Collatio XIV

scilicet quando Deus per gratiam habitat in nobis. Unde sicut sol continue illuminat, sic anima continue debet recipere illuminationes a gratia Spiritus sancti.

31. Secundo per solem intelligitur spiriluali<i vita. Unde in Ecclesiastico: Homo samtus in sapienlia manel sicut sol; nam stultus sicut luna mutatur; sicut sol vadit directe per eclipticam nec retrogradus nec stationarius est.

32. Tertio intelligitur spiritualis catfwdra sive doctrinae, sive praekuionis, sive iudicii. Unde in Psalmo: Thronus eius sicut sol in conspectu nieo, et sicut luna perfecla in aelernum. Praelatus est sol quantum ad documenta veritatis, luna quantum ad exemplar virtutis; vel sol sapientiae, luna scientiae; vel sol, in quantuin iudirat, luna, in quantum miseretur.

33. Quarto per solem intelligitur spiritualis pugna. De quo: Sol obscurabilur, el luna non dabit lumen suum. Quando pugna erit inter Christum et antichristum, inter doctrinam veritatis et falsitatis; tune sol fiet siciit saccus cilicinus, et aliquis doclor veritatis vel praelatus secundum veritatem obscurabitur per errores; alii autem stabunt fortissinii, etsi videantur obscurari quantum ad reputationem. — Hae sunt quatuor facies animalium et duodecim luniina, ad quae reducuntur omnia, quae in Scriptura continentur.

tuor figuris, 26-28. — Epilogus, 29.

1. Germinet lerra Iwrbam virentem et facientem «emen etc. Dictum est, qualiter per congregatioms aquarum intelligantur spirituales intelligentiae

modo dicendum, qualiter per germinationem terrae intelligantur figurae sacramentales. Non enini sine ratione per germinationein lcrnie intelligitur Scriplura sacra, secundum quod liabet figuras multipliciter germinantes et producentes pullationes in anima.

2. Germinatio terrae est vivida, uberrima, venu- De gia. Vivida, id est vigorem habens; et ideo germinavit intus sunt viva. Et hoc dixit Salvator ludaeis in loanne: Scrulamini Scripluras, quia vos pulalis in ipsis vitani aelernam habere. Nulla alia scriptura vitam dat nisi haec. Unde in Psalmo: Vivifica me secundum eloquium tuuni; et Petrus: Domine, ad quem ibimus? Vei-ba vitae aelei-nae habes; unde non sunt figurae aridae, quia in nobis sunt [jer eas gerniinationes vivae; in Ecclesiastico: Gratiam et speciem desiderabit ocubis luus, el super utraque virides sationes.

3. Item, germinatio est ubenima; xmde in Gelocupleiare eam. fflmnen Dei repletwn est aquis; parcLsli cibum tuorum etc. Et valles ahundabunt frumento. Haec terra vivit, viget, abundat. Uberrima est sacra Scriptura, per hoc quod Deus visitat eam sUa influentia, producens pullulationes uberrimas; in Deuteronomio: Terra, quam intrabis possidendam, non est sicut terra Aegypti etc, quae irrigatur; sed de caelo exspectans pluvias. Non enim est sicut ceterae scientiae, sed eam Deus visitat; in Psalmo: Flumen Dei repktum est aquis; parasti cibum tuorum; et in Deuteronomio: Audite caeli quae loquar, audiat terra verba oris mei; concrescat ut pluvia doctrina mea; fluat ut ros eloquium meum, quMsi imber super /lerbam el quasi stillae super gramina. Isle ros est influentia gratiae Spirilus sancti, qui visitat Scripturam, et in qua invenitur suaviter; in Genesi: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixil Dominus. Det tibi Deus de rore caeli et de pinguedine terrae abundantiam frumenti et vini. lacob, ille vir spiritualis, est doctus in Scriptura sacra; ex quo odor procedit, qui per Scripturam abundat tribus intelligentiis: frumenti quantum ad allegoriam, vini (aaLn,nm ad tropologiam, olei quantum ad anagogiam.

4. Item, haec germinatio est venusta; et ideo subiungitur: Unumquodque secundum genus suum. Ipsa scabrositas exterior facit eam reputari deformem, et tamen ex hoc est pulcherrima; et ideodicit sponsa: iigra sum, sed formosa; quia nigra, ideo formosa. Unde in Genesi: Plantaverat Deus paradismn voluptatis a principio, in quo posuit hominem, quem formaverat. Produxitgue Dominus Deus dc humo omne lignum pulcherrimum visu et ad veseeiuiuni suave. Lignum etiam vitae in medio paradisi lignumque.scientiae boni et mali. Per ligna suaiia et pulcra intelliguntur sacramenta Scriptururum, quae magnam habent pulcritudinem; tameii non apparent pulcra nisi ex conformitate ad repraesentatum. Nam ista ligna'sunt pulcra. quia ordinata. post sententiam, qui litteras facit. Non est ita, quia ordinatissima est, et ordo eius est consimilis ordini naturae in germ.inatione terrae. Ibi enim est )rimo fixio radicum; semndo, productio viridantium;,. liorum; tertio, pullulalio vermntium florum; quarto, plenitudo reficientium fructuum. Sic in Scriptura primo est fixio radicalium virtutmn, ut in Patriarchis, qui sunt quasi radices omnium, quae dicuntur in Scriptura; unde in electione eorum est plantatio prima. Sed postea in institutione praeceptoriini et sacrifmofxim estproductioviridantiumfolioru7n;ihet: Vitis frondosa Israel. Postea in manifestatione viexspectans pluvias. — Seq. locus est Ps. Gl, 10; lerlius sionum prophetalium esl puUulatio florum. Postuiodum in diffusione charismatum spiritualium est plenitudo re/icientium frucluum. — Unde primo fuit unus Patriarciia sicut raciix, scilicet Abraham; postea alter, ut Isaac; postea lacob; et ille duodecim Patriarciias generavit, et ab illis duodecim tribus. Post lianc plantationem secuta est Lex ut productio uiridantium foliorum, quae umbram habebat. Et quia non semper debet duiare folium, sed venire llos, ideo subsecula esl prophetia cum odore et pulcritudine. Et quia oportuit, quod caeli rorarent, ideo quarto subsecutus esl fructus in Christo.quia Christus fructus est Legis et consummatio.

5. De primo dicit Pater ad Sapientiam incarnadc tam iu Ecclesiastico: In electis meis mille radices> radica;vi in populo honorificalo. Haec est productio ligni, quod est ad vescemlum suave. — De secundo, scilicet productione foUorum, dicitur in hbro Numerorum: Quam pulcra labernacula tua, lacob, et tenloria lua, Israel, nt valles nemorosae! quae sunt mysteria Scripturae. Quis potest cogilare amoenitatem mysteriormn sacrae Scripturae, de quibus dicitur: Sedebat unusquisque sub ficu sua et vite sua? Unde pulcra est arbor, palus serpentis, serpentis erectio et umbra; sed arbor crucis fructuosa. — Tertia est productio Prophetarum similis pullulationi florum; dc quibus in.Cantico: Fbres apparuerunt in lerra nostra, et vox turturis avz dita esl. Flores apparuerunt, quando ille dixit: Egredietur virga de radice Icsse, et flos de 7-adice eius ascendet. Sed vox turturis audita est, quando dictum est: Quomodo sedet sola civitas pleia populo? Facta esl quasi vidua domina gentium. Turtur gemitum habet pro cantu. — Quarto, plenitudo reficienlium fructuum; Isaias: Erit germcn Domini in magnificenlia et gloria et fructus terrae sublimis. Et quando fuit hoc? Quando illa dixit: Benedicta luin- mulieribus, el benedictus fructus yentris tui. — In Marco dicitur: Ultro terra fruclificat primum herbam, deinde spicam, deiiule plenuin frumentinn in spica. lioc est lempus ante Legem, tempus sub Lege, tempus post Legem. Hunc ordinQjn sequitur Scriptura.

7..dhuc scieiidum est, quod propler quatuor reserandam sapientiam, quae sola est in ista; unde: Quia in Dei sapientia non cognovit mundus per sapientiam Deum, placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes; quarto, ad restaurandam saluteni, quae est in ista sola, et in nulla alia scientia est salus. — Et propter illud quartum est principaliter. Salus enim non est nisi per sapientiam. Etenini nque herba neque malagma sanavit eos, sed tuus, Domine, sermo,qui sanat oinnia. — Sapientia autem non reseratur nec habetur nisi per fidem. Unde: Nisi credideritis, non intelligetis; quia non plus sapere, quam oportet sapere; et unicuique sicut divisit Dem mensuram fidei. Fides autem non habetur nisi per gratiam Spiritus sancti.

8. Et ideo primo traditur Scrintura ad commendandam gratiam Spiritus sancti. Gratia autem Spiritus sancti non est nisi in homine grato; gratus autem,esse non potest, nisi agnoscat suam indigentiam. Indigentia auteni triplex est: virtutis cono.scitivae, potestativae, amativac, quia caeci sumus, infirmi, maligni. Oportuit ergo, ut hoino prius agnosceret suam caecitatem, infirmitatem, malignitatem, antequam salvus fieret, vel gratia ei daretur. Ergo fuit tempus, in quo fuit caecitas, ut in tempore ante Legem; ubi vix aliquis cognoscebat Deum, immo lapides et opera manuum suarum pro Deo colebant: et ideo necesse fuit, ut homo convinceretur de ignorantia. — Postea data fuit Lex illuminans, et tamen.sunt multipticatae infirmitates eorum, et occasio fuit Lex maioris transgressionis, quia, occasione accepta, peccatum per mandatum operalum est in mc omnem concupiscentiam; et ideo convinci debebant de infirmitate sive impotentia. — Postea fuit teinpus Prophetarum, qui eis manifeste ostendebant, non posse salvari per Legem. Unde Isaias: Solemnitates vestras odivil anima mea. IIolocausta arietum et adipcm pinguium et sanguinem vitulorum et agnorum et Idrcorum nolui. Et ipsi eos interficiebanl, ct non solum ipsos, sed ipsis adhaerentes et prophetas falsos recipiebant; et in hoc apparuit ipsorum malitia. — Et sic conclusit Scri- Beda, II. in Cantic. cantic. allegor. exposit. c. 2. n. 9. dicit, quod ptura oinnia sub peccalo, quia priini pei ignorantiam, secundi per infirmitatem, tertii per maliiiani, ut Cliristus veniens oninium niisereretur. Et de iioc etiani admiralur Apostolus et allegat aurloritalem Psalmi: Onines decUnaoerunl, mnul inuliks facti sunt; non esl ijui faciut bonum, non est usque ad unum.

9. Secundo Scriptura traditur ad iniroducendam fidem, quae est credulitas rerum arduissimarum et dinicillimarum: ideo oportuit, quod promissa, orucuta ct signa multirormia nraemilteret. Et sicut materia primo adaptatur, deinde introducitur lorma; sic primo aliqua lacilia Patriarchis lecit, ut promissa, ut quod Abrahae lilius nasceretur, et quod, si sibi obediret et crederet, filius, si interficeretur, posset resurgere, et quixl Deus possel eum resuscitare. Unde ibi per promissa ductus est liomo ad fidem; post per mysteria et miracula in deserto et per signa maxima, ut patet in transitu maris et flagellatione Aegypti; post per oracula Prophetarum, qui praedicebant eis futura, ut de Christi passione et resurrectione; et ipsi eis credebant: quia, ex quo videbant, quod eis eveniebant quae eis prophetabant, et de Christo venturo eis credebant. Sic homo dispositus est ad fidem recipiendam. Unde non primo Ghristus debuit venire et dicere: Venite et credite in ine, ego sum Christus; quia respondissent: non possumus credere; ideo sic manuducendi erant.

10. Tertio Scriptura data est ad re5era/wto?i *apientiam, quae habet duas radices, scilicet limorem ra- et amorem. Prima radix timor, quia prius est homo animaUs, deinde spiritualis; et quando per timorem est affectus, tunc fit spiritualis. Et ideo secundum has duas radices sunt duo testamenta: unum, vetus in servitutem generans, alterum, novum in amorem generans. Testamentum vetus in servitutem generans promittit temporalia, timorein incutiens per poenam. — Necesse autem fuit,ut in veteri testamento esset prcwiwto, quia, si semper homo plecteretur poena, et nihil sibi promitteretur, fugeret: ideo adiuncta est promissio terrae repromissionis. Testamentum aulem novum promitlit spiritualia, scilicet vitam aeternam. Unde timor non potuit incuti, nec aliquod temporale promitti nisi genti multiplicatae: ideo ante Legem oiwrtuit esse tempus legis naturae. — Si-

Lex infirmitatem generabat promittens tem- poraha. Et quia non est facilis transitus a temporali ad aeterna.ab aniinali a<l spirituale; ideo medium fuit lempus Prophetarum ad aptandum homines ad spirituale testamentum. Ad hoc ergo, quod homo hateret veram sapientiam; necesse erat, ut testamentum vetus praecederet novum, et tempus Patriarcharum praecederet Legeni. — Et sic est in quolibet homine: primo est sensualis, totus deditus sensibus, ut puerulus; deinde fit animahs, ciim incipit loqui, et [ihantasmata incipiunt eum occupare] deinde rationalis, cum incipit intelligere et considerare; deinde intellectualis, cuin fit sapiens.

11. Quarto est ad reslaHrandam.salutem, non nisi per Christum restautatur. Non enim restauratur, nisi sit desiderala, ainata, custodita. Ideo dilata est, ut desideraretur, amaretur et custodiretur, quia secundum Augustinum idcirco fit dilalio sponsae, ut carior habeatur. Similiter, salus promissa est Patriarchis, figurata in Lege, praenuntiata a Prophelis, persoluta a Christo. — inde oportuit, ut prius Iieret Patriarcharum fixio, deinde legaliimi productio, tertio Prophetarum pullulatio, ultimoi fructus Evangelii vel salutis per Christum plenitudo.

i 2. Secundum hoc ergo nota, quod in ornatu suinmi Ponlificis quatuor erant ordines iapidum. In... ir r I.,,. rarum, et parentum magnalia in quatuor ordinibus lapidum eranl sculpta. Et in illis sunt quadriformes ordines mysteriorum; quo ordine plantatae sunt Scripturae. — Et in primo ordine seu tempore tria sunt mystena, scihcet comhtionis rerum, purgationis scelerum vocationis Patrum. Conditio rerum respondet potentiae Patris; purgatio scelerum, sapientiae Fihi, qua iudicat; vocatio Patruni, bonitati Spiritus sancti.

13. Similiter, sub Lege tria sunt mysteria, scilicet mysterium lationis legum, in quatuor libris Moysi, scihcet secundo, tertio, quarto et in quinto, ubi est recapitulalio Legis. Genesis autem datur terapori naturae, ubi et in quo sunt magna mysteria, et liber uberrimus etiam in mysteriis. Mysterium secundum est prostrationis liostimn in losue, terlium est j»romotio iudicum, ut in libro ludicum et Ruth. Primum mysterium respondet Patri ratione auctoritatis; secundum Filio, quia est Verbum mundans et purgans; tertium Spiritui sancto ratione gratiae. Hoc tempus dicitur Legis, quia adhuc Prophetae non apparnerunt.

14. Tempus prophetiae a Samuele incepit, quod habet similiter tria mysteria: primum inunciionis regum, ut in libro Regum et Paralipomenon; secundum fuit reveUitionis Prophetarum, ut in Psalmis et duodecim Prophetis minoribus et quatuor niaioribus; tertium restauratimiis principum et sacertlotum; et illud est Esdrae, Nehemiae et Machabaeorum.

Id. In quarto tempore sunt tria mysteria: priio inum redemplionis hominum, in Evangeliis; secun- duiii dilfusionis charismatum, in Actibus Apostoloruni et Epislolis PauU et canonicis, ubi ostenduntur septem dona Spiritus sancti; tertium reserationis Scripturarum, in Apocalypsi. Post quod non potest esse aliud.

16. In hisduodecim mysteriis est tola Scriptura. lob et Esther, Tobias, ludith cohaerentes suiit aliis: qyj.[Qjj (.Q[j.jg.g[ Lg„j g( Pfophetis, alii tres cohaerent libris restaurationis. — Unde dixit quod aliquando liber lob tantae auctoritatis fuit apud ludaeos, ut poneretur in arca, ubi erant virga et tabulae. — Haec suntduodecini ligna piillulantia in paradiso. In quolibet istorum sunt duodecim lumina intelligentiarum Scripturarum, scilicet allegoria, anagogia el tropologia; et duodecim duodecies sunt 144, et resultat numerus scihcet signatorum et numerus civitatis. Unde in Psalnio: Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua.

17. De his duodecim lignis volo aediticare et erigere tabernaculuni in corde. — In paradiso fuit Ugnum vitttc, et luit lignum scientiae boni et mali, et sic in omnibus Scripturae mysteriis explicatur Christus cum corpore suo, et antichristus et diabolus cum corpore suo. Et hoc inodo Augustinus fecit librum de Civitate Dei, ubi incipit a Cain et Abel. In primis decem libris agit de Deo et reprobat idololatriam; in quatuor aliis de initio Ecdesiae; in ahis quatuor de progressu; in ultimis qualuor de Ecclesiae consummatione. Omnes enim Sancti praeQguraverunt Christum tam facto quam verbo, ut lob etiam niagis facto quam verbo, ut dicit (iregorius tertio Morahum.

18. Dicamus ergo de Christo, quod et lignum de vitoe in medio paradisi; qui signatur in quatuor.

' Scilitcl BonaNcntiira. Val. rfmY ///eyoH.(/m«s; scd liic niquae suiit in primo mysterio, ab illo loco: y?i prmcipio ei-cavit, usque ibi: corrupta est. Signatur igitur per hmiinare maius, per lignum vitae, per Adae connubium, maxime per Abel occisum: quia Christus interfectus est a fratribus suis; el signum positum est in ludaeis, ut non interficiantur, sed sint vagi et profugi super terrain.

19. Iii secundo mysterio, scilicet p«roa<«onj.s scewrum, signatur per Noe gemluram, qui habuit tres filios, et signat Christum, qui habuit tres filios, scilicet Graecos, ludaeos, Latinos; quia scriptus erat titulus litteris Graecis, Hebraicis et lMtinis.'Sqja.- tur per arcam fabricatam, quae respoiidet cor)ori Christi principaliter, secundario Ecclesiae. Signatur l)er arcum in nubibus, qui est signum foederis. Signatur per Noe nudatum, iacentem in Uibernaculo ebrium. Inebriatus fuit Christus amore sponsae suae et nudatus fujt in cruce, quem derisit ille pessiinus Cham.

20. In mysterio vocalionis signatur )er quatuor: per sacrificium Isaac, quia proprie per Abraham Deus Pater signatur; per Isaac, inquam, qui sibi ligna in collo portabat., scilicet hgnum crucis. Christus signatur per lacob fecundantem uxores; per ludam, qui habuit duos filios, Zaram et Phares, de quo multa dicuntur in benedictionibus, ut illud Genesis: Catulus leonis luda; ad praedam, fili mi, ascendisti; requiescens accubuisti ul ieo et quasi leaena, quis suscilabit eum? Unde etiam legislator interseruit figuram illam de duobus fihis luda de Thaniar. Signatur etiam per loseph rectissime, qui venditus a suis exaltatus fuit inter alienos, — Haec sunt duodecim mysteria principalia anle tempus Legis.

21. Sub Lege in mysterio lationis Legis signatur per virgam Moijsi, qua flagellavit Aegyptum, qua siccavit niaria, quae est virga virtutis, quam emisit Dominus ex Sion. Signatur per arcam. testamciUi, per multa in ea recondita. Signatur per ornatum Pontificis, tit per niitram, superhumerale etc; in cuius morte profugi debebant redire ad propria. Si-' gnatiii etiam per ritum.nicrificii, per agnum, arietem, vitulum etc.; qUae omnia referuntur ad Christum.

22. In mysterio pro.sHrationis hostium similiter r.,. r J lortlanem, ubi datur forma baplismi, et aquas, quae (lescendebant in mare mortuum, fecit i-edire in suam originem, lioc e.st animas. Signatur pcr muni conflictum. Signatur per suum t,ri,umphum, qui destruxit lericho, suspendit rcgcs, cl post funiculis terram divisit ct est introduclur in terram promissionis. Ila Christus introducit nos in cachim pcr suum introilnm.

23. In mysterio promotionis judicum signatur ler- pcr Calch, cui virtus duravit, qui cxplorator terrae fuit dc tribu luda; pcr Othoniel, qui propter victoriain habuit uxorem Axam; per (iahon, dc quo in Isaia: Sicul in die Madian; per Samsonem, qui quasi in omnibus refertur ad Ciiristum: pcr interfectionein leonis, per portas asportatas, qui etiam plures interfecit in morte quam vivus. Per amissionem capillornm signarc iion potest Christum, sed signat Christianum, qui ainillit septiformem gratiam Spiritus sancti. Unde quando non potest aliquid mysteriari in capite, transfercndum cst in membra.

' 24. In mysterio inunclionis 7-egum signatur per Dai) w/, per Salomonem, per Ezechiam, pcr lonuhum bonum significare polest. Unde in Cantico, ubi dicitur: Sexaginta sunt reginae et octoginta concubinae, et adolescenlularum non est numerus; non loquitur de uxoribus ad litteram, immo mysterialiter ponuntur ibi, in quibus signantur animae perfeclae et imperfectae. — Signatur per Ezechiam: oinquit, dixi: fn dimidio diei-um meorum vadam ad portas infert. — losias etiam signat Christum, de cuius morte factae sunt Lamentationes: Quomodo sedet sola civitas pkna populo? Facla est quasi vidua domina gentium; princeps provinciarum facla est sub tributo.

2S. In mysterio autem revelationis Prophetase- rttm signatur speciahter per visum, per signum, per verbum, per factuin. Primo quidem per visum, similiter virgam yigilantem, ibidem. Secundo, per signum, sicut de Elisaeo et CJiezi, ipii portavit baculum.super puerum, et non rcvixit; et po.slea ipse incubuit super ipsmn; quod.secundum Cregorium significat Legem et Christuin. Tertio, )i,vverbum, qiiofl audiebant, sed non videbant, sicut dicebant: Verbum, quod locutus cst Dominus super eum. Qijarto, per factum, ut in facto lonae, qui fuit Iribus diebus in ventre ccti, sicut Dominus fuit icr triduum in sepulcro. — In mysterio revelationis Piophctaruiii signatur per cantum harmoniac; in Psalmo: In psallerio decachordo, ubi David addiscit propiiclare; per lumen sapientiae in libris sapientialibus; per canticvm epithalamium, quod est sponsae Cliristi, in Cantico; per visum prophetiae, quod est diversimode: unus sicut virgam vigilanlem vidit Christum, alius super soLium excelsum, aWws. ve.stitum.

26. In mysterio restaurationis primum signatur per Kadram, qui Scripturam ct litteras reparavit; per '<chemiam, qui civitatem reparavit; per Zorobabel, qui templum reparavit; per lesum, filium losedec, qui ritum colendi Deum reparavit.

27. In mysterio redemptionis hominum significatur Christus ut homo mansuetus in Matthaeo, ut leo triumphans in Marco; unde in eodem: Gircumspiciens eos cum ira; ut vilulus occisus in Luca; unde: Fuit in diebus Herodis.sacerdos, et oculum habet ad passionem; ut aquila t'o/a/w qyantum ad Divinitatem in loanne: In principio erat Verbum etc.

28. In mysterio diffusionis gratiae significatur ut diffusor largus m Actibus, cum dedit Spiritum sanctum; ut dijfusor pius, ut in Paulo, in quo consuinmantur Actus Apostolorum; unde Lucas pauca dicit de aliis Apostolis et statim transit ad Paulum — qui dedit Spiritura sanctum; sicut patet de ilhs duodecim, qui baptizati erant in baptismo loannis — nec mirum, quia ipse fuit Beniamin et lupus rapax, ultimus Aposlolorum, per quem significatur ordo futurus. Significatur ut dijfusor prudens in canonicis, Ut dijfusor sapiens in Epistolis Pauli.

29. In mysterio reseralionis Scripturae signifi- 1 catur per modum praesidentis, ut patet per filium fiominis in medio canddabrorum, qui habebat septem stellas, id est septem Ecclesias; per modum proeliantis, ut agnus cum bestia, cum dracone, in phiaiis et tubis; per modum triumphanlis, quia habebat gladium acutum et falcem acutam; per modum beatificantis, quia vidit caelum novum et terram novam.

30. Haec sunt ergo mysteria circa lignum vilae,