Caput IX. De statu imperii Romano-Germanici quædam, quæ ad objectorum solutionem spectant

De statu imperii Romano-Germanici quædam, quæ ad objectorum solutionem spectant.

Tertio notamus, revera imperatores Germanos, seu Romano-Germanïcos ea conditione fuisse, ut Romani Pontifices existimarent, præter illam potestatem, quam à Christo haberent in omnem animam christianam, aliquid sibi peculiaris juris in eos, processu temporis quæsitum et comparatum fuisse. Neque tantum Romanos Pontifices, sed etiam alios multos in eam sententiam consensisse.

Placet colligere hîc paucis, quæ sparsim ea de re monumenta extent, quorum etiam partem maximam suo loco retulimus.

Primum autem vidimus, quæ à Baronio relata sunt, ut probaret jam pridem sub Othonibus, imperium Romano-Germani-cum ejusque imperatores Romanis Pontificibus ita fuisse obnoxios, ut ab eis acciperent, non modo imperium, sed etiam successoris designandi potestatem. Hoc primum : tum illud consecutum, ut extincta Othonum familia, Romani Pontifices, sua auctoritate designarent eos Germaniæ principes, qui regem Teutonum eligerent, in Romanum postea imperatorem à Romano Pontifice promovendum. Quæ quidem Baronius à Gregorio V Germano, anno Christi 996, circa ipsa initia imperii Romano-Germanici constituta esse memorat.

Hæc si tam vera sunt quam à Baronio magna vi affirmantur, fateri nos oportet, imperium Romano-Germanicum, ejusque imperatores, in ipsa sua origine Romanis Pontificibus, quoad ipsa temporalia fuisse obnoxios.

Non ita multo post, circa Gregorii VII tempora, audivimus quid auctor vitæ Henrici IV scripserit ; nempe ad eum Pontificem à Germanis perduellibus fuisse jactatum, « non decere (Henricum IV) iam flagitiosum, plus notum crimine quam nomine, regnare, maxime cum sibi regiam dignitatem Roma non contulerit ; oportere Romæ suum jus in constituendis regibus reddi : providerent apostolicus et Roma ex consilio principum, cujus vita et sapientia tanto honori congrueret. » Hæc igitur à Germanis Gregorio VII fuisse suggesta narrat coævus historicus : « qua subreptione delusum Apostolicum, simul et honore creandi regis quem sibi fallaciter obtulerant. » Quæ profecto ostendunt his jam temporibus, in Romano Pontifice fuisse notatum peculiare aliquod jus ad constituendum eum regem, qui postea imperator futurus esset ; atque ad eum postea deponendum.

Hunc ad locum pertinet illud, ab eodem Gregorio VII Romanis imperatoribus postulatum, regiæ fidelitatis sacramentum, quod memoravimus supra.

Sub Paschale II, qui Romanus Pontifex à Gregorio VII est tertius, ab hujus ævi historico Gotfrido Viterbiensi relata hæc sunt, tanquam à Romanis Pontificibus dicerentur :

Imperium dedimus, tu pauca dedisse videris. Imperio nostro, Cæsar Romanus haberis.

Hinc profectum illud, quod ex Radevico retulimus, de imperatore Lothario Saxone inscriptum Lateranensi palatio :

Rex venit ante fores jurans prius Urbis honores. Post Homo fit Papæ, sumit quo dante coronam.

Huc etiam facit, id quod est ab Adriano IV ad Fridericum 1 scriptum de beneficio, atque insigni coronæ imperatoriæ per Pontificem dato : quæ quanquam ab ipso Pontifice erasa et emollita usque adeo Pontificis animo adhærebant, ut postea rursus ad Fridericum scriberet, datum à se imperium atque auferri posse à quo datum esset.

Id passim fuisse creditum testatur paulo post in concilio Turonensi habita ab Arnulpho Lexoviensi contio, qua, ubi docuit eam quam Fridericus I imperator communem cum cæteris Ecclesiæ debebat obedientiam, hæc subdit : « Præterea specialem causam habet qua sanctam Romanam Ecclesiam dominam recognoscere debet : alioquin manifestissime poterit reus ingratitudinis apparere. Si enim ad veteres recurramus historias, certum erit prædecessores ejus imperium non de alio jure, quam de sola sanctæ Romanæ Ecclesiæ gratia percepisse. Nihil igitur plus juris vendicare principes possunt, quam quod in eos contulit dignatio largientis. »

Neque ita multo post, Innocentius III hæc declararat : de Electoribus quidem, jus eorum omne ab apostolica Sede descendere ; de electa vero persona, si indigna haberetur, eam à Romano Pontifice rejici posse, ne Ecclesia Romana idoneo defensore carere cogeretur : quæ in gratiam Friderici II facta et ab eo agnita, ejus deponendi jus romano Pontifici tribuebant.

Huc accedit, quod jam pridem Romanis Pontificibus ab imperatoribus id præstitum fuerat juramentum, quod fidelitatis fuisse Romani Pontifices postea declaraverunt : summi certe obsequii fuisse nemo diffitetur.

Cum ergo hæc, et sibi Romani Pontifices vendicarent, et omnes passim pronis animis acciperent ; haud absurdum videbatur dejici imperio posse imperatores, qui erga Pontificem, quo auctore regnarent, debito ac jurato officio defuissent : quam in sententiam toto jam orbe vulgatam, Lugdunenses Patres, pontificio honori faventes, facile adductos esse nihil mirum est.

Quod autem jus illud quæsitum et adscititium, Romani Pontifices cum apostolica potestate Sedi suæ innata pariter exercerent, simulque imperatorem excommunicarent atque deponerent ; excommunicationis quidem episcopi ut participes clavium, pro antiquo jure ac more, se socios adhibebant ; depositionem vero, ia qua jus sibi nullum, neque innatum neque quæsitum vendicarent, nolebant à se, aut pro potestate decretam, aut approbatione solemni firmatam ; sed tantum, quod res erat, præsentes esse se, atque etiam in consilium adhibitos fatebantur. Quo ritu aliquid, quod vere esset ecclesiasticum, ab episcopis gestum nemo unquam in conciliorum actis ostendet.

Neque tamen arbitramur, si hæc in Fridericum, sacro concilio approbante, gesta essent, ideo statim rem esse confectam ; quærendumque superesset, an ita gesta sint, ut solent ea, quibus certa Ecclesiæ fides summaque auctoritas explicatur, ut dictum est supra. Consentiunt enim catholici omnes, non ejusdem esse generis, quæ in conciliis etiam œcumenicis fiunt ; quæque expresse quæsita, quæ de fide, quæ lato canone sancita sunt, magno ab aliis habent discrimine ; et tamen hic maximum est causae deploratæ argumentum, quod concilium generale non eam susceperit, neque tali facto adscribi voluerit solemnem formulam : *Sacro approbante concilio.

Recoli que hic volumus, id quod est à nobis perpetua rerum serie demonstratum ; quæcumque hactenus à Romanis Pontificibus, ad deponendos reges, etiam in synodis sunt gesta, in iis, Deo ita providente, nunquam ac semel quidem adscriptum, hæc Patrum consensione, approbatione, decreto gesta esse : quæ formula, cum in cæteris ecclesiasticis decretis, Pontifice præeunte perpetua solemnisque sit, certum est hæc quidem, quanquam Petri nomine agi videbantur, longo discrimine distincta à reliquis, quæ certo vereque essent ecclesiastica.

Ex antedictis solvimus, quæ de Francis imperia concilio generali subjicientibus sunt objecta. Et quidem, si Franci id vel maxime tertio decimo sæculo facere incepissent, gliscente imperitia, tamen anteactis sæculis stare nos oportet ; quanto magis cum id nequidem cogitaverint ?

Primum enim, si quis stricte eorum ad Gregorium IX de deponendo imperatore responsa perpendent, inveniet ab iis non absolute dictum ; imperatorem à concilio deponi posse ; sed, « si exigentibus meritis deponendus esset, nonnisi à concilio generali cassandum videri : » tum etiam illud de imperio Romano-Germanico dici, quod singulari titulo Ecclesiæ obnoxium credebatur ; putabantque nostri tantam rem, qualis est depositio Romani imperatoris, qui reipublicæ christianæ caput haberetur, ad Romanam licet Ecclesiam pertineret, nonnisi exquisito totius orbis consilio perfici debuisse, aut etiam potuisse. Cæterum coronam Franciæ, nec Papæ, nec concilio, Franci unquam subjecerunt. Imo vero non multo post, Bonifacii scilicet VIII tempore, cum objicerentur cis depositi imperatores, hæc statim reponebant : « Quod dicitur, quod Papa deponit imperatorem, respondeo, verum est illum quem ipse posuit, quia ab ipso accepit feudum. » Et de Friderico II diserte : « Quod autem dicitur de Friderico, quem deposuit Innocentius IV, dico quod verum est, et de illo imperatore concedo, quod Papa est ejus dominus temporalis, quoniam ille imperator fit per electionem, et à Papa confirmationem recipit et coronam ; sed nihil horum est in rege Franciæ. » Hæc nostri quadraginta circiter post Fridericum depositum annis, facti recente memoria, respondebant.

Quo etiam pertinebat illud, sancti Ludovici tempore, à Francorum legatis dictum : Regem Franciæ, quem linea regii sanguinis provexit ad sceptra Francorum, excellentiorem esse aliquo imperatore, quem sola electio provehit voluntaria. Quantum autem nostri ab eo abfuerint, ut coronam Franciæ ulli alteri quam Deo subditam esse vellent, Bonifaciana, quæ jam retulimus, gesta demonstrant.