Collatio III

De plenitudine intellectus,

per intellectum Verbi de Trin. c. 1. n. 1. seqq. el XIV. c. 8. n. 11.); sed in quan- Et post Dionysius: « Tu autem, amice Timothee, circa mysticas visiones, forti contritione et actione sensus derelinque et intellectuales operationes » etc. Et innuit, quod iste ascensus fit per vigorem et commotionem fortissimam Spiritus sancti; sicut dicitur de Elia: Ecce, spiritus subvertens montes et conterens petras etc. Hunc ignem non est in potestate nostra habere; sed si Deus dat desuper, sacerdotis est nutrire et ligna subiicere per orationem.

33. Iste autem ascensus fit per affirmationem et ablationem: per airirmationem, a summo usque ad infimum; per ablationem, ab infimo usque ad summum; et iste modus est conveniens magis, ut: non est hoc, non est illud; nec privo ego a Deo quod suum est, vel in ipso est, sed attribuo meliori modo et altiori, quam ego intelligo. —.blationem sequitur amor semper. Cntle Moyses primo a senioribus sequeslratur, secundo ascendil in monteni, terlio intrat caliginem. Aliud exemplum: qui scuipit figuram nihil ponit, immo removet et in ipso lapide relinquit forniam nobilem et pulcram. Sic notitia Divinitatis per ablationem relinquit in nobis nobilissimam dispositionem.

34. Istud somnium significat mors Christi, sepultura Christi, transitus inaris rubri, transitus in terram promissionis. — Quod iterum Spiritus sanctus commoveat ad hoc, nota de Moyse, quem duxit ignis ad interiora deserti, ubi accepit illustrationes. Ista ergo est sapientiae forma; isti sunt excessus mentales.

est clavis contemplationis

incarnati et inspirati. ginali sic sonant: Derelinque... intellectuales operationes (cfr.

septima et octava, 31. — Epilogus de clavi

1. In medio Ecclesiae apcriet os eiu, et adimplebit eum Dominus spirilu mpientiae et intellectus. Dicto,de sapientia, dicendum est de intellectu, de quo dicebatur in Collatione donorum, quod pane vitae ct intellectus, ct aqua sapientiae salutaris potavit illum. A cibo incipiendum est, non a potu. Nisi enim homo exerceatur in dono intellectus, iion proficit in potu-sapientiae, quae effundit flumina in animam, potata ab ipsa, et fit ei fons aquae salientis in vitam aeternam. Donum intellectus est"solijug cjbus ut panis, qui, ut dicebat beatus Franciscus, multis laboribus habetur. Primo semen seminatur, deinde crescit, deinde coUigilur, deinde ad molendinum portatur, deinde coquitur, et multa talia. Et sic de dono intellectus; intellectum comparare difficile est per se. Sapientia similiter non habetur nisi a sitientc; unde in Psalmo: Sitivit anima mea ad Deum fortem vivum; et: Quemadmodum desiderat cervus ad fontes aquarum, ita desiderat aninia niea ad te Deus.

2. Ckivis ergo contemplationis est intellectus quod omnia reparantur; intellectus Verbi inspirati, per quod omnia revelantur. Nisi enim quis possit considerare de rebus, quaUter originantur, qualiter in finem reducuntur, et quaUter in eis resurget Deus; intelligentiam habere non potest.

Eccli I.D, 3.

3. De primo ad Romanos: Invisibilia Dei a virtutem eius oninia sunt facta; quod est contra philosophos, qui negant, quod ab uno et eodem, semper manente eodem, sint multiformia, ab aeterno temporalia, ab actualissimo manent possibilia, a stabilissimo mutahilia, a simplicissiino composita, a sublimissimo infinia; cum effectus sit simiUs causae, et causa haec sit contraria in his conditionibus.

4. Horum ostium est intellectus Verbi increati, qui est radix mtelligentiae omnium; unde qui habet hoc ostium, intrare non polest. Philosophi autem habent pro impossibili quae sunt summe vera, quia ostium est eis clausum. — Quomodo autem haec intelligantur, dicitur ad Hebraeds: Fide intelligimus, aptafa es.se saecula Verbo Dci, ut ex invisihilihus visibilia fierent. Summum autem spiritum impossibile est se non intelligere; et cum inteUectum aequetur intelligenti, inteUigit quidquid est et quidquid potest: ergo et ratio intelligendi aequatur intellectui, quae similitudo eius est. Haec autem simiUtudo Verbum est, quia, secundum Augustinum et Anselmum, similitudo mentis convertentis se super se, quae in acie mentisest, verbum est. Si ergo haec similitudo aequalis est, ergo Deus est, et a Deo originata repraesentat originantem et quidquid Pater potest: ergo repraesentat muUa. — Item, cum virtutem Patris repraesentet, repraesentat virtutem unitissimam; sed « virtus, quanto magis unita, tanto magis infinita'*»: ergo iUa simiUtudo infinita repraesentare habet; et ita necesse est, ut ab uno sint multa. Si igitur intelligis Verbum, intelligis omnia scibilia. ludaeus autem hoc intelligere non potest; et tamen Scriptura dicit: Dixit Dem: fiat lux; et iterum: Dixit Deus, hoc est Verbum genuit, in « quo omnia disposuit » et disponendo omnia facit. Unde Augustinus in hbro Confessionum: « Verbo tuo tibi coaeterno facis quaecumque facis, nec alio modo quam dicendo facis; non tamen sempiterne facis quae sempiterne dicis».

5. Si enim unitas posset cognoscere totum posse suum, videret et cognosceret omnes numeros; et si punctus cognosceret totum posse suum, cognosceret omnes lineas in centro; unitas tamen magis est principium quam punctus, quia unitas est. pars essentialis numeri, punctus autem principium et non pars;.nec aliquod istorum est principium activum. Igitur cum primus intellectus sit principiuni aclivum, necesse est, ut in similitudine sua omnia disponat, omnia exprimat.

6. Item, ab aeterno sunt omnia temporalia. Quae enim a Patre procedunt ordinate procedunt, et unum est causa alterius, ordine naturae et ordine temporis: ergo Verbum sic repraesentat res, ut in esse producuntur. Sicut enim in providentia mea vel memoria possunt esse multa futura, et unum futurum magis dist;ms quam aliud; nec propter hoc sequitur, quod cum eveniunt, sit mutatio in memoria mea; sic in 'erbo non est mutatio. Cum enim,creat animam hanc, non mutatur, quia ab aeterno dixit, animam hanc nunc creandam. Unde eodem dicto, quo ab aeterno dixit, nunc creat; sicut, si velle meum esset posse meum; si vellem modq, cras fieri rem, non esset mutatio in me, si fleret; sed esset, si de non volente fierem volens.

7. Item, ab actualissimo fiunt possibilia sive exprimit Patreni ut principium principians de se, et sic est explicans et repraesentans productionem Spiritus sancti et suam sive aeternorum. — Exprimit etiam Patrem ut principiantem aUquid de nihilo, et sic repraesentat productionem aevHernorum, nl kngelorum et animaruni. — Repraesentat etiam ut principiantem aliquid de aliquo ut materiali; sed quod fit de aliquo prius est in potentia, quam fiat; necesse ergo est, ut repraesentet po.wifizYM. Necessario ergo ab actualissimo fiunt possibilia.

8. Et haec similitudo sive Verbum est veritas. Quid est veritas secundum definitionem? «Adaequatio intellectus et rei inlelleclae », iUius intellectus, dico, qui est causa rei, non intellectus mei, qui non est causa rei. — Haec adaequatio vera est, quando res est tanla, talis, ordinem habens, agens, patiens, tunc, uhi, cum situm habet, secundum dilTerentias praedicamentorum. Tunc enim res sunt verae, quando sunt in re vel in universo, sicul sunt in arte aeterna, vel sicut ibi exprimuntur. Res autem vera est, secundum quod adaequatur intellectui causanti. Quia vero perfecte non adaequatur rationi, autem adaequata non est sua adaequatio: ergo necessario esl, ut Verbum vel simiUtudo vel ratio sit licet Angelus magis participet cum Verbo in conditionibus nobilibts, puta quoad imaginem Dei, quam vermiculus; in ratione tamen exemplaritatis non est nobilior ratio Angeli quam vermicuU; ita ratio vermicuU exprimit vel repraesentat vermiculum, ut ratio Angeli Angelum, nec secundum hoc nobilior Angelus vermiculo. Quaelibet autem creatura umbra est respectu Creatoris.

9. Et sic patet, quod ab actualissimo sunt sibilia, a stabiUssimo mutabilia, et a sublimissimo infima. Et sicut sol lucens facit varietatem et multiforiiiilatein colorum; sic ab illo Neiho est v;iriet;iS reruin. L'i)(Je iioii coiilingit intelligere nisi per Verbuin. — Et liaoc cst clavis nobilissima aniinae imrgatae l)er fidem, (ua(! est necessaria, quia « inenlis nostrae acies invalida in taiii excellenli luce non 'X- tnr, nisi per iustitiain lidei emuiKlelur ». UniJe omnes, qui non lialH'nt lianc (idein, maiiuin liabent amputatain. liide in 1'salmo: Quia ipse dixil, el facta mni; ip.se iiHinduvit, el creata,tunc etc.

10. Secuiiila clavis est intellectus Verbi incar- ]. nati, per quod oiniiia reparanlur. Unde Lucae iillirao: /saec nunt verba, quae locutu.s sum vobis, cmn uillmc es.sem vobiscum; quoniam oportel impleri quae.scripta sunt in Ixgc et Prophetis cl Psalmis de me. Tunc aperuit illis.sen.sum, xit re- inteUigerent Scripturas. Quis loquitur? Verbuin Dei, de quo loannis primo: Verbum caro fucturn e.st et hulntavit in nobis, nlji ostendit duas naturas in iina persona. Sequitur: Oportet Scriplwras impleri de nie; unde ad Romanos: Finis Legis e.sl Christus cui iusliliam omni credenti.

11. In designationem huius duo Cherubim, ivrasiectus in Christum. Tunc uperuit iUis sensuin, quando intellexerunt Scripturas, id est, [Kr hanc clavem 'erbi incarnati liber Scripturae habet intelligi, eo quod est principaliter de operibus reiarationis. Xisi eiiim inlelligas ordinem et originem reparationis, Scripturam intelligere noii potes. Noinen autem repafatoris est Verbum Dei; in Apocalypsi: Vestitus erat veste aspersa sanguine, et rocahatur nomen eius Verbum Dei. — Sed vellem scire, quoinodo Verimperium. super humerum eius, et vocabitur nomen eius: adndrahilis, conMliarius, Deus, fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis.

12. Iste reparavit hierarchiam caelestem et suhcaelestein, quae tota cx)rruerat. Erjjo necesse fuit, ut tangeret laelum et terrain. Iste hierarcha debuit

13. Debuit primo esse praecelsus potentia, qui solus posset salvare. Unde ad Hebraeos: Multifariam muUisque modis olim Deus loquens patribus in PropJietis, novissime diebus ritis locutus est nobis C()LL,T10 HI.

34« iii, Filio, quem constiluit heredem uniuersorum, per qwm fecit el.saecula; usque: Tanlo melior Angelis effeclus, ijuanlo diffei-enlias prae illis nomen Iwreditavit. — Ab ifiso enim procedunt niiracuta; eniin natnraiii corporeani, iiatiiraiii spiritualem, nalurani diviiiani; iiatuiam temporalem, aeuiternam, ueternaiii. llnde bahet ligare iiifima supremis. In Ecclesiastico: Vide arcum et henedic qui fecit ittum. Arcus multiformitatem naturarum et colorum habet. Sicut enim sol descendit [jer decem gradusin horologio Achaz, sic Verbuni incarnatum jjer novem ordines Angeloruin iisque ad hominem, qui decimus computatiir. Hoc est maximum miraculum, ut quod Deus;it homo, priinus sit novi.ssiinus; et ideo oinnia miracula ad hoc miraculum respiciunt; unde omnia clamant: Hosanna filio David ». — In hoc miraculo fides accipit vires suas. Unde Moyses, postquam minavit gregem ad interiwa deserti, vidit rubum, qui ardebat et non comburebatur; vadam, inquit, et videbo visionem hanc magnani etc.; nbi fuit illiistratus. Bubus spinosa est passibilitas carnis; flamma, anima Christi plena luminibus et igne caritatis; tux, Divinitas; tux coniu ncta rubo meAianle flamma, Divinitas coniuncta carni mediante spiritu seu anima. Ut ergo possit de mortuis facere vivos, de hominibus filios DeiVnecesse est, nt sit praccelsus; et hoc est quod dicit uAlmirabitis.

14. Item, necesse est, ut hierarcha noster sit sensatus iuxta triplicem sapientiam in eo, innatam scilicet, sicut fuit Angelis et primo homini, infusam, aeternam. Per primani scit oinnia, quae nos possumus per baliitum scire; per secundain compreheiuHl gloriose et infinite, quia sapientiae e.ius non est numerus; per tertiam omnia. Qui enim reparare debuit totum munduin, necesse erat, nt sciret conditiones totius mundi; unde ad Hebraeos quarto: Vivus e.stserino Dei et efficax; sequitur: Omnia nuda et aperta sunt oculis eius, ad quem nobis.sermo. Unde oportebat, non solum quod esset potens, sed etiam quod esset.sensalus.

15. Sed si dicas: quae 'necessitas fuit, nt ret sapientiam aliam praeter divinam? respondeo: ut experiri posset; ad Hebraeos: Non kabemus pontificem, qui twn possit compati infirmitatibus noslris; tentatum aulem per omnia pro similitudine, ahsqae peccalo. Isle autem arfyocate est pro nobis, et iudicat contra nos. Iste fuit optimus consiliarius el sapientissimus; unde omnes alii sapientes non fuerunt iiisi quaedam figurae et siinulacra istius sapientis. —.b isto procedunt documenta cerlissima et praeclara, quibus iiidigemus erudiri; ideo dicitur comiUariu.s.

16. Ad liunc referuntur oiiinia eloquia sapienliae Scripturae, ut Salomonis et aliorum. Tamen ludaei accipiunt de Salomone quod dc Chrislo dicilur in Psalmo: Sficciosus forma prae finis hominum, dijfusa cst ijratia in Uihiis tuis; iion fuit Salomon talis; et: Sil noineii eius henedictum in saecula.

17. Item, liierarcha isle esl Deo acceptus; qiA indigemus sacratissimo 7-econcilialorc. Ad Hebraeos: Talis decebat, ut esset nohis pontifex, sanclus, innocetis, impoUutus, segregatHs a peccatoribus et excelsior cadis factus, ut esset Mudeiformis; unde in loanne: Vidimus gloriain eius, gloriam quasi unigeniti a Patre, pknum gratiae et veritatis, propter multitudinem gratiarum. Habuit enim gratiam singularis personae, gratiam capitis, per quam influit in membra, gratiam unionis, et haec est inlinita ex una parte. Unde Deo fuit aiveptus non solum, quia deifonnis, sed quia Deus. Quia Deus est, non potest esse iion acceptus. Et ideo dicitur Deus; et sic ab ipso sunt exempla sanctissiina. — Unde ubicumque in Scripturis lil mentio de emanationibus, de fluniinibus paradisi,de scaturiginibus foiitiuin, ad hunc referuntur.

18. Ilein oportet, quod hierarcha sit victoriosissimus propter maUitudineai Iriumphi el victoriae. Inde ad Colossenses: Et vos cum mortui ensetis in (lclictis ct praeputio curnis vestrae; et sequitur: Exspoiians principatus et potestates, traduxit confidcnter, palam Iriumphans tuos in semetipso. Vicil enim niundum, spoliavil.infernuiii, restauravit paradisum. Unde in 1'salino: AltolUte portas principes vestras, et elevamini portae aeternales, et introihit Rex gloriae. Quis esl iste Rex gloriai'? Dominus fortis et potens.,dhuc volumus audire:.4 1- toUite portas principes vestras. Quis cst iste Rcx gloriael Dominus virtutum. Iste est ergo fortis. Unde necesse est, ut in mminc Iesu, omne genuflectatur caelestium, terrestrium ct infermrum. Isaias: Quii estiste,qui venit de Edom tinctis vestihus dc Bosra? Ego, qui loquor iustitiam et propugnator sum ad salvandmn. — Et ideo dicitur fortis. Ab hoc manant fortia praesidia. Unde Dai montes in vircuitu eius. Unde omnia bella Scripturae referuntur ad victoriain Cliristi.

19. Item oportet, quod hierarcha noster sit largi- oe fluus propter magnitudinem iiifluentiae. Ad Ephesios: Unicuique nostrum daM est gratia secundum mensuram donationis Christi. Propter quod dicit: Ascendens in aUum captivam duxit captivitatem, dedit dona hominihu.s. Sicut enim nubes ascendit in altum, ut jiostniodum pluat; sic ascendit Christus, ut dona sua daret; cuin ekvatus est sol, et luna stetit in ordine suo. Primo eniin Spiritum s;mctum in terra occulte dederat, seil postquam ascendit, tunc inanifeste, quia ipse Spiritus sanclus fuit hierarcha purgans, minans, perficiens, et descendit Spiritus sanctus in hierarchiani caelestem et subcaeleslem. Uiide factus cst repenle de celo sonus tanquam advenientis Spiritus. Descendit Spiritus sanctus ut purgans; unde dicitur advenientis Spirilus; ut instruens: apparuerunt ilUs Unguae dispertitae laiujuain ignis; in virtute perficiente: seditque super siiujulos corum. Ab hoi; manaiit dona graluila. — Quidquid ergo in Scriptura invenitur didusionis in sole el aliis et conviviis referuntur ad largitionem eius. Unde in Psalmo: Speciei domus dividere spoUa; et in Isaia: Laetahunlur coram te, sicut exsuUant victores, capta praeda, quarulo dividunt spolia. Haec sunt datuin optimum et omne donum perfectum de.sursum est, descendem a Patre luminum. Sequitur: Voluntarie genuit nos verbo veritatis, ut sim.us initium aUquod creaturae eius. Modo sumus initium creaturae, sed tunc erimus simpliciter creatura. Patrem in nomine nwo etc. iurat et in veritate asserit. Unde in Psalmis: Aperis tu manum tuam et imples oninc animal benedictione; et: Homines et iumenta salvabis, Domine. Inebriahuntur ab uhertate domus tuae.

20. Item, debet esse sumine iustus propter multitudinem iustitiae infallibiliter inquirentis, irreprehensibihter discutientis, irrevocabiliter sententiantis, ut ret?-ibuat unicuique secumlum opera sua. Isaias: se)tuaginla interpreles; Vulgala: Sol ct luna stcterunl in habi- Egredielur da radice lesse, et erit iustilia cingulum lumborum eim; non secundum viiionem oculorum iadicahit neque secundum auditum aurium arguet. Ergo tali.s esl Deus, (]uia, si esset purus lioiiio, non [josset iudicare nisi per testes. — Ad istud iudiciuni referuiilur omnia iudicia Scripturae; et ideo dicilur princeps pacis. Unde al) eo inanant praemia iusta. — Iste ergo David habet clavem, qui aperit, et nemo rlaudit; claudit, et nemo aperit. Et clavis ista est mi/slerium unionis.

'2-2. Tertia clavis est intellectus Verbi inspirati, per quod omnia revelantur; non enim fit revelatio nisi per Verbum inspiratum. Daniel intellexit sermonem. Intelligenlia enim opus est in visione. Nisi enini verbum sonet in aure cordis, splendor liiceat in oculo, vapor et emanatio omnipotentis sit in olfacto, suavitas in gustii, sempiternitas impleat animam; non est homo aptus ad intelligendas visiones. Sed Danieli dedit Deus inlelligenliam omnium visionum et somniorum. Per quid? Per Verbum inspiratum.

23. Visio autem est triplex, ut communiter dicitur: corporalis, imaginaria, intelleclualis. Duae primae niliil valent sine tertia. Cnde paruni vahiit Balthasari visio corporalis iii visione manus, et Nabuchodonosor visio imaginaria statuae aureae, et Pliaraoni visio in spicis et bobus, sed Danieli et loseph. loseph respondet loanni, Daniel Paulo.

-2i. Praeter lias est visio sextuplex, quae respondet operibus sex dierum; quibus H)iy(o?- mundus nt perfectus, sicut nuiior mundus sex diebus. Est visio intelligentiae per naluram inditae, et visio intelligentiae per fidem sublevalae, per Scripturam erudilae,per cmitemplationeni.mspensae, per prophetiam illustralac, per raptum in Deum absorptae. Ad lias sequitur visio septima animae glorificalae, quas omnes habuit Paulus. — Primae duae sunt multorum, duae aliae paucorum, hae ultimae duae paucissimorum.

25. Per primam intelligitur, ad quid potest extendi nostra intelligentia de se. Haec intelligitur per primam diein, in qua facta est lux; unde in Psalmo: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine. Sine isto lumine indito nihil habethomo, nec fidem nec gratiam nec lumen sapientiae; el ideo divisa est etiam lux a tenebris.

26. Secunda intelligitur per secundam diem, ubi factum est fi.muimentum in medio. Hoc firmamentum est fides et dividit auas ab aquis. Fides est origo sapientiae et origo.scientiae, sive sit de aeternis, sive de teinporalibus, sive scienlia, sive sapientia non discordant a fide.

27. Tertia intelligitur per tertiam diein, ubi congregatae sunt aquae, et apparuit arida. Terra est Scriptura habens intelligentias spirituales, hierarchias angelicas et divinas, quae mirabiliter expositae a Sanctis pullulant; et in his producitur herba virens et ligna paradisi. Caveat tamen quiijque a ligno curiositatis.wientiae.

28. Quarta intelligitur in opere quartae diei, ubi dicitur: Fiant luminaria, scilicet sol et luna et stellae. Qui non habet contemplationem adhuc non habet ornamentum.solis et lunae et stellarum. Apparere autem debet mulier amicta sole, el luna sub pedibus eius, et iii capile eius corona duodecim Tunc videbis et afflues, et mirabitur el dilatabitur cor tumn, quia in contemplatione admiratio, dilatatio, alienatio, refectio; unde: Comederiint et viderunt Deum Israel.

29. Quinta est per prapheliam illuslrutae intelligentiae, adhuc altior praemissis, ut videat contingentia infallibiliter, quod fit quodam visionis modo speciali in.peculo aeterno. Certum est enim, quwl cuni contingens sit mutabile et variabile, quodsi Propheta vidot infallibiliter et certitiidinalilcr, quod praescientia Dei: hoc videt Propheta futurum: ergo eveniet; hoc videt Deus: ergo eveniet: quia visio Dei non cadit in praeteritum, sed praesentiam divinae visionis cum connotato temporali dicit, quod quidem connotatum contingens est e connotalur. — Haec intelligitur in opere quintae diei, in qua facti sunt pisces de aquis et aves. Per [rennas enim et multitudinem plumarum et spiritus fertur anima in Deum.

30. Sexta est visio intelligentiae per raplum in Deum absorptae. Ad Corinthios: Scio hominem ante annos quatuordecim, sive in corpore, sive extra corpus, nescio, Deus scit, raptum huiusmodi. gloriae, sed actum; et sicut illa visio est in conlinio viae et palriae, sic illa est in conflnio unionis et separationis a corpore. Ideo dicil Apostolus: Sive in corpore, sive extra corpus, nescio. Unde ergo homo praesumit determinare quod Paulus nescivit? — Huic respondet opus sextae diei: Facianms, inquit, hominem ad imaginem el simililudinem iwstram; quia lalis dignus est, ut praenit volatilibus d piiugium determinandum descendebat per humiliUitem. Unde dicitur in lob: Sunquid ad praeceptum tainii e'evabitur aquilu ct in arduis ponet nidum suuvi? El sequitur: Ubicumque fuerit cadaver, stalim adest. Mirabilia primo dixerat de aquila, et poslea buuiilia; sic est de raptu. Ille enim, qui in raptu luit maior, magis est humilis. Et sic necesse est, quia, si superbiret, posset amittere gratiam et cadere in j-eprobum sensmn; el vix unquam surgeret, quia quanto magis novit, tanto magis sciret solvere omnia, quae dicerentur sibi; et ideo non sine causa datus fuit Apostolo stimidus carnis, ne maynitudo, inquit, revelationum extoUat me. — Ille., inquam, qui ad illum statum pervenit, potest alios ordinare et regere, ut Paulus fecit, el Dionysius, qui ordinavit Ecclesiam secundum exemplar, quod sibi monstrabatur.