Collatio XV

secundum rationem quaternarii, 27. —

1. Protulit terra herbam virentem et facientem semen iuxta genus suum. Dictum est, quod in duodecim luysteriis principalibus ostenditur Christus; et per oppositum ostenditur antichristus, quod sic manifestatur. — Primum est mysterium conditionis.. gj jjjj ostenditur per Lamech, qui primus introduxit bigamiam et fuit transgressor legis naturae et fuit luxuriosissimus; et Imc videntes filii Dei filias hominum, quod essent pulcrae, acceperunt sibi uxores ex omnibus, quas elegerant. Propter scilicet Scripturae, quae incipit ab aeternitate et terniinata est ad aeternitatem. Unde: /n primipio creavit Deus caelum et terram; et in fine: Vidi caelmn novum et terram novam. Hae sunL quadraginta octo tabulae tabernaculi: viginti in uno latere, et viginti in alio, in posteriori octo; in quo ponitur arca, scilicet Christus, continens in se omnes thesauros sapientiae el scientiae, in quem Cherubim respiciunt. Et haec sunt duodecim ligna circa lignum vitae. secundum rationem quimirii, 28. quod inductum fuit diluvium. Et inde colhgitur, qualis erit antichristus, quia immundissimus; et inde ostenditur eius significatio, quia interfieiet illum, in quo positum est signum, scilicet ludaeos, qui per Cain significahtur. Et ideo de Lamech xdtio dabitur sepluagies septies, quia maius erit peccatum eius quam peccatum ludaeoriun.

2. In secundo mysterio, idYcei punitionis «celerum, signatur per Nemrod, qui primus se fecit imperatorem, cuius etiam auctoritate aedificata est turris, quae langeret caeluin; in quo intelligitur, quod anticliristus erit superfmsimu.i, ita ut exlollatur super omne, quod dicilur Deus.

3. In tertio mysterio, scilicel uocaiionw vel electionis Palrum, signatur per Da7i; el aliqui volunt dicere, quod ad litteram erit de Iribu Dan. Utrum autem ita sit, non auderem atlirmare; attamen in Apocalypsi tribus Dan non signatur. De isto Dan dicitur in Genesi: Fial Dari coluber in via, cerasles in semita, qui ab.scondit se in sabulo, ut capiat aves circa se volanles; et in hoc ostenditur, quod erit fraudulentimmus. Mordel autem ungulas equorum, ut cadat ascensor eius retrorsum. Certum est, quod per equum significatur praedicator veriUUis, ev ungulam significatur perfectio evangelica, quam antichristus impugnabit. Equus enim, si non habet fixionem ungulae, nihil valet. lo.seph igilur erat cum filiis ancillarum, qui vendiderunt fratrem suum; Dan autem priinogenitus fuit ancillarum.

4. In quarto mysterio, scilicel lationis Legis, signatur per Balaam, qui dedit pessimum consilium, qui fuit idololatra, et licet multa bona diceret, tamen aras aedificabat et auguria quaerebat. Et in hoc significatur, quod erit pessimus idohlalra et invocalor daemonum; in Daniele: Deuni auteni Maozim in loco suo vcnerabilur.

o. In quinto mysterio, sdlicet prostrationis hosignificatur, quod erit avaris.simus et rapacissimus. — In sexto mysterio, scilicet constitutionis vel promotionis iudicum, signatur per Abimekch, qui septuaginta fratres meliores se interfecit; et in hoc significatur, quod erit crudelissimus.

6. In septimo mysterio, scilicel inunctionis reci (7Mr«, signatur per Goliam armatum, qui exprobrabal agmmibus flhorum Israel. Erit enim magnificus in exterioribus, loquetur etiam blasphemiam contra populum Dei. — In octavo mysterio, scilicet revelationis Prophetarum, signatur per regem impudentem, quia sciet argumenta et raliones ultra humanum modum, quia erit intelligens propositiones et astutii.nmus..lilentium paupertatis, qui destruxil omnes kgei universaliter, volens unam facere; qui illos septem fratres interfecit. Fecit etiam quod nullus ausus fuit, scilicet destruere legein ludaeofum — verum est, quod Aman attentavit ludaeos diiperdere, sed non praevaluit — in quo significatur, quod erit destructor legit evangelicae et occisor Christianorum. — In decimo mysterio, scilicet rerfmpftom.? hominum,%- gnatur per ludam prodilorem. Erit enim m.alignissinius. luit emere Spiritum sanctum et in altum ascendit et postea cecidit, qui daemones invocavit. Erit enim mendacissimus, ut veniat in signis et prodigiis mendacibus. — In mysterio duodecimo, scilicet reseratioms Scfipturarum, signatur per bestiam abyssaleni sive ascendenlem de ahysso, quae omnia cdnculcat. Erit enim comummatus in onini malitia. Habebit enim septem capita, id est omnia genera tentandi et omnes modos, nunc per divitias, nunc per falsa miracula, nunc per metum etc. Unde in lob: Stringit caudam quaii cedrum, quia in eo conflabunlur omnes malitiae; et sicut Christus habuit omnia charismata, ut natura assumta potuit accipere; sic ille omnes malitias habebit.

7. Sic igitur Scriptura explicat paulatim procedendo, quomodo antichristus erit primo immundissimus etc. Unde iuxta lignum vitae erat lignuni scientiae boni et mali; quia iste promittet bona et dabit mala. llnde eflicietur serpens, draco et bestia. — In omnibus istis mysteriis correspondentia est Patri et Filio et Spiritui sancto, quia Trinitas maxime debel refulgere in omnibus operibus horum mysteriorum.

8. Sequitur de seminibus et fruclibus: Protulit, aquarum signilicatur niultiformitas inteUigentiarum, el in germinalione terrae multiplicitas sacramentalivm figururum; sic in seminibus ostendit, se habere infinitatem quandam caelestium theoriarum, quae significantur per semina. InteUigentiae enim principales et figurae in quodain numero certo sunt, sed iheoriae quasi infmitae: quia, sicut refulsio radii et imaginis a speculo flt modis quasi infinitis, sic a speculo Scripturae. Quis potest scire, quot sunt media inter angulum rectum et obtusum, inter anguluin obtusum et acutum? Sicut enim in sevninibus est multiplicatio in infinitum, sic multiplicantur theoriae. Unde in Daniele: Perlransibunt plurimi, et multiplex erit scientia, quia varie inspicit hic et ille in speculo.

U. Ilaec consideratio tlieoriarum est inter duo specula duorum Cherubim, duorum scilicet testamentorum, quae refulgent in invicem, ut transformetur lioino a claritate in claritatem. Haec autem germinalio seminum dat inteUigere secundum diversas temporum coaptationes diversas theorias; et qui tempora ignorat istas scire non potest. Nam scire non potest futura qui praeterita ignorat. Si enim non cognosco, cuius arboris seinen est; non possum cognoscere, quae arbor debet iiide esse. Unde cognitio futurorum (lependet e. cognitione praeteritorum. Moyses enim, proplietaiis de futuris, narravit praeterita per revelationem.

12. Notandum autem, quoil sicut Deus sex diemunduiii fecit et in septimo requievit; ita corpus Christi mysticum sex habet aetates et septimam, quae currit cum sexta et octavam. Hae sunt rationes semiuales ad cognoscendum Scripturas. — Prima aetas quasi infantia ab Adam usque ad Noe. Deus enim in principio quasi in seraine posuit quod postea puliulavit iii facto mystico vel opere. Prima dies significat priinum tempus, quo datur homini lux et cognilio; el haec est infantia, quae oblivione deletur; sic quidquid actum est usque ad illud tenipus, quo dihivio deletum est omne aniinai praeter illa quae fuerunt cum Noe.

13. Secundum tempus respondet secundae diei et aetati pueritiae: quia tunc foctum est firmamenlum in medio aquarum; in quo tempore factum est foedus per arcam, ne homines delerentur per aquas inferiores, et per aicum, ne ulterius per diluium perirent. Et sicut in pueritia pueri loquuntur et discunt loqui, sic in tempore secundo divisae sunt linguae. Et haec aetas durat a Noe usque ad Abraham.

14. hi tertia die terra germinavit, et in tertia aetate, scilicet adolescentia, homo potens est generare. Et in tertia aetate, quae durat ab Abraham usque ad David, tunc coepit Synagoga in Abraham et per circumcisionem factam in carne eius florere.

l'i. In quarta die facta sunt luminaria caeli, et adornatum est caelum; et respondet aetati iuvenlutis, quia illa aetas apta est sapientiae. Et in quarta aetate sive tempore, quae durat a David usque ad transmigrationem Babylonis, viguit et floruit regnum et sacerdotium quasi duo luminaria, et stellae fuerunt Prophetae.

10. Quiiila die facti sunt pisces; et respondet senectuti, ubi iam incipit calor diminui; sic in quinta aetate, scilicet a transmigratione Babylonis usque ad Christum, Synagoga incepit deficere et senuit et perdidit auctoritatem.

11. Sexla die factus est homo princeps bestiaruin; et respondet '<enio, quae aetas est matura et apta sapieiitiae; et respondet sextae aetati, quae esl a Cliristo usque ad linem mundi; et in sexla aetate Christus natus est, sexta die crucifixus, sexto mense conceptus post conceptionem Foannis. Sapienlia ergo sexta aetate incarnata est.

12. Septima aetas currit cum sexta, scilicet requies animarum post Christi passionem. — Ad has sequitur octava aetas, scilicet resurrect, de qua Psalmistii ait: Mane astabo tibi et videbo, quoniam non Deus volens iniquitatem tu es. Et est reditiis ad primum, quia post septimam diem regressus fit ad primam. — Haec sunt semina iactata ad intelfigentiam Scripturarum, quae producuntur de iUis arboribus secundum expositionem communem; et sic tempus dividitur in septem aetates.

13. Secundum alios reducitur tempus ad iiuinque; et hoc ponit Christus, qui ponit quinque vocationes: Simiie est regnum caelorum homini patrifamilias, ijui exiit primo mane conducere operarios in vineam suam, scilicet mane, tertia, sexta, nona, undecima. Mane fuit initium creaturae, quia posuit Deus hominem in paradiso et praecepit, ut operarelur et custodiret illum. Adhuc tamen ligonem non habebat nec sarculum; de lignis tamen fa- ('cre poterat, (luae sibi obydiebanl. — S(!Cun(Ja vocatio fuit i)er llagelluni usiue sub Noe, qui praedicabat, ut caverent amplius. — Tertia, sub.Vbratiain, ([ui fuit cuUor Dei-el (,'reclor altarium, et liaec usque ad Moy.sen. — Quarta, sub Moyse i)er Legein et iniracula, et haec us(]ue ad Clirisluni. — Quinta, siib Chrislo et i)er Clirisluni per poeiiilentiain, ad quani oinnes vocavit et ad nuptias.

14. Seciiudnin Sanctos inodernos et antiquos distiiiniuntiii iria tempora, scilicet leyjis «aftwae, legis.icriptac il cg gratiae — Septenarins appropriatur Spiritui saiicto propler septeni cbarismata gratianun; iiuinariiis l''illo, propter qiiiiiqiK sensus spiritualis — in huius signum Cherubim ala habebat qniriqiie ciibitos — lcrnarim Patri, quia ternarius priiicipinin est perfectorum; iteni, omnis probalio necessario « lernario incipit et est prima; itein, Pater tres habet notiones; est eiiiin generam.inna.icibilis, spirans. — Triplex est lex: int.ra scripla, ut naturae; c.rtra proposila, nt legis scriptae; desuper infusa, iit ratiae. Haec sunt seminaria, quae qui ignorat, scilicet liaec tempora, iion potest venire ad mysterium Scripturarum.

15. Iiinge septem aetatcs, inUnquc vocutiones, tria tempora, et habes qnindecim, (pii numerus mysteriiini habet, ut ostendit Hieronyiniis. Per descensum Spiritus s;iiicti super centum viginti credentes: [ler istos (uin(leciMi gradus liabet sol ascendere super nostrum tiemispliayriuni in una hora; quia,.si dies naturalis viginti quatuor horas habet, et quodlibet signnin triginta gradus, et quolibet die volvnntiir duodecim signa; necesse est, ut iii una liora elevelur sol super hemisphaeriuin nostrnin quindecim gradibus; et illud est ynane rcsvrrectionis, quando erimus in fine saeculi: Mane, inquit, astabo tibi et videbo. — Haec seminaria absolute considerata sunt.

"fi. [cm, comparatur quod oritur ad illud,(le quo oriliir, ut arbor ad iemen, de qno oritur, et ad arbiirem, de qua semen (iritnr. Sic romparatur novnni lest;inientuin ad vetus, nt arbor ad arborem, nt littera ad litter'ain, nt seinen ad seinen. Et sicut arlmr est de arbore, et seineii de semine, et littera de littera; sic testanientum de testamento. Secunduin boi assignatur comparatio duorum testamentoriiMi sex modis, secundum dilTeientiam unitatis, (liialitatis, lernarii, qnaternarii, (piinarti et senarii, seiiiiwr addit.i unitate.

'ili. Secunduin rationem unitatis duo sunt testamentii: unum in.seruitutem (/eneraivs, alteruni in libertatem, unum secnndnm timorem, alterum secundum amorem; (mum secundum litteram, alterum secundum spirituni; unum secundum figuram, alterum secuiidnm veritateni; et sic distinguuntur ista duo tempora ut nox et dies. Unde in Psalmo: Dies iliei cructat verbum, et iiox nocti indicat.scientiam. In nocte illa l-ex fuit nt luiia; Patres, ut stellae, se-i cunduin Gregorium. Sed cnm venit sol, tunc fuit clara dies.

'i..lia disliiictio est secunduin rationem duaiitatis. Vetus testamentiiin habet duo tempora, scilicet teinpns ante Lgem et teinpus suh Lege. - Sic in novo testamento resiwndet duplex tempus: tempus vocationis gentium, quod respondet primo; et teinpus vocatioiiis ludaeoruin, quod respondet secundo. Hoc tempus nondum est, quia tunc impletum erit illud Isaiae: Non levabit gens contra gentem gladium, nec e.tcrcetmntur ultra ad proelium; quia lioc nondum adimpletum est, ciim adhuc vigeat uterque gl.adius; adliuc sunt disceptationes et haereses. Unde bidaei, quia hnc sperant, credunt, nondum venisse Christum.

ia. Quod autein Indaei coiwertantur, certum est per Isaiam et.postolum, qui allegat auctoritatem: Si fuerit numerus filiorum Israel tanquam arena maris, reliquiae salvae fient. Et adhuc: Caecitas cx parte. contingit in hrael, donec plenitudo gentium c 3, Ista de niimeris 13 ot 120 explicantur. Numeri ab 1-13 additi subintraret. Et hoc ostendit Isaias: Verbum misit Dominus In lacob et cecidit iri Israel. Verbum missum in lacob; lacob est nomen naturae, quia fuit de eius seinine, sed cecidit in Israel; Israel, noinen spirituak: nos sunius filii Israel et fuit A brahae secundum reproniissionem, quia sumus imitatores lidei Abrahae. Unde Isaias: Coynovit bos possessorem suum, et asinus praesepc domiai sui; Israel autem me non cognovit, el populus meus non intellexit. Bos, ordo apostolicus, unde Paulus dicit se Hebraeum ex Hebraeis; ipsi fuerunt boves proscindentes terram; asinus fuit populus'gentilis; Isaias: Venite, et ascendamus ad montem Domini et ad, donium Dei lacob. Et sequitur: Non. levabit gens contra gentem gladium, ncc exercebitntur ullra cul proelium. — ContraUicunt ludaei, quoniam nondum hoc impletum est; sed Propheta non loquitur pro i)riino adventu, vel pro prima vocatione, sed pro uhima, quando dies Domini erit super omiwi)i arroganlem; nec est intelMgendum, quod illos ramos sic diuiittat Deus.

' 26. Tertia coniparatio veteris et novi t«st;unenti esl secundum rationem ternarii: quia est teuipus Synagogae iniliatae, p?-omotae, de/icientis. — Sic in novo testamento est Ecclesiae iniliatne, dilatatae, consummatae. Unde in Cantico ter laudatur Ecclesia, quae unica tantum cst, nec sunt nec possunt esse plures. Laus Ecclesiae initiatae: Quae est ista, quae ascendit per desertum sicut virgula fumi? Secundo, Ecclesiae dilatatae: Quae est isla, quae progreditur quasi aurora consurgens, pulcra ut luna, electa, ut sol? Tertio, Ecclesiae consummatae: Quae est ista, quae, aseendil de deserto, deliciis afjluens, innixa super dilectum suum? Necesse estenim, quod Rachel pariat filios suos ih flnali Ecclesia. Unde in Apocalypsi Manasses )onitur ante patrem, quia sexlo loco, et loseph undecimo, uUimo Beniamin, et non sine causa.

27. Quarta comparatio veteris et novi testamenti secundum coaptationes temporum es.1, qain quatuor tenipora in veteri testamento respondent quatuor ordinibus circa tabernaculum duodecim tribuum respondent quatuor lateribiis civitatis Apocalypsis et quatuor animalibus circa sedem. Priiimm tempus est vocalionis Palriarcharum; secundum, institutionis iMiicum; tertium, inunctionis regum; quartum, illu-slrationis Prophetarum. — His quatuor iii novo testamento respondet lempus Aposlolorum, martyrum, pontificum, virginum.

28. Quinta comparatio est sociindum rationem quinarii, ut sit manus dextera et sinistra habens quinque digitos. Prinium tempus est comiitionis naturarum; secundum, inspirationis Patriarcharum; tertiuin, instilutionis legalium; quartum, illuslrationis Prophetarum; quintum, rcslauralionis ruinarum. — In novo testamento rospondet maiw, lertia, sexta, nona, undecima. Mane resixmdet conditioni naturae, quando posuit Deus Adam in paradiso, ut operarelur et cuslodiret illum. Primum tempus in novo testamento est dijfusionis charismatum, quod respondet e*«e creaturae; secundum, vocationis gentium, quoil resiiondet secundo; tertium, institutionis Ecciesiaruni secundum leges, quod respondet tertio; quartum, religionum multiplicationis, quod respondet quarto, maxime Rechabitis, qui morabantur circa lordanem, qui pauperes erant; quintum, in fine rcstaurationis coUapsorum, quia oportet, quod veniat Elias, qui restituet omnia; cum eo et veniet Henoch. Bestia autem vincet illos duos testes. Unde necesse cst, ut prius ruant, et liat ruina et postea restauralio; tanUi erit tribulalio, ul in errorem imlucantur, si fieri potest, cliam elecli.