Nn. 220–313

220. Datur speciale et grave preeceptum diligendi proximum amore supernaturali, tum affectzvo, complacendo nobis in ejus bonis, ejus felicitatem desiderando, in necessitate efficaciter volendo ei opitulari; tum effectzvo, reipsa ei in necessitatibus subveniendo. Christus enim dixit : “ Mandatum zovum do vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi vos” 3. Hoc autem preceptum quatenus negativum prohibet odium proximi; et quatenus posttivuim preecipit benevolentiam erga omnes, imo et dilectionem inimicorum. Ad quod declarandum tria exponemus : I° ordzuem in caritate servandum ; 2° eleemosynam corporalem vel spiritualem; 3° azlectionem tnimicorum.

I. De ordine in caritate servando.

221. Caritas precipit ordinem servandum sive quoad personas, sive quoad bona.

IIO GARUA" TEX:

222. 1° Quoad personas : A) Quisque potest et aliquando tenetur seipsum magis diligere quam proximum in pari genere bonorum et in pari necessitate. Unde non licet peccare nec se exponere periculo proximo et certo peccandi ad succurrendum proximo etiam spiritualiter; regulartter quisque tenetur vitam temporalem propriam alterius vite preeferre; licet tamen aliorum vitam nostra preeponere ob bonum publicum vel ob bonum virtutis exercendz modo heroico. B) Magis diligere debemus amore complacenti@ eos qui sunt Deo propinquiores ; magis vero asmore benevolentie et deneficentie@ eos qui “nobis propinquiores sunt. Heec autem posterior propinquitas est vel carnalis, vel civilis (qua inter se conjunguntur concives, commilitones, amici, etc.) vel spiritualis (que viget inter parochum et ejus subditum, inter confessarium et peenitentem). Servandus est autem ordo benevolentiz quoad ea que pertinent ad naturam in propinquitate carnali*; quoad civilia in propinquitate civili; quoad spiritualia in propinquitate spirituali 2.

223. 2° Quoad bona: A) Ex caritate homo tenetur plus diligere et procurare bonum szupernaturale proximi quam bonum zaturale proprium; et quidem a) cum vite periculo in extrema necessitate proximi aut in gravz- necessitate publica; b) sine autem gravissimo damno temporali in gravi tantum necessitate individuorum 3; @) sine magno damno, in communi necessitate. B)Tenemur regudariter plus curare sanitatem et salutem

• Inter consanguineos hie ordo regulariter servandus est in extrema necessitate, ut succurratur : 1° parentibus (patri prze matre), 2° uxori; 3° filiis, 4° fratribus; dein reliquis. In communi tamen necessitate preeferendi sunt uxor et filii parentibus.

ZiCi, 24.2%) Gu ousauracs

3 Ii autem qui ex officio curam habent animarum tenentur ex justitia cum vitee periculo etiam in gvav7 necessitate subditorum suorum,

DE VIRTUTE CARITATIS. Tid proximi corporalem quam bona nostra externa

II. De. eleemosyna.

224. Dilectionem internam per deneficentiam, precipue in miseros, seu msertcordiam, comprobamus. Misericordiz autem opera sunt vel corporaliat ut e/eentosyna, vel spiritualia, ut correptio Jraterna.

1° Eleemosyna presse definitur : Quodlibet beneficium corporale, indigent? ex cominiseratione prestitum, ad eyus tnopiam sublevandam.

225. 2° Principium. Przceptum Domini est eleemosynam tribuere indigenti : “qui habuerit substantiam hujus mundi, et viderit fratrem suum necessitatem habere, et clauserit viscera sua, ab eo, quomodo caritas Dei manet in eo?” 2. Porro hoc przeceptum obligat quoties hzc duo simul concurrunt : vera necessitas ex parte indigentis, et ex parte dantis movalis posstbilitas, scilicet “cum habet superflua, que secundum statum presentem non sunt sibi necessaria, prout probabiliter azstimari potest” 3.

226. 3° Regule practice 4: A) Proxiimo, in extrema aut quasi-extrema necessitate (scilicet in periculo certo aut valde probabil: amittendi vitam, valetudinem, castitatem...) constituto, sub gravi (vel dando vel commodando) succurrendum est, etiam ex bonis statui necessariis, modo fieri possit sine damno nimis magno.

B) Proximo, in gravi aut communi necessitate constituto, a/zguando succurrendum est ex t Omnia hoc versiculo continentur : Vzszto, poto, ctbo, redimo, tego, colligo, condo. .

bonis superfluis, et quidem sub mortali* saltem quando agitur de gravi necessitate.

227. C) Quid vero nomine superfluorum venit? Superflua coalescunt ex eo quod superest, demptis necessariis tum vitee tum sociali statui 2.

Ex his satis evincitur 20” mathematice definiri superflua que in pauperes effundi debeant sive directe nummos aut vestimenta largiendo; sive indirecte, promovendo scilicet hospitia, nosocomia, beneficentize socialis opera (infra, n. 237 sq.). Unde urgenda est quidem 3, sed discrete, obligatio faciendi eleemosynas.

Ceterum, caritas sit : a) prudens, ut subveniatur vere paupert 4+; D) sates abundans, ut pauperes sibi comparent non solum necessaria pro presenti die, sed et instrumenta laboris; €) prompla et opportuna, ne pauperes cadant in miseriam et desperationem; dzscreta ne hi humilientur.

228. 4° Eleemosynz opponitur avaritia que est immoderatus divitiarum amor, e quo oriuntur non solum obduratio cordis erga pauperes, sed et znguietudo cordis, fraudes et fallacia, violentie et facinora. Hodie, pecunia, tam diversis modis Srugifera, non tam amatur propter seipsam quam propter diversa que affert commoda.

Avaritia est peccatum ortale ex genere suo, quando violat justitiam ; est vero peccatum venzade,

• Matth., XXV, 41-46. — Cf. S. ALPHONS., tom. I, lib. II, n. 32; S. F. SALES. Trazté de l'amour de Dieu, liv. VUII, ch. 1X.

2 Notandum est ‘‘ pertinere ad decentem statum conservandum, omnia que requiruntur, non solum ad filios, et famulos, et hospites sustentandos; sed etiam ad honestas donationes, convivia, et moderatas magnificentias exhibendas”’. S. ALPH., zddd.

( 3 ae propositionem ab /nznocentio 7X damnatam, DENz2, 1162 1029). 4 Sint autem mendicantibus validis non solum hospitalia clausa, sed et publice ac ostiatim mendicare penitus interdictum”, Zz. Concil, Colon. 1536.

DE VIRFUTE .CARITATIS. 113 quando adversatur /zberalitaté ita ut salvum sit preceptum eleemosynz?. Attamen,etiam quando venialis est, avaritia mentem avertit a Deo rebusque divinis, et ita valde periculosa est.

229. 5° Preceptum caritatis non solum respicit opera mtsertcordie corporalia, sed extenditur ad spiritualia, que septem communiter recensentur : docere ignorantes, conszlium dare dubitantibus, moestos consolart, acceptam injuriam condonare, molestos patzenter tolerare, pro vivis et defunctis ovare, delinquentes corripere 2. Hic de sola correptione fraterna, quippe que sola specialem pre se ferat difficultatem, paulo fusius dicimus. Correptio autem fraterna definitur : admonttio, delinquentt proximo privatim facta, ad ejus emendationem. NDiffert proinde a judicial correptione que est potius punztzio ob bonum commune. Correptio autem faterna superioris fraternee accensenda est.

230. A) Datur preceptum xaturale et divinum, per se grave, correptionem fraternam faciendt proximo graviter delinguenti, quibusdam posttis conditionibus 3,

He autem eonditiones sunt : a) ut certo moraliter constet de peccato commisso gvavz vel communitati cuidam graviter noxio aut de voluntate illud committendi; b) ut sit spes vere robabilis emendationis pro delinquente aut saltem pro aliis, sive statim, sive post aliquod tempus; @) ut sine magno corripientis incommodo fieri possit : quare inferiores rarius ad eam obligantur; zquales vero nonnisi deficientibus superioribus aut amicis; scrupulosi generatim ab hoc officio, utpote minus apti, eximuntur. — Superiores vero ad correptionem tenentur vi officil, etiam in casu magni incommodi, quia non solum ex caritate, sed etiam ex justitia obligantur 4.

2 Quze opera resumuntur hoc versu : Consule, carpe, doce, solare, remitte, fer, ora. —3 Matth. XVIII, 15-17. , . 4

4 Strictius ergo tenentur ad correptionem : episcopi, parochi, prae-

231. B) In correptione autem facienda sequendus est modus a Christo prescriptus '; scilicet reus non denuntietur “ Ecclesiz ” seu superiori ut judici nisi post monitionem secretam frustra adhibitam. Dantur tamen casus in quibus statim superiori res sit referenda, v. g., si delictum sit publicum, si ratione boni publici correptio efficax statim requiratur nec obtineri possit nisi per superiorem juridice procedentem.

232. Notetur tandem : a) correptionem faciendam esse cum denignuitate et humilztate, et b) quandoque propter peccatum mere mmaterzadle, scilicet ratione I) damni ipsius ignorantis aut tertii, 2) scandali, 3) lesionis honori divino aut religioni imminentis 2

Ill. De dilectione tntimicorum.

233. 1° Principium. Ex praecepto caritatis tenemur inimicos dzdzgere dilectione cosmzmune. Jubemur quidem inimicos diligere non gzza inimici, sed guamvis tntmict, et quidem propter. Christum et Deum.

234. 2° Corollaria. A) Jubemur xox odrsse inimicos. Possumus quidem et debemus odio abominationis prosequi quod inest proximo a diabolo secundum peccatum et justitiae defectum 3, Imo peccatum non est abominari ipsum peccatorem, v. g., seductorem propter mala gue infert, et ei malum quo impotens fiat adprecari. Abominari autem proximum ex nulla aut leviori causa non licet. — Odum vero tutmicitie erga cujus- lati, parentes, confessarii, domini, mariti, magistri, patroni, tutores et curatores, t Matth., XVIII, 15-17. —2S, ALPu., tom. I, lib. II, n. 36.

3S. THOMAS, 24 2%, q. 34, a. 3. — Odium adominationis illud est quo aliquid adversamur, ut 20dzs vel mostris malum; odium znémzcitv@ illud est quo alicui persone z7 se spectatae yolumus malum.

DE VIRTUTE CARITATIS. bits libet_ hominis personam absolute sumptam, est peccatum ex genere suo mortale : homo enim viator est vel amicus Dei vel hujus amicitie capax; unde semper est caritate theologica diligendus '.

Non licet proximo, etiam inimico, optare malum damnationis zternze; — nec malum aliquod temporale nisi ut majus malum vitetur, unquam vero ex appetitu vindicte. Mala imprecari proximo, est peccatum grave ex genere suo; in praxi seepe veniale est pree insufficienti advertentia, prze ira, pree intentione injiciendi tantum timorem.

235. B) Tenemur proximo, etiam inimico, ex interno affectu, condonare injurias nobis illatas, ut possimus et ipsi veniam nostrorum delictorum obtinere, juxta illud : “ dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris” Ideoque regulariter debemus sincere communia exhibere dilectionis signa et beneficia, qualia scilicet christianus christiano, civis concivi, sacerdos sacerdoti, consanguineus consanguineo dare solet; imo et specialia, si id requiritur ad vincendam tentationem odii. — Denegantes hec communia signa caritatis aliquando excusantur a mortali propter bonam fidem. Aliunde potest esse rationabilis causa illa ad tempus denegandi, v. g., ad emendationem filiorum aut subditorum, ad suum moerorem ostendendum pro atroci injuria, etc., dummodo interius non desit caritatis affectus, nec adsit scandalum. Licet pariter satisfactionem exigere pro injuria illata, sed ex amore justitiz et ad compescendos adversarios.

Hine non licet inimicos excludere : 1) a communibus orationibus; 2) a communibus eleemosynis; 3) ab expositarum mercium venditione; 4)a communibus officiis urbanitatis, ut sunt salutationes et resalutationes.

1S, AucusmT., lect. V ferize V in Coena Domini. Cf. TAULER, Institutions, XXX, ubi septemdecim motiva proponuntur diligendi inimicos,

236. C) Quando disrupta fuit amicitia, querenda est reconciliatio juxta Christi mandatum *. Tenetur autem prior hanc reconciliationem querere, et quaamprimum moraliter, qui alterum offendit, aut gravius offendit, aut przus offendit. Reconciliatio fieri potest veniam petendo, amicabilibus colloquiis aut officiis amicitiam gradatim instaurando, communem amicum, v. g., sacerdotem, mediatorem adhibendo. — Qui autem lesus fuit, tenetur reconciliationem querenti injuriam condonare.

§ II. De operibus caritatis preesertim socialibus.

237. Opera caritatis tam spiritualia quam corporalia a primzvis temporibus notissima, hodie sicut et olim, sub forma necessitatibus socialibus accommodata colenda sunt. Hac de re egregie scripsit Leo XIII in sua nunquam satis revolvenda Encyclica Rerum novarum?, abi- hec summi principii instar proponuntur :“ Quicumque majorem copiam bonorum Dei munere accepit, sive corporis et externa sint, sive animi, ob hance causam accepisse, ut ad perfectionem sui pariterque, velut minister Providentize divine, ad utilitates adhibeat ceterorum ”. Ad veram autem utilitatem ceterorum procurandam, serventur he norme generales : a) Egestatem pravertere multo magis expedit quam curare : quare caritas bene ordinata eo tendere debet ut pauperes reddat habiles ad se suosque sustentandos ;b) omnino curandum est, ope societatum et quidem fcoederatarum 3, ut vere indigentes cognoscantur et

• Matth., V, 23. ? Cf. etiam Encycl. Graves de communi, 18 Jun. 1901; Lettre Notre charge apostolique de Pie X, 25 Aotit 1910.

3 LEFEBURE, Liorganisation de la charité privée en France, Paris, 1900, foveantur, quin pigris et vagis proemium et incitamentum detur; @) vera caritas non solum temporalibus pauperum necessitatibus providet, sed etiam eos ad virtutum praxim inducit.

Hee autem principia applicare convenit in educatione adolescentium, et consociationibus sive inter divites, sive inter ipsos opifices.

238. A) Ad supplendam optimam edueationem que domi ab ipsis parentibus recte moratis preebetur, semper ' exstiterunt orPhanotrophia quibus nunc adjunguntur fatronatus*, studiorum circul?%, et etiam instituta physicam educationem directe respicientia(Ciuvves des saines vacances). Sed ut illa pia opera recte preeparent adolescentes ad maturius formandos Syudicatus professtonales, in iis adhibenda est eduecatio non solum chyistiana, sed et viril’s, roborans contra passiones et vanum hominum timorem, professzonalis etiam, opifices reddens in sua arte peritos et scientiz socialis practice non ignaros. — Puellis autem detur educatio fractica, rei domesticz gnaviter administrandee opportuna.

239. B) Necesse est etiam ut Opifices, ad sua jura tuenda, efforment consociationes : Syndicatus professtonales, a-politicarum partium preejudiciis et passionibus alienos ; Concilia conciliationis et arbitrit ad componenda dissidia inter dominos et opifices exsurgentia; Societates mutuales ad parsimoniam fovendam ;.Soczetates cooperati- “vas, preecipue consummationis, vel facta zmz/a cum mercatoribus ut hi consentiant aliquam determinatam partem sui lucri cooperatoribus cedendam; Societates miutud creditt quibus pecunia mutuo tradatur cum minimo auctario; assecurationes contra incendium, grandinem, pestem animalium; et imprimis Comsociationes ad religiosa officia pexfectius adimplenda. — Componantur vero ill sodalitates juxta methodum observationis, prudenter respiciendo ad contingentias locorum, temporum, personarum.

240. C) Caritas insuper praecipit ut ab heris opifices, sane sibi “ propinquiores ” 4, juventur.

t LALLEMAND, Histoire des enfants abandonnés et délaissés, 2 MAX TURMANN, Au soxtir de 1’ Ecole, Les Patronages.

3 MAX TuRMANN, L' Lducation populaire.

4 CARD. ZIGLIARA, Lpist. ad archiep. Mechlin.

Quod auxilium proletariis sapientius et efficacius prestabitur, si inter ditiores instituantur societates: ad salubres domos zxdificandas; ad hortos gratis locandos aut modico pretio vendendos; ad scholas vulgo dictas “ ménagéres” aperiendas; ad assecurandum contra fortuitos casus, senectutem, aut involuntariam cessationem a labore. — Sed specialem benevolentiam ac providentiam expostulant feminz sive nupte, sive innupte, que sunt juvandz ope syndicatuum, societatum mutualium, societatum maternarum et infantilium, foederum quz vocantur “ ligues d’acheteurs ”. — Tandem Conferentie S. Vincentit a Paulo etiam hodie omnimodam opportunitatem retinent.

§ III. De peccatis fraternee caritati oppositis '.

Jam diximus de odzo (221). De duel/o autem, bello et seditione agemus in Tractatu de /ustetia (n. 396 sq.) Nunc loquemur de adzscordia, znvzdia et scandalo.

244. 1° Discordia definitur voluntatum dzssensto circa bonum ade quo censentire tenemur. Dissensio vero circa opiniones liberas, et intra moderationis limites, non est peccatum. — Ex discordia szepe nascitur contentio, id est, inordinata verborum*pugna seu altercatio qua veritas impugnatur aut nimia acrimonia propugnatur, — Quandoque contentiones habentur in re religiosa, et oritur Schisma quo quidam catholici propria sponte ab unitate Ecclesize secedunt.

245. Discordia autem et contentio, in iis in quibus consentire tenemur, sunt peccata zortalia ex genere suo; schisma autem est peccatum

DE VIRTUTE. CARITATIS, 16 fe)

gravisstmum. — Ad vitanda heec peccata, certandum est contra superbiam et vanam_ gloriam que sunt horum radices, ac studendum etiam in parvis servare unitatem spiritus in vinculo pacis.

243, 2° Invidia sumitur in duplici sensu. In priori sensu, est tristitia de bono alterius, guatenus ipst bonum est, et sic non distinguitur moraliter ab odto ¢udmicttz@. (n. 221). — In'sensu altero definitur tristitia de bono alterius quatenus consideratur ut excellentiam nostram adatminuens. Hujusmodi tristitia oritur plerumque ex appetitu inordinato bonorum quz honorifica censentur, qualia sunt dignitates, magistratus, titulorum insignia, divitiz, eloquentia, pietas...

Quinque numerantur filiz invidiae : susurratio (411), detractio (405), exultatio tn adversts proxtmt, affictio in prosperts illius, odtum (221).

Invidia est peccatum ex genere suo mortale, quia directe opponitur caritati. Imo “ inter gravissima peccata computatur invidentia fraterne gratia secundum quod aliquis dolet de ipso augmento gratie Dei”. Aliunde, invidia, etiam in se levis, est grave peccatum, quoties conscii sumus nos ea induci ad grave damnum proximo inferendum.

244. 3° Seandalum : A) definitur : dzctum vel factum (ubi intelligitur etiam omzss¢o) minus rectum, (quamvis forsan alias legitimum), pr@bens occasionem ruine spiritualts.

Hinc non adest scandalum proprie dictum in facto quod provocat meram admirationem ac reprobationem publicam; nec in facto retrahendi aliquem a_perfectione evangelica : potest tamen adesse peccatum contra caritatem.

245. B) Dividitur scandalum : in drectum et indirectum. Scandalum est directum quando peccatum alterius zztendztur ; insuper est adzaboltcum, quando intenditur peccatum quatenus est offensa Dei vel detrimentum spirituale proximi. Scandalum est indirectum, quando peccatum proximi solum frevidetur ex actu nostro vel omissione secuturum.

246.C) Malitia scandali: a) Scandalum directum, imprimis diabolicum, est peccatum grave ex genere suo tum contra caritatem, tum contra virtutem ad quam ledendam proximus inducitur '; — eo gravius autem quo major est influxus actionis scandalosz in ruinam proximi.

Hinc : 1) peccatum in se veniale potest esse grave ratione scandali, et vicissim ; 2) scandalum datum a parentibus, superioribus, sacerdotibus, magis inclinat alios ad peccandum ; 3) probabilius numero multiplicatur aut etiam aggravatur (n. 165) scandalum pro numero personarum quee per eamdem actionem scienter scandalizantur ; 4) #a- xime tandem pendet. gravitas scandali a previsione et tntentione agentis.

247.b) Scandalum indirectum probabilius non continet malitiam nisi contra caritatem, et sufficit declarare scandalum ac malitiam actionis scandalose.

Nullum est peccatum quando actio est zz se bona aut indifferens, finis agentis honestus et habetur ratio proportionate gravis ad permittendum peccatum proximi. Tunc enim applicatur principium de voluntario indirecto (n. 65).

Quandonam autem bonus effectus malum compenset et excuset, dijudicari potest ex dictis n. 65 modo citato, et ex sequentibus regulis : — 1) ab operibus sfeciem mali habentibus generatim abstinendum est, nisi adsit urgens et gravis ratio, aut scandalum aliqua explicatione removea-

tur ; ita sacerdos abstinere debet a frequentandis suspectis personis; 2) propter scandalum opera bona aut indifferentia 70n precepta generatim omittere debemus, si sine gravi incommodo fieri potest; 3) item opera preescripta lege positiva, etiam divina, omitti possunt, imo quandoque debent, ad tempus, dummodo tamen absit aut gravius incomrmodum aut magnum spirituale detrimentum : ita ab auditione Missz abstinebit puella, ne turpiter concupiscatur; uxor, ne maritus blasphemet.

248. c¢) Corollaria. Exinde intelligitur quid sit dicendum de scandalo puszllorum et phartsaico. Scandalum hujusmodi non est activum seu datum, sed passtvum seu acceptum : si oritur ex zgnorantia aut infirmitate peccantis, dicitur scandalum puszlloruim *; si ex ejus mealitea, vocatur pharisaicum.

Scandalum. autem pusillorum vitandum est, quoties fieri potest absgue gravt incommodo ; scandalum vero pharisaicum, etiam cum_ leviori ratione, contemni potest.

249. D) Obligatio reparandi scandalum oritur sive ex sola caritate, quando tantum suasione aut malo exemplo alios seduximus; sive er justitta, quando media injusta, ut dolus, vis, metus, fuerunt adhibita; sive ex officzo, in superioribus. — Illa autem reparatio fieri debet modo proportionato ipsi scandalo, scilicet : quandoque publice; quandoque ¢éollendo ulteriorem influxum scandalt, v. gr.. amovendo librum pravum, refutando malam doctrinam ; quandoque sz7plecz conversatione christiana.

250. E) Hine resolves : a) Occasionem peccati ex consulto ponere, aut non auferre illicitum t Quodlibet scandalum potest aliguo sensu dici scandalum pustlloyum, quia soli pusilli seu infirmi in virtute scandalizantur, non vero qui in bono vel malo sunt firmati. Sed scandalum pusillorum froprie dictum ex eo specificatur quod est mere passivum, est, nisi : 1) ad efficaciorem correctionem prestandam, 2) aut ad damnum proprium facilius resarciendum aut cavendum; b) consulere seu _ suadere peccatum absolute non licet; licitum est vero suaderé minus peccatum in majore contentum, ut vulnerationem prz occisione, ei qui determinatus est ad peccandum; ¢) petere ab altero actionem numquam licet quam omnino nequit sine peccato preestare; gravi de causa licet petere actionem que, etsi periculosa, prestari possit sine peccato (n. 868).

CARC Ta

De virtute religionis. (Jum, [[um et TI ]«n Precepta Decalogi'.)

251. Notio. Religio, inter virtutes morales prestantissima, cedit dignitate virtutibus theologicis. Objectum enim proximum et immediatum religionis non est Deus, sed cultus Dei; sicut objectum immediatum justitize non est proximus, sed res proximo debita. Actus tamen religionis aliquo sensu a fide, spe et caritate procedunt et ab ipsis informantur 2.

Religio ergo, prout hic sumitur, est vzrtus supernaturals, gua voluntas inclinatur ad reddendum Deo cultum tpst debitum propter ejus tnfinitam excellentiam et supremum domintum 3.

In triplici articulo loquemur : a) de actibus religionis principalibus; b) de actibus religionis secundariis; ©) de actu religionis sociali.

1 Cf. infra, n. 716 sq. 2S. THOM., 23 2%, q. Ior, a. 3. 3 2a 2—, q. 84, a. 1; G. 121, a. 1, ad 2,

ArT. I. DE ACTIBUS RELIGIONIS PRINCIPALIBUS.

-Dicemus tum de zszs actibus religionis, tum de peccatts oppositis.

§ I. De ipsis actibus religionis principalibus*.

Breviter hic tractandum est de adoratione et oratione, necnon de devotione, que ad utrumque actum nos promotiores reddit 2.

1. De adoratione.

2. “Scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies” 3. Hoc textu innuitur tum obligatio tum natura adorationis. Adoratio igitur est Aumlts agnitio singularis excellentie Det, seu actus veligionts quo cultum latrie Deo reddinus propter supremum ejus dominium Et sane “ Deo competit singularis excellentia in quantum omnia in infinitum transcendit secundum omnimodum excessum ” 4; competit et “ plenarium et principale dominium respectu totius et cujuslibet creaturee, quee totaliter ejus subjicitur potestati” 5. Excellentia Dei proprie exposcit reverentiam, dominium autem subjectionem; sed ex reverentia et subjectione coalescit adoratio interna.

3. Adoratio debet esse non solum interna, seu in actibus intellectus et voluntatis consistere, sed etiam externa et publica, seu actibus manifestari externis et totius societatis nomine perac-

2 De Sacrificio agitur in tractatu de Bucharistia.

45. THOM., 22 28, q. 81, a. 5. — 5 /bzd., q. 103, a% 3 tis, cum sit Deus supremus et infinitus auctor et dominus tum anime, tum corporis, tum societatis humane.

Il. De oratione.

254. 1° Notio. In sensu lato, oratio est pia mentis elevatio ad Deum; in sensu stricto, est petitio decentium a Deo. Hane’ petitionem esse actum religionis facile intelligitur : nihil enim est aliud quam practica agnitio divine excellentiz et bonitatis 1. — Oratio autem est sentalzs quando sola mente peragitur, intellectu scilicet et voluntate; vocalis quando non solum mente, sed verbis, aut aliis signis completur. Vocalis oratio est p77zvata vel publica.

255. 2° Necessaria est oratio : A) mecessitate precept, siquidem sepius precipitur a Deo in Scripturis 2, B) zecessztate mediz 3, est enim medium ordinarium a Deo institutum ad gratias efficaces et perseverantiam finalem consequendas : quod preesertim Traditione constat. Aliunde oratione assidua foventur fides, spes, caritas, humilitas.

256. Lex orandi, sicut preeceptum de fide, spe et caritate, obligat sive fer se, sive per accidens : per se, frequentius in vita quin tempus mathematice determinari valeat : unde Aortandi sunt fideles ut quotidie orent ; per accidens, quoties aliquod officium vite christianz impleri vel tentauo vinci nequit absque oratione.

257. Orandum est voce quidem (non vero in “multiloquio sicut ethnici” 4 faciunt, tumultuosa scilicet loquacitate et cum diffidentia in Deum); sed praesertim “in spiritu et veritate” 5 in clauso

3 Probabilius, ait S. ALPH., 1II, Prolog.

cubiculo cordis 1, seu cum attentione mentis et cordis 2. -Ad validam autém orationem, si de vocalt agitur, non requiritur attentio perfecta ‘et intensa, sed, ex fere communi sententia, sufficit ut orans initio orationis voluntatem habeat orandi et per decursum orationis distractionem externam evitet_ incompossibilem cum attentione verbali etiam remissa. Ex quo sequitur voluntarias distractiones esse péccatum venza/e tantum ex genere suo, in orationibus sive preceptis sive non praceptis. — Non solum pro nobis sed etiam pro proximo, non exclusis inimicis, er cardtate orare debemus.

258. 3° Effectus. Triplex distinguitur effectus orationts : meritorius, satisfactorius, et impetratovius 3. Hic ultimus est proprius et specificus orationis effectus, de quo nunc amplius loquendum est, respondendo his duabus queestionibus: a) Vy et guo sensu oratio sit efficar ad impetrandum; b) gutbusnam conditionebus.

259. 4° Efficacitas. Ovaztzo debitis vestita conditiontbus, ex liberali Det promssione infallibilem habet efficaciam zmpetrandi ea que petuntur ad _ salutem : quod ex claris S. Scripturze effatis theologis videtur esse de fide certum4. Imo, his conditionibus destituta, oratio non est prorsus sine fructu.

260. 5° Que conditiones sunt,ex parte objecti: necessitas, utilitas, opportunitas ad salutem tum quoad supernaturalia, tum quoad naturalia; ex

Byes Oratio primiordialiter quidem est in mente”, 23 22, q. 84,4. 2, ad 2. — Cf, 2a 2%, q. 83, a. 13.

3 Oratio, sicut commuinio, et etiam absolutio sacramentalis, Aodest habere insuper effectum spiritualis consolationis seu refectionis. Cf, 28 2%, q. 83, a. 15 et 13.

parte subject? : humilitas, fiducia, perseverantia %. — Dubitatur num oratio pro alizs facta sit infallibiliter efficax. Dubitatur etiam num status gratie numerari debeat inter prefatas conditiones. Respondet probabiliter Gézzcot - “ Dummodo non sit voluntas prorsus obstinata in malo, neque desint conditiones relique ad bene orandum requisitz, defectus status gratiz non videtur obstare quominus etiam infallibiliter obtineant peccatores ea que ipsorum saluti utilia sunt” 2. — Inter preces eminet oratzo dominica que est tanquam orma et summa ceterarum.

261. Hucusque de oratione que ad Deum ipsum dirigitur. Et sane Deus so/us orandus est tanquam przmus et principalis bonorum auctor et largitor. Bonumtamen atque uézle est Sanctos, et presertim B. Virginem, invocare 3,

III. De devotione.

262. 1° Notio. Quo facilius cetera religionis officia impleantur, cordibus justorum a Deo infunditur et repetitis actibus expeditior redditur devotzo, seu voluntas (sive actualis, sive habitualis) prompte se tradendi Deo ejusque cultui. — Devotio efficit ut mandata non solum servemus, sed sollicite, diligenter atque alacriter compleamus. Est autem fervor voluntatzs, non simplex illa senstbilis atfectio et delectatio qua quandoque ab ipsa naturali complexione oritur, quandoque incipientibus divinitus conceditur ad illos suaviter inescandos.

_ 263. 2° Modus in devotione proficiendi. Maximi igitur est momenti zm devotione assidue proficere. ~Ad hoc autem primum removenda sunt quaedam impedi-

D2tiee) 'q..83) Ael4s Ga .04,, dua aAGuo. 2 Vol. I, n. 259; cfr. 28 28, q. 83, a. 15, ad 3, a. 16. 3 Concil. Trid., sess. XXV, apud DENzZ., n. 984 (860).

menta : a) proclivitas scilicet ad consolationes terrenas et carnales ; b)immoderata rerum temporalium sollicitudo; @) nimia curiositas, et affectio immoderata ad studia, precipue profana. — Media autem positiva quibus fovetur devotio, sunt : a) consideratio divinae bonitatis et beneficiorum ejus, preecipue passionis Dominicz ; b) recogitatio nostrorum defectuum : @) oratio, “ spiritus grative et precum”, orationes jaculatorie, @evotiones discrete * et nostro statui coaptatee. Vera enim devotio* nedum obstet officiis cujustibet status adimplendis, maxime nos juvat ad ea perfectius exsequenda.

Seholion de cultu Sanetorum, imaginum et reliquiarum. De legitimitate hujus cultus in Breviord Syn. dogmat. egimus ; sed ex Codice (c. 1276-1289) pauca ad praxim spectantia excerpimus.

a) Sancti coli possunt ubique et quovis actu duliz; Beat vero non possunt nisi loco et modo quo R. Pontifex concesserit (c. 1277).

b) Quoad z7zagines : 1) nemini liceat in ecclesiis aliisve locis sacris ullam insolitam ponere imaginem sine Ordi- Narii approbatione; Ordinarius autem non approbet falsi dogmatis imagines, vel quze decentiam offendant aut rudibus periculosi erroris occasionem prebeant. 2) Imagines pretiosze in ecclesiis expositee nunquam restaurentur sine scripto consensu Ordinarii, qui prius peritos consulat (c. 1279-1280).

€) Quoad religuias : 1) insignes reliquiz 3 aut imagines pretiosze nequeunt valide alienari nec in aliam ecclesiam perpetuo transferri sine Apost. Sedis permissu. 2) Zys7gnes Sanctorum vel Beatorum reliquize nequeunt in zedibus vel oratoriis privatis asservari sine Ordinarii expressa licentia. 3) Publico cultu eze sole reliquize in ecclesiis honorari possunt, quas genuinas esse constet authentico documento alicujus S. R. E. Cardinalis vel Ordinarii loci (excluso vicario generali mandatum speciale non habente), vel alterius viri ecclesiastici cui facultas authenticandé indulto apostolico sit concessa. 4) Sacree reliquize, quarum authenticitatis documenta interierint, publicee venerationi ne exponantur sine praevio judicio ’Ordinarii loci;

1 BOSSUET, Correspondance, III, 365.

? Quam S. FRANCISCUS SALES. appellat ‘‘ dévotion sage, sérieuse, forte, invariable, noble et toute suave’. XVI, 195.

3 Nempe ‘‘corpus, caput, brachium, antibrachium, cor, lingua, manus, crus aut illa pars corporis in qua passus est martyr, dummodo sit integra et non parva’, (c. 1281),

reliquiz tamen antiquee antiquam venerationem retineant nisi certo constet eas esse falsas.

5. Reliquize sanctissimee Crucis nunquam in eadem theca cum reliquiis Sanctorum publicz venerationi exhibeantur.

6. Sacras reliquias vendere nefas est; itaque parochi et Ordinarii caveant ne, occasione hereditatum, veneant aut in manus acatholicorum transeant (c. 1281-1289).

§ II. De peccatis religioni oppositis‘.

Preeter peccata omzssionis, que ex dictis satis intelliguntur, duo sunt peccatorum genera que religioni opponuntur : superstitio per excessum; et erreligiosttas per contemptum.

I. De peccatis superstetionis.

264. Superstitio est vitium quo divinus’ cultus exhibetur creaturze, — vel Deo, modo tamen indebito.

A) Divinus cultus alicui creature exhibitus vocatur idololatria, que est inzequalis malitiz prout provenit vel ex zzjfidelitate, vel ex cordis pravitate tantum, vel ex mera szmulatione. Omnis autem idololatria est peccatum grave, imo gravissimum post peccata que adversantur virtutibus theologicis.

265. B) Reliquz superstitiones, divinatio scilicet, vana observantia, magia et maleficium a) in eo conveniunt quod sint agendi rationes, improportionatze et tamen infallibiles existimate ad aliquos effectus obtinendos. Eo ipso quod sunt improportionate simul et infallibiles nabitz, implicant invocationem, saltem tacitam, agentis supernaturalis, scilicet demonis. b) Divinatio autem specificatur ex hoc quod intendit ope demonis cognoscere res occultas; vana observan- t Syn. maj., ibid., n. 894-942.

tia, obtinere guoscumque effectus externos; magia, effectus mzvos ; maleficium, miros et zoczvos.

266.C) Apprime sunt disténguenda facta vere superstitiosa a phenomenis ertraordinarits que fraudi aut imaginationi, aut etiam viribus nature melius cognitis debent adscribi. Ita investigatio per vergam divinatoriam aquarum vel metallorum potest esse naturalis; quedam responsa tabulis rotantibus attributa fuerunt quz ventriloquio tribui debent; famosa sabbata plerumque fuerunt mera somnia aut imaginationes.

267. D) Quoad speciem moralem non differunt diversee formze superstitionis : sunt gravzter zlltcit@, imprimis quando adest invocatio expressa dzmonis. Sze zlla tnvocatione expressa, possunt culpam venialem non excedere, ex bona fide et simplicitate utentium. — Prater peccatum contra religionem, continet maleficium peccatum contra caritatem aut justitiam.

268. /z dubio utrum phenomena sint naturalia an diabolica, applicanda sunt principia de effectibus indirecte volitis (n. 65-67), et zusuper expltcite abrenuntiandum est omnimode nequitie diabo. Licet igitur actionem ponere que ex se non sit evidenter mala, dummodo habeatur ratio agendi proportionate gravis, et intendatur bonus effectus non autem malus seu interventio diabolica, si adsit, v. gr., in hypnotismo.

269. E) Quoad phenomena magnetismz et hypnotismt, sententia probabilior, et quidem fundata in variis S. Officii responsis 1, tenet multa ex his esse naturalia?, Unde sequitur hypnotismum non esse absolute damnandum. In praxi tamen: a) sedulo fideles avertendi sunt ab usu magne-

1 23 Jun. 1840; 30 Jul. 1856. , ? Cf. NOLDIN, n. 167; COCONNIER, L’ Hypnotisme franc.

No 671. — 5 tismi vel hypnotismi, mere curzostfatis causa, propter pericula sive physica, sive moralia inde enascentia. 1) Periti vero viri et medici hypnotismiexperimenta perficere possunt tum ad incrementa scientia tum ad quarumdam infirmitatum sanationem, dummodo non queratur supernaturalis interventus, et modestiz honestatisque jura serventur. ¢€) Sfirztismus, utpote evocatzo saltem pretensa spirituum, est in se prorsus illicitus *, ita ut non liceat manifestationibus spiritisticis quibuscumque assistere, etiam speciem honestatis vel pietatis przeseferentibus, etiam cum protestatione tacita vel expressa cum malignis spiritibus partem se habere velle. Quatenus doctrina, erroribus scatet contra fidem 2.

Il. De peccatis trreligiositatis.

270. Peccata irreligiositatis committuntur contra Deum ipsum aut res sacras. Ad prius genus referuntur dlasphemia, assumptio adivint nomints et tentatio Det; ad posterius, sacreleg7um et s¢monza ; de quibus seorsim dicendum.

271. 1°De blasphemia. A) Voto. Blasphemia in genere est comtumelia Deo wllata. Magis tamen proprie est locutio contumeliosa in Dewi, aut in B. Virginem et Sanctos in quantum considerantur cum relatione ad Deum.

Tanquam contumeliosa in Deum haberi debent verba quibus @) ejus attributa, v. g., sapientia aut bonitas, denegantur; b) ei tribuuntur mala; @) creaturis assignantur ea quze soli Deo competunt. — Unde a blasphemia distinguuntur locutiones, quibus in vanum sumitur Dei nomen (n. 294), sed sine zz¢entione Deo contumeliam inferendi. “In peccatis enim verborum maxime considerandum videtur ex quo affectu aliquis verba proferat ”, ait S. Tho- tS. Ofic., 24 avril 1917.

mas*. Notetur vox ‘' maxzime”, non dicitur “ uzzce’ adest enim obligatio gravis odjectivam et verbalem Del contumeliam vitare. Imo advertendum est formulam quamdam seu interjectionem posse esse blasphematoriam non propter sevsum, sed propter zntentionem usualem, quee apparet sive ex modo pronuntiandi, sive ex circumstantiis, sive ex Opinione communi usurpantium et audientium *. — Quoad formulas quze possunt esse vel blasphematoriz vel mere interjectiones ex ira — earum malitia pendet tum ab usu tum ab intentione proferentis.

B) Ayus malitia. Omnis blasphemia proprie dicta est peccatum ex toto genere suo mortale. Blasphemia autem Aereticalis vel tmprecatoria specialem malitiam ereseos aut od@iz superaddit. Attamen blasphemia haud raro venialis est ex defectu advertentiz aut pleni consensus.

272. 2° De assumptione divini nominis. Secundum preceptum prohibet etiam ne in vanum Dei nomen assumatur3. Hec vana et indecora Dei (aut etiam sanctorum et rerum sacrarum) appellatio, que oritur preesertim ex zra, levitate et consuetudine, est peccatum mortale solum ratione contempius Dei aut scandal. Minime vero prohibetur, sed potius commendatur pla tnvocatio.

273. 3° Tentatio Dei: A) definitur dictum vel Jactum quo sine gusta causa, a Deo temere exspectamus aliquem effectum insolitum. Essentiale est igitur tentationi Dei ut quis erspectando exploret, sive verttatem Dei de qua incredulus dubitat, sive voluntatem Dei quoad effectum ex temeritate, curiositate, prasumptione optatum. Non datur autem tentatio Dei si, ex justa et proportionata causa, humiliter et conditionaliter petitur miraculum aut gratia singularis 4.

1S. THOM., 23 2%, q. 72, a 2. 2Cf. Instruct. Episc. Belg.in Quest. ecclés., 5¢ Année, I. p. 341, sq. 3 Exod, XX, 7. —4 /1 Paralipom., XX, 12.

274. B) Gravitas. Tentatio Dei, que zycredulitatem involvit, est peccatum mortale ex toto genere suo, tentatio vero simplex est mortalis ex genere suo, et admittit sepe parvitatem materi.

275. 4° Sacrilegium pvoprze dictum : A) definitur violatio seu indigna tractatio ret aut persone sacre, quatenus sacra est. Sacra autem hic intelligitur res aut persona, que Dez vel Ecclesie auctoritate ad cultum divinum deputata est.

B) Species. Triplex distinguitur sacrilegium : a) personale, quod est violatio persone Deo sacre. Fit autem sacra, tum ratione status clericalis aut religiosi, ita ut qui eam reali injuria afficiat sit sacrilegus*; tum ratione ordinis sacri aut voti publici castitatis (n. 296), ita ut qui illam luxuriose tractet, etiam interne, sacrilegium committat 2; b) vea/e, quod versatur circa res sacras sive ex ipsa institutione divina ut Sacramenta; sive ex consecratione aut benedictione 3 Ecclesiz, sive ex representatione, ut sancte imagines; sive ex destinatione, ut bona ecclesiastica; ¢) locale, quod violat locum auctoritate episcopali ad divinum cultum deputatum.

276. C) Malitia. Sacrilegium est peccatum mortale ex genere suo, dari enim potest parvitas materia. Ad judicandum autem de gravitate hujus peccati in casibus particularibus, respiciendum est ad sanctitatem persone, rei vel loci, ad gradum irreverentia, ad intentionem agentis. — In aliquibus casibus sacrilegium plectitur excommunicatione. (n. 772-773, etc.)

t Codex, c. 119, 614. — ? Codex, c. 132. _3 Non hic agitur de benedictionibus mere zzvocativis quas Ecclesia effundit super res usibus Zrofanis destinatas.

277. 5° Simonia, que est species quedam sacrilegii realis (n. 275, B), A) definitur * : szvdiosa (seu deliberata) voluntas emendi vel vendendi aliquid spirituale vel spirituali adnexum. — Jamvero nomine rei spiritualis hic intelligitur sive ves supernaturalts, ut gratia; sive causa rei supernaturalis, ut sacramentum; sive effectus ususve potestatis supernaturalis, ut consecratio, dispensatio. Res autem temporalis spirituali annexa “ quadam accessione” 2, annecti potest vel ex natura sua, ut labor in sacra functione peragenda impensus; vel ex institutione Ecclesiz, ut calix consecratus. — Pretium autem temporale est vel munus a manu, pecunia scilicet et quidquid est pretio estimabile, vel munus a lingua, commendatio scilicet et patrocinium, vel munus ab obsequzo, seu quodvis servitium temporale. — Voluntas simoniaca non est necessario #ufua ad instar pacti, sed sufficit ut unus vere intendat cum alio pacisci seu alium obligare 3.

278. B) Simoni species. a) Simonia opponitur juri azvzvo aut ecclescastico : — juri divino, quando “ adest studiosa voluntas emendi vel vendendi pro pretio temporali rem intrinsece spiritualem, v. g., sacramenta, ecclesiasticam jurisdictionem, consecrationem, indulgentias, etc., vel rem temporalem rei spirituali adnexam ita ut res temporalis sine spirituali nullo modo esse

® Codex, c. 727. — Heec insuper notentur : ‘‘ Cum de simonia agitur, emptio-venditio, permutatio, etc., late accipiendz sunt pro qualibet conyentione, licet ad effectum non deducta, etiam tacita, in qua scilicet animus simoniacus expresse non manifestetur, sed ex circumstantiis colligatur ” (Codex, c. 728). j

2 D'ANNIBALE, Summula Theol. mor., ed. V4, pars IIT, lib. I, tract. III, n. 87. mea ines

3 ‘‘ Et ut generaliter dixerim, quando temporale datur principaliter pro spirituali, vel contra, simonia vix abest, aut ne vx quidem ”. p’ANNIBALE, ibid., n. 95 (12). Si autem temporale non pro spirztuali datur, sed propter aliud, v. g. propter gratitudinem, non adest simonia.

possit, v. g. beneficium ecclesiasticum, etc., aut res spiritualis sit objectum, etsi partiale, contractus, v. g., consecratio in calicis consecrati venditione ” (Codex, c. 727. § 1); —juri ecclesiastico tantum, quando pactio, licet de re ex se aliquo modo venali, ab Ecclesia tamen prohibetur ex motivo religionis “ ob periculum irreverentiz erga res spirituales ”. (Codex, c. 727 § 2).

279. b) Ratione Jac# simonia est vel mentalis, quando fit interne, et hzec duplex est : pure mentalis, ad forum internum restricta et sola intentione contenta : que est simonia improprie dicta; aut ox pure mentalis, quando datur vel accipitur temporale cum mera intentione simoniaca sine tamen pacto'; — vel eonventionalis. quze merum est pactum, expressum aut tacitum ; — vel realis, quee est datio aut acceptio rei simul cum pacto. In materia beneficiorum, simonia dicitur eonfidentialis, (infra n. 795); quee ipsa est vel mezfalis, vel conventionalis, vel realts. — Valent he distinctiones ubi de poenis contra simoniacos (c. 2392), ita ut poenze non contrahantur per simoniam pure mentalem, sed contrahi possint etiam sine pacto explicito (c. 728).

280. C) Simoniz malitia. Simonia juris divine est peccatum mortale ex toto genere suo, quia est semper contemptus rei sacre, et ipsius Dei utpote auctoris rerum spiritualium. — Simonia autem juris ecclestastict est peccatum mortale ex genere suo.

In aliquibus casibus simonia plectitur excommunicatione R. Pontifici reservata (infra, n. 795).

281. “ Contractus ipse simoniacus et, si simonia committatur circa beneficia, officia, dignitates, subsequens provisio omni vi caret licet simonia a tertia persona commissa fuerit, etiam inscio proviso... Quare: 1° ante quamlibet judicis sententiam res simoniace data et accepta, si restitutionis sit capax nec obstet reverentia rei spirituali debita, restitui debet, et beneficium, officium, dignitas dimitti; 2° simoniace provisus non facit fructus suos...” (Cod.,c.729).

282. Notandum pro praxi, haud raro casus occurrere in quibus dubitatur utrum aliqua actio simoniaca sit annon*. Tuncattendantur praxis Ecclesiz, consuetudines locorum probate, prudentum estimatio. Ex his criteriis, v. g., apparet quod simoniacum non sit sese redimere ab injusta vexatione quoad spiritualia 2, simoniacum vero sit pecunia obtinere quod concurrens desistat.

ART. II. DE ACTIBUS RELIGIONIS SECUNDARIIS 3.

283. Actus religionis secundariZ seu non tam necessarii ad religionis exercitium, sunt juvamentum et votunm.

§ I. De juramento.

284. 1° Juramenti A) natura. Juramentum, quod etiam sacramentum appellatur, est zmvocatio, Sive expressa, Sive tacita, dzvinz nomtnis in testimonium et confirmationem eorum que dicuntur (juramentum assertorium) vel promzttuntur (juramentum promzssorium). Potestjurart etiam per creaturas quatenus habentur in relatione cum Deo. — In juramento Deus advocatur ut destts >hine in jurante est zztentio sese obligandi, et quidem ex timore divine vindicte, ad verum dicendum vel ad sincere promittendum; hinc juramentum supponit in jurante fidem in Deum remuneratorem. — Aliquando juramentum est expresse zprecatorium seu exsecratorium, quando Deus invocatur non solum ut testis, sed etiam ut vzndex.

t Sunt enim multe simonize Jatebre, ut dicit D'ANNIBALE, a quibus cavendum est.

285.B) Quidquid dixerunt Waldenses et Quakeri, juramentum, debitis vestitum conditionibus, est honestum et /audadile, cum in Scriptura commendetur, in judiciis etiam ecclesiasticis usurpetur, et agnitionem divine veritatis et justitiz involvat.

286.C) Tres autem conditiones requiruntur ad liceitatem juramenti: @) verzfas qua excluditur tum mendactum in asserendo aut promittendo, tum jictzo seu prolatio juramenti sine animo jurandi aut se obligandi; b) juszztza que exigit in juramento assertorio, ut jurans habeat jus asserendi quod dicit, et in juramento promissorio ut res promissa sit honesta; €) 7awdzczum seu discretio petens ut adsit yusta causa jurandi, et juramentum prestetur cum vreverentia Deo debita. (Codex, c. 1316).

287. Hinc, defectu veritatis, mortaliter peccat qui vocat Deum in testem mendacii etiam levis* vel promissionis illusorize, — vel qui jurat cum prudenti dubio de veritate, — vel qui, in rebus saltem magni momenti, jurat sine intentione jurandi aut se obligandi. Licitum est autem cum eequivocatione vel restrictione mentali (n. 417) jurare, ex justa causa, ita ut licitum sit juramentum ad confirmandam restrictionem licitam, non vero illicitam (puta : si proximus jus habet ad veritatem.) Ideo in judicio vel contractibus probabilius non licet taliter jurare ?.

288. Defectu autem justitie, %) peccat qui, in juraeee assertorio, occultum crimen manifestat sine cau- : gravitas autem peccati pendet tum ab intentione Conte. tum a gravitate dictorum; b) peccat qui, in juramento promissorio, jurat se aliquid mali commissurum, et quidem certo mortaliter si malum promissum est grave, probabilius? mortaliter, si malum promissum non est grave.

2S. ALPHONS., tom. I, lib. III, n. r51 sq.; DENZINGER, n. 1176, 1177, 1178 (1043, 1044, 1045).

DE VIRTUTE RELIGIONIS. Wy

289. Defectu Judicii, peccant qui freguenter jurant, absque sufficienti ratione*; — qui jocose aut modo parum decenti. In utroque casu peccatum potest esse grave.

290. D) De obligatione a juramento promissorto in futurum inducta?: a) Juramentum promissorium, de re honesta, obligationi justitiz aut fidelitatis. superaddit pro jurante obligationem religionis 3. b) Illa obligatio accessoria guoad gravitatem adequat obligationem substantialem justitize aut fidelitatis; et hoc videtur certum ex can. 1318, n. 1. Unde promittens dare aliquid modicum et postea non preestans, tantum leviter peccat; quia in casu non est perjurium 4. ¢) Obligatio juramenti personalis est juranti dum obligatio justitiz aut fidelitatis vealzs esse potest et ad heredes transire. d) Promissio, etiam de re minus bona, si facta est in utilitatem Zertzz et accepta, impleri debet. e) “ Jusjurandum per vim aut metum gravem extortum valet (in foro externo), sed a Superiore ecclesiastico relaxari potest ” 5.

291. “ Jusjurandum stricte est interpretandum secundum intentionem jurantis, aut si hic dolo agat, secundum intentionem illius cui juratur” ©

292. Obligatio autem jurejurando promzssorto inducta desinit: a) remissione promissarii; b) mutatione substantiali rei juratee; ¢) deficientia causz finalis aut conditionis sub qua jusjurandum datum r “Turamentum non est habendum inter ea que sunt per se appetenda, sed inter ea que sunt huic vitze necessaria, quibus indebite utitur quicumque eis utitur ultra terminos necessitatis ’. 24 2®, q. 89, a. 5. SA amose niin assertorium nullam in posterum obligationem parit, cum consistat in mera affirmatione alicujus rei.

4 Si autem jurans in jurando non habuisset sinceram voluntatem promissum implendi, ¢wzc mortaliter peccavisset, advocans Deum in testem et fidejussorem false promisstonis (n. 287). Cf. S, ALPH., ibid., n. 173. — 5 Codex, c. 1317, § 2. —° Codex, c. 1321.

sit; d) irritatione, dispensatione, commutatione. Hi autem irritare, dispensare aut commutare possunt hoc jusjurandum qui eadem potestate gaudent quoad votum 1.

298. Jurijurando affinis est adjuratio que est interpositio divini nomints aut ret sacr@, qua quis inducitur ad aliquid faciendum aut omutiendum, — Deprecativa dicitur, quando fit per preces; preceptiva quando fit imperio; solemnuzs quando fit nomine Ecclesiz a ministris specialiter deputatis ; privata, si privato nomine adhibetur.

299. Adjuratio non inducit obligationem religionis in personam adjuratam; sed est actus religionis ex parte adjurantis, qui debet adjurare : a) cum veritate : unde peccat fictus pauper qui eleemosynam petit adjurando; b) cum justztza, rem licitam postulans; ©) cum juwdzczo, propter rationabile motivum. Harum conditionum defectus est peccatum grave aut eve, prout materia est gravis vel levis.

300. 1° Natura voti. — Votum communiter definitur : delzberata promissio Deo facta de bono meltort, id est : @) non simplex propositum, sed sincera voluntas se obligandi ad aliquid faciendum vel omittendum; b) promissio de/zberata : nemo enim aliquam od/igatzonem moralem contrahit nisi actu vere humano; non autem requiritur diuturna et matura deliberatio, quae tamen si deficit, facilius dispensatur aut commutatur 2 (vide infra t Codex, ¢. 1320, 1321. — Heee autem restrictio sedulo notetur : ‘Si jurisjurandi dispensatio vergat in preejudicium aliorum qui obligationem remittere recusent, una Apostolica Sedes potest jusju- Yandum dispensare propter necessitatem aut utilitatem Ecclesiz”. (Codex, c. 1320.)

? 22 2®, q. 88, a. 9. — ‘‘ Votum metu gravi et injusto emissum ipso jure nullum est”. Codex, c. 1307.

n. 304, 307); €) promissio Deo facta; promissio directe facta sanctis non est proprie votum, cum non sit actus latriz +1; d) promissio de bono, et quidem melzorz; si enim promittitur minus bonum, €0 ipso vovens se obligat ad omittendum majus : quod sane Deo placere nequit.

296. 2° Votum dividitur : a) ratione objectz, in personale quod est de actione ponenda aut omittenda, — veale, quod est de ve voventi externa et pretio zestimabili, — mzxtum, cujus objectum est simul actzo et res; P) ratione durationts, in tempovale et perpetuum; ©) ratione modi, in absolutum, et conditionatum, A) ratione forme et effectuum, in publicum, et privatum, que distinguuntur in hoc quod votum publicum nomine Ecclesiz a legitimo superiore ecclesiastico acceptatur. Votum autem publicum est sol/emmne si ab Ecclesia uti tale fuerit agnitum; secus, szwplex 2.

297. 3° Honestas voti. Hodie non pauci sarees et politici vota impugnant, preesertim religiosa et perpetua, ut bonis moribus adversantia. Sed, a) nedum /2dertati noceant, vota voluntatem immobiliter firmant ad id quod expedit facere 3: b) nedum societatem pessumdent, voventium animos expeditiores reddunt ad eam juvandam beneficis institutis ac salutaribus operibus. c) Sed et plenius Deum vota glorificant, opera nostra irrevocabiliter ad ejus cultum et honorem, sub imperio religionis, referendo.

298. 4° Obligatio voti. A) Voto znducetur in conscientia obligatio prestandi 1d quod promissuit est; cum: 1) ex Scriptura 4 satis constet Deum acceptare vota debitis conditionibus vestita; 2) ex

1 2a 2”, q. 88, a. 5, ad 3. — ? Codex, c, 1308. 3S. THOMAS, 22 2%, q. 88, a. 4. 4 Deuter., XXIII, 21; Lccles., V, 3-4.

Codice, c. 1307, “ votum... ex virtute religionis impleri debet ”. — Gravitas autem hujus obligationis pendet zmprimzs ab intentione voventis, exceptis tamen voto castitatis a ministris sacris emisso et votis religiosorum, quorum gravitatem Ecclesia definivit. Materia Zevzs nunquam sub gravi voveri potest. — Votum arecte obligat solum voventem. Dicitur arecte, quia a) votum reale heredes! exsequi tenentur, post tamen debita justitiz, sed ante pia legata, cum testamentum vigere incipiat tantum in morte testatoris et exinde post vota ab eo emissa; b) votum superioris implere tenentur aliquando subditi ex obedientia; €) votum autem majorum posteri ex lege aut consuetudine.

B) Votum timpleri debet eo modo ac tenore quo factum est : unde votum conditionatum non obligat nisi impleta conditione; votum disjunctivum non obligat, dempta optionis possibilitate.

Ad tempus quod spectat, votum impleri debet tempore preefixo; et, si nullum tempus preefixum fuit, quamprimum moraliter. — /uzderpretandum est votum secundum intentionem voventis; et, si de intentione voventis non constat, secundum voti naturam, loci communem usum aut generalem Ecclesize consuetudinem; si dubium remaneat, benigniorem partem sequi licet, nam voti vinculum est res odiosa.

299. 5° De cessatione voti. Obligatio voti quadruplici modo cessare potest : ex zpsa ret natura, trritatione, dispensatione et commutatione.

A) Cessatio voti ex ipsa ret natura. Votum.cessare potest ex substantiali immutatione materize vel circumstantiarum, nempe si res promissa evadit 2/ectta, tnutzlis, aut mazoris boni tmpeditiva; — ex cessatione fimzs, non secundarii, sed princz-

• Codex, c. 1310. Item votum mixtum obligat hzeredes pro parte qua reale est. /dzd.

DE VIRTUTE RELIGIONIS. I4!I palis ; — lapsu temporis ad finiendam obligationem appositi; — deficiente conditione a qua votum pendet 1.

300. B) De trritatione voti. — Irritatur votum ab e0 qui fotestatem habet dominativam. In hoc differt potestas dominativa a potestate jurisdictionis quod prior e munere privato oritur, posterior e munere publico : v. g., potestatem dominativam habet maritus erga uxorem, potestatem vero jurisdictionis Summus Pontifex erga christianos. — Duplex distinguitur irritatio : adzrecta, ab eo qui potestatem habet dominativam zz voluntatem voventis, et hzc irritatio est axznulatio , indirecta, ab eo qui habet potestatem dominativam in matertam vott, et hac irritatio est potius szspensio, quia durat tantum quamdiu materia manet subjecta voluntati superioris.

301. a) Irritationem drectam exercent : 1) pater (et etiam, suo ordine, tutor, avus paternus, mater ipsa), quoad omnza vota filiorum impuberum; 2) Superior religiosus quoad omnia vota privata religiosorum professorum, excepto voto transeundi ad strictiorem religionem; 3) item superzorissa monialtum,; 4) et etiam marittus quoad omnza vota uxoris (hac sententia est probabilior, saltem extrinsece, ait S. Alphonsus 2).

302. b) Irritationem zxzdzrectam, quam Codex, c. 1312, suspenstonem vocat, exercent omnes aliqua auctoritate pollentes quoad materiam ipsis subjectam, quatenus scilicet eorum jura leduntur. Ita certo wterque conjux ad invicem, pater erga filios puberes, hert erga famulos, prelati regulares erga novitios, possunt irritare vota quz suis juribus obstant, quamdiu obstant.

¥ Codex, c. 1311. 2 Theol. mor., édit. Ganee, tom. I, lib. III, n. 522-523, 526.

303. Ad valzditatem irritationis; nulla ratio requiritur; ad Zcectatem autem justa causa requiritur ; esset enim deordinatum impedire sine causa bonum subditorum spirituale !.

304. C) De atspensatione vott. — a) Dispensatio definitur : relaxatio obligationts per votunt inducte, nomine Dei facta ab eo qui jurisdictionem habet. Nomine Dei fit dispensatio, dum irritatio fit nomine proprio irritantis : ex hac differentia resultant alize differentia, quod scilicet requirantur ad dispensationem 1) potestas jurisdictionis, 2) justa causa, 3) consensus voventis. — Notandum est quod, si votum fuerit factum in utilitatem tertit et acceptatum, non possit dispensari sine consensu tertil.

305. b) Cause dispensationis sunt vel generales vel particulares. Generales : honor Dez, utiletas Ecclesia, necessitas voventis. Particulares : si votum adbsque sufficientt maturitate et deliberatione sit factum, aut fiat nimis arduum, periculosum, majoris boni impeditivum.

Quoad cause sufficientiam prudenti superiorum arbitrio standum est.

306. ¢) Auctores dispensationis. 1) S. Pontijex in omnibus votis dispensare potest pro universali Ecclesia; immo, sunt vota in quibus solus S. Pontifex dispensat.: vota -scilicet religiosa, etiam simplicia, saltem si agitur de Instituto a S. Sede approbato, votum ingrediendi religionem votorum solemnium, ac votum castitatis perpetuz et pertecte. Attamen ut hec duo ultima vota sint ita reservata, debent emitti absolute et post completum decimum octavum etatis annum 2.

Preterea Ordinarius potest dispensare in his votis si difficilis sit recursus ad Sanctam Sedem et simul in mora sit periculum gravis damni, sed non amplius quam postulat necessitas *. Potestatem ordinariam dispensandi habent : Major Penitentiarius in toto orbe christiano; legad? aposzolict in provinciis ad quas mittuntur.

2. Ordinarius loci et Superior religionis clericalis exempte, dispensare valent in omnibus votis suorum subditorum non reservatis R. Pontifici. Parochi et ceteri omnes delegatione indigent sive Ordinarii sive Romani Pontificis 2.

307. D) De vote commutatione. a) Voti commutatio definitur : swdstztutio alterius operts loco allius quod promissum fuerat, cum eadem obligatione. Reservatio tamen voti cessat commutatione.

308. b) Specces commutationts : 1) Commutatio in melius vel in equate fieri potest etiam propria voventis auctoritate, pro votis non reservatis Summo Pontifici. 2) Commutatco tn opus minus, utpote involvens partialem dispensationem, certo requirit potestatem dispensandi in commutante et causam justam 3.

Vota autem emissa ante professionem religiosam suspenduntur, donec vovens in religione permanserit 4.

ArT. III. DE ACTU RELIGIONIS SOCIALI SEU DE SANCTIFICATIONE DIEI DOMINIC/:. (1Llum Decalogi Precept., Te et [lem Precept. Ecclesia.)

309. 1° De institutione diei dominice. Cum homo in societate vivat, omnino decet ut Deo

1 Codex, c. 81. 2 Cod., can. 1313. — BOSSUET, Corresp., IV, 216. 3 Cod., can. 1314. — 4 Cod., can, 1315.

reddatur cultus etiam soctalis. Revera, cultus hujusmodi semper viguit. Sub veteri lege, die sabbati quies servabatur et Deo sacrificia offerebantur. Sub lege nova mox consuetudo invaluit, prima die hebdomadis, que dies dominica fuit appellata, ab opere cessare, orationibus, preedicationi et sacri oblationi incumbere. Dein, preter diem dominicam, festa quedam, szeculorum decursu, ab Ecclesia eodem modo celebrata sunt, in choro scilicet et in foro, ut aiunt canoniste : quze ad decem reducta sunt, festa scilicet Vatevztatis, Ctrcumctstonis, Epiphanie, Ascensionis et SS. Corporis Christt, Immaculate Concepitionis et Assumptionis Almz Genitricis Dei Marie, Sanctz Joseph, Beatorum Petri et Pauls Apostolorum, Omnium denique Sanctorum. Sed insuper decretum est quod nihil inconsulta Sede Apostolica innovetur, sicubi aliquod festum ex modo enumeratis legitime sit abolitum vel translatum. In Gallia manent quatuor tantum festa sub przecepto preter dies dominicos !,

310. Sanctificatio autem wxzus diez per hebdomadem ex jure divino esse vzdetur ; selectio autem diei dominicze loco sabbati, necnon modus hanc sanctificandi per auditionem Missz et cessationem ab opere servili, ab auctoritate Ecclesie procedit 2; et aliunde talis cultus maxime convenit tum ex parte Dei, tum ex*parte hominis. Sed duplici praecepto audiendi Missam et ab operibus cessandi paulo diutius immorandum est.

311. 2° De precepto audiendi Missam. A) Ad hoc preeceptum implendum requiruntur :

a) Za presentia corporalis gue sufficit ut asststentes dict possint sacerdoti celebranti moraliter untre.

Unde satisfaciunt preecepto qui sunt zztra ecclesiam, aut 77 Sacristia, aut extra ecclesiam sed prope januamn, aut 22 domo proxima ex qua videant ceremoniam. Heec preesentia debet esse continua. Gravitas autem partis omissz non solum ex duturnitate, sed etiam ex ejus dignitate dijudicari debet : generatim ¢ertia pars miss censetur notabilis. Sed si agitur de actione essentiali, v. g., de consecratione, et forsan de communione sacerdotis, minor pars ut gravis habetur. Unde esset grave omittere omnia usque ad offertorium zzcluszve, aut simul ea que preecedunt Evangelium et qua communionem sequuntur.

b) Assistentia religiosa, et quidem zztentione et attentione ; intentione saltem zmplzccta colendi Deum; attentione saltem externa, seu excludente omnem actionem ex natura sua cum attentione interna incompossibilem.

Probabilius autem cum S. Alphonso’ et aliis dicendum est requiri attentionem zzfernam, saltem remissam, ad precipuas partes Missze. Unde, zz praxz qui generalem habet intentionem colendi Deum et communi diligentia nititur mentem ad preces, aut mysteria, aut ipsum Deum vertere, anxius esse non debet.

c) In qualibet ecclesia et in quolibet oratorio publico aut semi-publico et in privatis coemeteriorum ediculis 2 et etiam sub dio, preceptum impletur. In oratoriis mere privatzs, hi solum satisfaciunt qui sunt przvelegzatz ex indulto (n. 936).

312. B) De causis a Missa audienda excusantibus. Quintuplex causa generatim assignatur: a) zmpolentia propter quam excusari fossunt 1) infirmi, 2) longe distantes, 3) notabile honoris detrimentum timentes, 4) inferiores indignationi aut vexationibus propter Missaze auditionem obnoxii; b) carvitas, ad subveniendum proximo in necessitate corporali aut spirituali; ©) officeum implendum, v. g.,a matribus et nutricibus, a famu-

Ss.

lis, custodibus et militibus; d) cowswetudo favens recens viduis, puerperis, sponsis quorum banna proclamantur; €) occasio extraordinarii lucri, quod secus amitteretur, ratione habita conditionis ejus de quo agitur !.

313. 3° De prohibitione operum servilium. A) Diebus dominicis et festivis prohibentur opera servilia a media nocte ad mediam noctem 2. Quzenam vero opera sint servilia, definiri debet, sed duce consuetudine et zstimatione prudentum, ex ipsa zatura operts, clarius, tanquam servilia ac prohibita haberi debent, ea omnia que, ex communi sensu, sunt evercitium artis lucrative, quod ex sé a sanctificatione diei dominicze mentem avertit. Regulariter talia erunt opera que preesertim corporali labore peraguntur et ad corporis utilitatem immediate ordinantur, ut arare, artem sartoriam exercere, operibus industrialibus vacare, etc. 3 E contra perficere opus sculpture, picturam artisticam elaborare, pingere acu, sunt opera /beralia et licita, quae a mente preecipue procedunt et ad animiculturam aut relaxationem spectant. Item licita sunt opera communzia seu media inter liberalia et servilia, ut iter agere, venari, ludere, etc. Notandum est tamen in his omnibus casibus tempus seponendum esse ad divinis vacandum.