Collatio XIX

mundum servo corpus meum, et hoc, quando tur modestia in gustu, continentia in tactu, castitas in omnibus sensibus. In gustu principaliter notatur modestia. Corpora luxuriosorum, gulosorum, incontinentium non su7it in pace sepulta.

31. Sic ergo descemlendo, ex caritate, quae est unguentum fluens a capile ad barbam usque ad orani vestimenti, est fruitio Dei, mei, proximi, corporis. Sicut ergo sunt duodecim fructus ex duodecim illuslrationibus ascendendo ad caritatem, sic sunt duodecim fructus descendendo. Et hoc est illud quod in,pocalypsi dicitur, ex utraque parle fluminis esse lignum vitae, afferens fructus duodecim per duodecim menses: ab una parte fluminis fructus intellecluales, ab altera affectuales; vel ab una parte fructus ascendentes, ab altera descendentes.

32. Iste ergo est fructus Scripturarum, scilicet caritas. Propter hanc sunt mysteria, inleUigentiae, theoriae. Unde in fme Apocalypsis: Beati, qui lavant vestimenta sua, lU iiUrent per porlam civitatis. — Et dicebat: Imaginor illas duodecim illustrationes primas sive ascendentes, quae fluunt a Deo el ad Deum terminantur et currunt per totam Scripturam; imaginor sicut duodecim circulos, ut in quemcumque anima intret, inveniat silvam et arborum amoenitatem ac frucluum ubertatem.

cogitationum, 26. — Quarlo, in desiderii

1. ProtuHl terra herbam uirenlem elc. Diclum est de fructibus sacrae Scripturae; et ad hos fructus invitat nos Sapientia aeterna; in Ecclesiastico: Ego quasi vitis fructificavi suavitatem odoris, et flores mei fnictus honoris et gratiae. Transite ad me omnes, qui concupuscitis me, et a generationibus meis implemini. Si volumus Transire, oportet, nos esse filias qui totum suum studium ponunt, qualiter a vanitatibus transeant in regionem veritatis. A veritate in vanitatem transivit Adam, unde in Psalmo: Verumtamen in imaqim perlransit honw, sed el frustra conturhalur. Thesaurizal et ignorat, cui congregabit ea. Mane sicut herba transeat, mane floreat et transeat, vespere decidat, induret et arescat. Quando ergo amatur commutabile bonum, transilorium, vanum; tunc homo Iransit; et hunc transitum reprobat Sapientia. Ilic transitus facit omne lualum. Sic Iransivit lucifer, cui dictum est: Verumtamen ad infernum detraheris. Primo proiectus est per culpam, secundo per iudicium. Sic etiam fecit Adam; postquam dimisit lignuin vitae, abscondit se. Vidit enim se nudum ab omnibus habitibus bonis; propter quod abiectus est de paradiso.

2. Sapientia ergo ct caritas sunt principales fructus; quibus principaliter est contraria vanitas. Unde in Cantico exprimitur sapientia amorosa. Non unim potest quis dicere verba Cantici sine sapientia et ainore, nec nisi elongalus a vanitate. Kt ideo Ecclesiastes praecedit hunc librum; ubi ostendil vanitatem, cum dicit: VanitaJt vanilatum, et omnia vanitas. Ilaec propositio vera est et probatur in toto libro. Oportet ergo transire ab omnibus ad veritatem, ut non sit delectatio nisi in Deo.

3. Quomodo autem transeundum est '>. Volunt omnes esse sapientes et scientes. Sed cito accidit. quod mulier decipit virum. Sapientia autem est supra taiiquam nobilis; sed scientia m/ra, at videtur hoinini pulcra, et ideo vult sibi coniungi, et inclinatur anima ad scibilia et sensibilia et vult ea cognoscere et cognita experiri et per consequens eis uniri. Et ita enervatur, ut Salomon, qui voluit omnia scire et disputavit super lignis a cedro, quae est in Libano, u-ique ad hyssopum; et oblitus est principalis, el ideo est factus vanus. Non est ergo securus transitus a scienlia ad sapientiam; oportet ergo dium sanctitatis, et a studio sanctitatis ad studium sapientiae; de quibus in Psalmo: Bonitatem et diminus; ad sapientiam autein jjerveniri non potest nisi per disciplinanr, nec ad disciplinam nisi per scientiam: non est ergo praeferendum ultimum primo. Malus esset mercator, qui stannuni praeeUgeret auro. Qiii eniiii praefert scientiam sanctitati nunquam prosperabitur. nuntii, quia de humihtate gaudent; spiritus nequam vocantur daemones, scilicet scientes, quia ab illius fastu volunt nominari. Sed verendum est quod dicit lob de behemoth-leviathan: Sternet sibi aurum quasi lutum. Per scientiain enim est tentatio facilis ad ruinam. Unde: Erilis sicul dii, scienles bonum et malum. Unde quidam super viam naturae volunt perscrutari, sicut de contingentibus. Beatus Bernardus dicit de gradibus superbiae, quotl priinum vitium est curiosilas, per quod lucifer cecidit; per hoc etiam Adain cecidit. Appetitus scientiae modificandus est, et piraeferenda esl ei sapienlia et sanctitas.

4. Qualiter ergo sludeiKiuni esl scientiae et sarir ctitali et sapientiaef Oportet scire, ut de fructibus sapientiae habeatur, et pcr portas civitatis possimus introire; Ecclesiastes: Labor slultonmi perdet eos qui nesciunt in urbem pergere, hoc est, qiii nesciunt studere in quibus oportet. In Genesi dicitur, quod tulit Dominus Deus hominem et posuit in paradiso, ut operaretur et custodiret illum. — Oportet operari in sacra Scriptura et exercitare intelleclum. Seneca: « Multos inveni exercitantes corpus, paucos ingeniuni ». Haec exercitatio est spiritus ad pietatem; unde in Proverbiis: Per agrum hominis pigri transivi et per vineam viri stulti. Et ecce, totum repleveranl urticae, el operueranl superficiem eius spinae, et maceria lapidum destructa erat. Hoc fit, quando honio habet bonani dispositionem et nori exercet eam, sed crescunt ibi urlicae malignitatis, spinae cupiditatis. Maceria lapidum virtutum destruitur propter dissipationem cogitationum; unde ibidem: Praepara foris opits tuum, et diligenter exerce agrum tuum.

5. Modus studendi debet habere quatuor conditiones: ordinem, assiduitalem, complacentiam, commensurationem. — Ordo diversimode traditur a diversis; sed oporlet ordinate procedere, ne de primo faciant posterius. Sunt ergo quatuor genera scripturarum, circa quae oportet ordinate exerceri. Primi libri sunt sacrae Scripturae. In testamento veteri secundum Hieronymum viginti duo libri, in novo testamento octo sunt. Secundi libri sunt originalia Sanctorum; tertii, Sententiae magistrorum; quarti, doctrinarum mundialium sive philosophorum.

6. Qui ergo vult discere quaerat scientiani in fonte, scilicet in sacra Scriptura, quia apud philo sophos non est scientia ad dandam remissionem peccalorum; nec apud Summas magistrorum, quia ilh ab originalibus Iraxerunt, originalia autem a sacra Scriptura. Cnde dicit ugustinus, quod ipse decipi potest et ahi; sed ibi est fides tanta, ubi non potest esse deceptio. Et hoc dicit Dionysius de Divinis Nominibus, quod « nihil assumendum est, nisi quod ex eloquiis sacris divinitus nobis est expressum ». — Studere debet Christi discipulus in sacra Scriptura, sicut pueri primo addiscunl a, h, c, d etc, el postea syllabicare et postea legere et postea, quid significet pars. Similiter in sacra Scriptura primo debet quis studere in textu et ipsum habere in promptu el intelligere, « quid dicilur per nomen », non solum sicut Indaeus, qui semper intendit ad iitteralem sensum. Tota Scriptura est quasi una, et inferior chorda per se non facit harmo, sed cum ahis; similiter unus locus Scripturae oependet ab alio, immo unum locum respiciunt mille loca. quod ministri implerent hydrias aqua, ut dicit (jregorius. Ad littet-am, quare sic fecit, ralio reddi non potest; sed secundum spiritualem. intelligentiam reddi potest ratio: quia Spiritus sanclus non dat spiritualem inteUigentiam, nisi homo impleat hydriam, scihcet capacitatem suam, aqua, scilicet notitia litteralis sensus, et post convertit Deus aquam sensus litteralis in vinum spiritualis intelligentiae. — Propter hoc Paulus fuit altus, quia ipse didicerat Legem ad pedes Gamalielis. Unde qui Scripturam habet potens est in eloquiis et etiam in venusto sermone. Unde beatus Bernardus parum sciebat, sed quia in Scriplura multum studuit; ideo locutus est elegantissime.

7. Primum igitur est, quod homo habeat Scripturam non sicut ludaeus, qui solum vult corticem. Unde quidam ludaeus semel legebat illud capitulum Isaiae: Domine, quis credidit auditui nostro etc.; et legebat ad litteram et non potuit habere concordantiam nec sensum, et ideo proiecit librum ad terram, imprecans, ut Deus confunderet Isaiam, quia, ut sibi videbatur, non poterat stare quod dicebat.

8. Ad hanc autem intelligentiam non potest homo pervenire per se, nisi per illos quibus revelavit, scilicet per originalia Sanctoruni, ut Au- gustini, Hieronymi et aliorum. Oportet ergo recurrere ad originalia Sanctorum; sed ista sunt dilTicilia; ideo necessariae sunt Summae magistrorum, in quibus elucidantur illae dilficultates. Sed cavendum est de multitudine scriptorum. Sed quia isla scripta adducunt philosophorum verba, necesse est, quod

sciat vel supponat ipsa. — Est ergo periculum descendere ad originalia, quia pulcher sermo est originalium; Scriptura autem non habet sermonem ita pulcrum. Unde Augustinus, si tu dimittas Scripturam et in libris suis studeas, pro bono non habet; sicut nec Paulus de illis qui in nomine Pauli baptizabantur. Sacra Scriptura in magna reverentia habenda est.

11. Maius autem periculum est descendere ad Summas magistrorum, quia aliquando est in eis

et credunt, se intelligere originalia, et non intelligunt, immo eis contradicunt. Unde sicut fatuus esset qui vellet semper immorari circa tractatus et nunquam ascendere ad textum; sic est de Summis magistrorum. In his autem homo debet cavere, ut semper adhaereat viae magis communi.

12. Descendere autem ad philosophiam est mapericuluni; unde Isaias: Pro eo, quod abiecit populus ille aquas Siloe, quae currunt cum silmtio, et assumsit magis Rasin et filium, Romeliae; propter hoc, ecce, Dominus adducet super eos aquas fluminis fm-tes et multas, regem Assyriorum etc. Non amplius revertendum est in Aegyptum. — Notandum de Hieronymo, qui post studium Ciceronis non habebat saporem in propheticis libris; ideo flagellatus fuit ante tribunaP. Hoc autem propter nos factum est; unde magistri cavere debent, ne nimis commendent et appretientur dicta philosophorum, ne hac occasione populus revertatur in Aegyptum, vel exemplo eorum dimittat aquas Siloe, in quibus est summa perfectio, et vadant ad aquas philosophorum, in quibus est aeterna deceptio.

13. Signatum fuit boc in Gedeone, ubi illi qui in probali fuerunt ad aquas, qui scilicet lambuerunt. pugnaverunt et vicerunt; et illi qui flexo poplite incurvati biberunt, reversi sunt; et vincentibus datae sunt tubae, lagenae et laternae, et per clangorem buccinae et complosionem lagenarum vicerunt. Isti sunt Ecclesiae praedicatores, qui clangunt in praedicatione huccina. Lagenae sunt corpora, lampades sunt miracula. Quando enim pro veritate mortui sunt, miraculis coruscaverunt et superaverunt hostes. Isli autem, qui bibunt lingua attrahendo sicut canes, qui parum aquae lingua hauriunt, sunt qui de philosophia parurii sumunt; sed illi (aft£xopoplite.yhmi, sunt qui totaUter se ibi incurvant; et illi curvantur ad errores infmitos, et inde fovetur fermentum erroris; Osee: Quievit paululum civitas a commixtione fermenti, donec fermentaretur totum; et fovenl ova aspidum, ut quod confotum fuerit erumpat in regulum. sacerdotibus suis. Et ille dixit, quod secundum rationem de fide disputari non poterat, quia supra rationeiii est, nec per Scripturam, quia ipsam non reciperent iUi; sed rogabat, ut fieret ignis, et ipse el illi intrarent. — Non igitur tantum miscendum est de aqua philosophiae in vinum sacrae Scripturae, quod de vino fiat aqua; hoc pessimum miraculum esset; et legimus, quod Cliristus de aqua fecit vinum, non e converso. — Ex hoc patet, quod credentibus fldes non per rationem, sed per Scripturam et miracula probari potest. In Ecclesia etiam primitiva libros philosophiae comburebant. Non enim panes mutari debent in lapides.

14. Est ergo ordo, ut prius studcat homo in sacra Scriptura quantum ad litteram et spiritum, post in originalibus, et illa subiiciat sacrae Scripturae; similiter in scriptis magistrorum et in scriptis philosophorum, sed transeundo et furando, quasi ibi non sit permanendum. Quid lucrata fuit Rachel, quod furata fuit iilola patris sui? Tantum fuit lucrata, quod mentita fuit et simulavit infirmitatem et abscondit ea subter stramenta cameli et sedit desuper; sic, quando quaterni philosophorum absconduntur. Aquae nostrae non debent descendere ad mare mortuum, sed in suam primam originem. Aquis namque doclrina sapientiae, stanle autem genu recla opeunum, modo alium. VcOgatio exterior signum est vagationis animae; et ideo taiis non potest proficere, quia non figitur in memoria; sicut ponit exemplum Gregorius, quod quando homo videt semel faciem hominis, iion ita perfecle postea cognoscit, sed quando frequenter videt, postea cognoscet. Sic de sacra Soriptura: quia primo faciem obscuram habet, postea, quando frequenter videlur, eiricitur familiaris.

15. Tertio oportet habere complacentiam. Sicut ex his duobus cibus incorporatur: sic primo oportet sumere Scripturam, postea maslicare, demum incorpurare. Ad quid homo bibet aquam turbidam? leremias-: Quid tihi vis in Ua Aegypti, ut bibas aquam turbidam? Sed bibe aquam salutarem, scilicet sapientiae.

16. Nota, quod animal, quod non ruminat, immundum est. Ruminalio enim fit eo, quod animal habet duos ventres; attrahit cibum ad os et lotum ruminat et proiicit in alterum ventrem ulteriorem. — In Psalmo: Quam dulcia faucibus meis eloquia tria, super mel ori meo! Non dihgas meretricem et dimittas spon$am tuam; in Sapientia: Hanc umaoi et exquisivi a iuventutc mea. Non accipias giandes et.liliquas porcorum, ut suspendaris cum Absalom per capillos, scilicet aflectus tuos. Doctrinae saeculares sunt sicut quercus aliae, proceres, inflexibiles. Noh comedere pepones.egypti et porros et allia, sed manna de caelo; et non nauseas super cibo isto, non sis carnalis, sicut fdii Israel; et hi non inveniebant nisi unum saporem, sed alii homines spirituales inveniebant omnis saporis suavitatem.

17. Quartum est commensuratio, ut non velit cit, ne forto satiatus evomas illud. Non plus te extendas, quani ingenium tuum potest ascendere, nec infra maneas. Unde in designationem huius, ut dicit Dionysius, Seraphim mediis volabant alis, ut nec sistat liomo citra id quod potest, nec ascendat ultra id quod potest; sicut illi qui canlant ultra vires, nunquam bonam faciunt harmoniam

quod illi qui non ordinant studium, sunt sicut pulli equorum, qui modo currunt huc, modo illuc; sed iumentum plano passu tantum vadit, eo quod aeque proficit; sic unus durus, dummodo ordinare sciat studium suum, sicut ingeniosus inordinate studens. ad vitam timoratam, impollutam, religio.sam., dificatoriam. — Haec est vita Sanctorum ut in his quae agit, semper timeat, sive vadens ad Missam, sive ad mensam, sive stans, sive ambulans, quia in omnibus potest esse peccatum; lob: Verebar omnia opera mea, sciens, quod non parceres delinquenti. Optimum signum est timor, et pessimum signum est audacia, quia talis nunquam corrigitur.

21. Secundo, vita «wipoZZitto, quod totum faciat propter amorem Dei, non propter amorem alicuius rei, quia omnis amor suspectus est nisi Dei. Unde dicit.ugustinus, et beatus Bernardus in quadam epistola ad quendam monachum, quod dilectio Apostolorum ad carnem Christi impediebat adventum Spiritus sancti. Quid de alio amore creaturarum? Psalmus: Renuit consolari anima mea etc. Custodi me, Domine, ut pupillam oculi. Pupilla non bene custoditur munda, quando est vapor, vel pulvis, vel humor in ea.

22. Tertio, quod sil vita?-eligiosa, clausa sicut maceria vineae; sic oportet, quod homo faciat sibi restrictionem gustus, linguae et sensuum ceterorum: quia, si quis putat, se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum; huius vana est religio. Sepi aures tuas spinis. Vita nostra non debet esse data loquelis, sed lacrymis.

23. Quarto, quod sit vita aedificatoria proximi et remoti, ut sit paratus omnes aedificare et doleat, si quis ex ipso scandalizatur; et debet cavere damna alterius; quia, si ego solus bene comederem, et alii ieiunarent, male factum esset. Et iste est fructus aliorum. 0- - sequitur ex liis praedictis, scilicet scientia et sanctitate, fructus sapientiae vel studium, quod consistit in quatuor, quae sunt necessaria, scilicet iD recognitio internorum propriorum defectuum. Unde in fronte ApoUinis scriptum erat: « Recognosce te ipsum»; sine hoc impossibile est venire ad sapientiam. Unde quanto sapiens plus proficit, tanto plus se despicit. Unde malus mercator est qui se ipsum decipit; quod facit qui se appretiatur plus quam valet; sed debet alios appretiari et se despicere; et hoc est principalissimum studium sapientiae, ut sibi ipsi persuadeat homo suos defectus et fiat humilis in oculis suis.

24. Secundum studium sapientiae est castigatio passionum, quae sunt septem affectiones animae, quatuor principales et tres annexae: limor, dolor, spes, gaudium; desiderium, verecundia, odium. Etiam in omnibus his contingit excedeje. Puer autem, quando nimis clamat, compescitur; sic liomo censura quadam iudiciali debet domare et restringere huiusmodi passiones, ut, quando venit dolor, dicatur