Articulus 19
De cauta ac vigilantissima evitatione totius ambitionis statim ab exordio conversionis, et de quotidiana atque sollicita examinatione propriæ conversationis.
OSTENSUM est quemadmodum religiosos præcipua ac profunda humilitas deceat;1 quod item ad quotidianum atque assiduum teneantur profectum:2 idcirco mox a conversionis suæ primordiis prorsus abhorrere ac maxime fugere debent ambitionis venenum. Rursus prætactum est quam difficulter et raro ambitiosi curentur, quot etiam vitia ex ambitione nascantur:3 idcirco principio vitii tam enormis oportet resistere, nec ullum ei præbere locum. Mirabiliter namque, imo et miserabiliter ac lamentabiliter, sed et damnabiliter, vitium istud ab omni profectu mentem impedit spirituali, atque diversis eam inficit obliquitatibus et peccatis frequenter prænominatis, in tantum quod ipsa vix advertit. Ideo ab exordio, vel si hoc factum non est, saltem deinceps, cum omni diligentia et cautela repugnandum est sceleri tanto. Nam debet se homo omni die discutere solerter, et actionum suarum radicem perpendere, an scilicet aliquid agat sinistra intentione, vano respectu laudis humanæ aut proprii commodi, seu honoris ambitu; et si quid in se deprehenderit tale, illud ex intimo sui cordis sinu omnino eradicare, in vera quoque et sincerissima humilitate totum fundare quod agit aut patitur, nec in humilitatis profectu exercitiisque monasticis unquam tædio affici aut lassari.
Hinc primo Moralium testatur Gregorius: Omne quod agitur, districta discussione oportet mundare, ne bona æstimentur quæ mala sunt, et ne quæ bona sunt æstimentur meliora quam sunt. Frequenter etenim mens aut mali qualitate aut boni quantitate decipitur. Pro gratia quoque et illuminatione efficaciter exercendi hanc ipsam discussionem, Deum assidue ac devotissime exorare debemus. Denique, quæ in nobis ipsis perscrutari profundius nitimur, sæpe verius orando quam investigando penetramus. Quum enim mens per quamdam compunctionis machinam ad alta sustollitur, omne quod ei de se ipsa sub se ipsa est dijudicando certius contemplatur.
Itaque ante terribilis Judicis incomprehensibile subtilissimumque examen, non solum mala quæ commisimus, sed ipsa etiam (si qua in nobis sunt) bene gesta timeamus: quoniam sæpe in Dei judicio deprehenditur esse culpa, quod ante judicium esse putatur actio virtuosa; et unde exspectatur merces glorificationis, inde infligitur pœna damnationis. Discamus ergo in omni quod agimus, pure et irreflexe ad Deum cor nostrum dirigere, conscientiam rite discutere, soli Deo et aliis non nisi in eo velle et quærere complacere. Nemo quoque incaute inficiat alium, persuadendo, adulando aut insinuando ei de futura sua promotione. Nec quisquam ex talibus inaniter intumescat, aut si se viderit honorari superbiat; sed inde se magis humiliet, et Dei expavescat judicium, ne forte coram eo talis non inveniatur qualis ab hominibus reputatur.
Postremo, quidam ex ingenita dispositione magis ad honorem et laudem quam ad voluptatem afficiuntur: quibus ab ambitionis cupidine singulariter est cavendum. Cui etiam iniquitati tanto instantius indigent reluctari, quanto intensius ad illam se senserint inclinari sive tentari. Nam et ubertim qui melioris sunt indolis, et modestiores in moribus ac complacentiores hominibus, ambitione periculosius impugnantur, eaque gravius supplantantur. Unde et quinto de Civitate Dei asserit Augustinus: Juliani apostatæ egregiam indolem decepit amore dominandi curiositas detestanda atque sacrilega. Tales ergo sint specialiter custoditi semper, et timorati ac humiles.
Footnotes
Chapter 20 of 23