Collatio XXI

contemplationem suspensae, nempe

1. Fecil Deus duo magna luminaria ete. Dictum cst, quod contemplatio consistit in hiculenla consideratione caelestis monarchiae, in luculenla consideraljone militantvi Ecclesiae, in consideratione luculenta menlis humanae hierarchizatae sive hierarchiae ordinatae. Prima intelligitur per solem,.secunda per lunam, tertia per stellas. Primo dicendum de sole.

2. So! aeternus, Pater et KiHus et Spiritus san- De ctus, est vigens, fulgens, calens: Pater est summe vigens; Filius, summe fulgens; Spiritus sanctus, summe calens. Pater, lux vigentissitna; Fihus, splendor pulciierrimus et fulgentissimus; Spiritus sanctus, dare loculos Christo. — Nota etiam, quod pauci intravernnt terram promissionis; et illi qui dissolvcrunt cor populi, iion introierunt. de consideratione hierarchiae caelestis. calor ardentissimus. Sicut iste soi cuncta vivificat, -cuncta illustrat, cuncta calefacit; et sicut ista tria: vigor, splendor, calor, sunt unus sol, et tamen habent distinctionem nec sunt tres soles; sic Pater et Filius et Spiritus sanctus unus Deus. Et sicut vigor est splendens et calens, splemlor est vigens et calens, calor vigens et splendens in isto sole visibili; sic Pater est in se et in Fiho et in Spiritu sancto, et Filius est in Patre et in se et in Spiritu sancto, et Spiritussanctus est in Patre et in Fiho et in se secundum rationem circumincessionis, quae notat identitatem cum distinctione

Gen. I, 16. — Immediate post datur summa collal. 20.

Cfr. I. Senl. d. 19. p. 1. q, t.

3. In hac consideratione est quaedani latio exemplaritatis divinae respectu omnium illuminationum; sed quaedam illuminatio respondet Patri, secundum quod est in se ipso; et alia, secundum quod est in Filio; et alia, secundum quod est in Spiritu sancto. — Et alia est Filii, ut est in se ipso; alia, ut est in Patre; et alia, ut est in Spiritu sanclo. — Et alia est Spiritus sancti, ufest in se; et alia, ut est in Patre; et alia, ut est in Filio. — Et secunduin Imnc numerum novenarium haljent illuminationes esse. Hae illuminationes habent esse in consideratione Palris et Filii et Spiritus sancti m se ipsis, et sunt tres; et aUae, in ipsis ut ad invicem relalis, et sunt sex; et ita sunt novem. Et propter illas sex sexies dixit Deus: Fiat; el factum est, in operibus sex dierum.

4. Intelligendum ergo, quod de Deo trino et uuo pium, quaedam ut guhernans mediuni, quaedam ut finale compkmenlum, ut beatificans omnia, scihcet beatificabilia. Unde Trinitas est sol universorum principiativus, gubernativus, consunimativus vel bfeatificativus.

5. Secundum quod est origo originalis, sic sunt tria appropriata, idKi potentia, sapientia, voluntas. Haec tria sunt necessaria principio originanti. Sapientia enim fundatur in ahqua potentia. Si enim potentiam non haberet, nihil posset producere. Si haberet potentiam, et sapientiam non haberet; non produceret sapienter, quia potentia sine sapientia praeceps est. Item, si haberet potenliam et sapientiam, et nollet; tunc aut nihil produceret, aut invitus esset, et sic esset miser. Et sic patet, quod woluntas reducit principium in actum. — Et quia in his etiam est ratio principiationis aeternae, ideo appropriantur haec tria ipsis, non solum ut principium originans aliorum, sed etiam Respeclu personarum.

6. Secunda appropriatio est soli aeterno, secundum quod est medium cuncta gubernans; et secundum hoc sunt tria appropriata, scilicet pietas, veritas, sanctitas; quia omnis gubernatio et omnis legislatio est pia, vera, sancta; ad Romanos: Itaque Lex sancta, et nmndatum sanctum et iustum et pium. — Ab his enim tribus manant tres leges, nec possunt esse plures, scilicet naturae, legis scriptae et gratiae. Lex naturae appropriatur Patri, lex scripta Verbo, lex gratiae Spiritui sancto. — Lex naturae est lex pietatis. Pietas videtur inesse omni naturae, etiam insensibili. Radix enim totum, quidquid recipit, mittit ad ramos; fons quidquid haurit transmittit ad rivulos. Similiter in bestiis pietas videtur esse patris ad prolem, quia quidquid guslant et sumunt praeter necessarium, et etiam de necessario, in lac convertunt et in nutrimentum prolis. — Lex Scripturae est lex veritatis, quia est in quadam verae promissionis pronuntiatione. — Lex sanctitatis est lex graliae; ad Romanos: Lex enim spiritus vitae in Christo Iesu liberavit me a lege peccati et mortis.

7. Per haec tria Deus trinitas, scilicet Pater, Filius et Spiritus sanctus, est pius, verus,.sanctus, dans legem piani naturae, legem veram Scriptulege naturae sunt minus distinctae et explicitae; in lege scripta, magis cxplicitae et minus perfectae; in lege gratiae, magis explicitae et perfectae; unde dicit Doininus: Non veni solvere Legem, sed adimquaelibet persona habet se ad se pie, vere, sancte et u(l alterani: ut Pater /)ie ad se, pie ad Filiuin, pie ad Spiritum sanctum, et vere et sancte, et sic de aliis.

8. Et ex lioc, quod est sui pius cultor, verus professor, sui saiictus amator, descendit de caelis triplex radius in inentem secundum tria mandata primae tabulae. Nam creatura debet se habere ad Deum pie, vere, sancte: pie Deum colere, et sic primum praeceptum: Non adorabis deos alienos, sed uiium solum; vere Deum profiteri: Non assumes nomen Dei tui in vanum;.mncte Deum amare: Meniento, ut diem Sabbati sanctifices. Haec tria ille sol imprimit in supremam partem animae. — Et quia inferior informatur ex superiori et dalur sibi in adiutorium; ideo necesse est, ut inferior habeat praecepta, per quae conformetur superiori, ut pie, vere, sancte se habeat: pie ad superiores, maxime ad parentes, et sic: Honora patrem luum et matrem tuam; vere et iuste ad pares, et sic: Non occidas, ubi prohibetur omnis iniuria; sancte ad inferiores, et sic: Non adulteiabis, ubi prohibetur omnis actus impudicitiae.

9. Haec autem tria non possumus habere ad alterum, nisi prius habeamus apud nos. Ideo sunt alia tria praecepta: unum, quod rectificat omnes actu; aliud, quod rectificat omnes sermones; ahud, quod rectificat omnes affectiones. — Quod rectificat actus, et sic: Non furtum facies; ubi non solum prohibetur alienum, immo praecipitur, ut de suo det. Et sic accipit Apostolus: Qui furabatnr iam non furetur, magis aulem laborel manibus suis, ut habeat, unde Tribuat necessitatem patienti. — Quod autem rectiflcat sermones, sic: Non falsum testimonium dices; ubi prohibetur omnis falsitas sive in se, sive in alio; loquimini verilalem, unusquisque cum proximo suo. — Quod autem rectificat omnes affectiones, sic: Non concupisces uxorem etc. Augustinus: « Bona est lex, quae, dum concupiscentiam prohibet, omnia mala prohibet». Concupiscentia autem duplex est, scilicet carnaiilalis et cupiditatis; et haec ultima est radix omnium malorum; unde etiam Legislator in hoc praecepto descendit ad particulare, ut ad asinum, servum, ancillam etc.

10. Et in hoc praecepto est consummatio praeceptorum Dei, velit, nolit mundus — sic enim af- -firmabat — scilicet in abdicatione omnis cupiditatis. — Unde sicul novenarius completur et perficitur per additionem unitatis; sic novem praecepta per abdicationem cupiditatis, quae est amor privatus, repugnans bono communi. Et ideo, sicut caritas est finis et perfectio omnium praecepto7-um; sic abdicatio cupiditatis, quae caritati opponitur, perfectio esl prae-. ceptorum. — Et ista tria ostendit Apostolus ad Titum: Sobrie, pie et iuste vivamus in hoc saeculo. Sobrie, scilicet sancte,y?'e — stat — iuste, scilicet vere. Deus ergo dat leges non voluntate, sed maxima ratione.

11. Tertia appropriatio convenit Deo, ut est in I ratione beatifi.cantis; et secundum hoc sunt tria: aeternitas, formositas, iucunditas; aeternitas in Patre, formositas in prole, iucunditas in nexu utriusque. Secundum appropriationem Hilarii, « aeternitas in Patre, species in Imagine, usus in Munere ». Anima igitur elTicitur beata, dum fit particeps aeternitatis, quando in memoria Deum habet per teitionem; formositatis, per visionem; iucunditatis, per fruitionem. — Haec appropriata respiciunt Deum non solum in se, sed ut est principium et origo originans, gubernans, beatificans.

12. Ex primis luminibus aeternitatis, secundum oquod est in se ipsa et ad alias personas, accipiunt. tur novem considerationes, quae sunt in primo monarcha, et in nullo alio inveniuntur omnes. Iste ergo, qui est summe vigens, summe fulgens, summe ca- Ibns, iste solus est princeps, qui est principiumm producendo, me<Zmm in gubernando, fmu in beatificando, in omnibus primatum tenens. Ad hoc autem, quod sit verus monarcha, debet esse summa celsitudine pollens, summa fortitudine praesidens, summa dulcedine pascens: primum Patri, secundum Filio, tertium Spiritui sancto; summa celsitudine pollens Pater in se, summa celsitudine pollens in Filio, summa celsitudine pollens in Spirilu sancto; et sic de aliis personis. Habemus igitur monarcham summe pollentem, summe praesidentem et dulcissime pascentem.

13. Ad hoc autem, quod sit summe pollens, necesse est, ut sit summe sanctus, summe summe stabilis: summe sanctus in diligendo bona, suinme sapiois in discernendo vera, summe stabilis in decernendo iusta. Summa slabiUtas convenit Patri, secundum quod est in se; summa sapientia, secundum quod est in Filio; summa sanctitas, secundum quod est in Spiritu sancto.

14. Ad hoc autem, quod sit summa fortitudine pracsidens, necesse est, quod sit inonarcha summe authenticus, summe praevalidus, summe invictus: authenticus in praecipiendo, praevalidus in prosequendo, invictus in triumphando: authenticus in statuendo leges, praeualidus vel virilis in ministrando vires, inviclusm superando hostes, ut appareat victoriosus. Aucloritas convenit Filio, secundum quod Filius est in Patre; virilitas, ut est in se ipso; triumphus, ut est in Spiritu sancto. — Et in his consistit media hierarchia angelica, quae appropriatur Filio, ut patebit. sagax in erudiendo, sumine sedulus in custodiendo; ut strenue praecedat, sagaciter doceat, sollicite custodiat; deducat per exempla, erudiat per documenta, custodiat per adiuloria. Et sic Spiritus sanctus deducit, secundum quod est in Patre; erudit, secundum quod est in Filio; custodit, secundum quod est in se ipso. Ad hunc solem aspiciunt omfles spiritus caelestes et subcaelestes. In his novem creatura assimilatur, ut potest, Creatori. i)e - ''"' iiluminationes et conditiones primo et per illos nos; quia ordo est, ut illustratio fiat primo eorum quae sunt sibi similiora et propinquiora; unde et locus supremus datus est eis. Illi aulem, qui rebelles sunt his luminibus, corruerunt. Et ex eo, quod Angeli priino recipiunt illuminationem a sole primo, inde recipiunt cOnfigurationem deiformein et hierarchizationem et sacrum obtinent principatum, et per illos hierarchizatur Ecclesia.

15. Unde definitur hierarchia secundum Dioiiysium: « Est autem hierarchia ordo divinus, scien- tia et actio ad deiforme, quantum possibile est, assimilata, et ad inditas ei divinitus illuminationes proportionaliler in Dei similitudinem ascendens». Ordo potestatis respondet Patri, scientia sdn-ra. Filio, operatio Spiritui sancto. Unde hierarchia dicit polentiam, scientiam, actionem. Potentia enim sine scientia hebes est, scientia sine actione, infructuosa. Ex boc enim, quod appropinquat soli aeterno, oportet, quod sit sacra ordinatio; et per hoc sequitur, quod sit deiformis, quia format eam seu creaturam partim per naturam, parlim per gratian, partim per rjloriam: per imaginem, per simililudinem, per deiformitatem. Et ideo ascendil ad inditas ei illuminationes, ascendens per influentiam.

16. Haec autem influentia non est siinpliciter quid increatum; nec ex lioc sequitur, quod influentiae sit influentia, quia haec influentia reducit in Deum; dicit emm conlinuationem cum primo principio et reduclionem in ipsum, non sicut res distans. Unde vera est inHuentia, quae egreditur et regreditur, ut Filius exivit a Patre et revertitur in ipsum. Unde dicit, quod est assimilata in sacra ordinatione, scientia et operatione per hoc, quod est « ad deiforme, quantum possibile est, ascendens », partim per naturam imaginis, partim per mtavnm similitudinis, scilicet gratiae, partim per naturam deiformitatis gloriae; et proporlionaliler, quia secundum plus et minus, ut capax est, est in Dei siniilitudinem reducne- cta- — tlt ex hoc hierarchia disponitur per tres hierarcliias, ut tripliciter illustrala. Et necesse est, quaelibet habeat tres ordines; et quod prima hierarchia approprietur Palri, secunda Filio, tertia Spiritui sancto; et quod prima hierarchia assimiletur Patri in tribus, et secunda in tribus Filio, et tertia Spiritui sancto in tribus, sicut patebit. dispositionem caelestis monarchiae. — Nota, quod sicut homini caeco serviunt omnes stellae, sic homini non advertenti serviunt Angeli et mittunt mirabiles illuminationes. Unde peccator multum reprehendendus est, qui negligit ista et adiutoria eorum. — In prima hierarchia sunt nomina ista: Throni, Cherubim, Seraphim; in secunda, Dominationes, Virtutes, Potestates; intertia, Principatus, Archangeli, Angeli. — Et distinguuntur secundum exemplar aeternum, quod est vigens, fulgens, calens, Deus trinitas, Pater, Fihu? et Spiritus sanctus; et tota estre, tota in Spiritu sancto; et tota essentia Spiritus sancti in Patre, tota in Filio, tota in se ipso. Si ergo hierarchia debet assimilari Trinitati, oportet, quod sit ordo, qui respondeat Patri, secundum quod est in se ipso, et secundum quod est in Filio, et secundum quod est in Spiritu sancto. — Simihter oportet, quod sit ordo, qui respondeat Filio, secundum quod est in Patre, et secundum quod est in se ipso, et secundum quod est in Spiritu sancto. Et idem est de Spiritu sancto. Ille enim sol sibi proximo simillime et expressissime imprimit.

17. Ordo Patri respondens, secundum quod est in se ipso, est ordo Thronorum; ordo respondens Patri, secundum quod est in Filio, est ordo Cherubim; ordo respondens Patri, secundum quod est in Spiritu sancto, est ordo Seraphira. — Ordo respondens Filio, secundum quod est in Patre, est ordo Dominationum, cuius est imperare; secundum quod Filius est in se ipso, est ordo Virtutum; secundum quod est Fihus in Spiritu sancto, est ordo i'otestatum. — Ordo respondens Spiritui sancto, secundum quod est in Patre, est ordo Principatuum; secundum quod est in Fiho, est ordo Archangelorum, quorum est secreta revelare; secundum quod est Spiritus sanctus in se ipso, est ordo Angelorum. — revelatum fuerat, quod erat de inedia hierarchia et de medio ordine, scilicet Virtutum. — Et hoc videtur valde congruum, ut ille qui erat nuntius conceptionis Filii Dei, de illo ordine mitteretur, qui Filio appropriatur. Item, quia erat nuntius Mediatoris, congruum fuit, ut de medio ordine mitteretur. Hoc dictum est secundum probabilitatem. Unde etiam Gabriel vocatus est forliludo Dei et venit ad conforlandam Virginem. Item, quia debebat mitti communis persona. — Sic ergo patet, quod quaelibet hierarchia respondet l*atri et Filio et Spiritui sancto.

18. Nota autem, quod prima hierarchia non originatur nec illuminatur nisi a solo Deo; media autem illummatur a Deo et a suprema; infima autem a Deo et a suprema et media; ecclesiastica autem ab omnibus. Unde radius solis aeterni primo illuminat hierarchiam sibi propinquam et secundum similitudinem suam bierarchizat eam; deinde per illam venit in mediam et per illas in infimam et per omnes in ecclesiasticam. Nec tamen intelligendum, quod Angelus creet Angelum.

19. Secundum aulem, quod primum principium se habet in ratione originanlis, gubernantis, beatificantis; sic est concordantia hierarchiarum. — Nobilius enim est bealipcare quam creare vel gubernare, et creare, ubi datur esse, quam guhernare, ubi conservatur quod datum est. Summo principio in ratione beatificantis respondet suprema hierarchia, in ratione creantis respondet media, in ratione gubernantis respondet ultima. Suprema summe inflammat) media summe vigorat, infima summe.reducit.

20. In ratione beatificantis erant tria appropriata, scilicet aeternitas, formositas, iucumlitas; et secundum has correspondent ordines primae hierarchiae: aeternitas respondet Patri, cui respondent Throni, in quibus Deus sedere dicitur, quia Deum habens; formositas Filio, cui Cherubim; iucunditas Spiritui sancto, cui Seraphim, amor. — Item, sunt alia tria appropriata, scilicet potentia, sapientia, voluntas, ut est in ratione principiantis. Potentia appropriatur Patri, cui respondent Dominationes, quarum est imperare; sapientia Filio, cui respondent Virtutes; voluntas Spiritui sancto, cui respondent Potestates, in quibus destruuntur omnes adversariae potestates. — In ratione gubernantis sunt tria appropriata: pietas, veritas,.mnclitas. Pietas est in Angelis, veritas in Archangelis, sanctitas competit maxime Principatibus. Oportuit ergo, quod hierarchia, secundum quod est reducta in Deum, haberet expressam similitudinenv; quod unus non potuit explicare.

21. Tertia consideratio est, secundum quod illud principium tenet principium monarchiae. Ille enim monarcha est summa celsitudine pollens, quia summe sapiens in discernendo vera, summe sanctus in diligondo Iwna, summe.slabHis in decerncndo iusta. Seraphim respondent summae sanctitati, in quibus est amor sanctus; unde clamant: Sanclus, -lanctus, sanclus. Sapientiae re.spondent Cherubim, in quibus est plenitudo scienliae. Stabilitati respondent Throni, in quibus est sedes alUi, patula ari suscipiendum.

2j. Secundo, monarcba, qui est mmmti fortitudine praesidms, est authenticus in slatuendo leges, praevaiidus in minislrando vires, inviclus in superando hostes. In statuendo leges habet ordinem Dominationum, quarum est imperare, formare imperium. In ministrando vires, sic est ordo Virtutum, quarum est miracula facere et pro.sequi quod imperatum est. In superando hostes, sic est ordo Potestatum, quarum est omne inordinatum repellere el omne ordinatum promovere.

26. Tertio, monarcha est summa dulcedine pascens, quia est summe strenuus in manuducendo, sumrae sagax in erudiendo, summe sedulus in custodiendo. Primum est Principatuum, quorum est roborare; secundum Arcbangelorum, quorum est secreta revelare; tertium Angelorum, quibus congruit sedula custoditio. — Istae sunt tres hierarchiae, quas illuminat ille sol tripliciter; unde: Tripliciter.sol e.vurens niontes. Isti sunt montes Bether; in Cantico: Similis est dilectus meus capreae hinnuloque cervorum super montes Belher. Super istos montes iste sol immittit primas illuminationes. Triplex enim est genus vitae in caelo et in terra, scilicet actuosae, otiosae et ex utraque permixtae. /4 dMosa respondet operalioni; oftom, scientiae; permixta, ordini. Ideo sunt activi, contemplativi, ex utroque permixti.

27. Scientia respondet supremae hierarchiae; aclio, infimae; ordo sive poteslas, mediae. Scientia autem triplex est: sursumactiva et reducens in originem; speculativa, suscipiens lumina; discretiva, sententiam decernens, iudicia faciens. Prima est in Seraphim, secunda in Cherubim, terlia in Tbronis. Et quia scientia, ut est speculativa, convenit medio ordini, ideo tenuit nomen scientiae; alii duo addunt sursumactionpm et discretionem vel determinationem; ideo denominantur a superadditis. Scientia enim proprie habet rationem speculationis.

28. Secundo, de sacra poleslale; est triplex potestas: sublimU, virilis, triumphalis. Primae potestati respondet ordo Dominationum; secundae, ordo Virtutum; tertiae, ordo Potestatum. Et quia potestatis proprie est hostes superare, ideo ordo Potestatum retinuit sibi nomen.

29. Attenditur etiam distinctio secundum acliomis nunquam recedunt ». — Unde de Seraph misso ad Isaiam movet quaestionem Dionysius et non solvit eam; magis tamen videtur sentire, quod fuit Angelus alius, accipiens inllammationem ab Angelo illius ordinis, et sic denominabatur ab illo. — Huius actionis triplex est actus: purgare, illuminare, perficere. Maior est perfectio quam iUuminalio, et haec maior quam purgatio; purgare convenil Angelis, illuminare Archangehs, perficere Principatibus.

30. Tertia distinctio est secundum aspectus caelestis monarchiae. Iste est aspectus ad supremam, ad se ipsam, ad infimam; sicut praelatus bene ordinatus est, qui est subiectus superiori, ordinatus respeclu sui, et tunc bene praesidet inferioribus. Lucifer non servavit hunc ordinem, et ideo de ordine est proiectus; primo voluit praeesse, et tamen plus tenebatur Deo quam sibi. — Iste aspectus est secundum rationem susceptionis, speculationis, unitionis. Memoria suscipit, intelligentia speculatur, voluntas unitur. Per has vires, et non per ahas, est conversio ad Deum. Plus autem est miiri quam suscipere, vel speculari; ideo unilioni respondent Seraphim, speculationi Cherubm,susceptioniThTon]; in Seraphim est amor, in Cherubim spkndor, in Thronis susceptio [)atula et tranquilla.

31. Secundum rationem ordinis vel aspectus in se ipsam non est nisi secundum potestatem ordinatam quantum ad tria: aut imperat quod est faciendum, aut prosequitur imperatura, aut defensat quod factum est; et in hoc assistunt sibi spiritus, quia i)nus imperat, alius prosequitur, ahus defendit, sicut in coUegiis. Nisi sit ordinala susceptio, virtutum communicatio, communicati defensio, non est ordo. Primum est liominationum, secundum Virtutum, tertium Potestatum. — Et dixit, quod non bene posuerat in alio loco Potestates aut Virtutes, nec bene tunc viderat. — In aspectu autera ad nos, sic Iria ab eis recipimus beneficia: quid agere, quid praeeligere, quid pro.requi. Quid agere, docent Angeh; quid praeeligere, Archangeh; quid prosequi, Principatus.

32. Ex verbis Dionysii, de Angehca Hierarchia, capitulo septimo, extrahitur, quod amor Seraphim est continuus, summe intensus, summe penetrativus usque ad cor Dei, usque ad intima Dei ex intimis animae procedens; et iwnit proprietates ignis semper mobilis. Et loquitur isto modo de igne largo raodo, ut extendatur ad quintam essentiam. Et in hoc ostenditur amor continuus, superfervidus, scilicet intensus, superacutus, scihcet penetrativus. — De Cherubim dicit,quod suscipiunt co])ose, speculantur praeclare, perfruuntur iucunde illo lumine. — De Thronis, quod sedes est elevata, quod est firma, stabiUs, patula ad susceptionem luminis. Throni dicuntur ad iudicandum, quod in illis sedet Deus, quia divinissimi sunt et famulariter manifestant consilium suum per iudicium. Consilium enim occultum est, sed manifestatur per iudicium; ihis autem manifestat consilium suum. — De Dominationibus, quod significant quandam excellentiam in quadam libertate, et cum hoc similiter significant quandam praesidentiam respectu animaruni et non appetitum habent inordinati dorainii. — De Virtutibus; « virtus enim est ultimum de potentia »; unde non dicitur quaecumque potentia virtus, sed quae est ullimata; nec quaecumque rcs dicilur virluosa, sed quaeiabel stabiliUiteni in durando, fortitudinem in resistendo. Item, quod sit lortis, luuiquam imbecilliter infirmetur, quamdiu Deus vult influere in cam, et in maxima erectiOne recipere illuminationes. Item, quod liabeat sublimitalem, quod semper