Collatio II

De plenitudine sapientiae, in

de sapientiae

liformis in suspendiis divimrum excessuum,

1. In niedio Ecclesiae aperiet os eius et adimpkbit illum spiritu sapientiae et intellectus et stola

gloriae vestiet illum, Ecclesiastici decimo quinto.

Ostensum est supra, quibus debel doctor sermonem.cwmexusdepromere, et unde debet incipere. Modo ostenden- SSne! dum est, ubi debet terminare: quia in plenitudine

sapienliae et inteUectus.

De sapierilia autem nota quatuor: quis ortus,- Q"Sj!n»'' "» quae domus, quae porta, quae forma. Do duobus De orin eiprimis dictum est in CoUationibus septem donorum, domosapien-j. jijggjjgfp qyQ(j gapientia est lux descendens a

Patre luminum in animam et radians in eam facit

animam deiformem et domum Dei. Ista lux descendens facit intellectivam speciosam, affectivam amoenam, operativam robustam. — Haec domus septem scpiem coia- columnis aedificatur, quas beatus lacobus manifeste tangit. Quae desur.mm est, inquit, sapientia primum quiiiem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, plena misericordia et fructibus bonis, non iudicans, sine aemutatione. De ista domo dicitur Matthaei septimo:

Omnis, qui aiulit verba mea haec et facit ea, assimilabitur viro sapienti, qui aedificavit domum

suam supra petram.

2. Porta sapientiae est concupiscentia eius et pars I. de vehemens desiderium; unde in Psalmo: Apcri os '''tuum,et ego adimpkbo iUud. Haec e via, per quam sernio terniinandus est, scilicet porta et forma. 27-33. sapientia venit in me, per quam ego intro ad sapientiam, et sapientia intrat in me, sicut caritas similiter. Unde Deus caritas est, et qui manet in carilate in Deo manet, et Deus in eo. Haec autem sapientia non habetur nisi cum summa complacentia; ubi autem summa complacentia est, praecedit summa concupiscentia; in Ecclesiastico: Fili, concupiscens.sapientiam conserva iustitiam, et Deus praebebit illam tibi. — Observalio eam habendam, sicut appetitus materiae inclinat ad formam et facit eam habilem, ut coniungatur formae mediantibus dispositionibus; non quod illae in corpore humano, sive in aUis. Observatio igitur iustitiae introducit sapientiam. Unde Sapientiae septimo: Candor est lucis aeternae et speculum sine macula Dei maiestatis et imago bonitutis illius. Et cum sit una, omnia potest, et in se permane)is omnia innovat et per nationes in animas sanctas se transfert.

3. Quomodo autem habetur haec sapientia, patet et auctoritale et exemplo. De primo Sapientiae sexto: Initium enim illius verissima est disciplinae concupiscentia. Cura ergo disciplinae dilectio est, et dilectio custodia legum illius est; custoditio autem legum consummatio incor?-uptionis e.st; incorruptio autem facit esse proximum Deo. Co7icupiscentca ilaque sapientiae deducil ud regntcm perpetuum. Concupiscentja ergo mpienliae gonerat concupiscen- liam disciplinae. — Disciplina autem duplex est: scholaslica et momstica sive morum; et non sulficit ad habendam sapienliam scholastica sine monastica; ([uia non audiendo solum, sed observando fit homo sapiens. Unde in Psalmo de s;ipientia: Bonitatem et disciplinam et scientiam doce me. Scientia enim non liabetur, nisi praecedat dimplinu; nec disciplina, nisi praecedat bmiitas; et sic per bmiitatem et dimplinam inest nobis scientia. — Aegrotus enim audiendo medicuni nunquam sanatur, nisi praecepta eius observet, sicul dicit Philosophus secundo Ethicorum. Per islam autem viam sapienliae pauci vadunt, et ideo pauci perveniunt ad veram sapientiam.

4. Concupiscentia disciplinae ])aiit dilectionem. Cura eryo disciplinae est dilectio. Si enim habes disciplinae dilectionem, eris amator virtutis in te et in aliis et in suo fonte. Disciplina autem non debet esse servilis, sed hberalis, ut diligat disciplinantem, ut ex aniore faciat, non ex timore. Si enim propter disciplinam es pauper, oporlet, ut dihgas paupertatem; et sic de aliis, Dilectio autem custodia kgum est. Si enim diligis bonum, observas legem, quia finis praecepti est carilas de corde puro, Quando autem custodis legem, sanclificaris et efTiceris plenus Spiritu sancto; et tunc abstraheris ab omni amore, qui non est Deus,

3, Haec enim sanctitas est, quam describit Dionysius de Divinis Nominibus, capitulo duodecimo: « Sanctitas, inquit, est ab omni immunditia hbera et perfecta et omnino immaculata niunditia», Sanctificari ergo est abstrahi ab onini amore inquinativo et corruptivo, qui potest animam corrumpere. In hoc debet creatura assimilari Creatori: Sancti, inquit, estote, qucmiam ego sanctus sum. Haec sanctitas facit deiformem; et ideo illi Spiritus seraphici dicebant: Sanctus, sanctus, sanctus.

G. Cum autem anima deiformis facta est, statim intrat in eam Sapientia, quia candor esflucis aeternae et speculum sine macula Dei maiestatis; et homo sapiens, Unde in Ecclesiastico: Homo sanctus in sapientia manet sicut sol; nam stultus sicut luna mutatur. Sanctitas immediata dispositio est ad sapientiam: ergo concupiscentia et vehemens desiderium porta est sapientiae; Sapientiae septimo: Optavi,

.$37 et datus esl mihi sensus; et invocavi, et vejdt In me spiritus sapientiae. Et praepo.mi illam regnis et sedibus, et dioitias nihil duxi in concparalione illius, usque ibi: Laetatus.lum in omnibus, quoniam anlecedebat me illa sapientia, et ignondmnt, qtmiiam omnium horum mater cst. — Sed dicit, quod habuil illam optando et invocando. Si eniin summum bonum est, suinine amanda est; si autem omne bonum est, universaliter appetenda est et super omnia in eum. Unde lacobus: Si quis vestrum imligel sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus afflitenter et non improperal, et dabitur ei. Postukt autem in fule nihil haesilans. Qtii enim haesitat non est (liscipiinatus. Ilaec est ergo porta. Huiusmodi autem concupiscentia exstinguit omnes concupisceiiiias et hominem sublevatum facit a mundo, Unde dicit: Hanc amavi et exquisivi a iuventute mea, et quaesivi sponsam mihi eam assumere, et amator factus sum formae illius.

7. Forma autem sapientiae est mirabilis, el nullus eam aspicit sine admiratione et ecstasi, iit dicitur de Esther et de Salomone, cuius vul/im desiderabat videre universa terra; et Regina Saba t'enit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis;_ et cum videret ordines ministrantium vestesque corum et pincernas et holoeausta, quae offerebat in austri resurget in iudicio cum generatione ista et condemnabit eam, quia venit a fmibus terrae audire sapienliam Salomonis, et plus quam Saknnon hic. ludaei nolebant audire sapientiam de ore Sapientiae; et nos habemus Christum intra nos, et nolumus audire sapientiam eius. Abominatio maxima esl, quod filia regis pulcherrima offertur nobis in sponsam, et potius volumus copulari ancillae turpissimae et meretricari; et volumus reverti in Aegyptum ad cibum vilissimum, et nolumus refici cibo caelesti.

8. Ista forma est mirabilis, quia modo est uniformis, modo est multiformis, modo omniformis, modo nultiformis. Quadriformi igitur se vestit lumine. Apparet autem uniformis in regulis divinarum legum, multiformis in mysteriis divinarum Scripturarum, omniformis in vestigiis divinorum operum, nulliformis in suspendiis divinorum excessuum,

9. De primo, Sapientiae sexto: Cktra est et quae nunquam marcescit sapienlia — quia apud illam non esl Iransmvlalio nec vicissilwlinia obumbratio — et facile viilelur ab his qui diligunt eam, ei iiwenilur ab his qui quaerunt illam. Praeoccupat qui se concupiscunl, ul illis se prior ostendat. lionalibus insplendentes sunt onmes illi modi, m quos niens cognoscit el iudicnt id quod aliter esse non potest, utpote quod sunnnum principium suinme venerandum; quod summo vero sunime credenduni et assentiendum; quod summum bonum sumnie desiderandum et diiigenduni. — Et haec sunt in prinia tabula; et in liis apparet sapientia, quo<l ita cerla sunt, quod aliter esse non possunt.

10. Hae regulae sunt infallihiles, indubit;ibiles, iniudicabiles, quia per illas est iudicium, et non est de illis. Et ideo clara est haec sapientia. — tae sunt, ut nullo modo sit eis contradicere « nisi ad exterius-rationem », secundum Philosophum, in libro primo Posteriorum. Hae enim radicanlur in luce aeterna et ducunt in eam, sed non propter hoc ipsa videlur. Nec est dicendum, quod fundanlur in aliqua luce creata, ulpote in aliqua Intelligentia, quae illuminet mentes; quia, cum illae regulae sint incoarctabiles, quia mentilms omnium se offerunt, tunc sequeretur, quod lux creata esset incoarctahilis et esset actus purus, quod absit; et qui hoc dicit enervat fontem sapientiae et facit idolum, ut Angelum, Deum, et plus quam qui lapidem Deum facit. Haec enim sapientia radiat super animam, quia assistit prae foribus, ut se, inquit, prior illis ostendat.

11. Item, apparet sapientia ut muUiformis in Mihi omnium Sanctorum minimo data est haec gratia in gentibus, evangelizare investigabiles divitias gratiae Chrisli et iUuminare omnes, quae sit dispensatio sacramenti absconditi a saeculis in Deo, qni omnia creavit, ut innotescat Principatibiis et PotestatibUs in caelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei. Non est intelligendum, quod V>aulus doceat Angelos, sed dicitur innotescere, quia ministerio ipsorum innotescunt, sicut dicitur, quod Lex per Angelos dataest, hoc est per ministerium Angelorum.

12. Haec igitur sapientia dicitur multiformis, quia mulli sunt inodi exprimendi; et ideo necesse fuil, ut ostendatur sapientia in multis figuris, multis Sacramentis, inultis signis, ut etiam veletur superbis, aperiatur humilibus. Haec volamiiia claudunt Christum, occultant sapienliam sapientibus et immundis. Unde in Matthaeo: Confiteor tibi, Pater, domine caeli et terrae, quia abscomlisti haec a sapientibus et prudentibus et revelasti ea parvulis. Et ideo bene ait A)oslolus: Mihi omnium Sanctorum minimo etc.

13. Sed quomodo Paulas evangelizat investigabiles divitia,$ graliae Christi? Sic:.Vmtic, inquit, manent fides, spes, cariUis, tria hmc. — Triplex refulget intelligentia in Scriptura, quae docet, quid credendum, quid exspecta.iulum, quid operandum: quid credemlum quantum ad fidein; quid exspectandum quantum ad spem; quid operandum quantum;id caritatem, quae consistit in operatione, non solum in affectione, loannis decimo quarto: Si quis diligit me, sermonem meum servabit. Et quaelibet istarum est bifurcata. et haec duplex: una ad caput, alia ad corpu. Est enim una, quae fertur ad caput crucifixum, natum etc.; alia, quae fertur ad corpus, ad Ecclesiam primain, mediam et ultimam; et hoc modo laudat Ecclesiam Salomon in Cantico secundunj tripUcem illum statum. Quae est isla, inquit, quae ascendit, quasi aurora consurgens, pulcra ut luna, electa ut sol etc. — Qucu; est ista, quae ascendit per desertuni sicut virgula fumi ex aromalibus myrrhae et thuris etc. — Quae est ista, quae ascendit de deserto deliciis affluens et innixa super dilectum suum? onine.s in Moyse baptizali suiU in nube et in iiiari, et omnes eurulem escam spirilualem mmiducaverunt, et oniiws eumlem polum spiritualem biberunt. Bibebanl autem ile spirituali consequenle eos pelra; petra autem erat Christus. — De allegoria corporis: Scriptum est, quoniam Abra/uun ihws filios habuit, unum de ancilla el unum de libera; sed qui de anciUa, secundum carneni natus est; qui iiutem ile libera, per repromissionem, quae sunt per allei/oriam dicta. Haec autem sunl duo leslameiUaK Non oportuit, ut aniplius e.planai'et, quia per illa intelliguntur duo iwpnli.

I (i. Iuxta aliani intelligenliam, quae est per spem, suspice caelum et numera sleUas, si potes, scilicet caelestes Intelligentias; et in lob: Nunquid nosti ordinem caeli, aut rationeni eius pones in terra — Alia supercaelestis, ut in Abraham, qui « tres vidit et unum adoravit », quia in illis Trinilas apparuit; et in duobus Angelis, qui missi sunt Sodomam, Filius et Spiritus sanctus, qui niittuntur a Patre; et ideo, quia Pater nunquam missus est, ibi non apparuit, sed apparuit in illis tribus, quia Pater appuruit, sed nunquam missus est. — Hugo dicit ista vocabula: hierarchia caelestis, supercaelcstis, mbcaelestis. Quidam dicunt, quod improprie dicantur; sed falsum est, quia utrobique est sacer principatus.

17. Tertia est tropologia iuxta tertiam intelliagetulum; quaedam ad conlernplativam, ubi docetur, quomodo contempUindum, quomodo anima feratur in Deum; nec tamen est anagogiu, cum sit praeparatio animae, et sic ab infimo tendit ad supremuni. — Haec ergo sapientia est abscondita et velata superbis, qui non sunt potentes Scripturas intelligere. Scripturae intelligi non possunt nec mysteria, nisi sciatur decursus mundi et dispositio hierarchica.

18. In his ergo mysteriis pulcheiTime apparet Dei sapientia, plus etiam quam primo modo. Sicut, COLLVTIO l(. verbi gralia, volo laudare sponsam, quod sit pulcra, quod sit verax; si dicam simpliciter: pulcra est, verax est; non aflicitur multuin cor meum; sed cum dico: Pulcrae sunt genae tuae sicut turlurii, collum tuum sicut monilia; mirabiliter eam cominendo, duin intelligo. Commendo enim eam non solum ut castam et honestam, sed quod propter amorem.sjionsi rasta est et amorosa. Tnrtur enim avis casta est et amorosa, quia propter amorem comparis, ipso vivenle, nulli coniungitur nec fxist eius mortem. Sponsa igitur honesta non est, quia casta, sed quia casta propter amorem sponsi. Pulcrae igitur sunt ge- «ae, quae sunt prominentes., in quibus apparet pulcritudo. Collum timm sicut moidlia: collum, per quod vox emittitur, veritas; moniiia, quae ornant pectus et slringunt, discretio, quia, si quis dicat veritateni et non, quuiulo debet, vel ut non 'lebet, vel ubi non debet, vel quibus non delw-t: nm est pulcra verilas.

19. Haec sapientia resultat ex multis mysleriis Scripturae, sicut ex multis speculis fiunt multiplica- tiones radiornm et ignium; liaec sunt speniUi mulierum, de quibus fit labrum aeneum; haec est Scriptura, vt revelata facie gloriam Domini speculanles, in eaiulem imaginem transformemur a clarilate in claritatem: a clarilate allegoriae in claritatem anagogiae, et rursus tropologiae. Haec sajiientia datur secundum mensuram fidei et unicuique, sicut Deus divisit nwnsuram fidei; quia, secundum quod homo magis intelleclum captivat, secundum hoc sapientior eflicitur, et fides habetur per humilitatem. Huiusmodi sapientiae Paulus dicit se professorem. Moyses autem posuit regulas et leges, ideo habuit faciem corimtam, sed Apostolus revelatam. siastico: Radix sapientiae cui revelata esl, et astutias illius qwis ugnovit? DiscipUna sapientiae cui revelata est el manifestata, et multiplicationem ingressus illius quis inteUexit? Unus est altissimus Creator omnium omnipotens. Sequitur: Ipse.creavit illam in Spiritu smicto et vidit et dinumeramt et dimensus e.st et effudit illam.mper omnia opera Trinitatis, angelica et humana. kiem habelur c. S. Cfr. etiam

sua. Hec sapienlia manifestata esl; unde: Sapientia foris clamilat, in plateis dat vocem suam. Et

unde liaec scriptura facta est nobis Graeca, barbara

et Hebraea et penitus ignotd in suo fonte.

21. Ista sapientia diffusa est in omni re, quia Esi iD omni quaelibet res secundum quamlibet proprietatem habet

regulam sapientiae et ostendit sapientiam divinam; et

qui sciret omnes proprietates manifeste videret sapientiam istam. Et ad hoc considerandum dederunt se

philosophi et etiam ipse Salomon; unde ipsemet se

redarguit dicens: Dixi: sapiens efpdar; el ipsa

gandani istam sapientiam; tunc longius recedit.

22. Opus autem Dei tripliciter dicitur: primo opusDeiiri-modo essenlia, quodcumque illud sit et in quociuiique genere sive substantiae, sive accidentis;

alio modo essentia completa, scihcet sola substantia; tertio modo essentia ad iinaginem Dei facta,

ut spiritualis creatura. — Super has effusa est sapientia Dei, sicut super opera sua.

23. Est autem ordo in his. Deus enim creat

creatura, quae non habeat mensuram, nunierum et

inclinationem; et in his attenditur vestiyium, et maiiifestatur sapientia, sicut pes in vestigio; et hoc

vestigium in illam sapienliam ducit, in qua est?9iodus sine inodo, numerus sine numero; ordo sine

ordine. — In substantia autem est altius vestigium,

formale complementum et glutinum; habet substantiam, virtutem et operationem. — Et in his repraesentalur mysterium Trinitatis: Pater, origo; Fihus,

imago; Spiritus sanctus, compago.

24. Ratio autem originalis principii a formali

complemento habet distinctionem in creatura, non quidem hypostaticam, ut est in divinis, nec aecidenlalem, sed sicut principiorum, quorum unum activum, alterum passivum. Et hoc tollere a creatura est tollere ab ea repraesentationem Trinitatis; utdicere, quod creatura sit purus actus et non habeat compositionem.

2o. Nec valet id quod dicitur, quod composita est, pro eo quod est ab alio, quia esse ab alio compositionem non facit; quia tunc Filius esset compositus, cum sit a Patre, et Spiritus sanctus ab utroque. Solum enim esse divinum simplex est; nec diflert in co esse et sic esse et bene esse. Et ideo esse dicitur nomen Dei, quia esse in Deo est id quod est Deus. In creatura autem differt esse et bene esse et sic esse.

26. Vestigium aliud liuius sapientiae est substantia, virtus et operatio; virtus est a substantia, operatio a substantia et virtute; res a substantia habet es.se, a virtute vigere, ab operatione efficere. Virtus etiam non est substantiae accidentalis, licet Philosophus dicat, quod naturalis potentia est qualitas. Ipse enim loquitur, prout dicit modum consequentem substantiam; sicut patet, quia durum. et mollc dicunt modum substantiam consequentem.

27. Item, est creatura ad imaginem Dei facta; et hoc vel secundum imaginem naluralem, vel gratuitam; illa est memoria, intelligentia et voluntas, in quibus relucet Trinitas; et luic sigillatur anima, et in hac sigillatione recipit immortalitatem, intelligentiam, iucunditatem; immortalitatem, secundum quod in memQria tenetur aeternitas; sapientiam, secundum quod in intelligentia refulget verita.s; iucunditatem, secundum quod in voluntato delectat bonitas. Haec quidem sunt in intelligentiis, vel substantiis rcform.alis. — Et sic patet, quod lotus mundus est sicut uniun speculum plenum luminibus praesentantibus divinam sapientiam, et sicut carbo ellundens lucem.

28. Quarta facies sapientiae est difficiilima, quia est nuUiformis, qutxl videtur destructivum praecedentium, non tamen est. De liac enim dicit.postolus primae ad Corinthios secundo: Sapientiam loquimur inter perfectos, sajrientiam non huius saeculi; sed loqu.imur sapientiam in mysterio absconditam, quam. nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ojicendil; nobi.s autem revelavit Deus per Spiritum suum. Spirilus auUmi omniu scrutatur, etiam profunda Dci. Hanc sapienliam (locuti Paulus Dionysium et Timotheum et coteros IKTlectos, et ab aliis abscondit. Oportet ergo, nos esse perfectos, ut ad lianc sapientiam veniamus. Quae relro sunt, inquit, obliviscens, ad anteriora me extendo, si quo modo comprehendum.

29. Haec sapientia abscondita est ia mysterio. Sed quomodo? Si in cor hominis non ascendit, quomodo comprehendetur, cum sit nultiformis? — Nota, quod hic est status sapientiae chrislianae; unde quod homo sit instructus multis et omnibus praocedentibus. De mystica theologia Dionysius: « Tu autem, inquit, o Timothee amice, circa mysticas visiones forti actione et contritione, sensus derelinque» etc.; vult enim dicere, quod oportet, quod sit solutus ab omnibus, quae ibi numerat, et quod omnia dimittat; quasi diceret: super omnem substanliam et cognitionem est ille quem volo intelligere. Et ibi est operatio transcendens omnem intellectum, secretissima; quod nemo scit, nisi qui experitur. In anima enim sunt virtutes multae apprehen.sivae: sensitiva, imaginativa, aestimcUiva, intellecliva; et omnes oportet relinquere, et in vertice est unitio amoris, et jiaec omnes transcendit. — Unde patet, quod non esl tota beatitudo in intellectiva.

30. Haec autem contemplatio fit per gratiam, (.sset. Et haec est suprema unitio per amorem. Et (juod solum per amorem fiat, dicit Apostolus: In caritate radicati et fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus Sanctis, quae sit longitudo, latitudo, sublimitas -et profundum. Iste amor transcendit omnem intellectum et scientiam. — Sed si scientiam transcendit, quomodo videri potest sapientia ista? Propter hoc addit Apostolus: Ei autem, qui potens est omnia facere superabundanter, quam sub nomine Dionysii vulgati sunl, in quibus auctor Paulum petimus, aut inteUigimus etc; quia non est cuiuslibet, nisi cui Deus revelat. Propter quod dicit Apostolus: Nobis- autem rcvetavU Deics per Spiritum suum. Unde cum mens in illa unione coniuncta est Deo, dormit quodam modo, et quodam modo vigilat: Ego dormio, et cor meum vigikit. Sola ajfectiva vigilat et silentium omnibus aliis potentiis imponit; et tunc homo alienatus est a sensibus et in ecstasi positus et audit arcana verba, quae non licet hotur, quod quasi nihil possit loqui et explicare. — Et ita est; et quia ad istam sapientiam non pervenitur nisi per gratiam, ideo auctor sapiens quaecumque sunt absconsa et improvisa sancto Spiritui et ipsi Verbo attribuit reveianda; et ideo dicit; Qiuiecumque sunt absconsa et improvisa d.idici; omnium enim artifex docuit me sapientia. Et idem dicit, quod Paulus. Est enim iii ilia spiritus intelligentiae sanctus, unicus, multiplex, subtilis etc. Iste spiritus levat animam et docet iinprovisa. Et hic esl digilus Dei, ad quem magus Pharaonis non potest attingere, scilicet intellectus noster. — De primis sapientes multi habent, de hac autem pauci. affectu alio propter sponsi alTectum unicum; soporat et quietat omnes potentias el silentiuni imponit; sjirsum agit, quia ducit in Deum. Et sic est homo quasi mortuus; et ideo dicitur: Fortis ut mors dilectio, quia separat ab omnibus. Oportet enim, liominem mori per illum amorem, ut sursum agatur. Unde iion videbit me homo et vivet. Et tunc in tali unione virtus animae in unum colligitur et magis unita flt et intrat in suum intimum et per consequens in summum suum ascendit; quia idem intimum et summum, secundum Augustinum ». De illo summo dicitur in Cantico: Adiuro voS, filiae lerusalem, ne suscitelis neque evigilare faciatis dilectam, donec ipsa velit.

31. luvat autem nos ad veftienduin ad illum somnum superferri omnibus sensibus, omnibus operationibus intellectualibus, quae sunt cum pliantasmatibus annexis, dimittere etiam angelicas Inlelligentias, ut dicatur: Invemrunl nte vigiles, qui custodiunt civitatem; paululum cum perlran-sissem eos, inveni quem diligit anima mea. Et hoc docet Dionysius, dimittere sensibilia, intellectualia, entia, non entia; et vocat temporalia non entia, quia sunt

continua variatione; et sic intrare in tenebrarum radium. Dicitur tenebra, quia intellectus non capit; et tamen anima summe illustratur. Et quia lioc non habetur nisi per orationem, ideo Dionysius incipit ab oratione dicens: « Trinitas supersubstantialis, superdea, superbona »; et intellige, quod hoc dicitur non respectu Dei, sed respectu intellectus noslri; quia magis est substantia, quam intellectus noster capiat, et magis Deus; et sic de aliis. Et post: « amoventes oculos mentis », quia mens ocuhs intellectualibus aspicere non potest, et ideo amovendi sunt. Et ideo dicitur in Cantico: Averte oculos tuos a me, ipsi me avolare fecerunt. Tunc Christus recedit, quando mens oculis intellectualibus nititur illam sapientiam videre; quia ibi non intrat intellectus, sed affectus. Unde in Cantico: Vulnerasti cor meum, soror mea, sponsa; vulnerasti cor meum in uno oculorum tuorum, quia uffectus vadit usque ad profundum Christi; et in uno crine colli tui; crinis significat elevationem mentalium considerationum. —