Collatio IX

De secunda visione Tractatio

est summum et apex fidei, 29.

1. Vocavit Deus firmamentuni caelum etc. Dictum cst, quod altitudo fidei iii duobus consistit: in altitudine sublimitatis et in altitudine profunditatis. De altitudine fidei dictum est, sed nunc dicendum est de eius firmitate. Sed si alta, quomodo certa? Quia res, quanto altior, tanto ininus nota; et quanto minus nota, tanto magis dubitabilis. — Et ideo intelligendum, quod huius Hdei firmitas est triplex. Priina est ex testimonio verit;ilis expressae scendit ad inferos», quintus. — «Tertia die resurrexit a mortuis», sextus. — « Ascendit ad caelos, sedet ad dexterani Dei Patris omnipotentis », septinuis. — « Inde venturus esl iudicare vivos et mortuos», octavus. — « Credo in Spirilum sanctum », nonus. — «Sanctam Ecclesiam catholicam », decimus. — « Sanctorum cominunionem, remissionem peccatorum», undecimus. — « Carnis resurrectionem, vitam aeternain », duodecimus. — Et haec, secundum quod Spiritus sanctus itisliluil, unit, purifical quantum ad tres ulliinas operationes praeter ultimum. quuc csl de Iriplici firmilate lidei. per Verbum increatum; secunda, ex testimonio veritatis expressae per Verbum incarnatum; tertia, ex testimonio veritatis expressae per Verbum inspiratum.

2. De prima in primae loannis quinto: Tres sunt, qui testimonium dant in caeb, Pater, Verbum et Spiritus sanctus; et hi tres unum sunt. A Iribus datur testimonium, sed exprimitur per Verbum, quia Verbum et Patrem et se ipsum et Spiri..in sanctuin exprimit et omnia alia. Unde in l'salino: Verbo Domini caeli firmali sunl; et spirilu oris eius omnis virlus eorum. Caeli, id osl caelestes, per fidem Verbo Dei (irmati sunt; et isto VertM) firmantur et caelesles et subcaelestes, unde dicit: Et spirilu oris eius omnis virtus eoruin. Unde Scriptura, explicans inyslerium hierarchiae caelestis et subcaelestis, in alio loco dicit: In aeternum, Domine, Verbum luum permanet in caelo, scilicet Trinitatis; in generationem et generationem veritas tua; funilasti terram et permanet.

3. Super lioc Verbum fundata est Ecclesia, quae terrae nomine liguratur. Unde Isaias: Quis mensus est pugillo aquas et caelos palmo ponderavit Quis appendit tribus digitis molem terrae? Hoc facit Verbum, per quod facta sunl omnia. Manus eius, per quam cuncta creantur, formantur seu distinguuntur et ornantur, Iribus digitis levat et suspendit terram, scilicet ecclesiasticam liierarchiam, quam creat,-distinguit et ornat. Haec manus metitur aquas et flmnia lenet iu nianu, sicut in pugillo res tenetur. Ilaec est manus Verbi aeterni. — Hoc testimonium transcendit oiiine iudiciuni cuiuslibet creaturae. Unde animalia volatilia demiltcbant alas suas, cum fieret vox super flrmamentum Quoinodo ergo nos audiemiis tonitruum, si sermonis eius scintillam vix apprehendimus?

4. Condescendit autem nobis, quia se exprimit per Verbum incarnatum; et hoc est secundum testimonium; de quo in loanne: Qid de terra est de terra loquitur; qui de caelo venit super omnes est. Testimonium Christi maius fuit testimonio loannis Bjqjtislae, quia non alio supponente loquitur, quia anima eius omnia vidit; unde qui de caelo est revera caelestia revelare potest. Unde dixit Nicodemo: Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si dixero vobis caelestia, credetis? Hinc Filio Pater testatur in voce, Spiritus s;luctus in columbae specie, ut testimonium eius sit solidissimum; quia Pater, inquit, quod dedit mihi maius omnibus est.

5. Huius autem fidei Christus est fundamentum; 6- et nemo potest aliud fundamentum ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Lesus. Iste est lapis angularis, de quo facit Isaias et Petrus mentionem: Ecce ponam in fundamentis Sion lapidem angularem, probatum, speciosum; et Apostolus: Superaedificati supra fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide, Christo Iesu.

fi. Tertia firmitas est ex testimonio veritatis ut expressae per Verbum inspiratum; et hoc fuit in omnibus Prophetis; et nos audivimus hoc verbum, quia Spiritus.lanctus testificatur, quoniam Christv est veritas. Aliqui viderunt eum in carne. Unde in Luca: Beati oculi, qui vident quae vos videtis. Dico vobis, quod multi reges et Prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt. scribendam; ad Hebraeos primo: Multifariam multisque modis olim Deus loquens Patribus in Prophelis, novissime diebus istis locutus e.st nobis in Filio. Et postea dicitur: Si enim qui per Angelos dictus est sermo faclus est firmus; et sequitur: Quae cum initium. accepisset enarrari per Dominum, ab eis qui audierunt, in nos confirmata est, cmtestante Deo signis et portentis et variis virtutibus.el Spiritus sancti distributionibus. — Et explicatur hic triplex firmilas fidei: primo, ut expressa per Verbum increatum, cum dicit: Mullifariam etc., et: Qui cum sil splendor gloriae; secundo, ut per Verbum incamatum, ibi: Purgationem peccatorum faciens; tertio, ut per Verbum inspiratum; ibi: Quae cum initium accepisset ena?'- rari per Deum.

8. Hic Spiritus sanctus in mentibus electorum facit scripturas et dat firmitatem fidei christianae; et quia specialiter in Apostolis, ideo dicuntur duodecim furulamenta civitatis. In Apocalypsi: Vidi sanctani civitatem lerusalem novam, descendentem de caelo a Deo etc.; et dicitur, quod in fundamento duodecim nomina Apostolorum erant scripta; non tantum autein testimonium Apostolorum, sed varia testimonia Spiritus sancti in multis; in quibus sunt duodecim rationes flrmitatis fidei, quae sunt duodecim fundamenta. Per concursum enim diversorum Ecclesiae, ubi cruciabantur Martyres ab idololatris; vexata similiter fuit in medio lempore diversis haelesibus; vexabitur maxime in fiiie Ecclesiae per tormenla, per argumenta, per miracula. Unde vae praegnantibus et nutrientibus in his diebus, lioc est, vae teneris in fide. Oportet ergo, quod fides lirnietur per Verbum inspiralum.

!). Consurgit autem haec firmitas ex quatuor quasi ex quatuor lateribus civitatis; ex testificantium notitia certa, ex testificantium fama praeclara, ex testificantium conco/'rf«a;tena et ex testificantium sententia firma; quia, si sit notitia certa, non sit autem fama bona; non creditur sibi, sed quando bonus est liomo, scitur, quod veritatem dicit. Et si habeat cerlam notitiam et famam claram, sed tainen mulli sibi conlrmlicunt; adhuc potest esse dubitatio. Si autem haec tria habeat, et notiliam et famam et concordiam, et tamen non habet sententiani firmam; dubitatio esse potest.

10. De notitia certa dicitur secundae ad Corinthios duodeciiiio: Scio hominem raptum usque ad

caelum, et audivit arcana, hoc est, certa notitia per ascensum usque ad tertium caelum, et iterum per descensiim usque ad primuni per illustraliones omniuin caelorum; unde Ecclesiastici vigesimo quarto: Ego feci, ut oriretur in caelis lumen indeflciens, id est in caelestibus viris lumen fidei firmum. Per triplex caelum triplex visio intelligitur: intellectuahs pura, intellectualis adiuncta cum visione imaginaria et intellectualis cum visione corporali manifesta. Prima invenitur in mentibus angelicis; secunda, in mentibus propheticis; tertia, in mentibus apostolicis. Harum visionum concursu est certitudo Scripturae.

11. Visio intellectualis pura fuit in mentibus angelicis et in Legislatore. IjCX enim per Angelos o?'dinatae&t; Angeli eam dederunt, eam scripserunl, qui puram veritatem videbant in luce aeterna. Ad lianc visionem fuit Moyses subhmatus ultra omnes Prophetas, quia scriptum est: Si fuerit inter vos Propheta Domini, in visione apparebo ei, vel per somnium loquar ad illum; at non talis servus meus Moyses. Ore enini ad os loquor ei, et palam el non per aenigmala et figuras Dominum videt. Et in signum huius ieiunavit quadraginta diebus et quadraginta noctibus; qui etiam vidit Angelum, qui in rubo apparuit ei. Et exponit beatus Stephanus, quod non fuit ibi Dominus nisi per subiectam creaturam, sed Angelus fuit.

12. Secunda certitudo fuit mmentibus pro;;/(elicis. In secunda Petri: Habemus firmiorem propheticum sermonem, cui bene facitis attendentes quasi luceriuw lucenti in caliginoso loco, donec dies illucescat, et lucifer oriatur in cordibus ve.stris. Hoc primum intelligenles, quod omnis prophelia Scripturae propria interpretatione non fit. Non enini voluntate humana allata est aliquando prophetia, sed Spiritu sancto inspirati, locuti sunt sancti Dei homines. Visiones tamen Prophetarum fuerunt imaginariae, ut Isaiae, Danielis.

13. Tertia est certitudo ex visione intellectuali iuncta cum corporali. Haec fuit in mentibus apostolicis. Unde loannes: Quod fuit ab initio, quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostrae coiUrectaverunt de Verbovilae; et non aliud, quam quod vidimus, annuntiamus vobis. Unde Thomas tangere voluit et audivit: Quia. vidisti me, Thoma, credidisti; et alibi: Quividit testimonium perhibuit; et in Kciibus: Praecepit nobis testificari. Et beata virgo Maria, doctrix Apostolorum et Evangelistarum, contrectavit hoc Verbum in utero et in sinu.

14i Hae tres visiones sive certitudines conciirrentes, angelicae, propheticae, apostolicae, dant certitudinem fidei- et Scripturae. Has tres Paulus habuit, qui Christum corporaliter vidit: Novis.sime, inquit, taruiuam abortivo visus est et mild; qui etiam ad mediam et tandem ad supremam visionem fuit sublimatus, scilicet ad intellectualem. Bene ergo dictum est: Ego feci in caelis, ut oriretur lumen indeficiens.

13. Secunda firmitas est ex testificantium fcnna praeelara. Haec in tribus consistit: in praeclaritate meritorum, miraculorum et martyriorum. — Praeclaritas meritorum fuit in Patriarchis. Unde in Ecclesiastico: Laudemus viros gloriosos. Patriarchae miracula non fecerunt, sed famosi fuerunt in meritis. Hi fuerunt initium Scripturae, quae agit de apparitionibus ilhs factis.

14. Praeclarilas meritorum et miraculorum fuit in Legislatore. Vide magna miracula facta in flagellatione Aegypti, in Transitu maris rubri, in deserto, ubi per quadraginta annos non sunt attrita calceamenta nec vestimenta, ubi etiam manna de caelo pluit illis. Vide losue, qui solem fecit stare, qui aquas divisit in ingressu terrae promissionis, et aquae reversae sunt in suam originem. Adiunge his Eliam et Elisaeum; qui Elias caelam claudebat, pluviam - d;ib;it et cibuni augmentabat, qui in curro igneo ascendit in caelum. Vide Elisaeum, qui vivens mortuum suscitavit, mortuus etiam mortuum suscitavit, qui homines capiebat. Ante Legem ergo et post Legem et in datione Legis facta sunt miracula, et non nisi in lioc populo. Ex quo sequitur, quod isti viri amantissimi et cari Deo fuerunt in verilale fumlali. Haec est ergo certitudo fidei.

15. Tertia praeclaritas est meritorum, miraculorum et marliiriorum. Et haec certitudo veritalis praedicat, ut Isaias serratus est, Ezechiel interfectus, leremias et alii etiam Prophetae. Unde dicitur luilacis: Quem Prophetarum non.sunt persecuti patres vestri'-? — Si dicant haeretici, quod ipsi moriuntur pro veritate et habent merita; tertium tamen non liabent, scilicet miracula; nunquam auditum est, quod haereticus vel ante vel post mortem vel in Diorte fecerit miracula.

16. De istiscaelis legitur: Quoniam videbo caelos tuos, opera digitorum tuorum, scilicet viros caelestes, in quibus videmus hanc triplicem claritatem, quae sunt dpera digitorum Dei. — In isto digito lertio, scilicet miraculi, deficiunt magi Pharaonis.

1',). Tertia firmitas fidei est ex testificantium concordia plena, quae est in tribus: in eloquiis Scripturarum, in decretis Conciliorum, in «tocMmen- tis Sanctorum. — De primo Psalmus: De medio petrariuu dabunt voces, hoc est de medio duorum Cherubim, de quibus loquebatur Dominus, sive de quorum medio, scilicet de medio duorum testamentoiiim. Isaias dicit: Ecce, Virgo concipiet, et Lucas dicit: Ecce, concipies. Alius dixit: Occidetur Chrislus; et Evangelista: Christus occiditur. Quidquid ergo dictum est per Prophetas, impletum est per Christum. Isaias dixerat: Ascendet Dominus super nubem levem et ingredietur Aegyptum, et movebuntur simulacra; hoc factum est per Christum; nec unquam inventus est. aliquis Propheta, vel phiiluxil vos quadraginta annis per deserUim; non sunl attrita elosoplius, qui idololatriam iwtuerit removere; quod tamen Christus fecit pcr Apostolos ubique terrarum.

:20. Ili veri testes sunt Scripturae, Prophetae et Apostoli. Nec potest dici, quod Apostoli subornaverunt Prophetas, ut sic dicerent, sicut evenit iri Chrislo. Si enim eodem tempore fuissent, posset haberi suspicio; sed illi praecesserunt. Veritas ergo ista est infallibilis. Si enim contingens dicatur firmiter esse futurum et cognoscatur certitudinaliter; impossibile est, quod videatur alicubi nisi in veritate certa. — 'eius ergo testamentum et novum in magna consonantia et harmonia conveniunt et sunt sicut viginti qualuor seniores circa thronum Christi, ut. nulla sit dubitatio. sunt. Arius dicebat, quod Pater esset Filio maior secundum essentiam; et per hoc nitebatur ostendere, non esse Filium aequalem Patri. Et in primo Concilio, ubi fuerunt viri sanctissimi — beatus Nicolaus fuil ibi — ubi, dico, fuerunl trecenti decem et octo episcopi, ibi fides confirmata est catholica, scilicet universalis; et lioc factum est auctoritate Petri et aliorum Patrum. Unde quatuor Concilia principaliu fuerunt — quia seplein fuerunt — quae dant testi- monia huic fidei. Dionysii, Gregorii Nazianzeni, Gregorii Nysseni, Damasceni, Basilii, Athan.isti, Clirysostomi. Latinorum similiter: Hilarii, Gregorii, Augusfini, Ambrosii, Hieronymi. Documenta istorum concordant et idem dicunl, idem sapiunl. — De his dicit lob: Quis enarrabit caelorum rationem, et concentum caeli quis dormire /"acie? "Haec est concordia Scripturarum, Conciliorum et Doctorum.

23. Quarta ratio firmitatis fidei est ex contradicere. ludicium enim ralionis illuslratae est, quod de Deo summe est sentiendum et altissime. Hoc ra- autem est tripliciter: de Deo sentiendum est oMissime et piissime, aUissime et verissime, altissime et optime.

24. Ratio ergo dictat, quod de Deo altissimo est ia- sentiendum allissime et piissime, qaoA illa essentia est nobilissimo modo. Forma universalis nobilior est particulari, quia est in mullis; parftcM/ari autem uno modo nobilior universali, qam particularis est in uno non numerata, sed universalis in multis est numerata: ergo essentia divina habere debet, quod nobilitatis est in creatura, ut sit -una in multis non numerata. — Sentienduin est etiam piissime, quod illa essentia est origo omnium, creans omnes res, et quod immediate ab ipsa omnes res procedunt. Nisi tu sentias, quod totalitas reruni ab ipsa procedit; non sentis de Deo piissime. Plato commendavit animam suam factori; sed Pelrus commendavit animam suam Creatori.

25. Secundo sentiendum est etiam de Deo altissime et verissime, quia ipse est veritas omnia gubemans, omnia illustrans, omnia rectificans, omnia disponens; unde in Psalmo: Dominus illuminalio mea et salus mea, quem timelw? Non ergo gubernatio est attribuenda astris.

26. Tertio sentiendum est de Deo altissime et optime, quod sit optimus, ex guo se summe diffundit et diligit. Unde proprio Filio suo non pepercit, et donando illum nobis dedit quidquid scivit, quidquid iwtuit. Omnia, inquit Filius, quaecumque habel Pater, mea sunt. Dedit autem Pater nobis Filiuin imtum de nobis, dedit nobis passum. pro nobis, resuscitalum propter nos, quia propter nimiam caritatem, qua dilexit nos etc. Unde bene dicitur: Perviscera misericordiae Dei nostri; intima Dei bonitas facit, quod summe diligat, summe misereatur. — Haec omnia apparebunt in resurrectione, quia per summam pietatem, qua omnia creavit, omnia restaurabil; per summam veritatem omnia iudicabit; per summani benignitalem omnia glorificabit.

27. Ex hoc sensu nascitur in anima triplex influxus ab illa luce, per quam stabilitur anima in Deo. Primus est robur virtutis; secundus, zelus veritatis; tertius, excessus amoris. — Robur virtutis est primus, quia nihil ditTicile est animae habenti fidem inconcussam, quia, si potest credere, omnia possibilia sunt credenti: quia paratus est sustinere omnia propter Deum, quia per fidem stabilitur virtus.

28. Secundus influxus est zelus veritatis, ut homo indignetur contra.onme malum et falsum et afficiatur statim ad omne bonum. Dedignetur omne malum, sicut Elias, qui prophetaverat de,chab et lezabel, quod comederent eos canes. Dixil Achab: Num invenisti me inimicum tuum? Respondit Elias: Jnveni, eo quod venundatus sis, ut faceres malum in conspectu Domini, quasi diceret: quicumque est contrarius Deo, est contrarius mihi.

29. Tertius influxus est excessus amoris, quando anima in vituperiis, in tribulationibus semper sentit iucunditatem interius; hoc maxime est, quando ardens sentit, quod Dominus facit gustare panem filiorum. Et hunc reputant omnes stultum, et ipse reputat omnes stullos, et secundum veritatem sunt. Hoc autem est summum fidei et apex, ut per experientiam inebrietur et iam nil curet de mundo. Hoc enim defendet tempore antichristi, de quo secundae ad Thessalonicenses secundo: Mitlet illk Deus operationem erroris, ul credant mendacio. — De upice fi.dei, qui amor est, Apostolus dicit: Quis nos separabit a caritate Christi? Tribulalio? an angustia? usque ibi: quae est in Christo Ie.su, Domino noslro. Et alibi: In caritale radicali et fundati. Hoc est firmamentum caeli. Unde in Psalmo: Confitebuntur caeli mirabilia tua, scilicet animae mirabilia, quae in se sentiunt. Hae eniin experientiae faciunt fidem stabilissimam. — Quando ergo anima sentit de Altissimo piissime, verissime et optime; tunc zelo et excessu amoris rapitur anima u.sque ad tertium caelum, etsi non ita excellenter, ut Paulus. Et tunc domus fumlatur.supra firmam petram.