Collatio XVI

— Epilogus, S.

1. Protulit terra herbam virentem et faientcm semen iuxta genus suum lignumque pomiferum et habens fruclum unumquodque secundum ligentia spirituali, quae intelligebatur per congregationem aquarum; item.de sacramentali figura, quae intelligebatur per germinationem terrae. Dirtimi esl etiam de theoriis, quae intelliguntur et per semen et per fructum. Habent enim theoriae sementivam multiplicationem et refectivam sustentationem; ideo intelliguntur partim per semen et partim per germinationem fructuum. Quantum ad semen consistunt in coaptationibus temporum, secundum quod tempora sibi invicem succedunl; quantum ad arboris fructum, secundum quod tempora sibi mutuo correspondent. Secundum comparalionem arboris vel seminis ad seinen tempora sibi mutuo succedunt; secundum comparationem germinis ad germinans mutuo sibi correspondent, nt iam patebit. cundum rationem quinarii:. mane, lertia, sexta, iiona, undecima quae sunt quinqm vocationes usque ad rmeni mundi. — Et secundum lioc distinguuntur sex actates;.eptima autem currit secundum omnes cnm sexta. — Post novum testamentum non eritahud, iiec aliquod sacrameiitum iiovae legis subtrahi potest, quia illud testamentum aeternum est. Ista tempora sibi mutuo succedunt, et inulfa est in eis correspondentia, et.suntsibut germinatio seiniiiis ex semine, ut de semine arbor, et de arlwre semen.

2. Assignantur autem tempora, ut sibi mutuo uem. repeiiunum tempus veteris testaiuenti secundum correspondentiam litterae et spiritus, proniissionis et solutionis, figkrcLc et veritatis, promissionis lerrenae et caekstis, timoris et amoris. pus vocalionis ludaeoruni, quae erit in fiiie. Et ista signata est in duobus (iliis ludae, scilicet Zarain et Phares. Zaram enini primo extraxil manum et ohsietrix ligavit in ea coccinum, et postea retraxit inanum, et exivit Phares, qui divisit maceriwm. ludaei primro crediderunt, sed statim manum relraxerunt iii priinitiva Ecclesia; seci wstquam plenitudo gentiuin subintravit, tuiic Zaramexibit, et populus ludaeorum coiivertetur.

3. Item, trium temporum ad tria, ut Syiiagogae initiatac, promotue et ultimatue; et in Ecclesia tempus Ecclesiae initiatae, (Ulalalae et consummatae. Unde iu Cantico tres fiunt admirationes: Quae est ista etc, in laudeiii Ecclesiae et econtra tres deplorationes in Lamenlationibus; unde non sine causa toties reperitur alphabetuni.

4. Itein, quatuor ad quatuor, ut paluit supra in praecedeDti collatione. — Item, quinque digitorum adquinque: conditionis naturarum, inspirationis Patriarchartim, institutionis legalium, iUustrationis prophetalium et restauralionis ruinarum; in novo testamento: donationis charismatum, vocationis gentium, institutionis Ecctesiaruin, multiplicationis religionum, restitutimm omnium collapsorum. De quo dicitur, quod Elias, cum ymQv'l, reslilu£t omnia.

1: Sequitur de comparatione senarii, addita unitate. Et sic accipilur mensura illius qui habebat calamum habentem sex cubitos et palmuin ad. menconstal esijuatuor elenientis susceptivis in- Ihientiarum caelesliuin et iii tribu orhibus influxivis et molivis. — Minor mundtis consistil in quatuor elementis, quatuor huinoribus, quatuor complexionibus, quatuor qualitatibus et tribus viribus vitalibus perfectivis, scilicel vegetabili, sensibiH et rationali; unde illa quae sunt in mundo sensibili, in ininori inundo colliguntur in qudam puritate. — Untle secunduin aliquos, et non irratiouabiliter, dictum est, quod orbis sidereus disponit ad susceptionem animae vcgetabilis, orbis cnjstallinus ad susceptionejn sensibilis, orbis empi/reus ad susceptionem rationalis. Et secunduni Hugonem quaternarius respondet corpori, ternarius respondet spiritui. dum rationeni ternarii et quaternarii: quia necesse esl, ubi esl proportionalitas, ut sit in quatuor terininis vel secunduin reni, vel secundum rationem. Unde Augustinus primo Musicae ostendit, proportionem ascendere usque ad quatuor, quae ex partibus quaternarii generatur. archetypo, ubi sunl rationes caiisales secundum rationein septenarii. Deus eniin habet rationem triformis causae: originantis, exemplantis, finientis, nec potest esse pluribus modis; unde Apostolus: Ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. — Ratio auteni causandi est secundum quatuor, scilicet sublimitatem potentiae, profunditatem sapientiae, lati tudinem benevolentiae, longitudinem aeternitatis; ut possitis, inquit Apostolus, compreheiukre cum omnibus Sanctis, quae sit longitudo et latitudo et sublimitas et profundum. Potentia creat, sapientia gubemat, benevolentia perficit, aeternitas conservat, ram, (uac explicat deciifsuin inniKJi; et secundum liuiic nuinerum tradi debuit et explicari. Describit ergo Scriptura secunduin teinimra originalia, figuraiia, gratiosa seu salutifera.

Jl. Tempora originalia consistunt in primis septem diebus, figvralia, ab initio mundi usque ad Christnin; ubi novuni tempus iiicipit, licet Salomon dical: Niliil sub sole novuin — verum est secundum naturjnn, sed hoc est super nn.turam — et post sunl tempora grutiosa. —. temporibus originalibus incepit Moyses, et ita debuit facere,quia Scriptura prinio debuit proferre semina tanquain terra germinans, et post, arbores figururum, et postea, fructum. l*onimtnr ergo septem dies ut tempora originalia. Priiiia dies, lucis formatue; secunda dies, aquae diuisae; tertiadies, terrae secundae; quarta, lucis sidereae; quinta, motivac: vitae; sexta, humanae formae; septima, quietis primae.

1:2. Septem autem sunt tempora figuralia: teinpus nalurae cmidilae, purgandae culpae, gentk electae, Legis statutae, regalis gloriae, vocis propheticae, quietis mediae.

13. In novo testamento similiter sunt septem teniiiora: tempus collatae gratiae, baptismi in sanguine, normae catholicae, legis iustitiae, sublimis eatheilrae, clarae doclrinae, pacis postremae.

14..ccipe correspondentiani. Formatio lucis est seminarinin formationis naturae, et formatio naturcw, coUationis gratiae. — Tempus uquae diuisae, tempus purgationis culpae, tempus baptismi in sanguine; quia, sicut dividitur aqua ab aquis, sic purgatio in arca facta est et formam baptismi gerit, secuiidum beatum Petrum, tani baptismi sanguinis quam fluminis quani flaminis. — Dies terrae secundae, teinpus gentis electae, tempus normae catholicae. Terra. germinavit, Abraham Isaac genuit, et Isaac lacob etc; et Ecclesia normam fidei slatull, secundum quam succedunt fideles fidelibus.

Ki. Dies lucis sidereae, tempus Legis statutae, lempus norniae iustitiae. Lux enim distincta fuit per solem, lunam et stellas; Lex secundum ritum colendi, censuram iudicandi, forinam viuendi, sive secundum moralia, iudicialia, caeremonialiar; sic in Ecclesia canone.s, deinde leges per lustinianum in unum corpus redactae; quae primo erant paganorum factae sunt Chrislianorum, et regulae monasticae, ut beati Itenedicti. Canones respondent caereinonialibus, politica iudicialibus, monaMica moralibus. — Dies vitae molivae, teinpus regalis gtoriue, tempus.mblimis catliedrac, scilicel proprie Romanae cathedrae. Sicut eniin una pars vilae motivae fuit repentium, alia volutilium; sc in Ecclesia una pari est regum et Pontificum, nWa. subditorunt.

1(). Dies humanae formae, teinpus vocis propheticae, tempus clarae doctrinae, in quo esset vita prophetica. Et necesse fuit, ut in lioc teinpore veniret unus ordo, scilicet habitus propheticus, siinilis ordini Iesu Christi, cuius caput esset Angelus, ascendens ab ortu solis habens signum Dei vivi, et conformis Christo. — Et dixit, quod iam veneral. — Dies quietis sabbati, tempus quietis mediae, tempus quietis postremac. Teinpus quietis mediae fuit, quando Prophetae niliil scripserunt. In Sapientia: Cum quietum silentium continerent omnia, et nox in suo cUrsu medium iter haberet; oninipotens sermo tuus de cado a regalibus sedibus etc. Et tunc fuit silentium Prophetarum, medium iiiter primam quietem et ultimam. Fuit etiani quietum, quia tuvic in maxima pace fuit muiidus totus, uiide et per duodecim annos templuin pacis Romae clausum fuit ante adventum Christi, quia tempore guerrae semper apertum erat et tempore pacis claiisuni, unde eliani portae rubiginosae factae sunt. Tunc etiam imperator describi fecit mundum; et Deus hoc ponebat in corde pagani, ut Virgo iret in Bethlehem et ibi pareret in diversfirio. — Et frequentissime inculcabat, quod non sunt a casu et a.fortuna isla et consiinilia posiXa in Scriptura, sed maxima ratione et maximo mysterio; sed qui non considerat nihil intelligit. — Fuit etiain nox in suo cur.su, quia tunc erat sumraa idololatria.

17. Secundum hoc ergo tempus naturae cmditae fuit ab Adam usque ad Noe; terapus culpae purgandae, a Noe usque ad Abraham; terapus gentis electae, ab Abraham usque ad Moysen. Elegit enim Deus Abrahani, non Lot; Isaac, non Israael; lacob, non.Esau; et Ludam, de quo natus est Christus Tempus Legis statutae, a Moyse usque ad Samuelera, qui unum reprobum regem inunxit et alium electum. Tempus regalis gloriae, a David usque ad Ezechiam, in quo transmigratio decem tribuum facta est. Tempus vocis prophelicae, ab Ezechia stricte lo(uendo, large ab Ozia, qui fuit leprosus, usqiie ad Zorobabel. Sub Ezechia factum teinpore Caesaris Augusli. — Per verbum inculuabat intelligitur est illud magnum miraculum, quod dies habuit triginta duas horas per reversionem soUs. Tempus pacis et quielis, a Zorobabel usque ad Christum.

18. In novo testamento tempus collalae gratiae, Christo et Apostolis, comprehendendo mortem loannis, usque ad Clementem Papam. — Tempus baptismi in sanguine, a Clemente usque ad Silvestrum, quia subClemente incepit magna persecutio, quando ludaei venditi fuerunt, expulsi de lerusalem, et Clemens cum populo missus est Chersonam in exsilium in Graeciam. Et in illo tempore medio a Clemente usque ad Silvestrmn fuerunt decem maximae perseculiones. — Tempus nonnae catholicae, a Silvestro usque ad Leonem Papam primum, sub quo datum est Symbolum. — Tempus kgis iuslitiae, a Leone usque ad Gregoriuni Doctorem, in quo statutae sunt leges lustinianae et canones et regulae canonicae et monasticae; in quo beatus Benedictus, qui etiam prophetavit de beato Gregorio et benedixit matrem praegnantem.

19. Tempus sublimis cathedrae, a Gregorio usque ad Hadrianum, sub quo mutatum est imperium ad Alemannos, et divisum imperium Constantinopohtanum. Carolus magnus inqjerator in Ecclesia occidenlali fuit, Pipinus primus rex Italiae de Francis, quia, cum insultum alienarum gentium sustinere non possent, fecerunt eum regem Italiae; et pugnavit contra regem Longobardoruin et praevaluit — Tempus clarae doctrinae, ab Hadriano. Sed quantum durabit, quis potest dicere vel dixit? Certum est, quod in illo sunuis; certum etiam, quod durabit usque ad deiectionem bestiae ascendentis de abysso, quando confundetur Babylon et deiicietur, et post dabitur pax; primum tamen necesse est, ut veniat tribulatio; et ibi non est ponendus terminus, quia nullus scit, quantum tempus illud magnae pacis duret, quia, cum dixerint: pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet inleritus. — Tempus autem septimum sive quietis incipit a clamore Angeli, qui iuravit per viventem in saecula saecularum, quod lempus amplius non erit; sed in diebus vocis septimi Angeli consummabitur mysterium Dei.

20. Sed septem tempora loannes Apostolus in Apocalysi comprehendit septem visionibus, et quaelibet istarum est septiformis et consurgit ad nume- rum iubilaei. — Haec seplem tempora forte clauduntur in Psalterio, ubi sunt tres quinquagenae. versalem et temporum cursus formatus est Christus, sicut homo sexta die, qui praesit volatilibus caeli et piscihus maris; sicut dicit Psalmus: Quid cst homo, quod memor es eius; aut filius hominis, quoniam visitas eum? Minuisti eum paulo minus ah Angelis, gloria et honore conorasti eum. Omnia subiecisti sub pedibus eius, oves et boves universas, insuper et pecora campi. Volucres caeli et pisces maris etc. Et quod intelligatur de Christo, Apostolus dicit: Minuisti cum paulo minus ah Angelis, gloria et honore conorasti eum etc.; sequilur: Eum autem, qui modico quam Angeli minoratus est, videmus lesum propter passionem mortis gloria et honore coronatum. Homo conditus de terra virginea, quae nondum sanguinem susceperat, significat Christum de Virgine nalum; sicut etiam Eva de latere Adae formata, sic Ecclesia de Chrisli latere. — Sed cum Christus nunquam praevaricatus fuerit, quomodo sibi correspondet transgressio Adae? Hoc transferri radiso, sicut primus homo, ut operarelur, cum nulius aliquid suum esse dicebat. Incepit enim in magna perfectione quod modo in religiosis observatur, quia amor Christi adhuc recens erat; tunc multa turba, sacerdotunt obediebat fidei. Haec Ecclesia, scilicet quae incpit in ludaeis, quia convertebantur modo tria millia, modo quinque millia, habuit lignum vitae, scilicet fidem, quia iustus meus cx fide vivit; habuit etiam lignum scientiae, scilicet Legem, quae remansit sibi ad videndum et legendum, non ad vescendum; immo in quocumque die comederis ex eo, morte morieris. Unde lignum scientiae potes videre, non??2an</jtmre, quia destriieres quidquid Christus fecit; et necesse esset, subintrare mortem, quia littera occidit. Unde Paulus dixit: Ego Paulus dico vobis, quod.H circumcidamini, Chrislus vobis nil pro(lerit.

:23. Doctores autem illi significanlur pcr Adam fecundantcm, qui incumtentes super Legem, quasi amantes uxorem, comeaerunt de ligno scientiae, ut Legem observarent, et conscnsprunt serpenli, qui suadebat Legeiri observandam; et inde orta est haeresis Ebionitarum, quod Lex observanda esset cum Evangelio; et fuit tantus zelus Legis, ut Petrus iret in illam simulationeni; sed gratia Dei ipsum liberavit. — Et inde sequitur electio, quod Deus ab eis recessit; et dispersi sunt et nialedicti sunt in opere suo- et quasi a duobus ursis, Tito et Vespasiano, devorati sunt. Et sic Cain, scilicet populus ludaeorum, occisor fratris sui, signum habuit.

/i. In tempore culpae piirgatae similiter fuerunt tria: fabrivatio arcac, o.Uensio arcus, diuisio linguarum. Noe per centuni annos fabricavit arcam, in qua Noe cum seplem animabus salvatus est. Cuius typum gerit baptismus, secundum quod dicit jjeatus Petrus, et fluminis et flaminis et sanguinw. — lu novo testamento Clemens in liac arca contulatus est, quia praeparatum est sibi templum inarmoreum in mari angelicis manibus, et alii siibmersi sunt. Unde fuit magnum miraculum, quod per tot annos aperiebatur mare, donec piratae et latrones asportaverunt corpus eius.

2a. Aliud fuit ostensio arcus; et tunc eduxit Deus Noe et pepigit cum eo foedus. — In novo testamento decem tribulationes fuerunt, ita ut Christiani possent dicere.- Domine, salva nos, perimus. Et tunc eductus esl Constantinus, et ostensum est sibi signum crucis in caelo, in quo vincere deberet; et tunc pepigit foedus, quod nunquam Romanum imperium persequeretur Christianos. — Tunc imperium Nemrod dissipatiim est, et turris Babylonis, scilicet Romani, ad quam tunc omnes aspicieljant. Roma autem in Scripturis Bahylon dicta est. Facta est etiam divisio lingiMrum, et lingua Hebraea remansit in domo Heber, et remansit confessio Christi in populo christiano. minis in Aegyptum, ajWio populi et lilxjratio eius. — In novo testamento similiter Ponlifici Romano datum est.lemen Hoctorum altissimorum in Graeca et Latina lingua quasi Patriarchae duodecim. Graeci: Epiphaniiis, Basilius, Gregorius Nazianzenus, (jregorius Nyssenus, Athanasius, Chrysostomus; Latini: Ilieronymus, Augustinus, Hikirius, Ambrosius, Orosius, Gregorius. — Posl imperator de.scendit ConsUntinopolim, et alii ]X)St eum, et ibi obtinuerunt bona quaeque. — Mortuo Constanlino, surrexit Constantius, qui ignorabat lo.seph, pessimus Arianus; et post Valentinianus et lulianus, aposlata pessimus, et aljlixcrunt populum Dei per haereses usque ad lempus Theodosii, qui natus est in occidente, qui fuit christianissimus, qui deiecit et exstirpavit Arianos et exaltavit Ecclesiam. vindicatio hereditatum. — In novo testamento, scilicet a Leone usque ad Gregorium, lata est lcx canonica, politica, mona.stica. Leo enim partim ex quatuor Conciliis, partim ipse canones ordinavit. — Item, pro.slralio hostium similiter per Iiistinianum, qui Vandalos, Gothos, Longobardos, qui illas partes Italiae invaserant, shperavit. — Item, distrihutio hcreditatum, quia Gallia, Britannia, Germania conversa est ad fidem in plenitudine, et dilatata est Ecclesia in occidente, licet adhuc essent idolorum templa in Francia; sed dilatatio fuit in terra promissionis, non in Aegypto, non circa Graecos, sed circa Latinos.

28 In quinto tempore, scilicet reqalis gloriae, fuerunt tria: deiectio superbi regis, ampliatio cultus divini, divisio decem tribuum a duabus. — In novo testamento tempore sublimis cathedrae a Gregorio usque ad'Hadrianum patriarcha Constantinopolitanus contendebat cuni Romano et dicebat se patriarcham catholicum, lioc est universalem, et fuit excommunicatus et humiliatus, et Ihronus David exaltatus, sicut Petro promiserat Doininus. Similiter, Gregorius, adhuc iuvenis et nondum Pontifex pugnavit cum Eutychio, qui negabat resurrectionem, et devicil eum in conspectu populi, ut David Goliam. — guaruin). Ibid. v. M. seqq. de Heber. Cfr. Augusl., XVIII. de Sicut etiam David ampliavit cullum, sic iste ordinavit officium; et sicut David ducebat arcam cum septem ciioris, sic isle fecit processionem cum septem clioris; et sicut David vidit Angelum percutientem super lerusalem et promeruit, ut cessaret, sic iste super Romam et promeruit, ut cessaret. — Sicque factum est, quod Graeci, videntes, Ecclesiam Romanam exaltari, divisi sunt et ceciderunt in haeresim Eutychianam, et hoc tempore Heraclii, qui primo fuit bonus et ijostea cecidit in haeresim. Post illum nunquani fuit imperator in oriente. Sicut etiam Assyrii vastaverunt ludaeos, sic Saraceni occupaverunt Ecclesiam,ntiochenam, Hierosolymitanam, Alexandrinam, Constantinopolitanam, usque Siciliam. Sicut illae decom tcibus ceciderunt et recesserunt a a domo David; sic illae Ecclesiae, quia ceciderunt et recesserunt a Petro, cui dictum erat: Tibi dabo claves regni caelormn, inciderunt in lupos.

29. In sexto tempore facta sunt tria: praeelariUis victoriae, praeclaritas doctrinae, praeclaritas vitae propheticae. — Praeclaritas victoriae in Sennacherib, qui venit contra lerusalem, et Angelus Domini interfecit centum octoginta quinque niiUia. Et Ezechias contra naturam sanatus est, et sol abiit retro. — Simililer, in tempore Hadriani per Carolum, qui miraculose fecit triuniphos quasi missus Angelus a Domino, et sol, id est aestus tribulationis, abiit retro, et facta est pax Ecclesiae, ut postea statueret archiepiscopos, episcopos et coenobia. — Hoc tempore fuit claritas doctrinae, quia Carolus vocavit clericos et scripsit libros, ut in sancto Dionysio Biblia et in multis locis, et inceperunt legere et philosophari, et religiosos etiam dilatavit. — Hoc tempore oportuit venire vitam per ordinem, qui haberet vitam propheticam. Hoc autem tempus est geminum, unde, sicut in passione Domini fuit primo lux, deinde tenebra, postea lux; sic necesse est, ut primo sit lux doctrinae, et succedat losias Ezechiae, post quam facta est tribulatio ludaeorum per captivitatem. Necesse est enim, ut surgat unus princeps zelator Ecclesiae, qui vel erit, vel iam fuit — et addidit: Utinam iam non fuerit — post quem tit obscuritas tribulationura. Hoc tempore sifiniliter Carolus exaltavit Ecclesiam, et eius successores oppugnaverunt eam: tempore Henrici quarti fuerunt duo Papae, similiter tempore Frederici magni, duo. Et certum est, quod aliquis inter eos voluit exterminare Ecclesiam; sed Angelus ascendens ab ortu solis clamavit quatuor Angelis: Nolite nocere terrae el mari, quousque signemus servos Dei nostri in frontibus eorum. Unde adhuc restat Ecclesiae tribulatio. Et dictum est Angelo Philadelphiae, qui sextus est: Haec dicit Sanctus et Verus, qui habet clavem David; qui aperit, et nemo claudit; claudi, et nemo aperit. Scio opera tua, quia ecce, dedi coram te ostium apertum. — Et dixit, quod adhuc intelhgentia Scripturae daretur vel revelatio vel clavis David personae vel multitudini; et magis credo, quod multitudini. et pax data. Similiter in tempore septimo futuro erit reparatio divini cultus et reaedificatio civitatis. Tunc implebitur prophetia Ezechielis, quando civitas descendel de caelo, non quidem illa quae sursum esjt, sed illa quae deorsum est, scilicet militam; quando erit conformis triumphanti, secundum quod possibile est in via. Tunc erit aedificatio civitatis et restitutio, sicut a principio; et tunc pax erit. Quantum autem durabit illa pax, Deus novit.

30. Igitur cum sint septem tempora et in veteri testamento et in novo, et quodlibet triforme, vel in quolibet tria sint; septenarius multiplicatus per ternarium bis, quadraginta duo facit; et istae sunt quadraginta duae mansiones, quibus pervenitur ad terram promissionis. — Et sic patet, quomodo Scriptura describit successiones temporum; et non sunt a casu et fortuna, sed mira lux est in eis et multae intelligentiae spirituales.

Cfr. IV. Reg. 22. et 23; II. Paralip. 3i. et 3S. — Verbd