Collatio VIII

quae agit de universitas electoruni. In philosophis hae quatuor virtutes fuerunt lapides, sed modo sunt septem panes vitae. Panes Moysi quinque fuerunt hordeacei, sed seplem panes fnmenti in doctrina evangelica ex adipe frumenli. esse fidelis, fidens et amans; et sic de aliis. Et designantur per duodecim fontes, per duodecim lapides pretiosos in vestimento Pontificis, per duodecim portas civitatis: et hoc, in quantum inchoant, promundam. — Secundo, per duodecim lapides, quia ornant animam in omnibus virtutibus in pectore, orientem sinceritas temperantiae, ad meridiem serenitas prudentiae, ad aquilonem stabilitas constantiae, ad occidentem.luavitas iustitiae. ginti quatuor horas, duodecim in nocte adversilatis, et duodecim in die prosperitatis. — Iteni, geminatae per activam et contemplativam; et sic per viginti quatuor.seniores, qui modo volvuntur ad actionem, modo ad contemplationem, quia faciunt sensatum et maturum. — Item, per contemplativam practicam et speculativam; et sic per viginti quatuor alas quatuor animalium, quorum quodhtiet senas alas habet. — Et m hoc terminatur prima visio et opus primae diei. altitudine fidei. medulla tegmine paleae, et ipsa palea tena.v et inhaerens, ut

liciiloriim, 9.

l. Vocaoit DciiJi (irniariiciUum cadum; faclum cst resperc ct mane, dies secundus. Sequitur opus secuiidae diei, quae est secunda visio intelligentiae pcr fidem sublevatae, et de ea non dicitur: vidit, sed vo-

.d iitterani hoc caeluin est sublimei stabile et speclabik: sublime (mnlm ad situm, stabile quantum ad fonnani, spec.tabik quantuni ad claritateni. Sublinu cst; uikIc in Proverbiis: Caelum mrsum, et terra deorsum; lioc ipso, quod caeluni est nobile, in ordine universi superioreni locum obtinet, et terra infimiiin. — Est etiam.sta.bile quantum ad forinani, quia inovetur non mutando locum, sed in loco et circa medium; lob: Tu forsitan cum co fabricalus escaclos, qui solidi.ssimi quasi aere fusi sunt? — Est etiam.spcctabile quantum ad multitudinem, ornatuuin; lob: Spiritus eius ornavit caelos; et Ecclesiasticus: Species caeli, gloria stellarum, mundum iUuminans in e.rcelns Dominus. Ab ista conditione ultima denominatur caelum caela.wlo, non ab abscondendo, sed a sculixjndo, quia scribitur per ae dipiithongum, quia ornatum et quasi sculptum est Inminaribus.

3(59 docetur nisi per Deuiii; et quia venit a voce Dei, ideo dicilur: Vocavit Deus (innamcnlum cuelum: Unde non dicit: vidit Deus (irmamentmn, sed vocavit, quia firmitas fidei magis est in creduiitate quam in contemplatione; credulitas auteni est per auditum, quia (ides ex auditu, ut ait Apostolus ad Romanos, et anlea: Corde creditur ad iusliliam.

3. Fides autem inagis est in confessione veritatis Fideshabei quam in cominunicatione lucis; unde ore confessio ZZm. (it ad salutem Unde fides quodam modo videl, quodam moilo non videt; unde non videre est fidei meritum, credere A[em fidei lumen. Est ergo /?/»(«- mentum-caelum, quia substantia sperandarum rerum; et est lumm, quia argumenlum non apparcnlium, unde habet lumen et lial>et mibem. — Vocavit Esiaiia.nr- Dciis (irmamcntum caelum; in Ecclesiastico: Altitu-""''"'"'"' dinis (irmamentum species caeli in visione gloriae. El haec tria tangit hic, scilicet sublimitatem, stabililatem et speciosilatem. Est enim haec visio (idei alta, (irma et speciosa. Haec fides nobilissima est, firmissima et speciosissima. Multi tainen habent hanc fidem, et eam non cognoscunt, quia fides habet faciem velatam; unde habet quoddam velamen nigrum ante faciem. Facit etiam de turpibus animabus altissimas; unde in Actibus; Fide purificans corda e6rum.

4. Altitudo autem fidei in (hiobiis est: in alii- pars i. De tudine.mblimilalis et in altitudine profundilatis. De deTdnlJiicil prima altitudine Ecclesiasticus dicit: Al.liludinemMiiMoubcaeli ct latitudinem terrae et profundum aby.m '™'"'""' quis dimensus est? Quasi diceret, super omnem humanam rationem est nosse sublimitatem fidei, dilatationem caritatis, venerationem divini timoris. — De sccuiula, in Ecclesiaste: Alta profundilas; quisMuiaioo. inveniet e«m? scilicet per rationeni; transcendit enim "'"''''"- investigationem nostram. Et licet altiludo et profun-

° Cap. 12, 3. — Seq. locus est Inan. 1 4, 6; lerliii.s ibid. 6, 43 dila in corporibus idem sint, distinguuntur tamen secundum rationem; et Apostolus distinguit, cum dicit: Ul possilis comprehemkre, quae sit bngitudo, latitudo, sublimitas el profundum.

o. De his duobus Ecclesiasticus: Ego in allisstmwf liabito, ct thronus meus in columna nubis. Altiludo fidei consistit in cognitiono Dei aeterni, profuiulitas autem in cognilione Dei humanali. De primo scriptum esl: Excelsior caelo est, et quid faciesfDe secundo subiungitur: Profumlior inferno, et umk cognosces? Profunditas Dei hunianati, scilicet humilitas, tanta est, quod ratio deficit. — AUitudo Dei investigabilis est; unde mirabilis facla est scientia tua ex me; confortata est, et non potero ad eam. — Item, in allissimis dicit, in quantum lides docet Deum aeternum; thronus meus in cohmna nubis dicit, in quanlum docet Deum humanatum. De his duobus Apostolus ad Romanos: 0 altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunl iudicia eius et investigabiks viae eius! Sapientia quanlum ad notitiam Dei aeterni, scientia quantum ad notitiam Dei humanati. Unde firmamentum factum est in medio aquarum, lioc est fides, ut cognoscat anima ea quae sunt super firmammitum, el quae sub prmamenlo sunt. Et liaec sapientia est divinarum rerum, et scienlia humanarum.

6. Incomprehensibilis est sapientia, per quam in- iudicat omnia; sed maxime incomprehensibilis, quae.. invcstigabiks. De quo in Proverbiis: Triasuntdifliciliamihi, et quartum penitus ignoro: viam aquilae in caelb, viam colubri super petram, viam navis in medio mari, et viam viri in adokscenlula. Via aquilae in caelo fuit in Christi ascensione; via colubri, in rcsurreclione, quia coluber in petra innovatur, ubi dimittit vetustam pellem; via navis in mari, in passione; via viri in adokscentula, in incarnatione, quam penitus se dicit ignorare; et verum est secundum humanam rationem, sed secundmn fidem secus est.

7. Est ergo duplex altitudo firmamenti: una, per quam suprema respicit; altera, per quam infima; una, per quam docet cognoscere Deum aeternum; altera, Deum incarnatum. De his duobus dicitur Isaiae sexto in visione, quae omnium suarum visionum fuit radix: Vidi Dominum sedenlem etc, usque ibi: Pkna esl omnis terra gloria eius. Et statim sequitur cxcaecatio ludaeorum et illuminatio gentium. dicit loannes: Haec dixil Isaias, quatulo vidi Oominum; et sequitur: Excaeca cor populi huius et aures eius aggrava. Unde illuminatio genlimii fuil excaecatio ludaeorum. Et de hoc exclamat Apostolus: 0 altitudo divitiarum etc. mitate sapientiae aeternae, per quam est duplex lumen inflammativuni et seraphicum; quod quidem seraphicum facit clamare tripliciter; et facit fides duplici seraphicatione aniiiiam seraphicam et facit mentes alatas senis alis. enim duo Seraphim stabiliti in iiobis per fidem, et quihbet clamat triplici exclamatione, tamen non nisi semel Dominus Deus. Notitia enim.-Dei est notitia trium personarum cum unitate essentiae; unde tres sunt, qui testimonium dant in caelo, Pater, Verbum et Spiritus sanctus, et lii tres unuin sunl. Intellectus ergo seraphicatus, id est illuminatus et inflammatus per fidem, clamat ter sanctus. Alter Seraph respondet: Sanctus, sanctus, sanctus: quia, sicut in Deo aelerno est trinitas personarum cum unitate essentiae, ita etiam in Deo humanato sunt tres naturae cum unitate personae duae radices fldei, quas qui ignorat nihil credit: ut corpus, anima, Divinitas. Sanctus Christus sanctum habet corpus; sanctus Christus sanctam habet animam; sanctus Christus sanctam habet Divinitatem. Sanctus exterius, sanctus interius, sanctus superius.

8. Hae sunt duae cognitiones fldei illuminantes et ardentes triformiter ad unitatem reductae. Dominus nosler, quam admirabik est nomen tuum in universa terra! Minuisti eum puulo minus ab Angelis; gloria et honore coronasti eiim. Et vere admirubik nomen quantum ad Deum aelernum, quia ibi est vera distinctio personarum cum unitate essentiae, per quam sunt summe conformes, summe concordes, summe coaequaks, coaeterni, consubslanliales, coessmliaks. — lUnn, cst.Kliiiirabile, quoniam tres naturae coniunclae sunt: supremum cum infimo sine depressione, primum rm ullimo sine innovatione, simplex cuii composilo sine compositione.

9. In his tribus omnia miialiilia radicantur; et I. sunt iuncta cosnitio Divinitnlis et liumaniUitis, quia incarnatio non cognoscitur, nisi coiiiioscalur distinctio personarum. Si enim iioii coi:;noscas Trinitatem, ita beiie Pater iiicarnatiis est vel passus, ut Filius; el es Sabellianus et Patripassiamis. — Itein, si ionas Ti'ini(atein et noii incarnationem, testimonium habes iii caelo, el non accipis in lerra; cum tamen tres sint, qui leslimoniinn dunl in lerra, spirilus, aqua el sanguis. In spiritu Divinitas, in aqua corpus, in sanguine, ubi est vita aniniae, anima. Per sanguinem enim Christi spiritus aquae iungitur, quia maiiante anima Divinitas coniimgitur cor[)ori.

10. Habemus ergo duos Seraphim clamantes et adniirantes; restat dicere, quare sex alas habent, et liinc videbuntur ea quae fidei sunt. Fides enim est in aeternum est una illustratio senarum alaruni; ct hoc (Jupliciter: aut quantum ad distinctionem personarum, aut quantuin ad diffusionem Trinilalis in creaturam secundum essentiam, virtulem et operalionem. — Primo moilo sunt tres articuli, scilicet Patris ingeuiti, Fl sancti ab utroque spirati. Isti sunt tres alae in latere dextero, scilicet in aeternitate; nec potest addi nec minui ad emanationem, ut scilicet sit producens tantum et non productum, quia sic esset infinitas; si esset tantum productum, et non producens tantuni, sic esset infinitas ex parte ante; ergo necesse est ponere producens et productum simul, ut ad invicem cohaereant. Aliter in divinis esset distinctio sine ordine; distinctio autem sine ordine confusio est: unde necesse est, quod Spiritus sanctus procedat ab utroque; et boc dicunt omnes sapientes Craeci, nec est conlroversia nisi de nomine; et per consequens iste fuit error in fatuis Graecis.

11. Similiter in sinislro sunt tres alae, in quantum ab una essentia, virtute et operatime est diffusio in creaturam. Et secundum hoc est triplex operatio, in quantum unus Deus est creator, sanctificator et praemiator; quia omne, quod ab ipso emanat, aul est natura, aut gratia, aiit gloria. VA sic Pater et Filius et Spiritus sanctus unus creator per naluram, unus sanctificator per gratiam, unus praemiator per gloriam. Primum autem est ante tempus, secundum in tempore, tertium post omne tempus. Primuin est in initio temjioris, secundum in decursu, lertium in consummatione. — Esl tainen creatio animae in decursu temporis, quia Pater meus usque modo operatur, et ego ojyeror. Praemiatio etiam fit in medio temporis, iit animarum, sal post fiet perfecta. — Item, creatio attribuitur Patri, quia [lotens; sanctificalio Spiritui sanclo,.quia bonus; praemiatio Filio, quia iudicabit et rex apparebit.

12. Sed quomodo respondebit ala alae? Dicendum, quod sanctificatio aiit consideratur quantum ad veniam, quae quidem fit per redemptionem, et sic attribuitur Filio; aut quantum ad mtom, et sic attribuitur Spiritui sancto. — Similiter praemiatio consideratur secundum iudicium senlenliantis, et sic attribuitur Filio; aiit quantum ad amorem praemiantis, et sic Spiritui sancto. Media autem operatio p.ervenit ad ultimam; sic tres alae disponuntur.

Vo..lter Seraph propinquior est nobis et batet similiter sex alas: tres secundum descensum, et tres secundum ascensum: secundum deseensum, veniendo ab ala super caput per medium ad alain super pedes. Hi sunt tres articuli secundum incarnationem, crucifixionem, descensum ad inferos secundum aniinain. Incepit enim a summo, quia necesse fuit, ut uniret sibi naturam, in qua appareret et per quam descendcret, quia ipse de se immutabilis est; deinde venit ad crucem, demum ad infernum. Ilae alae in sinistro.

IG. Tres similiter ucendendo: resurrectio de inferis in munduin, ascensio de mundo in caelum, de caelo adoentus ad iudicium, nl sit ascensio ab Ecclesia militante in triumphanlem. Sed primo fiet exspoliatio inferni in resurrectione, apertio ianuae in ascensione, consummatio regni in iudicio; liis nihil certius.

17. Hae sex alae primae sunt sex considerationes perfectae Dei in tribus personis et tribus operibus; aliae sex secundae, sex considerationes Dei incarnati: in his ergo duodecim articuli fidei, cuius praedicatores sunt duodecim Apostoli. Ala enim sublevat ad transcendendum omnem humanam rationem. Sine hac duplici consideratione nullus est cultor Dei.

18. In cuius designatione Pontifex in superhumerali habebat lapides duos: unum in dextero latere, et alterurii in sinistro; et in illis duodecim nomina filiorum Israel: sex nomina in lapide uno, et sex in altero, et erant in lapide onychino lucido et ardenti, in quo fides humanitatis et Divinitatis exprimitur; quae simihter exprimuntur in Symbolo a duodecim Apostolis composito. In hac fide sacrificium placet Deo.

19. In lapidibus ordinabanlur nomina secundum nativilateni ipsorum, sed in Symlwlo secunduni dicta.postoiorum. Unde: « Credo in Deuni I*atrem onmipotenteni, creatorem caeli et terrae »; ecce, unus articulus Patris ingeniti. — « Et in lesum Ciiristum, Filium eius unicum, Dominum noslrum »; secundus, Filii geniti a Patre. — Deinde sequuntur sex ad humanitatem pertinentes. « Qui conceptus est de Spiritu sancto, natus ex Maria virgine », tertius articulus. — « Passus sub Pontio Pilalo, crucifixus, mortuus et sepultus », quartus articulus. — « De-