Collatio XVIII

De tertia visione tractatio sexta,

per fructus, et quidem

I. Protulit terra herbam virentem etc. est supra, quod istae theoriae reducuntur ad derationem duplicem: ad considerationem succedentium temporum et sibi mutuo correspondentium gubernatione mundi; et sic inteUiguntur per Consistunt etiam circa considerationem salutarium

Et dixit: Credite mihi, quod adhuc erit tempus, quando nihil valebunt vasa aurea vel argenlea, id est argumenta; nec erit defensio per rationem, sed solum per auctoritatem. Unde in signum huius Salvator, quando tentatus fuit, non defendit se per rationem, sed per auctoritates et tamen bene scivisset per rationes. Significavit enim, quid facturus est corpus suum mysticum in tribulatione futura. agit de theoriis Scripturae significatis

reficiunt afTectuni. circums-pectionum vel refectionum, quibus anima reficitur, et sic intelliguntur per fructus; et sic iste fructus est decorus, secundum quod ipso reficitur intellectus; et est sapidus, secundum quod ipso reficitur affectus. Sed haec refectio adhuc ad aliud ordinatur. — Dictum est autem, quomodo intellectus

Mallh. 4, 4. seqq.

Gen. I, 12. — In seqq. dalur summa collat. 15-17. illustnitur per lias tlieorias, ut ullra procedatur ad degustanduui eius fructum; et hoc necesse est. « Qui enini ad hoc tantum laborat, ut sciat, quid et quomodo loquatur; interius vacuiis remanet, ut dicit Gregorius ab interna devotione »; quia, secundum.postolum, factus est velut aes sonans aiit cymhaluni linniens.

Illustratur ergo intellectus duodecim modis, ut dictum est; sed in quatuor modis ultimis mecimo. Illa ergo ultima, quibus ulitur Scriptura, et illustratur anima, sunt quatuor, scilicet civium praesidia, qui sunt spiritus luerarchici, e directo; itein, hoslium certamina, e. obliquo, ut patet de tribus hostibus; g?-aliarum dona, e vicino; figurarum signa, e longinquo. Ilaec est illuslratio uUima, quia in hanc ultimam praecedentes intrant; ad quam concurrunt formae caelesles, elemenlares, meteorirae, minerales; nalurae gcrminum, natalilium, volatilium,'gressihilium; liumana membra, humaaae vires, humana facta, humanae artes, ex quibus omnibus anima assurgit in laudem Dei. Kt iste actus est affectus, qui habet rectificare intellectum.
Verum est, quod circa ista incidit periculum scientias ahas et in tantum elongetur,"ut non redire possit et excludatur a deliciis paradisi el non gustet de igno vitae. Eilere de ligno vitae his illustrationibus est refici, ut homo nihil quaerat nisi intellectum veritatis, afTectum pietatis, delectationem suavitatis sive solatium contemplationis. Sed quando homo horum obliviscitur et delectatur in studio curiositatis, vult scire tanlum; et ex hoc nascitur supercilium vanitatis, cum alios despicit; ex quo sequitur liligium conlentionis, quia reputat se despectum, quando quis respondet ei; et semper paratus est contra illos qui resistunt ei. Et per hoc aufertur homini vera vita; sicut.dam, vel potius mulier, quae curiosa fuit et voluit esse sicut Deus; et ideo consuerunt sibi perizomata et refuderunt culpam in alium, ut Adam in Deum, quia uxorem talem dederat sibi, mulier autem in serpentem. Debent ergo istae illustrationes intrare in affectum, ut intellectus rectificetui.
In hoc horto multa deambulatio est, quia, si Cantico: Fulcite ms floribus, stipate memalis; et in Psalmo: Scuto circumdahit tevcritas eius. Sicut ergo intellectus ordinatur ad afTectum, et fides est via ad caritatem; sic istae illustrationes transire debent in adectum, ut intellectus spcculativus fiat practicus.

j. Oritur autem ex his duodecim triplex fructus: ex primis quatuor oritur fructus gratiae, ex mediis fructus iustiliae, ex ullimis fniclus sapientiae. De his fructibus in Deuteronomio: De benedictione Domini lerra eius, dicitur de loseph, de pomi.s caeli et rore, atque ahysso suhiacente; de pomis fructuum solis et lunae, de vcrticc antiquorum mmilium, de pomis coliium aeternorum et de frugihus terrae et de plenitudine eius. Tangit istum triplicem fructum sive istas illuslrationes, secundum quod generant poma refectiva, secundum quod iste triplex fructus est a Christo; unde in Cantico: Sicut malus inter ligna siluarum, sic dilectus meus inter filios. Sub umbra illius queni desiderabam, sedi, et fructus eius dulcis gutturi meo.

De fructu igitur gratiae scriptum est in Psalmo: Dominus dabit benignitatem, et lerra nostra dabit fructum suum; de fructu iustitiae in Cantico, de fructu sapientiae in Proverbiis: Primi et purissimi fructus eius. Isti ergo fructus oriuntur a Christo, a loseph benedicto, qui producit poma de caelo et rore, atque ahysso suhiacente, scilicet charismata gratiarum per modum roris in corda humilia.
Per poma solis et lunae et verticem monftuw intelligitur exercitium perfectae iustitiae, quae est in hoc, quod homo se exerceat ad mandata Dei implenda, secundum statum subieclionis, praekUinnis, contempUitionis. — De pomis solis intelligitur quantum ad merita iustitias praesidentis; de pomis lunae, quantum ad meritum iustitiae subiacentis; de pomis et vertice montium, per hoc intelligitur sublimitas apostolicorum virorum, qui tenent vitam, quam Deus dedit in paradiso. Sienim homo noii peccasset, nulla fuisset agrorum divisio, sed omnia communia.
Per poma coUium aeternorum intelligitur sapientia vei fructus sapientiae, quae est in contemplatione aeternarum rationum et in consideratione caelestium spirituum sublimatorum; Psalmus: /Wm- 7ninans tu mirabiliter a monlibus aeternis, turbati sunt omnes insipientes corde etc. — De f-ugibus terrae, quantum ad considerationem divinarum condescensionum in ordinibus Ecclesiarum. — De plenitudine eius, quantum ad coniunctionem utriusque Ecclesiae militantis et triumphanlis, quomodo Dominus posuit finem eius pacem,.scilicet, ut declarabit, sicut flumen pacem.
Sic igitur iste fructus est a Christo tripliciter, quia Lesus Christus est Filius Dei: quia Lesus, ipso fructus gratiae; quia Christus, fructus m-

1"' Filius Dei, fructus sapientiae. Omnes enim considerationes et a Christo sunt et ad Chrislum reducunt. — Si consideras interna spectacula luminum, ad Christum te reducunt. — Si venis ad exempla, summum exemplar omnium virtutum in Christo est. Si patienliam consideras lob, maior est Christi patientia; patientiam loh audistis et finem Domini vidistis, dicit ille. Stellae enim nihil sunt in comparatione solis. — Si venis ad praemia aeterna, haec non habebimus nisi per Cliristum; in loanne: Haec esl vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti lesum Christum. — Si ad tormenta perpetua; nisi manus Christi te teneat, non hberaberis. Puer enim, si timet cadere in praecipitium, optime se tenet ad matrem; nisi enim per sanguinem Christi hberatus fueris, non poteris salvari.

Si consideras jj/-aecepto; hoc est praeceptum ei meum, ut diligatis invicem. — Si de iudicio; Christus iudicare habet; et hunc debemus libenter velle habere iudicem, quia nos dihgit; unde debemus sibi dicere: Domine, debes nos iudicare; sed fac, ut sanguis tiuis satisfaciat pio nobis.
Si consideras solatia severa, in Christo non et videntur per illum modum, sicut in aliis, sed per almm; quia sibi nunquam penculosa fuerunt, nec eius, quae semper unita est Divinitati, summe delectabatur; et tamen ipse miscuit amaritudinem, paupertatem, crucem, et e converso miscuit solatia in flagellis, in quibus summe delectabatur. Unde exemplo Christi in consolatione iungendus est timor, et in tristitia iungendum est solatium, exemplo etiam beati Francisci, qui, quando ei offerebatur honor, dicebat socio suo, quod ibi nihil erant hicrati; sed quando recipiebant.vituperia, tunc lucrabantur.
Si consideras e directo ad «Vmm praeswfea, hierarcha principahs Christus est. — Si de pugna; etsi Angeli et Sancti iuvant — Psalmus: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi — principalis tainen pugnator Christus est; unde in Psalmo: Providebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi, ne commbvear; item, in Actibus: Video caelus dpertos el Fi- Hum hominis stantem a dextris Dei. — Si gratiam consideras, haec omnia veniunt de sede Dei et Agni. Vidi, inquit loannes, fluvium procedentem de sede Dei et Agni. — Si consideras figurarum signa, omnia referuntur ad Christum et sunt obscura, nisi per Christum solvantur signacula. — Unde omnes considerationes remittunt ad ChristUm.
A Christo ergo est fructus gratiae. Est autem quadruplex fructus gratiae: slabilire animam per fldem, sanctificare per divinum amorem, sursum ferre per spem, inclinare per divinum timorem. — De primo Apostolus: Optimum est gratia slabilire cor, non escis. ludaei stabiliebant se super escas. — De secundo Petrus: Propter quod, succincti lumbos mentis vestrae, sobrii, perfecte sperate in eam quae offertur vobis gratiam, in revelationem Iesu Christi. Sanctificatio enim est in eo,quod virtutes, quae sunt lumbi mentis, transferuntur in Deum. — De tertio ad Titum: luslificati gralia ipsius, heredcs sumus secundum spem vitae aeternae. Et prima Petri: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Iesu Christi, qui secundum magnam misericordiam suam regerwravit nos in spem vivam. — De quarto Ecclesiasticus: Quanto maior es, humilia te in omnibus.
Per luminum spectacula disponitur anima ad prinium actum gratiae. Quanto enim plus inteluil ligitur Scriptura, tanto augetur fides; et sic est una refectio affectus. — Sanctorum exempla disponunt ad sanctificalionem animae, ad secundum actum gratiae. Inter omnia, quae de loseph leguntur, placet illud, quod sic fidelitatem servavit domino suo; cum tamen domina sua pulcherrima erat et comminabatur sibi. David simihter, cum multa fecerit, quae movent ad imitationem, illud potissime placet, quod cum Saul posset interficere, noluit; qui tamen, post virtutes edd. et C addunt umativae, B amatae, 1) amanut (licit Augustinus, nec Deum nec homincin timebat: hominem non, quia sopor irruerat in omnes; Deum non, quia ille reprobatus erat, et David secundum veritatem rex erat, et tamen ex caritate dimisit. Et similiter in omnibus Patribus luit haec carilas; qui tamen, si aliquando ceciderunl, poenituerunt. Unde si displicet tibi casus David, placeat tibi eius poenitentia, ut dicit Hieronymus, et habes in hoc, ut de casu suo nullus desperet, et de statu suo nullus praesumat.
Gratia autem sursum agens habetur per es spes mea, portio mea in terra viventium, ut totum reservetur in illam patriani. Ideo quod?nomentaneum cst et leve tribulationis nostrae aeternum gloriae pondus operatur. Dominus enim delectationes habet in dextera; Psalmus: Delectationes in dextera tua usque in finem; in sinistra habet divitias et glorias et consolationes teraporales. Debemus autem adhaerere dexteiae; Psalmus: Me suscepit dextera tua, Domine. Ergo praemia disiwnunt ad tertium actum gratiae. — Similiter gratiam inclinantem facit habere quarta consideratio, scilicet tormentorum infernalium.
Similiter iustitiae quatuor actus sunt: facere bma, fugere niala, formidare prospera, fery-e culversa. — De primis duobus Psalmus: Declina a maXo et fac bonum. Oculi Domini super iustos; et: Vidtus autem Domini super facientes mala. — De terlio: Beatus homo, qui semper est pavidus in prosperitatibus. Unde iustus deprecatur, ne ruat, et si corruat, ut resurgat; quia septies cadel iustus et resurget. — De quarto in Proverbiis: lustus quasi leo confulens absque terrore erit. Et: Beati, qui persecutianem patiuntur propter iustitiam. Et: Pro iustitia agonizare pro anima tua, ct usque ad mortem certa pro iustitia.
Isti fructus oriuntur ex quatuor mediis cumfkxe. Et dicit Richardus, quod quaedam aves sursum volant, quae<lam deorsum, quaedam circulariter, quaedam ante etc. Sic anima per istas considerationes.
Ex prima consideratione habetur primus actus, scilicet facere bonum, per directionem praeceptorum; si vis ad vitani ingredi, serva mandata. Consideratio enim mandatorum Dei facit facere bonum. Praeceptum Domini rectum est in se; iustilia enim nihil aliud est, quam rectitudo; rectitudo autem per se est in lege, per participationem in servante. Oportet ergo praecepta divina cansidcrare, acceptare, amat-e; si sic fecissent Adam et Eva, non cecidissent; et sic transformaris per amorem.
Ex secunda consideratione oritur fructus iustiliae, scilicet fugere mala, scilicet per iudicia districta; Ecclesiasticus: Ae semines mala in sulcis iniuMitiae, et non metes ca in sepluplum. Nullus enini vult metere zizaniam vel lolium, quia, ut dicitur in Deuteronomio, iuxta modum culpae erit et plugarum modus. Consideratio igitur iudicioruni facit fugere mala.
Ex tertia consideratione, scilicet per severe lolalia, oritur fructus iustitiae, scilicet formidare prospera. Oblatis enim honoribus, fugit homo, quia timet in culpam incidere, quia in quolibet grano est vermis: in grano honoris, elatio; in grano divitiarum, avaritia; in grano deliciarum, concupiscentia. Pructus enim quidam sunt, qui statim incipiunt verminari, ut cerasa in Italia. Quidam sunt, qui apparent optimi, et tamen vermis est intus. — Econtra, per dulcia flagella ostenditur fructus iustitiae quartus, scilicet patienter ferre adversa; vide Paulum, Laurentium.
Similfter sapientiae fructus ex quatuor ultimis antithetis nascitur. Huius sunt quatuor actus: sapientia enim est confortans, coUuctans, contemplans, coUaudans. — Confortam in bono; Ecclesiastes: Sapientia confortabit sapientem super decem principes civitatis. — Est etiam colluctans contra malum; unde Ecclesiastes: Melior est.mpientia quam arma bellica; et in Sapientia: Cerlamen forte dedit iUi_. ut vinceret el sciret, quoniafn omnium potentior est sapientia. — Est etiain contemplam summura bonum; in Sapientia: Est enim haec speciosior sok. Facit enim animam gustai-e et uniri. — Est etiam collaudans ex omnibus Deum. Hic fruclus est coniunctus gloriae; hoc opus, hoc munus, hic fructus: videbimus, amahimus, laudabimus. dinata et in choris castrorum.
Secundo, per hostium cerlamina ex adverso oritur secund.s fruclus, scihcet colluctari contra host«s; quia homo, quando habethostes, tunc valde sagaciter se gerit, el imminens bellum facit iiominem sagacem, fortem et sapientem; sicut inclusi multas inveniunt vias ad evadeiidum; unde tentatio iinminens quasi ex obliquo fortiorem reddit, sicut radius veniens super corpus opacum, densmn, soliduin, postea reflexus, maius lumen et calorem generat, ut patet in speculo ferreo. Similiter magis castus quis elTicitur, cum inimicus fortiter vult trahere ad luxuriaui. — Sicut enim dixit, mulier habebat daemonem, qui in illa loquebatur el dixit, quod Franciscus magnuin malum eis faciebat, et quod bene eraiit contra ipsum congregati quinque niillia ad ipsum deiiciendum; et frater, qui audivit, dixit beato Francisco; lunc ipse surrexit et dixit, quod modo fortior esset.
Tertius fructus sapientiae est contemplari summum bonum, quod oritur ex consideratione e uicino per gratiarum dona. Tanta enim posset esse gratia, quod existens hic esset quasi in paradiso. Videret enim in intimis suis, sicut beatus Paulus, qui dicit: Sapientiam loquimur inter perfectos; et post: yobis aiUem revelavit Deus per Spiritum sanctum. Sicut enim nemo scit quae sunt hominis, nisi spiritus, qui in illo est; ita et quae Dci sunt nescimus, nisi Spiritus Dei intret in nos.

2o. Ex quarto, scihcet e longinquo, nobis innascitur collaudatio Dei in omnibus. Omnes enim creaturae elTantur Deum. Quid ego faciam? Cantabo cum omnibus. Giossa chorda in cithara per se non bene sonat, sed cum aliis est consonantia. Figurarum signa ab omnibus creaturis accipiuntur in Scriptura ad laudandum Deum, ut patet in Psalmo: Laudale Dominum de caelis; et iii: Denedicite omnia opera Domini Domino, a suinmo usque deorsum; sic homo Deuin videns in oinnibus, Deum gustans in omnibus tribus viribus suis. Psalmus: lucundum sil ei eloquium meum, ego vero delectabor in Domino; et alibi: Delectasti me, Domine, in factura tua; et: Magnificabo eum in laude. Sic in omnibus habet gustum et refectionem intellectus et affectus. — Ex his omnibus fructibus surgunt fructus amoris et carilatis, quae intenditur in omnibus. Omnis enim Scriptura ordinatur ad caritatem. Hi duodecim fructus ordinate asceiuiunt ad caritatem.

Descendendo autem a caritate iluunt charismata duodecim, quae sunt /j-uctej quos ponit Apostolus ad Galatas quinto: Fructus autem spiritus esl carilas, gaudium, pax, patientia, longaminitas, bonitas, bejiignitas, mansuetudo, fides, modestia, conlinenlia, caslilas. Gratia eiiiiii et iustitia et sapientia non possunt esse sine caritate. Nam fructus dicilur a frui; « frui autem est inhaerere alicui rei propter se ipsam ». Unde nec iustitia nec miracula nec scire mysteria sine caritate prosunt. Et hoc sentiunt omnes doctores et Sancti. Sic ecce, quod una vetula, quae habet modicum hortum, quia solam caritalem habet, meliorem fructum habet quam unus magnus magister, qui habet maximum hortum et scit mysteria et naturas rerum.
Sufficientia autein horum duodecim frucluum sumitur per hunc modura. Secundum Augustinum, filium Pauli, quatuor sunt diligenda ex caritate, quibus fruimur: Deo, me ipso in Deo, pror. 1 Tv -11 unior: conquiesco per amorem, delector per gaudium, unior per pacem. Et haec tria ordinata sunt; quia, ubi est pax, necesse est, ut sit gaudium; et ubi gaudium, necesse est, ut sit quies. res in possessionem alterius, fructum non habeo. Tunc autem possideo, quando patienter possum ferre adversa; in patientia vestra possidebitis animas vestras; palienter autem ferre adversa non debet

° Vers. 22. et 23. — Seq. sententia est August., I. de

esse a casu, vel forluna, sed intuilu mercedis; et lioc est exspectare mercedem; tertium est condonare iniurianti olTensam. Et liaec tria sunt per patientiam, longanimilateni, bonitatem. Patientia est adversa tolerando; longanimilas, e.vspectando mercedem ex omnibus tribulationibus; bonitas, liberaliter condonando. 1'nde si caritas paliens, longanimis, bona; tunc inundationes maris quasi lac fugit, sicut Laurenlius carbonibns quasi floribus laelabatur. Hi fructus sunt in spiritu, non in carne. Unde lacobus: Omm gaudium existimate, fratres mei, cum in tenlationes lurias incideritis.

Tertio, proximo fruimur in Deo, quando

caritatem ad proximum; et hoc tripliciter: benigne in corde vel animo; mansuete,in contubernio; fideliter in verbo vel signo. Cor benignum habeo, quando quidquid boni habet proximus in meum bonum refundo. Similiter mansuetudo est, quae hominem facit gregalem et socialem..Miqui homines sunt valde boni, et tamen sunt ita duri in signis, quod homo non audet eis appropinquare; sed quando homo familiarem se reddit, tunc est mansuetm. Similiter fidelitas multum facit amabilem; et liaec facit confidere de homine magis in verbo quam in corde, quia afTectus est variabihs.

Quarto, fruor corporemeo in Deo, quando

Chapter 18 of 23