Articulus 4
Qualiter religiosa persona ex sua professione teneatur ad stabilitatem, et quando circa hanc mortaliter aut venialiter peccet.
STABILES estote et immobiles, abundantes in opere Domini semper, scientes quod labor vester non est inanis in Domino.1 Verbum Dei et adimpletio ejus, virtus et gratia et obedientia sancta, stabiliunt et confortant mentem in Deo, ita ut nec prosperis nec adversis dejiciatur, nec tentationibus neque passionibus superetur. Sicque stabilitas ad omnem pertinet Christianum.2 Hinc ait Salvator: Omnis qui audit verba mea et facit ea, assimilabitur viro sapienti qui ædificavit domum suam supra petram; et descendit pluvia, venerunt flumina, flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et non cecidit: fundata enim erat supra petram. Itaque structura virtutum fundanda est supra petram, id est stabile fundamentum: per quod potest intelligi firma fides, aut profunda humilitas, seu timor Dei, aut forte propositum perseverandi in vita virtuosa usque in finem, sine quo bono proposito nullum opus bonum acceptum est Deo. Sicque specialiter religiosi etiam voto solenni obligant se ad hujuscemodi stabilitatem, et eam in forma suæ professionis exprimunt primo loco, quatenus universa suæ monasticæ conversationis exercitia fundent et collocent supra eam, tanquam super solidam atque immobilem petram, ita ut malint mori, imo mille mortes pati, quam ab assumpta religione et Deo oblata professione recedere. Sic ergo stabilitatis promissio in professione multorum religiosorum, utputa Benedictinorum et Cartusiensium, ac Regularissarum, saltem quarumdam, recte præmittitur, quia est tanquam solida petra supra quam tota fabrica et exercitatio sanctæ religionis construitur ac fundatur.
Denique opus bonum specialem solet habere difficultatem ex temporis diuturnitate. Nam, ut communiter dicitur, facile est inchoare, sed diu et usque in finem vitæ in actibus virtuosis ac arduis permanere, est difficile. Idcirco, ne hac difficultate vincamur, et ne ex humana instabilitate, fragilitate et infirmitate a bonis inceptis ante terminum vitæ deficiamus, indigemus speciali virtute, quæ stabilitas seu perseverantia nuncupatur: per quam, ex intentione veræ salutis, firmiter proponimus permanere usque in finem vitæ præsentis in actibus virtuosis. Hinc religiosi ad stabilitatem et perseverantiam istam voto se obligant, et non solum ad tale propositum perseverandi finaliter, sed item ad exsecutionem et finalem consummationem ejusdem propositi. Ideo quidquid huic stabilitati directe contrariatur, hoc professioni monasticæ contrarium perhibetur. Et est non solum mortale peccatum, sed etiam peccatum mortale valde enorme in religioso, videlicet violatio voti, quæ gravius crimen consistit quam perjurium, ut S. Thomas declarat.3
Porro stabilitati huic duo directe ac specialiter contrariantur. Primum est, propositum seu desiderium deliberatum non manendi in religione assumpta. Secundum est, non manere in ea usque ad finem. Ideo quotiescumque religiosa persona proponit aut deliberato animo cupit Ordinem suum exire atque relinquere, toties peccat valde mortaliter et contra suam agit professionem. Similiter peccat mortaliter, si Ordinem suum exierit. Verumtamen istud intelligendum est, nisi cum licentia petita vellet intrare Ordinem arctiorem et altiorem, in loco ubi observantia regularis vigeret; aut certe Ordinem inferiorem et leviorem, in quo observantia viget, si in Ordine suo aut claustro non vigeat, nec in Ordine suo possit acquirere locum in quo observantia viget (quo tamen in casu superioris judicium est requirendum); aut si rigorem Ordinis sui ferre non possit: et hoc tamen in casu dispensatio est necessaria.
Insuper, quoniam religiosus profitetur stabilitatem prout est virtus, utpote perseverare in Ordine propter Deum et finem beatum; idcirco, si religiosus corrueret ad tantam tentationem aut cordis tepiditatem, quod Ordinem suum exiret nisi ex humana confusione aut temporali incommodo exire omitteret, hoc quoque esset mortale peccatum et contra votum, non tamen tam grave neque tam periculosum sicut absolute velle exire, aut realiter ab ipsa religione recedere: imo saltem ex tali causa in religione manere et retrahi ab egressu, potest esse occasio redeundi ad cor ac pœnitendi. Certum est etiam, quod realiter a religione discedere, sit vitiosius magisque scandalosum quam velle exire. Itemque omnino apostatare a religione, vitiosius ac scandalosius est quam laxiorem et inferiorem Ordinem introire. Si autem quis ex irrationabili causa, hoc est absque necessitate aut vera utilitate, intret Ordinem aut conventum laxiorem, non excusatur coram Deo de instabilitatis peccato, quamvis cum dispensatione hoc agat, quoniam talis dispensatio est dissipatio juris, secundum S. Bernardum aliosque doctores.
Præterea, sicut circa præcepta Dei quandoque peccatur venialiter, quando videlicet non penitus violantur, sed tamen non satis plene implentur, nec eorum transgressioni perfecte resistitur, sed aliqualiter consentitur, et modicum quid agitur contra ea, quod tamen caritati Dei atque justitiæ non repugnat totaliter aut complete; sic circa votum stabilitatis hujus potest contingere veniale peccatum, si religiosa persona ex fragilitate humana aut suggestione maligna, aliqualiter inclinetur ad ea quæ juxta jam dicta contrariantur virtuti ac voto perseverantiæ, non tamen plene consentiat, sed intuitu et amore Dei, ex deliberatione et superiori ratione resistat. Periculosum tamen esset in tali conflictu debiliter reluctari: imo mox fortiterque abjicienda est talis tentatio.
Postremo, ex inductis nunc patet qualiter intelligendum sit quod sanctus ait Bernardus: Promissioni stabilitatis tria contrariantur: remissus descensus, contentiosus discessus, et vagus seu curiosus discursus. Remissus descensus, est ex negligentia et torpore paulatim a pristino fervore deficere, et ad deteriora corruere, sicut quibusdam scribit Apostolus:4 Quum spiritu cœperitis, nunc carne consummamini. Unde in Apocalypsi Dominus ait ad quemdam:5 Habeo adversum te quod caritatem tuam primam reliquisti. Contentiosus discessus, est apostatare ab Ordine, vel laxiorem conventum seu Ordinem ex irrationabili causa intrare. Curiosus et vagus discursus, est ex levitate et causa insufficienti, de loco ad locum, de claustro ad claustrum, de congregatione ad congregationem transire, atque hinc inde per aliquot dies morari et pigritiæ ac carnalitati vacare. Hinc S. Benedictus in Regula sua ponit quatuor genera monachorum: quorum primi vocantur cœnobitæ, qui in claustro et congregatione vivunt sub regula et obedientia Patris. Secundi vocantur anachoretæ, qui omnino solitarii sunt, et vitam angelicam ducunt in terra. Tertii dicti sunt Sarabaitæ, qui coram hominibus magnam devotionem finxerunt, sed in suis latibulis gulæ et omni torpori vacabant. Quarti gyrovagi sunt vocati, quia hinc inde discurrunt, ut tactum est : quos S. Benedictus ait Sarabaitis esse pejores.
Ex his religiosa persona consideret qualiter circa votum stabilitatis debeat se habere, studeatque de die in diem magis hilariter in regulari observantia permanere, et in loco et habitu suo atque proposito permanere.
Footnotes
Chapter 5 of 23