Articulus 4
Quid sit peccatum.
TESTE S. Ambrosio, peccatum est prævaricatio legis divinæ et cœlestium inobedientia mandatorum. Porro, secundum Augustinum, peccatum est, spreto incommutabili bono, rebus mutabilibus adhærere. Et iterum: Peccatum, inquit, est voluntas retinendi vel consequendi quod vetat justitia. Itaque peccatum est divini præcepti transgressio, utpote id quod Deus prohibet agere, vel quod jubet omittere. Unde contra divinam legem cogitare, desiderare, loqui aut operari, peccatum est.
Duo autem considerantur in peccato: unum quasi formale, videlicet aversio mentis a summo et incommutabili bono, et hoc est in peccato principale; aliud quasi materiale, puta conversio mentis ad bonum creatum, variabile et caducum. Hinc duo mala correspondent peccato: nam quoad formale ejus, correspondet ei pœna damni, quæ est divinæ visionis carentia ac summa miseria; sed quoad materiale peccati, correspondet ei pœna sensus, videlicet sensibilis pœna inferni, quæ est punitio ignis æterni.
Præterea, secundum divinum Dionysium, peccatum est recessus ab ordine, id est a convenienti ac debita habitudine qua mens creata suo Creatori adhærere debet ac subjici.1 Id namque rectus exigit ordo, ut inferius suo superiori subdatur, ut effectus ad suam causam convertatur, ut creatura intellectualis suo Creatori ut beatificanti principio innitatur. Hoc autem totum peccato subvertitur: quia per ipsum mens creata suo Conditori rebellis est, eique quasi dorsum suum in faciem vertit, nec ejus auxilio est innitens, sed in viribus suis confidens.
Insuper peccatum est propriam voluntatem præferre divinæ, et propriam libertatem juxta divinæ legis tenorem non refrenare. Unde in omni peccato mortali peccans constituit sibi finem in bono creato, caduco, cui inordinate afficitur et vitiose adhæret, utpote plus quam Deo, quia contra voluntatem et legem ipsius. Hoc vero directe repugnat caritati divinæ, qua Deum super omnia diligere, eique conformari, affici et inhærere debemus; itemque justitiæ, qua divinis præceptis præ omnibus obedire tenemur. Eapropter, secundum doctores, quidquid directe repugnat caritati qua Deus proximusque diligitur, sive justitiæ, est ex suo genere peccatum mortale. Denique Deo et Ecclesiæ rectæque rationi pariformiter est parendum. Qui ergo præcepta Ecclesiæ non custodit aut rectæ rationi non acquiescit in jussis ac debitis, mortaliter peccat, ut is qui divina præcepta non servat.
Itaque peccatum est divinæ bonitatis contemptus, divinæ majestatis injuria, divinæ sanctitatis offensio, contra divinam voluntatem rebellio, divinæ sapientiæ derelictio, divinorum beneficiorum ingratitudo, perversæ ac propriæ voluntatis impletio, rationis seductio, infectio animæ, vulneratio virium ejus, turpitudoque mentis, peremptio gratiæ, ablatio caritatis infusæ, laqueus mortis, via damnationis, porta inferni, rete diaboli, imitatio dæmonum, detestatio angelorum, pessima fera, crudelissima bestia, summa malitia, pravitas pura, deformitas maxima, monstruositas quoque turpissima, atque æternæ illius felicitatis amissio deploranda. Postremo, peccatum est id quod maxime displicet Deo, quod summe placet diabolo, quod potissimum nocet cordi humano.
Ecce vides, mi prædilecte, quam odiendum atque vitandum sit peccatum : imo plus quam aliquis nostrum comprehendere valet aut eloqui, odiendum est et jugiter fugiendum. Incessabiliter ergo ac fortiter valde armemus nos et dimicemus contra hoc malum, contra tam pessimum hostem, contra tam mortiferam læsionem. Porro arma nostra sunt ipsæ virtutes ; et dimicatio nostra sunt actus virtutum, præsertim Dei laudatio atque oratio (quemadmodum scriptum est : Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero), item diligens cordis custodia, et divinam præsentiam considerare, se ipsum in omnibus humiliare, in Deo tota mente sperare, Deum semper timere.2
Footnotes
Chapter 5 of 23