Nn. 1321–1348

C) Qucerifur prsesertim utrdm ignis inferni sii physicus an metaphoricus tantum. a) Jamvero docirina communisFsitYum et theologorum est ignem illum esse realeni. Quae dodlrina certa et catholica sententia est, ait Suarez ^ cerio juxta Perrone ita ut in dubium absque temeritate vocari nequeat (n. 730), communis a qua temerarium esset recedere, secundum Hurter. Insuper cum sacerdos Mantuensis postulaverit quomodo agendum sit cum paenitentibus qui censent ignem inferni non esse realem sed metaphoricum, ^S*. Fcenitentiaria, 30 Apr. 1890, respondit hujusmodi paenitentes diligenter esse instruendos, et pertinaces non esse absolvendos. b) Confirmatur Script.; nam in locis ubi agitur de igne inferni, contextus sensui Htterali nedum obstet, illum potius requirit; aliunde non repugnat Deum creare posse ignem qui, supernaturali quadam virtute, substantias etiam spirituales torquere possit^
D) Explicatur natura ignis inferni.

Ignis inferni dicitur realis et corporeus, quatenus est agens materiale verumque instrumentum quo Deus reprobospunit; sed de ejus naturd, vel de ffiodo quo damnatos torquet nihil in Scriptura revelatur : " Qui ignis, inquit S. Augustinus^^y cujusmodi, et in qua m.undi vel rerum parte futurus sit, hominern scire arbitror neminem, nisi forte cui spiritus divinus ostendit ^\ a) Difficile est praesertim concipere quomodo ignis, qui paratus est diabolo et angehs ejus, spirituales substantias possit cruciare. S. Augustinus 4 dicit eas " miris^ tamen veris modis affligi ". S. Thom-as rem sic explicat : " Patiuntur ab igne corporeo substantiae incorporeae... per modum alligationis cujusdam...; et hoc ipsum est eis in affli6tionem quod sciunt se rebus infimis alligatos in pcenams ".

= Attamen nonnulli Patres et theologi put^runt ignem esse metaphoricum, nitentes quorumdam textuum Scripturas latiori exegesi. Respondent cofnmuniter Do(5tores Scripturam traditione interpretandam esse, quae certo litterali interpretationi favet. Cf. Syn, fnaj.

b) Quoad corpora^ ignis inferni ea neque dissolvet, neque consumet, licet ea modo nobis ignoto sit cruciaturus.

E) In praxi, caute de igne inferni loquendum est, et sedulo vitandse sunt descriptiones mere imaginarias quae, dum quosdam pios fideles terrent, causa sunt cur alii de inferni existentia dubitare incipiant, vel Deum ut crudelem tyrannum considerent. Melius est igitur adhibere et sapienter urgere gravia Christi verba prout in Evangelio referuntur.

3o De gradu pcenarum.

A) De inasqualitate. Poenae damnatorum sunt quidem sequales ratione durationis^ cum sint seternae, sed ratione acerbitatis valde differunt. Probatur : a) Script, : " Deus reddet unicuique secundum opera ejus ^ "; " Quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum et ludlum^". b) Ratione, Poena culpae proportionari debet; atqui culpae sunt inaequales, sive numero, sive gravitate: ergo poen^ inferni inaequales esse debent.
B) De mitigatione. a) Sunt Theologi qui nullam prorsus mitigationem in poenis inferni admittant; quod probare conantur ex parabola divitis epulonis, ex qua apparet etiam aquae guttulam diviti in iferno patienti, denegatam fuisse. b) Probabilius tamen admittitur quaedam mitigatio poenae accidentalis, ex duplici capite : tum quia poena peccatis venialibus debita, finem. accipiet post aHquod tempus; tum quia poena temporalis, peccatis mortahbus jam remissis debita, pariter cessabit; hoc enim videtur requiri ex ipsi justitia; unde S, Thomas ait^ : '* Non est inconveniens quod quantum ad aliquid accidentale, poena inferni minuatur, usque ad diem judicii ". AHunde statuit Angelicus Dodlor misericordiam Dei etiam in inferno exerceri : '* In damnatione reproborum apparet misericordia, non quidem totaliter relaxans, sed ahqualiter allevians, dum punit citra condignum* ''.

4 Sum. tkeol.y I» p., q. 21, a. 4, ad i. — A nonnullis Patribus et theologis admissa fuit momentanea vel successiva mitigatio, quii sors damnatorum, licet semper lugenda et consummata miseria, tolerabilior tamen fieri potest. (Cf. Emery, Dissertation sur la mitigation de la peine des damnis). Talis vero opinio nullum habet fundamentum in Scriptura et exorbitat a sensu communi Ecclesiae.

De loco inferni nil certi scire possumus, cum Scriptura et Traditio hac de re sileant, et Theologi nonnisi conjecturas plus minusve probabiles facere valeant; recte igitur ait S. Chrysostomus ^ : " Ne igitur qu^ramus ubi sit, sed quomodo eam (gehennam) effugiamus ".

Art. III. De purgatorio.

Purgatorium est locus et status in quo animse justorum, cum poenae temporalis debito decedentium, patiuntur, donec omnia debita soluta fuerint ^. Et sane remanere possunt post mortem solvendse poenae debitce peccatis jam remissis, vel peccatis venialibus nondum remissis, quae juxta S. Thomam et Suarez^ in primo instanti separationis animse a corpore, per ferventem dilectionis vel contritionis actum, statim remittuntur. TaHs autem pcEna temporalis successive tollitur non merendo aut satisfaciendo, cum tempus merendi jam fuerit elapsum, sed satispatiendo^ seu castigationem experiendo juxta taxationem divinae justitiae, remissa tamen quantitate pcenae quae respondet suff?'agiis quae a vivis applicantur.

I. Existentia purgatorii.

1° Errores. a) Aerius., s. IV, asseruit orare vel offerre pro mortuis esse vanum; b) Albigenses., Watdenses, Hussitce., ac praesertim Novatores docuerunt purgatorium esse " meram diaboli larvam " (Lutherus^); " exitiale commentum Satanae " (Calvinus ^). c) Hodierni vero Protestantes non pauci Hbenter statum veluti medium inter caelum et infernum admittunt sed purgatorii nomen rejiciunt, et tenent animas in eo statu mereri et satisfacere posse ^.
2° Thesis : Existit purgatorium., in quo justorum animce nondu??t plene expiatce^ piacularibus pGenis mundantur, et fidelium suffragiis posstmt juvaiH. De fide est, ex Trid. : ^' Ciim catholica Ecclesia, Spiritu sancto edocta, ex sacris Litteris et antiqua Patrum traditione, in sacris Conciliis et novissime in hac oecumenica Synodo

5 Cf. P^ARRAR, Mercy and judgment., cap. III; A. Campbell, TJie doctrines ofa middle state; Hodge, System. Theol., vol. III, p. 741.

docuerit Purgatorium esse, animasque ibi detentas, fidelium suffragiis, potissimum verb acceptabili altaris sacrificio juvari^.. "

Probatur A) Scripturd. a) In Vet. Test. praeclarum est testimonium ex // Machab.'^ desumptum. Judas post vi6lorias reportatas, " fa6la collatione, duodecim millia drachmas argenti misit Jerosolymam, offerri pro peccatis mortuormn sacrificiuvi.^ bene et religiose de resurredlione cogitans, (nisi enim eos qui ceciderant resurrecSluros speraret^ superfluum videretur et vanum orare pro mortuis), et quia considerabat quod hi, qui cum pietate dormitionem acceperant^ optima?n haberent repositam gratiam. SancSla ergo et saiubris est cogitatio pro defun^is exorare^ ut a peccatis solvanturs ^\ Ex hoc loco patet : i) tum Judse et populo hebraico, tum aucftori sacro persuasum fuisse mortuos orationibus et sacrificiis juvari posse; 2) hos autem non esse gravis peccati reos, ciim agatur de iis qui cum pietate dormierunt.

b) In Novo Test. legitur : " Qui autem dixerit contra Spiritum S. non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro 4 ''; jamvero, quomodocumque hsec verba intelUgantur, ibi supponitur quaedam peccata remitti posse in vita futura; aliunde certum est post mortem non remitti mortalia; ergo agitur de veniaUbus, vel de poena mortali peccato debitas.

B) Traditione, va qua duo stadia distinguuntur. a) Per quatuor priora scecula^ purgatorii existentia non explicite exponitur, sed jam continetur in universali praxi orationes et oblationes faciendi pro defun^is, Hanc testantur : i) Patres, v. g., Tertullianus^ : " Oblationes pro defundlis annua die facimus "; 2) Constitutiones Apostol.^ : " Oremus pro fratribus nostris, qui in Christo requieverunt^ ut Deus summae erga homines caritatis, qui animam

Sess. XXV, Denz-Bann., 983 (859). — Cf. Florent., apud Denz.- Bann., 693 (588). ^ IIMackab., XII, 43.

3 Protestantes negant quidem hunc librum inspiratum esse, sed eumdem substantialiter esse fide dignum agnoscere coguntur.

5 Multi Patres de igne Purgatorii intelligunt verba S. Pauli, // Cor,., III, 10-19.

defundli suscepit, remittat ei omne peccatum^ et propitius ac benevolus ei fa6lus collocet eum in regione vivorum ''; 3) inscriptiones quse in Catacumbis inventae sunt, in quibus haec et similia leguntur : ^* Spiritum tuum Deus refrigeret; Ursula, accepta sis in Christo; Vidtoria, refrigereris spiritus tuus in bono; Kalemire, Deus refrigeret spiritum tuum una cum sororis tu^ Hilare; aeterna tibi lux, Timothea, in Christo^"; 4) antiquissimce liturgicB^ in quibus preces pro defundlis invenire est "". Jamvero ex hac praxi infertur existentia status et loci in quo mimdd Justorum nondum plene purificatae poenas luunt peccatis debitas; Ecclesia enim pro reprobis non orat.

b) A tempore S. Augustini^ jam explicite agitur de Purgatorio. i) S, Augustinus ejus existentiam probat ex textibus Scripturae supra allatis, et asserit " nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium^ quanto magis minusve pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari^"; additque eos " pietate suorum viventium relevari, ciim pro illis sacrificium Mediatoris offertur^ vel eleemosynae in Ecclesia fiunt^". 2) S. Ccesarius et S, Gregorius M. disertius etiam agunt de purgatorio, in quo expiantur /<f^cata minuta; prior eos qui de his parum curabant admonet purgatorium ignem duriorem esse " quam quidquid potest in hoc saeculo aut cogitari aut videri aut sentiri 5 ". 3) Res autem definita fuit a C. Lugdunensi IP ^, Florentino 7 et Tridentino ^.

C) Rat, convenientice. a) Scriptura testatur nihil inquinatum ingredi caelum^; justitia enim exigere videtur ut nemini ^terna beatitudo concedatur, nisi prius deli6ta sua perfe6le expiaverit. Atqui de fadlo multi moriuntur antequam a peccatis suis venialibus hberati fuerint, aut poenam temporalem pro mortalibus aut venialibus remissis debitam solverint, nec tamen propter hoc merentur totahter a caelo excludi; ergo locum esse convenit

' Cf. NORTHCOTE, The Roniam Catacombs, cap. VII; Martigny, Di6i. des Antiq, chrit., voce Purgatoire. * Cfr. Didascalia apostolo7'um, VI, 22, 2 sq.

3 Enchiridion, LXIX. — ■♦ Enchiridion, CX. — 5 Sermo CIV, 5. « Professio fidei Michael. Palceol.y Denz.-Bann., 464 (387).

ubi purgentur, antequam finale praemium consequantur ^ b) Nisi esset purgatorium in quo pro venialibus nondum remissis et peccatorum reliquiis pcenas subire cogimur, homines levia peccata committerent, nec de condigna satisfadtione satis cogitarent.

II. De natura poenarum pMrgatoriL

Nihil hac de re ab Ecclesia definitum est; prae oculis tamen habenda sunt hsec Tridentini'^ monita : ** Apud rudem vero plebem difficiliores ac subtiliores quaestiones, quaeque ad sedificationem non faciunt, et ex quibus plerumque nuUa fit pietatis accessio, a popularibus concionibus secludantur. Incerta item, vel quae specie falsi laborant, evulgari ac tradlari non permittant (episcopi). Ea vero, qu3e ad curiositatem quamdam, aut superstitionem spe6lant, vel turpe lucrum sapiunt, tanquam scandala, et fidelium offendicula prohibeant ".

Ad m.entem hujusce authenticae monitionis, pun6la soHdioris dodlrinae statuimus.

1° Omnino constat animas in purgatorio detentas certas esse de sua salute, nec amplius peccare posse. Constat ex damnatione Lutheri propositionum 38* et 39^3. Et quidem, juxta Canonem Missae, animae Purgatorii " in Christo qiiiiscunf^ et " dormiunt in somno pacis".

2° Certum est pariter animas purgatorii pcenam damni sustinere, quatenus ad tempus a visione beatifica exsulant. Quae poena certe gravis est; nam a) immensitatem boni, a quo retardantur, clare apprehendunt, et ardentissimo Deum videndi desiderio flagrant; b) vivide intelligunt id fieri ob suam culpam; c) dolent quod ingentes caelestis glorise gradus consequi ignaviter neglexerint ^.

3° Communiter docetur in purgatorio esse pariter pcenam sensus. Apud Grcecos, generatim non admittitur animas igne reali, sed solum laboribus, doloribus et quadam obscuritate cruciari. Apud Latinos^ communior est

4 Cfr. Lessius, De perfeCi. div., lib. XIII, c. 17, n. 94-95; Faber, All for Jesus, gallice Tout pour Jhus, c. IX.

DE D£0 nEMtrNKRATORE. 655 sententia eas igne materiali torqueri, quatenus saltem ei alligantur.

1333- 4° De gravitaie poenarum purgatorii nil certi cognosycitur;.6'. Thomas ' putat pcenam minimam excedere maximam hujus vitae poenam; S, Bonaventura cQns^X maximam quidem purgatorii poenam, non autem minimam, acerbiorem esse hujus vitae pcenis^ Omnes tamen fatentur illas poenas patienter ferri, tum propter resignationem in justum Dei judicium, tum propter spem beatitudinem consequendi; quae qui* dem spes ingentem ipsis laetitiam affert^.

5° De duratione paenarum pariter nil certum est, nisi eam mensurae peccatorum et poenae temporalis adhuc solvendae proportionari. Patres vero et Theologi ore unanimi docent purgatorium non durare ultra diem judicii, cum omnibus justis Christus sit didurus : ** Venite, benedidli", etc. Qui igitur in fine mundi vivent a suis levibus maculis cito purgabuntur mediis a Deo notis'*.

Corollarium. Animas in purgatorio detentasy/^z/<^r^ est opus Deo gratum^ his animabus valde jucundum^ quae ardenti desiderio Deum videndi et possidendi flagrant, et nobis pen^tile^ cum animae a nobis liberatae pro nobis ferventer sint deprecaturae, et, probabilius, antequam liberenturS. Juvari autem possunt : a) orationum nostrarum valore satisfacftorio et impetratorio; b) oblatione sacrificii MisscBy vi cujus ipsis applicantur satisfa61:iones Christi; c) valore satisfa^orio operum nostrorum^; d) indulgentiis^ quibus eis appHcantur satisfacSliones Christi et Sanctorum.

CONCLUSIO TRACTATUS :

DE CONSUMMATIONE UNIVERSALI.

Hucusque de singulorum hominum sorte; nunc de unt' versali generis humani consummatione dicendum. Pau-

5 " Illae animae sunt carse Deo et quamvis^ab illo pro tunc affligantur^ , non tamen ut ab inimico, sed ut a justo judice et parente optimo, qui eas beatas efficere cupit... Ergo non repugnat illi statui, ut a Deo aliquid petant pro fratribus et amicis benefadloribus suis ". (Suarez, De orat., lib. I, c. 11, n. 15.)

^ Hinc pius et laudabilis est adlus quem heroicum vocant, quo nonnulli, approbante Ecclesi^, omnia sua bona opera et suftVagia pro animabus purgatorii offerunt; quod quidem de valore satisfadorio intelligi debet; cf. Brevior Synops. mor., n. 1254.

cis verbis contrahimus quse respiciunt resurre^ionem corporum eX, judictum universale,

1° De resurrectione corporum.

1335- Errores. Dogma resurre61:ionis negatum fuit a SacldziC(^is ^ ] K (\mh\Ji^dKm e prioribus christianis, praesertim HymencEO et Phileto quos refelHt S. Paukis * ; a Gnosiicis muhis, Ma7tichceis et Priscillianisiis^ Waldensibus et Albigensibus^ Socinianis. Hodie rejicitur ab Unitariis^ Protestantibus liberalibus^ et Rationalistis,

Thesis. Omnes homines in fine sceculi cum suis propriis resurgent corporibus quce nunc gestant,

De fide est ex Concil. Lateran, IV^ : *• Qui omnes cum suis propriis resurgent corporibus quae nunc gestant, ut recipiant secundum opera sua, sive bona fuerint, sive mala ".

Explicatur. Duo igitur sunt de fide, resurredlionem fore imiversalem pro bonis et maUs, et homines resurrecturos cum iisdem corporibus quse nunc gestant. Jamvero ad identitatem corporis resurgentis requiritur saltem, juxta omnes, ut eadem numerice anima suscitatum corpus informet; juxta nonnullos, hoc sufficit, ciim anima sit corporis forma substantialis, forma autem substantialis corpus intrinsece, essentiaUter, specifice et quodammodo etiam individuahter constituai, Attamen communiter tenetur necesse esse ut corpus resurgentis constet partim saltem ex eadem numero materia, ex qua prius constitit : ita enim meHus verificatur sensus testimoniorum Scripturae et Traditionis,

1337- Probatur. A) Scripturd, a) In Vet, Test, haec do6lrina, primum obscure manifestata, clarius paulatim revelata fuit. Praeter celeberrima verba /ob 4, quae

^ /ob., IX, 25-27. Qu3e verba clara sunt in Vtdgaid : " Et in novissimo die de terra surredlurus sum; et rursum circumdabor pelle mei, et in carne mea videbo Deum meum"; obscuriora tamen in versione grcBcd; et intricatissima in textu hebraico : " Et post cutem meam, «onciderunt eam, et ex carne me^ aspiciam Deum ". Unde putant nonnuUi hunc textum fuisse adulteratum.

multi Patres intelligunt de resurrectione mortuorum^ et prophetiam Isaice de resurrectione justorum ^, duo sunt prjesertim textus in quibus explicite hoc dogma asseritur : " Multi de his qui dormiunt in terrae pulvere evigilabiint'^ " E caelo ista (membra) possideo, sed propter l)ei leges nunc haec ipsa despicio, quoniam ab ipsb me ea recepturum spero 3 '', etc.

b) In Nov. Test. luculenter res declaratur : i) Christus, apud Synopticos^ non solum resurrectionem corporum tanquam rem notam supponit, sed eam contra Sadducaeos defendit 4 ; apud S. Joannem., explicite de resurrectione carnis ait : " Procedent qui bona fecerunt in resurrectionem vitae, qui vero mala egerunt in resurrectionem judicii... "; " Ego resuscitabo eum in novissimo die '' 5.

S^ Faulus resurrectionem mortuorum diserte in ep, I^ ad Corinthios probat : ex ipsa resurrectione ChiHsti (XV, 1-19) : " Nam si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit"; ex efficacia redemptionis {20-2^) : " Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur, unusquisque autem in suo ordine : primitiae Christus, deinde ii qui sunt Christi " ; e moribus et laboribus fidelium (29-34) : Si ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? ''; ex solutione dubiorum contra resurrectionem (35-44), ejus possibilitatem illustrando comparatione seminis quod " non vivificatur, nisi prius rporiatur ". Revera hoc dogma annuntiavit coram Atheniensibus ^, Felice^ ac Thessalonicensibus '\

B) Trad. a) Patres non solum obiter de hoc dogmate scripserunt, sed illud ex professo in variis operibus contra paganos propugnaverunt, et quidem jam a saeculo 11°, V. g., Athenagoras^ in libro de Resurrectione mortuorum, Theophilus Antioch.^ lib. I ad Autolycum, Tertullianus^ in eloquentissimo opere de Resurrectione carnis, etc.

b) Martyres hanc veritatem aperte professi sunt : " Haec me potissimum ratio compellit ad mortem, S. Pio-

"■ /sa., XXVI, 19. — ^ Dan., XII, 2. — 3 // Mac/i. VII, 9-13. 4 Ma^^. V, 29-30; X. 28; XXII. 23-32. — 5/oan.,V, 29; VI, 5^ 6/icf., XVri, 31-32. — 7Act., XXIV, 15. —8 / T/?gss., IV, 12.

nius aiebat, ut populus omnis intelligat resurre^ionen^ futuram esse post mortem ^ ".

1339* C) Rat. conven, Hoc dogma ratione non demonstratur quidern, sed multiplici ex parte convenit : a) ex parte Dei; nam in resurredlione carnis elucet Dei omniscientia^ omnipotentia et bonitas; b) ex parte Christi^ cujus cum simus membra, decet ut nos cum ipso resurgamus; c) ex parte hominis; non decet ut in seternum corruptum maneat corpus quod fuit i) operum sive bonorum sive malorum particeps, et 2) per receptionem Sacramentorum, praesertim Eucharistiae, necnon christianse mortificationis praxi san6tificatum. Quod confirmatur ex eo quod anima humana a corpore separata aliquo modo imperfe6la est, sicut pars extra totum suum existens, cum sit naturaliter pars humanae naturae ^.

Ad solvendas autem difficultates ex eo desumptas quod eaedem atomi successive in pluribus corporibus fuerint, sufficiat animadvertere in eodem corpore esse perpetuum atomorum fluxum quin ejus identitas destruatur; ideoque nil impedire quin corpus resurgentium suam identitatem retineat etsi paucas tantum habeat ex atomis antea a se possessis, dummodo hae eadem formi substantiali informentur.

2° De judicio universali.

A) Thesis : Post resurreftionem judicium universale a Christo instituetur^ in quo omnes homines de fa^is propriis rationem reddent. De fide est, ex variis Symbo- Hs, ubi dicitur : " Credo in J. Christum... qui venturus est judicare vivos et mortuos ^\ praesertim ex Symb. Athanas. ,• "Ad cujus adventum omnes homines resurgere habent cum corporibus suis, et reddituri sunt de faftis propriis rationem ".

jProb. a) Scriptura describit judicium universale : " C^m autem venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes Angeli cum eo, tunc sedebit super sedem majestatis su9e. Et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem, sicut pastor segregat oves ab haedis 3 '\ etc.

' RuiNART, ACta Martyrum, p. 70.

b) Fatres^ s>\vtLatim^ sive Grceci^ illud dogma explicite docent et vivide describunt; unus audiatur Aiigustinus^ : " Nullus vel negat, vel dubitat per J. Christum, tale quale istis SS. litteris praenunciatur, futurum esse novissimum judicium..."

c) J^atio hujus judicii convenientiafu exhibet; siquidem, cum homo sit non tantum persona privata, sed etiam socialis^ judicium universale congruenter manifestabit : i) Dei providentiam^ divinorum consiliorum rationem et exitum patefaciendo; 2) Christi majestatem juste judicantis eos qui injuste eum condemnaverunt vel rejecerunt, ut in nomine ejus omne genu fle6latur c^eiestium, terrestrium et infernorum; 3) ele^orum gloriam, qm post vitam injuriis et persecutionibus vexatam ^, exa.ltabuntur.

B) Circumstantiae judicii. a) Jmiex erit Christus ipse in forma humana : nam convenit eum, cujus redemptionis beneficio ad regnum caelorum admitti valemus, judicio praesidere 3.

b) Subje^ium judicii sunt omnes honiines, tiim adulti, ttim parvuli, et probabihter angeli pra^varicatores ^ c) Materia judicii erit uniuscujusque vita integra, quidquid cogitatione, verbo, opere, commissione aut omissione, boni vel mali fecerit ^.

d) Locus ]\x^\z\ dicitur esse v2i\Y\s Josaphat^; cum autem voxJosaphat/]\xx.3. chaldaicam interpretationem, idem significet ac divisio judiciiy quilibet locus ita vocari potest.

e) Tempus remanet incertum^ : signa enim quae theologi coUegerunt ex Scripturae variis locis, et ipsa sunt incerta^ f) E variis Scripturae locis colligunt Patres et theologi post conflagrationem mundi et judicium terram innovandam esse : " Novos vero caelos et novam terram, secundum promissa ipsius, exspe6lamus ^ ". In quo autem ilia innovatio consistat incertum est, et hac de retheologi scientiaeque cuitores Hbere disputare possunt.

5 Eccl., XII, 14; Matt., XII, 36; / Cor., IV, 5; cfr. Apoc, II. 23 ^ Jocl., III, 2. — 7 Marc, XIII, 32. — ^ cf. Synops. maj.

660 CONGLUSIO GENERALIS.

CONCLUSIO GENERALIS. De Communione San6torum\

'* Credo in Spiritum sandtum, sandlam Ecclesiam catholicam, Sannorum conununionem ".

1343- Status quaestionis. A) Articulus de communione san^orum Symbolo Apostolorum insertus apparet quinto saeculo apud Ecclesias Gallise. Duo significat, nempe comm_unionem inter varia membra Ecclesiae militantis^ patientis et triu7nphantis ^ iiecnon participationem quamdam bonorum spiritualium quse Ecclesiae propria sunt. Hoc dogrna a) primario defluit e do6trina de Christo angelorum tt hominicm capite (n. 798) : nam ex eo quod hi Christo capiti uniuntur, sequitur Q,o's^d.tmdnter se conjungi et bonorum per redemptionem acquisitorum participes esse; b) conne6litur etiam cum do6lrina de SS. Triniiate et de Gratid, cum bona spiritualia a Christo acquisita diffundantur reapse per totam Trinitatem et attributive per Spiritum Sandtum: c) necnon cum Tr. de Ecclesia, cum Christus, quatenus Ecclesiae caput^ omnes fideles communi nexu ejusdem regiminis et doilrinse eorumdemque sacramentorum coadunet; d) tandem cum do6lrina de operibus meritoriis et satisfaHoriis necnon de caritate et oratione^ quatenus omnes fideles, caritatis vinculo uniti, aliquam participationem accipiunt meritorum, satisfa6lionum et orationum aliorum Ecclesiae membrorum, imo et intercessione Angelorum Beatorumque spirituaHa consequuntur bona. Est igitur veluti synthesis praecipuorum fidei dogmatum.

B) Quam do6lrinam variis modis impugnant Protestantes : a) ahi dogma communionis San6lorum intelHgunt de quodam polytheismo in quo San6li a catholicis colerentur sicut dii^; b) alii nihil vident in communicatione

' S. Thom., 3, q. 8; SuAREZ, De Incarnat., disp. XXIII; Peta- Vius, De Incarnat., lib. XII, cap. 17; Franzelin, De Ecclesid, th. II, XVII-XX, XXII-XXV; M. Lamache, Le Dogme de la Communion des Saints (these), Lyon, 1912; P. Bernard, Communion des Saints, in Di^. de Thdol. [Mangenoi), III, 429-454; R. BouR, ibid., 454-480.

» M. NiCOLAS, Le symbole des Apolres, p. 249; A. Hranack, Dog- Mtengeschichie, § 46, p. 216.

DE COMMUNIONE SANGTORUM. 661 reciproca meritorum nisi systema quoddam mere mechanicum justificationis quo homines ab extrinseco justificantur sine cooperatione morali^

Catholicse do6lrinse expositione luculenter constabit quantum Novatores hoc dogma adulteraverint.

Thesis : Datur communio sanHorum vi cujus oninia Chrisii mcmbra per Christum et in Christo arctissime uniuntur^ atque spiritualia bona^ etsi diverso gradu^ participant.

De fide est tum ex Symbolo Apostolorum tum ex magisterio ordinario EcclesicR ^.

Declaratur. Ecclesia in terra militans sub Romano Pontifice, Christi vicario, non est tantum societas externa quae, in ordine ad vitam ^ternam, visibili regitur hierarchia, do6trina apostolica informatur et sacramentis pascitur, sed est simul societas mystica cujus membra, per admirabile consortium caritatis et vitae supernaturalis, cum Sandtissima Trinitate et Christo, cum Sandlis, Angelis et animabus Purgatorii, et inter se conne6luntur.

Ex didlis in toto decursu hujus operis^ res ita concipitur : a) In omnia Ecclesiae membra Deus et Christus dona gratiae vel glorias influunt; b) in Deum et Christum membra Ecclesiae refundunt laudes, gratiarum adtiones et orationes; c) Sandli intercedunt pro fidelibus terrae et Purgatorii animabus; d) fideles terrse Sandlos orant et pro Purgatorii animabus deprecationes, satisfadliones et indulgentias offerunt; e) animae Purgatorii pro fidelibus terrae deprecantur.

Itaque inter Deum et omnia Ecclesiae membra, inter membra Ecclesiae ad invicem, regnat caritas quae est ^^vinculum perfeHionis^^ et eo usque tandem progredi debet ut in aeternum omnes Sandli et omnes Angeli sint in unum consummati et *' unus cum Deo spiritus^ ^\

1345- Probatur : A) ScripturL a) In Synopticis videmus a Christo annuntiarij praeparari et fundari

^ A. V1GU16, art. Communion des Saints, in Encyclopidie des sciences religieuses (Lichfenber^er)^ III, 286.

^ Quod constat ex universali expositione catechismorum; cfr. Catechismo publicato fer ordifie di S, S. Pio X, Roma, 1912, p. 31.

662 GONGLUSIO GENERALIS.

regnum Dei^ in quo homines ad acquirendam vitani spiritualem'^ et salutem'^ coordinantur non tantum potestate hierarchica Ecclesiae, sed mutua et maxime concordi caritate^^ ita ut efforment veram familiam cujus Deus est Fater^. Hoc autem regnum coalescit non tantum ex fidehbus in terra degentibus, sed etiam ex eledlis et Angelis^, quorum gaudium pr^ flagranti caritate increscit peccatoris etiam perditissimi conversione^.

b) Dogma communionis San6lorum clarius elucescit in C hristi sermone ^ost ultimam coenam : i) sic declaratur unio discipulorum cum Christo : ** Ego sum vitis, vos palmites; qui manet in me et ego in eo, hic fert fru6lum multum^ "; 2) postea vero eorum uniointerse'^ : " Omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, ut et ipsi unum sint... Et ego claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, ut sint unum, sicut et nos unum sumus ". — Utramque unionem exponit S. Joannes^"" : " Quod vidimus et audivimus annuntiamus vobis, ut et vos societatem habeatis nobiscum, et societas nostra sit cum Patre et cum Filio ejus Jesu Christo ".

c) Idem dogma saepe et diserte proponit S. Paulus^ asserens Christum esse caput morale corporis mystici, cujus nos membra sumus"; ex quo tria infert : i) singulos fideies spirituaHter proficere omnibus totius Ecclesise miUtantis precibus, operationibus, gratiis et meritis, ita ut totum bonum communitatis sit uniuscujusque partis emolumentum^=^ : omnes enim sumus corpus Christi\ sed corpus non est unum membrum^ sed multa; unde ^' si quid patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; sive gloriatur unum membrum, congaudent omnia membra^3 "• 2) adesse insuper communionem inter Ecclesiam militantem et Ecclesiam triumphantem : siquidem caritas, qua fideles conjunguntur nunquam excidit, ideoque pre-

*> Matth., XXII. 37-40; Luc, XIV, 12-14; Marc, XII, 33. 5 Matth., V, 45; VI, 9; Luc, XI, 2; XII, 49. « Matth., XIX, 28; Luc, XX, 30. —iLuc, XV, 10. ^ Joan., XV, 5. 9 Joan., XVII, 21, 22. - ^^ I» Joan., I, 3. " Rom., XII, 4, 5; / Cor., XII, 12-27; Bphes., I, 22-^3; Coloss., I, iB; II, 19; III, 14-15, etc.

DE GOMMUNIONE SANCTORUM. 663 cibus fiducialiter ad Sanctos accedere valemus : " Accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis, Jerusalem caelestem, et multorum millium angelorum frequentiam, et ecclesiam primitivorum, qui conscripti sunt in caelis, et judicem omnium Deum, et spiritus justorum perfedlorum, e.t testamenti novi mediatorem Jesum' "; 3) adhuc esse jommunionem inter Ecclesiam militantem et Ecclesiam patientem : siquidem Paulus effusa caritate misericordias Domini carissimo Onesiphoro defun6lo adprecatur^

B) Traditione^. a) Per tria priora scecula^ duo praecipua hujus dogmatis elementa sparsa inveniuntur in operibus Patrum, nempe participatio quaedam omnium fidelium bonis operibus et precibus ceterorum, necnon relationes inter Ecclesiam militantem et Ecclesiam triumphantem.

Ita S, Clemens Papa docet fideles unum corpus in Christo constituere, et in orationibus meritisque communicare, imo et beatis uniri quos imitari debenf^; S, Ignatius Martyr se ofifert ut piacularem hostiam pro Ephesiis, orat pro fideHbus diversarum ecclesiarum, seseque fideUum orationibus commendat quse in Deo et caritate fiunt^; Clejnens Alex. describit angelos circumdantes discipulum Christi orantem etiam privatim; Orige?tes^ diserte asserit, ex testimonio seniorum, Beatos pugnare nobiscum et adjuvare nos orationibus suis; quod et testatur S. Cyprianus \ b) Quarto sceculo^ jam ratio hujus communionis expenditur.

i) Grceci, cum S. Basilio^ eam reponunt in influxu Spirittis San^i, qui non tantum fideles in terra degentes, sed etiam beatos in caelo regnantes eadem caritate coadunat, et ex utrisque unam efformat civitatem, quae est civitas Dei *.

Laiini^ cum SS. Hilario^^et A m^rosio"', esim potius referunt ad dodlrinam de Ecclesid : caelestis Ecclesia est veluti

^ /n N?4m., homil. XXIV, n. i, P. G., XII, jsi^ De urat., XI, i, P. G., XI, 448.

9 Traa. in Ps. LXIV, 6 et CXXIV, ^, P. L., IX, 421, 681. jo Expos, in Lucam, V, 11, P. L., XV, 1723.

664 CONGLUSIO (^ENERALIS.

forma Ecclesiae terrestris, quam proteg^it et adjuvat; fideles autem, communione corporis Christi et virtutum praxi, disponuntur ad ingrediendam civitatem san<5lam Jerusalem, et si qui peccaverint, fratrum orationibus niti debent ad veniam a Deo exposcendam.

c) Quinto scBculo^ S. Augustinus hujus dodlrinae theologicam synthesim tradit, quam postea sequentur et ampliabunt Scholastici.

Primo quidem tanquam principium inconcussum statuit Ecclesiam esse corpus Christi et quidem caritate ad unitatem redadlum \ Unde ii tantum hujus unitatis perfe6le participes sunt qui habent caritatem * : haeretici autem et schismatici ab hac unitate avulsi sunt, peccatores sunt membra aegra et languida : pro hcereticis et peccatoribus est tamen orandum. Ad unitatem corporis Christi nobiscum pertinet Ecclesia caeH : ** Templum ergo Dei san61:a est Ecciesia, scilicet universa in caelo et in terrd^"; pertinent omnes fideles ab initio (mundi) usque ad finem, *' adjundlis etiam legionibus et exercitibus angelorum, ut fiat illa lina civitas sub uno rege ^ '\ Hujus autem corporis caput est Christus, anima est Spiritus San6lus : " Totus Christus et caput et corpus est ^ ". " Societas unitatis Ecclesiae Dei tanquam proprium est opus Spiritus san<fli, Patre et FiHo cooperantibus ^ ^\ Ex quibus sequitur inter christianos vitain esse commtmem : " Ofificia diversa sunt, vita communis^"; fideles esse filios martyrum, qui pro nobis intercedunt et quos colere debemus : " Frudlus laboris illorum etiam nos sumus ^ ".

C) Ratione analogicE. Sicut in ordine naturali lex solidaritatis viget, qua omnes homines connedluntur, ita decebat justos cum Deo et inter se conjungi vita3 supernaturalis communitate, caritate aifeftiva et effedliva; ita enim : a) Dei unitas et concordissima Trinitas- glorificantur; b) creaturae nobiiiores nobiliori operi Dei, aeternae sciHcet saluti, cooperantur dum sibi invicem auxiHum et solamen afferunt : etenim " ad bene esse beatitudinis facit societas amicorum^ ".

DE GOMMUNIONE SANGTORUM.

CoroIIarium. Ex di6lis satis apparet cornmunionem San6lorum esse quasi synthesim theologise tum dogmaticae tum moralis. Etenim : a) Deus unus et trinus est causa exemplaris hujusce communionis; causa efficiens principalis est reapse tota Trinitas, et per attributionem Spiritus san6lus; causa instru^nentalis principalis et meritoria est Christus utpote caput Ecclesise in suo triplici statu consideratae ; causa instrumentalis secundaria sunt sacramenta; causa forfnalis est gratia, cum comitatu virtutum infusarum, qua vitae divinae participes efficimur; causa finalis et consu?nmatio est gloria caelestis in qua erit societas perfe(5la et aeterna sandlorum cum Christo et gloriosa Trinitate; b) omnia autem praecepta et consilia ac virtutum exercitium ad hoc tendunt ut caritas magis ac magis in corpore Christi augeatur, et ita unio inter membra et cum Capite magis ac magis perficiatur usque dtim consummetur in beatissima visione et caritate et possessione Dei cui sit honor et gloria in saecula saeculorum. Amea»

Chapter 22 of 22