta et pertinaci a Deo sese averterunt.

§ II. De natura et gradu poenarum inferni.

Duplex distinguitur poena in inferno, nempe poena danini et poena sensus, De utraque seorsim dicemus.

1° De pcena damni.

13 16. A) Ejus notio. Poena damni est privatio visionis beatificse et omnium bonorum quae illam consequuntur. Dicitur : a) privatio visionis beatificce; homo quidem ad videndum et possidendum Deum destinatus, jam sese avertendo a Deo per peccatum mortale, jus ad visionem beatificam amisit et in aeternum a Deo separatus manebit, non solum ut fine supernaturali, sed etiam ut fine naturali, quia peccatum mortale est ofiensa Dei etiam in ordine naturali; b) et omftium bonorum; nam reprobc, Deum amittendo, omnia bona quae in Dei possessione includuntur, eo ipso amittunt, v. g., societatem Christi, B. M. Virginis, Angelorum et Sancftorum, ineffabiles dehcias eledlis paratas a constitutione mundi... etc.

^ S. Th., loc. cit., a. 2, ad I. — ^ g^ Tn., ibid., a. i. ' Newman, Grammar of Assent, ed. 1887, p ^go-p-:)!.

1317. B) Existit pcena damni in inferno. De fide est, nam Florentinum \ postquam definivit animas justorum in cselum recipi et ipsum Deum trinum et unum clare intueri, addit '' illorum animas qui in adluali mortali peccato, vel solo originali decedunt, mox in in/ernum descendere, poenis tamen disparibus puniendas 'V quse quidem verba, inspe6lo prsecedente contextu, clare important damnatos CEelo, proindeque visione beatifica privari.

Probatur : a) Scriptura : in die judicii Christus damnatos sic alloquetur : " Discedite a me^ maledi6li, in ignem seternum "; quse verba clare exprimunt aeternam separationem a Deo, et privationem bonorum quae cum praesentia Dei conne6luntur.

b) Rat. theol. Homo, in peccato mortali decedens, est jam in statu separationis a Deo, cum peccatum mortale sit aversio a Deo et conversio ad creaturas; atqui, post mortem, nuUus est psenitentiae locus; ergo peccator in aeternum manet a Deo separatus, et merito quidem, c^m libere et pertinaciter ad Deum reverti noluerit.

1318. C) Acerbitas illius poense vix concipi potestin terra; attamen haec duo notari possunt : a) Jam inter mundanas varietates et fascinationes nugacitatis anima humana inclinatur ad Deum et ad illum tendit sicut ad suum ultimum finem seu supremum bonum. Haec autem inclinatio etiam in damnato crescit quando, morie intercedente, omnia temporalia quibus cor irretiebatur evanescunt, clareque perspicitur extra Deum nullam esse beatitudinem; — sed simul cum hac vehementi inchnatione inest anirase damnati horror Dei et ab eo aversio ex peccato non remisso proveniens, et repulsio ab ipso Deo illata : " Discedite a me, maledi6ti... nescio vos^ ". Unde dolorosissima et atrocissima in anima damnati disruptio et discissio cum desperatione.

b) Damnati enim desperatione torquebuntur, optime intelligentes se in ceternum esse damnatos, et quidem proprid culpd : "• Videntes turbabuntur timore horribili..., dicentes intra se, paenitentiam agentes, et prae angustia

spiritfls gementes... Nos insensati, vitam illorum (justorum) aestimabamus insaniam, et finem illorum sine honore... Ergo erravimus a via veritatis^.. '^

Hinc S, Aus^ustinus'^ : ** Perire a regno Dei, exsuiare a civitate Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei, quam abscondit timentibus se, tam grandis est poena, ut nulla ei possint tormenta, quse novimus, comparari "; S, Chrysostomiis^ addit : " Hic enim est cruciatus omnium acerbissimus ". Quae omnia contrahit S, Thomas poenam damnatorum vocando miseriam consummatam ^

2° De pcena sensus.

1319. A) Existentia hujus pcen^. Praeter poenam damni, adest in inferno p(ena sensus^ qua spiritus et etiam corpora afficiuntur per ahquid nocivum iis vim interensj etenim a) legitur in Evangelio '* Timete eum qui potest et dinimsimet eorpus perdere in gehennam"; b) Convenit ut corpus quo anima malum operata est sit poenae particeps; c) praeterea, ut ait S. Thom.^, " in culpa non solum avertitur mens ab ultimo fine, sed etiam indebite convertitur in alia quasi in fines. Non solum ergo puniendus est qui peccat per hoc quod excludatur a fine, sed etiam per hoc quod ex aiiis rebus sentiat nocumentum ".

1320. B) Quoad naturam hujus poense, si Scriptura perlegitur, infernus ibi exhibetur ut carcer^ in quo reprobi tanquam captivi detinentur, ut locus tenebrarum^ in quo adest stridor dentium, ut stagnum ignis et sulphuris^ ut locus tormentorum^\ ex quo inferre licet reproborum sortem maxime iugendam esse.

Nihil autem prohibet quominus quaedam ex his pcenis in Scriptura descriptis spirituatiter dLCC^\dinX.\xx : potest v. g., per vermem inteUigi conscientice remorsus\ nam corporeus vermis spiritualem substaniiam corrodere nequit neque etiam corpora damnatorum quae incorruptibilia erunt; fletus etiam et stridor deittium in spiritualibus substantiis non nisi metaphorice inteUigi possunt^

^ Sap., V, 1-16. — ' Enchirid , c. H2. — J Ad Tkeod., ep. I, n. 12. * SuppL, q. 98, a. 7; cf. ibid., a, 6, ad i, ad 3.