Nn. 513–607

513. 1° Possibilis et existens. A) Posszbzlis : unde : a) si res sit physzce zmposstbilis, contractus est nullus; — b) si sit soraliter tmpossibilis seu valde difficilis, contractus valet dummodo contrahens sese expresse obligaverit; — qui autem fropria culpa, Vv. &. incuria sua, efficit ut materia contractus impossibilis evadat, damnum alterius compensare tenetur 3,

Inter res impossibiles recensentur quz non sunt in commercio positze* nec pretio zstimabiles, ut aer, oceanus, suffragia electorum (ex jure naturali); — sacramenta, indulgentize, sacra olea (ex jure divino aut ecclesiastico) ;

irritantur professio religiosa (c. 572, § x, 42), matrimonia (c. 1087, § x), si ex metu gravi ineantur — Cf. etiam cc. 185, 1307 — Ex Codice, c. 103, § 1, ‘‘ actus positi ex metu gravi et injuste incusso vel ex dolo, valent, nisi aliud jure caveatur; sed possunt... per judicis sententiam rescindi, sive ad petitionem partis laesze sive ex officio”.

MCh Coda citys, TTI LILO;

? Pro Gallia, cf. Cod. czv., art. 1126-1130; PLANIOL, II, n. 997 sq. — Syn. maj., n. 639-650. — 3 Cf. PLAN., II, 620 sq.

— ea quz pertinent ad dominium publicum, officia et munera publica (ex jure civili).

B) Exzstens in re aut saltem zz sfe, ut fructus maturescentes, segetes nondum albz ad messem.

514. 2° Determinata quoad gualitatem saltem specificam ; — et quoad guantitatem, que definitur sive mathematice, v. g., si vendantur decem librae sacchari, sive moralzter, v.g.,si quis pro tali pretio promittat preebere frumentum necessarium ad sustentationem alicujus familiz, per integrum annum.

515. 3° Propria contrahentist; nemo enim in alium transferre potest jus quod ipse nullo modo habet.

Hinc : a) invalida est donatio aut venditio rei quam fur injuste abstulit; ) quando aliquid jam alteri debetur ex stricta justitta, de eodem contrahi non potest : ita judex non potest aliquid accipere pro justa sententia quam ex officio ferre tenetur. — Sed valide potest aliquis : a) cum alio contrahere de re ab alzquo ¢ertio preestanda quatenus se obligat ad hoc curandum; b) rem quam habet in sZe, vendere, nisi obstent juste leges civiles, quales sunt, v. g., leges de venditione hereditatis qua a persona adhuc vivente exspectatur *.

516. 4° Honesta et licita : nemo enim ad aliquid malum sese obligare potest, nec postulare ut res illicita fiat. Quapropter: A) siduo pactum inierunt de ve z//cita vel sub conditione turpt, — v. gr. do tibi mille nummos z¢ Titium occidas, aut sz Titium occideris, — certum est contractum esse znvalidum antequam opus malum patratunt fuerit,; tmmo, si pretium pro actione turpi jam solutum est, illud restitui debet.

B) Post opus patratuim, omnes quidem fatentur pretium solvendum esse, quando res que pro-

1 Cf, PLANIOL, II, 1415 sq.} III, 1035, 1043; Cod. czv., art. 1599. 2 Cod. civ,, art. 1600.

missa fuit, est zz se dona, quamvis ex accidentalt circumstantia illicita fuerit; v. g., si promissa fuerit merces serviliter operanti dze domenica.

Sed questio est num idem dicendum sit de re an se mala.

517. Respondet S. Alphonsus post plures probabilius teneri promittentem etiam in hoc casu solvere pretium. Ratio potior est quia in quocumque contractu oneroso, do ut des, facio ut facias, \ex naturalis dictat quod, post preestationem unius, tenetur alter suam prezestationem facere, si est in se licita. Et addit S. Alphonsus : “ Alias (recte ait Lugo) non videtur quomodo possit obligari stuprator, qui virginem violavit sub ficta promissione matrimonii, ad eam ducendam”* Quam opinionem confirmasse videtur S. Pcenitentiaria quando declaravit a meretrice pretium meretricii retiner1 posse®. — Alii tamen theologi probabiliter asserunt non esse obligationem solvendi pretium.aut posse illud retineri, quia : @) actio illicita nullo pretio digna est; b) regula communis est quod illud quod ab initio non subsistit, tractu temporis convalescere nequit; @) solutio preeberet fomentum similibus sceleribus 3. Quidquid est, in praxi : 1) reparandum est damnum illa- tum (n. 434 sq.); 2) qui nondum solvit pretium, ad id non videtur obligandus.

§ IV. De subjecto contractus seu de habilitate contrahentium 4,

518. 1° Juve nature a) valide contrahere possunt ii omnes et soli qui zxéelligunt obligationen quam suscipiunt; b) szzus) habiles sunt ad contrahendum qui non pleno-rationis usu fruuntur, ideoque omnino decet ut eis assistat tutor aut. curator.

519. 2° Jure civil’ ii omnes contrahere valent cujus capacitas lege non Limitatur ; limitatur autem t Tom. II, lib, III, .n. 712.

3 Notetur leges civiles circa hane materiam debere servari, saltem post sententiam judicis, cum fuerint propter bonum commune latze. Cf. VERMEERSCH, p, 37 (n. 115). —4 Syn. maj., n. 651-659.

capacitas minorum, interdictorum, uxorum et societatum diverso modo apud diversas gentes.

520. In Gallia : A) A/inorum sub potestate paterna adhuc existentium bona administrantur a patre, qui et usumfructum habet usque ad annum etatis decimum octavum (n. 369). — Sub tutela constituti minores non possunt contrahere sine forms communitbus seu sine preesentia et approbatione tutoris ‘, qui in rebus majoris momenti adhibere debet et constlium familie vel etiam tribunal, seu formas speciales. Actus a talibus minoribus initi sine formis specialibus (vel communibus cus lestone) sunt rescindibiles. — Minores autem emancipati agunt quidem proprio nomine, sed in rebus majoris momenti egent assistentia curatoris, aut consilii familiae aut judicis *.

521. B) Item zzéerdictorum contractus sine tutoris interventu initi sunt rescindibiles ; imo actus ante judicium interdictionis peracti, irritari possunt si causa interdictionis jam notoria erat. — Eorum autem, quibus juridice datum est consilium judiciarium, contractus praecipui, recensiti in art. 499 et 513 Cod. czv., sunt rescindibiles 3,

522. C) Uxores, que adhuc sub potestate viri sunt, guosdamt contractus inire nequeunt sine speciali consensu mariti vel auctoritate judicis; ita non possunt bona sua donare inter vivos, alienare, hypothecam concedere, donationes et successiones acceptare. Contractus initi contra has legis dispositiones sunt rescindibiles, etiam sine leesione. — Uxoris vero, thoro separate a viro, capacitas non jam restringitur +.

523. D) De fersonis moralibus seu societatibus> quee juridicam capacitatem obtinuerunt, varie sunt legis civilis dispositiones, quze seepe nimis facultatem contrahendi restringunt. Modo generali, zz Gallia societates publicze sunt sub tutela Gubernii, preesertim quoad donationum aut legatorum acceptationem®, quasi essent minores. Societates vero private majori gaudent libertate in bonorum suorum administratione (n. 376).

4 Cod. civ,, art. 215-220; PLANIOL, I, 925-994. — Preeterea in memoriam revocanda est lex juxta quam uxores habent sui salarii tiberam dispositionem (n. 374).

524. 3° Hi autem omnes incapaces licite uti possunt beneficio legis, ac contractus rescissionem petere si absque fraude egerint et ex contractu ditiores facti non sint : lex enim propter bonum commune lata fuit. A*quitas tamen postulat ut compensatio detur illi qui bona fide pecuniam mutuo tradiderit alicui minori, quem reputabat maturum ac fiducia dignum.

§ V. De effectibus contractuum '.

525. Ex definitione supra allata (n. 495) contractus duplicem effectum inducit : juris scilicet translationem et productionem obligationis. De hoc ultimo directe hic agimus, tractando de obligationum zatura, modificationibus et extinctione.

I. De natura obligationum.

526. Contractus inducit obligationem tum directam, tum indirectam. 1° Dzerecte obligat contractus :a) ad prastandum id de quo pactum est; b) in conscientia, etiamsi deduci nequeat ad forum externum, et quidem ex justtza commutativa, excepta promissione gratuzta que ex fidelitate solum obligat; @) et juxta tenorem voluntatis contrahentium, qualis apparet non solum ex verbis adhibitis, sed etiam ex indole personarum, usu locorum aut legibus civilibus 2; d) et solos contrahentes eosque qui ipsorum locum tenent 3. e) Contractus autem rescindibilis potest, intra tempus a lege preefinitum, irritari petitione partis in cujus favorem decreta fuit rescindibilitas 4.

527. 2° /ndirecte ratione contractus : a) tenetur ad damnum compensandum contrahens qui culpa theologica susceptam obligationem non

• Syn. maj., n. 660-674. —? Cf. DALLOZ, Contrats, 54, 55. 3 DALLOZ, Contrats, 34-35; PLAN., II, 389. 4Cf. Cod, civ., art. 1304, 1676; PLANIOL, II, 1382.

eas ee ere et. AS implevit (n. 536); b) pro damno qui fortuito accidit, ille tantum tenetur qui in se casus fortuitos suscepit; ©) pro damno ex culpa mere juridica oriente, contrahens tenetur certo post sententiam judicis (n. 436), antea autem probabilius non tenetur! : nemo enim censetur se obligare ultra jus naturale, nisi expresse declaraverit.

Il. De modtficationtbus contractuum.

528. Modificationes contractuum dicuntur quedam clausulz contractibus adjecte ad eorum obligationem firmandam, augendam, suspendendam, etc.; inter eas precipue sunt puramentuin et conaztio.

529. 1° Juramentum est advocatio Dei in testem eorum que per contractum promittuntur : a) contractui valido et firmo accedens, addit obligationi principali justitiz, obligationem accessoriam religionis; b) accedens contractui jure naturali aut divino invalido, v. g.,defectu consensus, est et ipsum invalidum : siquidemn accessorium sequitur principale; @) si vero contractus est validus jure naturali, sed rescindibilis jure civili, juramentum accedens non firmat? quidem contractum qui exinde rescindibilis manet, jurantem tamen obligat ex religione ad non petendam rescissionem.

530. 2° Conditio. A) De presenti vel preterito non impedit quin statim valeat vel non valeat contractus prout de facto datur vel non datur conditio. B) De re zmposstbilz, invalidat contractum

1 Ex jure gallico, compensatio debetur quoties debitor est in mora et simul damnum oritur ex culpa juridica; de casu autem fortuito generatim non tenetur debitor, nisi ad id sese obligaverit aut aliqua culpa preecesserit ipsum casum fortuitum; cf. Cod. czv,, art. 1147, 1148, 1302, 1807; PLANIOL, II, 221-277, 425, 620 sq.

si ut talis a contrahentibus agnoscatur, sed hunc non invalidat si contrahentes nesciant rem esse impossibilem et velint abso/ute se obligare?. C) De re /urpi jure nature et positivo reddit contractum nullum. D) De futuro necessario pro non adjecta habetur, nisi aquivaleat temporis determinationi, ac proinde statim firmat contractum, effectu suspenso usque ad impletam conditionem.

E) De futuro contingente potest esse vel suspensiva vel resolutoria. @) Conditio suspensiva, ante eventum suspendit obligationem ; impleta firmat contractum ita ut censeatur obligatio a die initi contractus exstitisse; deficiens facit contractum ab initio fuisse invalidum. b) Conditio autem resolutovta, ante eventum sinit contractum, licet precarie, valere et consequenter obligationem currere ;impleta demonstrat et facit obligationem nunquam exstitisse; si vero deficit, contractus firmus evadit 2.

Ill. De extinctione obligationum.

531. Multis modis extingui potest obligatio, scilicet ; a) prescriptione (n. 383), b) contractus vescisstone aut annulatione 3, ¢) solutione debiti, A) condonatione, €) compensatione quee locum obtinet quoties ambo contrahentes sibi invicem debent he quantitatem pecuniz aut rerum fungibilium (n. 362), f) co/feeszone, quando obligatio debitoris et jus creditoris in eamdem personam conveniunt, v. g., per testamentum aut successionem, &) z7¢ert di rel debitze, quoties nempe res certa et determinata, que debebatur, destruitur vel amittitur, absque culpa et mora

1 Ex jure gallico, a. goo, in donationibus inter vivos et in testamentis pro non adjecta habetur conditio impossibilis aut contraria legibus aut moribus, quee dispositio in conscientia non videtur valere quando certum est conditionem ex parte donatoris vel testatoris fulsse substantialem. — GENICOT-SALSMANS, I, 596*. Lege PLANIOL, III, nn, 3026-3045.

• Cod. civ., art. 1168-1184 ; cf, PLANIOL, I, 316-317; II, 374-378, 1268-1269, 1304-1324. — De obligationibus in diem, aller nativis, in solidum, dividua et individua,cum stipulatione pene, vide Cod. civ., n. 1185-1233. — 3 Cf. PLANIOL, II, 1271-1277.

debitoris. De quibus plura invenies apud Codices civiles*. Ad przesentem materiam referuntur tres praecipue quzestiones morales donorum cessionem spectantes.

532. 1° Num debttor, omnibus suis debitis solvendis inipar, aliquid sibi retinere posstt? Cum sola impotentia sive physica sive moralis, a restitutione excuset (n. 484), debitor jure naturali ea tantum sibi retinere potest quae ad suam suorumque honestam sustentationem necessaria sunt?. Unde graviter peccant contra justitiam qui alia a creditoribus subtrahunt, v. g., ficte vendendo illa uxori, vel tali subtractioni cooperantur

533. 2° Num bonorum cessio3 (faillite) aut concordatum cum creditoribus tuitum moralent obligationem debita solvendi extinguat? a) Si quis propria culpa ad solvenda debita impotens factus est, ab obligatione restituendi non dispensatur, cum sit injustus damnificator (n. 434 sq.), et aliunde in casu non censeantur creditores debitum condonare. )Si quis autem, er mero infortunto, solvendo impar evaserit, distinguendum est. Sicessio sit vo/untaria, et creditores bere et explicate declarent se nihil amplius exigere velle, remissio debiti certa est. Si vero cessio sit judicialis, solutio pendet ab ipsa intentione legislatoris :in Gallia statuitur debitorem non liberari t Pro Gallia, Cod. czv., art. 1234-1314; PLANIOL, II, 399-629.

2 Non pauci putant, cum /Vo/dzn, injustitize reos non esse qui sibi reservant media quibus aliud negotium @ parvis znitiis inchoare possint. — Quoad legem civilem, vide Cod. commerczt, art. 530.

3 Circa bonorum cessionem heec ex jure hodierno notanda veniunt : Decoctio (status debitoris solvere cessantis) est vel ¢uculpabilis vel culpabilis. In priori casu, si decoctus commercium exerceat, tota ejus res agitur apud tribunal commercii si existit (faillite); secus, apud tribunal ordinarium (déconfiture). In posteriori casu, decoctio judicatur, vel ut delictum (banqueroute simple), vel ut crimen (banqueroute frauduleuse), et inde proportionatis poenis plectitur. (PLAN., II, 178; Cod. Ital. 2090; Austr, lex decemb. 1868; Gevm. lex de cessione bonorum 17 maii 1898).

nisi quoad ea que solvit *, etiam in casu concordati, saltem probabilius.

584. 3° Quisnam ordo inter creditores sit servandus? In variis regionibus Status de hac materia statuit leges, que, utpote determinative juris proprietatis, in conscientia obligant, probabilius ante judicis sententiam, dummodo non repugnent juri nature.

Lex Gallica ordinem sequentem statuit inter genera creditorum, ita ut priori generi creditorum zz/egre sit satisfaciendum antequam creditores secundi, tertul, etc., generis aliquid accipiant? :

a) Primo res aliene quee adhuc zz se exstant, videlicet res furtivee, deposite, locatze, commodatz, invent, domino sunt restituendz : res enim clamat domino, et aliunde tales res nullo modo constituunt patrimonium debitoris 3.

b) Secundo solvendz sunt exfense judiciales pro operationibus quibus bona debitoris in pecuniam sunt transmutata 4.

@) Tertio precipua tributa (contributions directes, impét du timbre, contributions indirectes)5: bonum enim commune est anteponendum bono privato.

d) Quarto loco veniunt credttores privilegiati privilegio specials ®, qui compensantur ope pecunize ex rebus mobilibus debitoris redactee.

€) Quinto loco creditores privilegiati Arivilegio generali t Cod. czv., art. 1270; et 1265-1269. Et hoc est consentaneum juri hodierno plerarumque Europze partium : Cod. comm. Ital., 543; Hispan. 1920; Austr. lex decemb, 1868, ~Cf. P. GAUDS apud S. Alph., tom. II, p. 163, nota ad numerum 699.

5 ‘‘ Les contributions directes, le timbre et les contributions indirectes priment tous les autres créanciers, excepté le bailleur et le gagiste dont les droits ont une date antérieure. Toutefois ces trois privileges fiscaux subissent naturellement comme tous les autres le prélévement ou de justice’. PLANIOL, II, 2644.

° “ Les privileges, qui s’analysent tous en un droit de préférence accordé a certains créanciers, sont ou des priviléges géndéraux portant sur la totalité des biens, ou des privileges spéccawx portant seulement sur certains biens", PLANIOL, II, 2542; 2627, 2634, 2636.

qui compensantur ex reliquis bonis mobilibus et deinde ex immobilibus *.

f) Sexto loco creditores hyfothecarii hypotheca privile- Liata*.

g) Septimo loco creditores hypothecarit hypotheca ordtmaria. ae h) Octavo loco cetera tvzbu¢a (débets des comptables, droits de douanes, frais en matiére pénale).

i) Nono loco creditores mere chirographarit seu communes.

535. In unoquoque gradu inter creditores ille ordo sequendus est quem determinat lex civilis3; aut jus naturale4 : ex quo przeferendi sunt creditores propter debita ex delicto aut contractu oneroso creditoribus propter debita ex titulo evatuzto, et creditores certd tncertis non autem, saltem certo, creditores pauperes divitibus, priores tempore posterioribus.

Preeterea animadvertendum est : 1° in multis regionibus lege civili statui invalidam esse solutionem que fieret non solum post cessionem bonoruma tribunal declaratam, sed intra paucos dies (in Gallia, intra decem dies) ante hanc declarationem : quze statuta obligant in conscientia saltem post sententiam judicis5; 2° extra casus a lege determinatos, creditorem qui novit debitorem imparem esse omnibus debitis solvendis, posse id quod sibi debetur, legitimis mediis exigere : jura enim vigilantibus prosunt.

ART. II. DE CONTRACTIBUS IN SPECIE.

536. Dicemus : 1° de contractibus gratuzts ; 2° de contractibus oneroszs certd eventus, qui appellantur etiam commutativi; 3° de contractibus onerosts incerti eventus seu aleatorizs.

2 L’hypothéque privilégiée est une hypothéque qu’on soustrait a la régle commune qui détermine le rang par l’ordre des dates, et qu'on fait passer avant celles qui lui sont antérieures, Cf. PLANIOL, IJ, 2628, 2886.

3 Ita lex Gallica determinavit ordinem tum inter creditores privilegiatos privilegio speciali (cf. PLANIOL, II, 2636-2641; 2586-2621); tum inter creditores privilegiatos privilegio generali (cf. PLANJOL, zbid., 2642; 2551-2576). — 4 Vide Syn. maj., n. 669 sq.

5 Pro Gallia cf. Cod. comm., art. 597-598; et etiam art. 437-614; RIVIERE, Lozs usuelles. p. 689-692.

§ I. De contractibus gratuitis.

537. Contractus gratuiti wxzlaterales sunt promzissto et donatio; quibus accedit ¢estamentum, quod, licet proprie non sit contractus, sed merus actus, donationi tam affine est ut de eo disserere statim post donationem opportunum sit; cum vero successiones cum testamento intime connectantur, de eis pariter in hoc articulo agemus 1. — Contractus gratuiti dz/aterales sunt : commodatunt, mutuum, deposittum et sequestrum, mandatum et negotiorum gestio, de quibus breviter dicemus, lectorem remittendo ad Codices civiles, in quibus exponuntur 2.

I. De promissione 3.

538. 1° Notio. Promissio gratuita definitur contractus quo aliquis gratuito se obligat ad aliquid altert prestandum. Tria ergo ad validam promissionem requiruntur : &) anzmus se obligandt, quo promissio distinguitur a mero proposito; b) voluntas plene lbera, id est ab omni errore, metu aut vi immunis; €) promissionis szanzfestatio et acceptatio 4.

539. 2° Promissionis obligatio. A) Quod promissio obliget sub gravi aut sub levi, ex justitia aut ex fidelitate, pendet ab intentione promtttent7s5, et haec intentio ex declaratione aut ex circumstantiis apparet. B) Si autem res dudza est, obligatio zstimatur esse ex fidelitate et sub levi. C) Item intentio sese obligandi ex justitia deesse

TI ZUBE NC LOL Aek ae

2 Pro Gallia cf. Cod. czv., art. 1874-1914; 1915-1963; 1984-2010; 1372-1375; — PLANIOL, II, 950, 2047-2283; zbzd., n. 2284 sq. agit etiam de aliis contractibus (¢vansaction, contrats non prévus par le Code civil, contrats de garantie, cautionnement, gage, antichrése, droit de rétention.) — 3 Syn. maj., n. 676-679. — 4 28 2%, q. 88, a. I.

merito censetur : a) si formalitates legis civilis omittuntur 7, b) si promissio fit jactandi gratia, aut ex mera urbanitate, aut verbis omnino generalibus. D) E contra, promissio aliquando ex sols cercumstaniis inducit obligationem stricta justitia, quoties videlicet promissionis violatio damyum promissario inferret; ita, v. gr., si frater fratri promiserit dimidiam partem expensarum solvere pro educatione nepotis, dummodo hic tale collegium ingrediatur. E) Qui promisit rem illicitam nullam obligationem contrawnit.

540. F) Obligatio autem cessat : a) si superveniat vel innotescat notabilis mutatio rerum ex qua adimpletio promissionis grave incommodum afferret promittenti; b) si promissarius sponte condonet; ©) si quando promissio mutua fuit, alter promissis non steterit. — Promissio de ve danda, ordinarie non corruit morte promittentis, sed transit ad ejus hzredes 2.

Il. De donatione 3.

Disponere gratuito de bonis nostris possumus tribus modis : donatione inter vivos, donatione causa mortts, testamento,

542. 1° Donatio inter vivos: A) definitur contractus gratuitus, quo dominium alicujus ret in alterum transfertur trrevocabiliter 4, x Jure civili gallico nil speciale definitur quoad promissionem in genere; sed ex art. 1134, omnes conventiones legitimze vim habent legis pro contrahentibus, dummodo certo de his constet; insuper, ex art. 1589, promissio aliquid vendendi vere obligat in justitia, quando adest mutuus consensus de ipsa re et pretio; cf. PLANIOL, II, 1398- I410; 1165-1168; Cod. czv., art. T1Ig9, 1120, 1132 cum nota.

2 Cf, PLANIOL, I, 760; II, 1042-1046, 1017-1025, 339, 3188; III, 2503, 2536, 2540, 2596 cum nota. Cf, 24 2®, q. x10, a. 3, ad 5.

3 Dicemus primum in § II et III de eis quze sunt respective propria donationis et testamenti; — et deinde in § IV, de lis quze sunt donationi et testamento communia. — Syz. maj., n. 680-686. Cf. 24 2%, q. g. 106, 107, II7. , : 3 ea

4 Cod, civilis gallicé art. 894 dicit : ‘‘actualiter et irrevocabiliter ";

542. B) Conditiones donationis. a) Jure naturali, ad validam donationem, requiritur et sufficit ut ves a capaci detur et acceptetur (n. 503 Sq., 518 sq.). Alize vero conditiones a lege civili exiguntur (n. 115-117).

b) In Gallia, extra quatuor casus mox indicandos (n. 543), donatio non valet nisi 1) fiat per actum authenticum coram duobus notariis aut coram uno notario et duobus testibus, 2) protocollum (Za minute) penes notarium servetur, et 3) acceptatio explicite detur sub eadem formalitate ac donatio'; 4) insuper et addatur pro rebus mobilibus index zestimatorius?, pro immobilibus que hypothecze subjici possunt transcriptio actus apud conservatorem hypothecarum 3,

543. e) Quatuor autem sunt donationes ab his formalitatibus immunes : 1) donationes szanuales a persona capaci factze et sine imminutione partis non disponibilis ; 2) donationes sab specie emptionis simulate inter personas capaces, quando. quis, v. gr., vendit aliquam rem pretio centum millium francorum, eodemque actu condonationem facit hujus pecuntiz vel partis ejusdem‘; 3) donationes accessori@, id est quee accedunt contractui oneroso in favorem tertii : v. g., Titius Caio vendit domum pro 50000 fr. ea conditione ut Caius 10000 fr. det Sempronio; 4) donationes quz fiunt Jer modum renuntiationis legaliter facta, v. g., Si remissio debiti fiat chirographum destruendo 5.

544. 2° Donatio autem mortis causa: A) definitur gvatuztus contractus quo alteri aliquid actu donatur, tta tamen ut donatio revocari semper possit usque ad donatorts mortem,

B) In Gallia hujusmodi donatio non absolute prohibetur, sed tollitur tantum facultas donationem revocandi.

sed PLANIOL, III, 2508, ostendit contra Fuzier-Hermann quod vox ‘‘actualiter”’ sit mere redundans. In Gallia tamen donatio revocari potest in triplici casu, ingratitudinis scilicet, fillorum nativitatis, non impletionis conditionum. Cf. Cod. czv., art. 953-966; PLANIOL, III, 2628-2676. Cf. S. THOM., 23 2%, q. 106.

4 Id est ‘‘donne, par le méme acte, quittance du prix sans l’avoir recu'’’. PLANIOL, III, 2552 2s.

Unde aliquis potest donare sub illa conditione quod donatarius post donatorem vixerit, dummodo talis donatio fiat irrevocabiliter *. Donatio inter conjuges, quee est revocabilis “sans donner de motifs et sans s’adresser A la justice” ?, propius accedit ad donationem mortis causa.

545. Notandum est donationes validas ex jure naturali, sed nullas ex defectu legalium formarum vel ex incapacitate legali donatorum, zz Soro interno haberi posse ut validas donec a judice rescindantur. Quod si rescissio pronuntiata fuerit, huic sententiz standum est quoad res profanas; de piis causis dicemus infra (n. 551.).

N. B. Cetera, donationi et testamento communia, infra tractantur, n. 554-566.

Ill. De testamentis 3.

546. 1° Notio. Testamentum est actus revocabilis quo testator de bonis suis disponitt aut de certa tllorum parte, pro tempore mortem ipsius séecuturo 4,

2° Legitimitas. Jus testandi a jure naturali dimanat, quatenus est legitimum complementum juris dominii privati. Siquidem dominium privatum, permanens et exclusivum, quod demonstratum est (n. 358) a lege naturali dimanare et esse in preesenti rerum statu moraliter necessarium, complectitur jus disponendi de sua re quocumque tempore, et in perpetuum, ideoque jus disponendi de bonis propriis ante mortem pro tempore mortem secuturo, — Immo potest esse per accidens obligatio testamentum conficiendi, ut vitentur lites, restitutio tutius fiat, deposita aliena ab hzeredibus naturalibus non invadantur.

547. 3° Conditiones. Jure zaturali et canonico nihil aliud requiritur ad valorem testamenti, ex parte forme, nisi ut certo moraliter constet de ultima voluntate defunctt 5. Jure autem ccvzl7

5 V. g., per ejus indubia verba, per ejus scripta, aut per testimonium duorum testium (quia ‘‘ unius testis depositio plenam fidem varie requiruntur conditiones apud varias gentes (n. 115-117).

548. 4° Species. Juxta legem gad/icam triplex distinguitur testamentum : olographum, sollemne et mysticum. — Ad validitatem testamenti o/ographi, tria essentialiter requiruntur : @) ut ztegre manu testatoris scriptum fuertt; b) ut designetur dies, mensts et annus, et ita possit cognoscl utrum scriptum fuerit a testatore tempore quo Capax erat; C) ut testator propria manu nomen suum apponat in fine documenti. — Mortuo autem testatore, debet testamentum exhiberi presidi tribunalis domicilii defuncti.

549. Testamentum sod/emne est id quod a duobus notarits coram duobus testibus excipitur, vel ab uno notario coram guatiuor testibus.

Testamentum zysticum illud est quo testator secrefo de bonis suis disponit, quodque clausum et sigillatum notario offert coram sex testibus. — Preeterea sunt alia testamenta, (testamenta privilegiata et testamenta in alienis regionibus exacta) in quibus non requiruntur formee ordinarize *.

550. 5° Valor in conscientia. A) In conscientia testamentum formis legalibus carens, ut validum haberi potest a legatario donec a judice vrescindatur, heres autem naturalis rescissionem petere potest. Sed justitia vetat ne fraude utatur sive legatarius, sive heres naturalis : secus fraudem agens teneretur ad restituendum fraudem passo.

551. B) Testamenta autem ac donationes ad causas pias reguntur jure canonico : “ In ultimis voluntatibus in bonum Ecclesiz-serventur, si fieri possit, solemnitates juris civilis; ha si omisse fuerint, heeredes moneantur 2 ut testatoris voluntatem adimpleant”. “ Voluntates fidelium facultates suas in pias causas donantium vel relin- non facit, nisi sit testis qualificatus qui deponat de rebus ex officio gestis, a. 1791).

De diversis testamentis vide Cod. czv., art. 967-1001; PLANIOL, IIT, 2677-2726; BERTON, L'art de faire soz-méme son testament, Paris, Giard. — ? Verbum moneantur est preeceptivum (Comm. Int, 17 febr. 1930).

quentium... diligentissime impleantur etiam circa modum administrationis et erogationis bono- rum...” “ Ordinarii omnium piarum voluntatum tam mortis causa quam inter vivos, exsecutores sunt... Clausule huic Ordinariorum j juri contrariz, ultimis voluntatibus adjecte, tanquam non apposite habeantur” +.

552. 6° Legatarii et executores testamentarii. Testator de suis bonis disponere potest instituendo vel heeredes seu /egatarios, vel executores testamentarios 7. — Distinguuntur a) legatarii waéversales, qui vocantur ad totalitatem bonorum defuncti; b) legatarii “lo universali quibus testator donat gwotam partem bonorum suorum, v. g., tertiam aut quartem partem, vel omnia mobilia; C) legatarii titulo particulari quibus donatur res deverminata, v. gr., bibliotheca.

Quoad jura et officia : a) legatarius wszversalis habet saisinam 3 quando non adsunt heeredes necessarii ; si solus hzereditatem accipiat, omnia legata et debita solvere debet; si vero concurrat cum hzerede necessario, solus omnia legata solvere tenetur, sed debita nonnisi proportionate ad partem suam heereditatis; b) legatarii ¢tulo universali debita et legata particularia solvere debent pro rata parte heereditatis « quam accipiunt ; @) legatarii Jarticulares non tenentur solvere debita et onera successionis nisi bona ipsis donata hypothecis sint onerata. — Avecutores testamentariz sunt mandatarii ab ipso testatore selecti eo fine ut dispositionum, in testamento contentarum, executioni fideliter invigilent 4.

558. 7° Cessatio testamenti. Testamentum triplici modo cessare potest : revocatione, caducttate et rescisstone. — a) Cum sit ex natura sua revocabile, testamentum fotest semper revocart, illasa justitia, etiam post promissionem jura-

3 La saisine est le privilége qu’ont les ‘ héritiers légitimes ” d’ ctre saisis de plein droit des biens, droits et actions du défunt, d’ou le brocard : Le mort saisit le vif. La saisine est remplacée pour les héritiers irréguliers par l'envot en possession. Cf. PLANIOL, III, xoae Sq. 2754 Sq.

mento firmatam '. Revocatur autem sive explicite, per novum testamentum aut per actum authenticum notarii; sive implicite, v. g. rei legate alienatione etiam invalida. b) Caducitate cessat testamentum per superveniens impedimentum, ut sunt mors legatarii, destructio rei legate, renuntiatio aut inhabilitas (n. 555 sq.) legatarii. c) Rescasstonem (révocation par justice) ‘petere possunt heredes, si legatarius conditiones a testatore impositas non exsequatur, aut reus fuerit gravis ingratitudinis erga testatorem, si queedam sit nullitatis causa legalis 2.

N. B. Cetera testamento et donationi communia in sequenti § declarantur.

IV, De zzs gue donation et testamentis communia sunt 3.

554. Dicendum est : 1° de zzcapacitate donandit aut accipiendi,; 2° de quibusdam donandi moatzs lege prohibitis; 3° de limitatione facultatis donandi per reservatzonem legalem.

555. 1° De incapacitate donandi aut accipiendi. A) /ure natural, donandi et accipiendi capaces sunt ii omnes qui ad contrahendum tdonet sunt (n. 518 sq.). Jure autem cevz/z, quod apud varias Gentes diversum est, restringitur hzc donandi aut accipiendi capacitas, propter bonum publicum.

556. B) In Gallia: a) minores donare possunt per testamentum, sed post decimum sextum ztatis annum, dimidiam partem bonorum que donare valerent si essent majores, — et per contractum matrimonii quidquid majores dare valent4; b) uxores donare inter vivos nequeunt t Heec tamen revocatio, contra juramentum facta, esset peccatum velzgzont oppositum, saltem juxta quosdam (n. 290).

y sine consensu mariti vel auctoritate judicis, sed testandi plenam capacitatem habent '; @) asmentes et interdict plene sunt Incapaces donandi’; ii quibus consilium judiciarium datum est, bona alienare inter vivos sine hujus consilii assistentia nequeunt, testamentum vero condere valent 3; a) donorum cessores (faillis) donare non possunt intra decem dies quee preecedunt judicialem declarationem; et etiam donationes antea facte irritari possunt, si fuerint fraudulentee ‘4; €) damnati ad penas perpetuas nullo modo donare possunt 5; f) #onzales instituti civiliter approbati non possunt donare communitati aut uni ex ejus membris ultra quartam partem bonorum °.

557. C) Item in Gallia sunt absolute ineapaces aeccipiendi : a) zzfantes nondum concepti’; b) damnati ad perpetuas poenas, qui nihil accipere possunt nisi pensionem alimentariam °; @) associationes non legaliter agnitze 9; d) zwstituta l\egaliter agnita, ut xenodochia, nihil accipere possunt sine approbatione Status %°; e) zxores acceptare nequeunt absque consensu mariti vel judicis auctoritate "; f) sznores emancipati, absque assistentia curatoris *? ;minores non emancipati nihil per se recipere possunt, sed per parentes et tutores’3; 2) zwterdicté nequeunt accipere sine consensu tutoris et consilii familia ™.

558. Relative ineapaces accipiendi sunt : a) zz¢or relate ad minorem*; b) medicz, chirurgi, pharmacopole, et ministri cultus, relate ad zegrotantem cui in ultimo morbo artis aut ministerii sui operam preestiterunt *°; C) filit illegitimi, a parentibus legaliter agniti, minorem partem heereditatis accipiunt quam legitimi ;.filii incestuosi et adulterini, legaliter cogniti, nonnisi pensionem alimentariam accipere possunt ”. ;

Ad mentem suam revocet lector id quod jam diximus (n. 502) universaliter, donationes scilicet civilibus legibus

3 Cod. civ., art. 502, 499, 513. — 4 Cod. comm., art. 446, 447. 5 Loi du 31 Mai 1854.

9 Loi du 1¢ juillet 1901, apud PLANIOL, I, 3041; III, 2918-2923. 10 Cod, civ,, art. 910, 937; PLANIOL, III, 2940.

contrarias, dummodo saluvum stt jus naturale, posse haberi ut validas donec infirmentur sententia judicis.

559. 2° De quibusdam modis donandi a lege prohibitis. Quo efficacius incapaces a donando vel accipiendo prohibeantur, lex civilis Gallica vetat ne donationes fiant inhabili per zzterfositionem, aut siubstitutionem, vel eis adnectatur conditio tllictta.

560. A) Zuterpositio vetita adest quando donatio fit persone habili, ea lege ut rem tradat persone que legaliter est incapax accipiendi. Jamvero generatim interpositio probari debet ab eo qui validitatem donationis impugnat. Attamen legaliter praesumuntur interposite pater et mater, descendentes et conjux personee 7e/ative (n. 558) incapacis, ita ut probatio in contrarium non admittatur. Item ex lege 1 Julii 1901, ut interpositee personze immerito habentur membra congregationum aut societatum civilium que. bona congregationum possident; probatio tamen in contrarium admittitur *.

561. B) Sudstitutio vetita non est substitutio directa seu vulgaris, sed fideicommissaria. Heec consistit in eo quod donator alicujus rei dominium alteri tradity cum onere rem donatam servandi usque ad mortem, eamque post mortem transmittendi tertiae persone. Hujusmodi dispositio tam severe prohibetur ut non solum substitutio, sed donatio ipsa irritetur. Quze lex, utpote valde coarctans naturalem libertatem de propriis bonis disponendi, probabilius non obligat in conscientia nisi post sententiam judicis. — Duplex tamen substitutio fideicommissaria a lege civili permittitur, patri scilicet et matri in favorem suorum nepotum, et patruo in favorem filiorum fratris*.

Secundum legem ecclesiasticam, “ Clericus vel religiosus qui bona ad pias causas... fiduciarie accepit, debet de sua fiducia Ordinarium certiorem-reddere... ; quod si donator id... prohibuerit, fiduciam ne acceptet ” 3.

562. C) Conditicnes illicite, ex Cod. civ. art. 900, donationem non reddunt invalidam, sed pro non scriptis habentur. Attamen, ex jurisprudentia ut invalida habetur donatio, si condition: illicitae consensus alligatus fuerit 4.

563. 3° De limitatione facultatis donandi per reservationem hereditariam : A) /ure naturali, quisque libere de suis bonis disponere potest, nisi heredes habeat naturales, filios scilicet aut parentes, quibus providere teneatur. In multis autem regionibus, jus civile plus exigit, ac definit quota pars hereditatis sit disponibilis, quota sit heredibus naturalibus reservanda et consequenter solum titulo oneroso alienabilis.

564. B) In Gallia : a) dimidia pars est disponibilis, si unicus sit filzus legitimus, tertia pars, si duo filii; quarta, si tres aut plures. b) /2%lits autem naturalibus \egaliter agnitis, minor pars reservatur quam si legitimi essent. @) Deficientibus posteris, si supersint ascendentes in utraque linea, paterna et materna, reservatur dimidia pars bonorum; si vero in una linea, quarta pars reservatur. d) Lex nullam reservationem decernit, in collateralium gratiam; sed solet auctoritas publica pro collateralibus pauperibus et conquerentibus reducere legata. e€) Conjug? superstiti lege attribuitur jus ad usumfructum cujusdam partis bonorum defuncti *.

565. C) Reductio donationum. Quando donationes inter vivos aut testamentarize partem disponibilem excedunt, reduci possunt si id postulent heredes reservatarii : a) primum quidem reducuntur dispositiones testamentariz; b) decnde, si opus est, reducuntur donationes ordine chronologico, incipiendo a novissima ”.

-566.D) De zequitate reservationis Gallieze. Magno zestu disputatur de zequitate ac sociali utilitate reservationis gallicee 3. Libratis rationibus ex utraque parte allatis, censemus testandi libertatem plus cequo in Gallia restringi, et consequenter ita temperandam esse legem ut : a) in omni casu, parentes de dimidia parte bonorum disponere valeant ‘4; b) faciliusque suas opes inter filios partiri, dum vivunt, quin cogantur ejusdem nature bona singulis dare; ¢) et hereditates minoribus devolute, sine tot et tantis expensis, inter ipsos secundum zequitatem dividi possent. — Unde ; &) \ex gallica non obligat stricte in conscientia

4 Forsan adhuc melius esset systema Azspanzcum in quo tertia pars bonorum est disponibilis, tertia pars inter filios zqualiter distribuenda, tertia pars libere donari potest cuilibet e fillis, non autem alienis,

nisi post sententiam judicis; b) et tamen heredes, qui putant se fuisse lasos, jus habent in conscientia ad tribunal recurrendi, cum non constet legem hac de re omnino injustam esse.

V. De successtonibus *.

567. Notio. Quando quis de rebus suis non disponit aut non integre disponit per donationem aut testamentum, bona que supersunt ad heredes transeunt per successionem legalem. Swecessio igitur legalis est transmissto bonoruin defunctt ad unam vel plures personas, secundum ordinem a lege definitun..

Principia generalia de successionibus eadem substantialiter sunt apud varias gentes, paucis tantum exceptis circa ordinem sequendum inter collaterales et ascendentes, deficientibus descendentibus.

568. Hic, secundum legem gad/icam, breviter dicemus : 1° quinam sint legales successores; 2° utrum optio eis detur acceptandi aut repudiandi hereditatem; 3° quomodo partitio inter varios successores facienda sit.

569. 1° Quinam ad suecessionem vocentur jure gallico? A) Ipso jure excluduntur : @) nondum concepti; b) nati non viabiles ;@) mortui tempore quo successio incipit. B) Post sententiam judicis exheredantur : a) qui damnati fuerunt propter patratam aut attentatam defuncti interfectionem ; b) qui contra.defunctum tulerunt accusationem capitalem calumniosam ; @) majores natu qui defuncti interfectionem, sibi notam, judicibus non denuntlaverunt ?,

570. C) Duplicis autem generis sunt heredes : vegulares qui statim personze defuncti succedunt, et omnia illius Jura cum oneribus successionis in se suscipiunt (sadszze) ;

trregulares qui a judice in possessionem bonorum mittuntur (envot en possession) *,

@) Quinque sunt ordines heredum regularium; nec ab uno ordine ad alium fit transitus, nisi omnino deficiant heredes anterioris ordinis : 1) descendentes, videlicet filii legitimi aut legitimati?, naturales recogniti3, adoptivi; 2) pater et mater defuncti simul cum ejus fratribus et sororibus ; 3) deficientibus patre et matre defuncti, /ratres ed sorores solz; 4) deficientibus posteris, fratribus et sororibus ac horum descendentibus, ascendentes propiores sive paterni sive materni : unius lineze ascendentium defectu, hujus linez collaterales habent dimidiam partem hereditatis‘: 5) collaterales usque ad sextum gradum.

b) Defectu heredum regularium, succedunt irregulares, scilicet : 1) comjux superstes, non judicialiter separatus; 2) Status.

571. 2° De aceeptatione aut repudiatione succes- . sionis 5. — Heredes possunt accefiare successionem sive simpliciter sive sub beneficio inventarit, veleam repudiare. A) Qui acceplat simpliciter, statim omnia jura et onera® in se suscipit. B) Qui acceptat sub beneficio inventarii . a) declarationem suam curat inscribi “ au greffe du tribunal de premiere instance, dans l’arrondissement duquel la succession s’est ouverte” art. 793; D) administrationem tantum accipit bonorum, donec res in liquido positz fuerint et oneribus satisfactum fuerit ; @) curat ut zzventarium perficiatur ; d) quo posito, non tenetur onera solvere ultra vires hereditatis, C) Repudiatione successionis declarata, renuntians : &) censetur munguam fuisse heres; 0) a debitzs solvendis liberatur ; @) retinere potest dona et legata sibi facta.

572. 3° De partitione hereditatis’. A) Duplicis generis partitio distinguitur : a) aliquando fit ab ipsis ascendentibus in forma donationis aut testamenti ®; b) aliquando post eorum mortem differtur; et tunc ad

6 Acceptans absolute non tenetur ex jure naturali ad debita solvenda ex propriis; tenetur vero ex lege civili (Cod. czv., art. 802), que tamen non obligat in conscientia ante sententiam judicis (n. 502).

272 CAPUT XIL petitionem etiam unius coheredis debet institui : nullus enim coheres cogi potest ad manendum in indivisione. B) Ad servandam eequalitatem, quisque ad massam communem referre debet queecumque a defuncto accepit per donationem (non autem per testamentum) nisi tamen donator aut lex ipsa aliter statuerit *.

C) Partitio semel facta rescind potest : &) propter vzz et dolum, )) propter desionem que excedit quartam partem portionis congruentis : praeterea in foro conscientiz quzecumque lzesio injusta reparari debet.

D) Insuper statutum est ut, si unus ex heredibus evzctiomem patiatur vel in fruitione suc partis turbetur, ceteri heredes eumdem indemnem preestent.

E) Principium generale, juri naturz ac civili consentaneum, est quemlibet heredem concurrere debere ad so/ztionem debitorum, proportione habita eorum quze ex hereditate accepit (art. 870-874).

VI. De commodato, mutuo gratuito, depostto, mandato et negotiorum gestione *.

573. 1° Commodatum 3 in genere est contractus quo ves ad solum usum gratis conceditur pro certo tempore cum onere eamdem rem in individuo restituendt post certum tempus.

Commodatarius tenetur rem cusfodive ut bonus pater familias, eamdem tempore preefixo veddere commodanti, ea uti tantum pro ejus natura vel conventione et solvere expensas ordinarias.

Commodans vero non debet rem repetere ante tempus nisi eo indigeat ex casu impreeviso, vitia nociva aperire commodotario, saltem ex caritate, expensas extraordinarias subire.

574. 2° Mutuum4 est contractus quo “ 7es

2 De his breviter dicimus, quia in praxi adiri debent Codices civiles, in quibus exponuntur regulee etiam in foro conscientiee vim habentes,

4Gallice prét de consommation ou simple prét : Cod. civ., 1892- 1904; PLANIOL, II, 2060-2067.

DE VIRTULE PUSTITT A. 23 fungibilis tta alicut datur ut ejus fiat et postea tantumdem in eodem genere restituatur” * Mutuans tenetur monere de vitio rei traditz, aha non repetere ante tempus prefixum, et Zer se nihil exigere vi ipsius mutui.

Mutuatarius rem reddere in eadem, specie, mensura, numero et pondere.

575. 3° Depositum ? est contractus quo gratis res custodienda traditur et ab alio accipitur in integrum restituenda quando deponenti libuerit; si res queedam controversa apud tertium deponatur, ut vincenti tradatur post sententiam judicis vel arbitri, dicitur sequestrum.

Hinc depositarius tenetur rem diligenter custodire eamque reddere deponenti eam petenti cum fructibus perceptis, et deponens tenetur solvere expensas pro rei con- servatione et damna reparare exinde depositario orta, saltem post sententiam judicis.

576. 4° Mandatum est contractus solo consensu constans quo quis ab altero suscipit negotium honestum gratis gerendum, non excluso quodam salario seu honorario 3,

Mandans debet preestare que necessaria sunt ad executionem mandati, compensare damna que mandatarius passus est vi mandati, et obligationes suscipere a mandatario contractas intra limites mandati; #andatarius vero tenetur negotium diligenter gerere et intra limites mandati, nec potest lucrum retinere nisi consentiat dominus aut res indebito labore melior evaserit.

577. 5° Negotiorum gestio est quasi contractus quo quis alterius absentis et ignorantis negotium spontanee suscipit utiliter gerendum ex ejus commissione rationabiliter preesumpta 4.

4 Jure civili gallzco negotiorum gestio dari potest zzsczo co cujus geritur negotium ; Cod. cou. aa. 1372-1375; PLANIOL, I, 2273- 2283.

Unde gestor tenetur rem administrare ut bonus paterfamilias, et damna ea sua culpa absenti orta resarcire, et ille cujus est negotium debet servare conventiones ejus nomine initas, damna compensare et expensas resarcire, quas subiit gestor, et forsan dare mercedem congruentem. _

§ II. De contractibus onerosis certi eventus.

578. Dicemus : 1° de contractibus onerosis proprie dictis, i.e. de enrptione-venditione, locatione, contractu laboris, mutuo oneroso, cambio et censu contractu soctetatis, 2° de contractibus accessoriis seu subsidiarits, nempe de fidejusstone, pignore et hypotheca.

I. De emptione-venditione?.

579. Notio. Emptio-venditio est contractus onerosus quo transfertur ret alicujus seu mercis dominium pro pretio determinato (quo valor rei pecunia exprimitur) 2. :

Jure zatwral, dominii translatio fit solo consensu contrahentium, statim videlicet ac mutuum consensum expresserunt de merce et pretio. Jure autem c7zvz/z, apud nonnullas Gentes, quadam conditiones requiruntur ut contractus sit perfectus; de quibus Codzces adeantur 3.

Dicemus : 1° de justo pretio, 2° de officiis venadttoris; 3° de officits emptoris; 4° de quibusdam venditionis speczebus, in quibus speczales occurrunt adifficullates.

580. 1° De justo pretio et valore. /ustum pretium dicitur guod mercis valorem exprimere et t Sym. maj., 0. 739-777+

3 In Gallia, dominium so/o consensu contrahentium transfertur, exceptis quibusdam casibus in quibus contractus erfectus est solum quando res venditze fuerunt numeratze, mensuratz, gustatee, probate. Cf. Cod, civ., art. 1582-1593; PLANIOL, II, 1353-1365.

adequare estimatur. Valor autem repetendus est ex intrinseca rei utilitate, attentis simul rei copia, labore in ea conficienda consumpto ac desiderio emptoris. Que norma valoris fere coincidit cum duplici, lege concurrentiz, ac oblationis et petitionis (concurrence, lot de offre et de la demande),

Jamvero triplex distinguitur justum pretium : legale, vulgare et conventionale, quorum notionem et legitimitatem nunc perstringimus.

581. A) Legale dicitur quod auctoritate publica definitum est, ut fit aliquando pro pane, carne, curruum usu. Huic pretio generaliter standum est in conscientia, et ex justitia tum erga ementes, tum erga alios venditores.

582. B) Vulgare pretium : a) communi homenum estimatione, pro locorum et temporum varietate, determinatur. Patitur quamdam_ latitudinem : unde potest esse supremum, infimum, medium. In rebus autem necessariis de quibus seepe contrahitur, facile habetur pretewm medius, quod vocant le prix courant, le prix du marche. b) Pretio vulgari possunt stare contrahentes qui ex privata scientia norunt pretium alicujus mercis brevi augendum aut minuendum esse, modo non utantur mendaciis aut dolo, Abuterentur vero publico munere magistratus qui talem notitiam divulgare ex industria differrent ad favendum suis suorumqueamicorum commodis. Preterea mercatores infra pretium vulgare vendere possunt ad alliciendam clientelam, modo fraudes non adhibeant.

583. C) Conventionale pretium : a) est id quod Libera vendttoris et emptoris voluntate determinatur. Omnes concedunt res, que nec legale nec vulgare pretium habent, juste vendi pretio conventionali, dummodo absit fraus, metus aut vis. Ita est quoad gemmas extraordinariz magnitudinis, manuscripta antiqua, res usu jam attritas.

584. b) Nunc gueritur num, etiam in rebus pro quibus pretium adest vulgare, licitum sit pretium conventionale a vulgari distinctum.

In praxi fere consentiunt * doctores ac dicunt : 1)in rebus que mznus freguenter venduntur et pro quibus vix adest pretium currens clare et absolute determinatum, quales sunt domus, fundi, equi, ut justum haberi posse pretium conventionale, dummodo absit fraus, vis aut metus; 2) in rebus vero que /reguenter ac communiter vendi solent, generatim pretio currenti standum esse in justitia?, nisi specialis sit ratio aliter agendi.

585. Revera possunt esse speciales rationes seu tituli propter quos rem vendere licet supra pretium vulgare, scilicet : 1) damnum emergens aut lucrum cessans, V.&., Si quis, in gratiam emptoris, vendit mercem quam servare intendebat in aliud tempus, quo carior fuisset ; 2) speccalis affectus venditorts erga rem suam ; 3) et etiam, probabiliter, spectals ret utziitas quoad.emptorem, quia, v. g., fundus est prope domum emptoris. — Tres etiam distingui possunt tituli propter quos infra pretium vulgare emere licet.: I) si quis res emat quibus nunc non indiget, in gratiam venditoris qui numerata pecunia caret; 2) si merces offerantur, nam res ultro oblate vilescunt; 3) si anticipata fiat solutio.

t Vide Synopsim maj., n. 748 sq. * Fieri potest ut pretium currens injustum sit in se sive propter mendacia et fraudes, sive propter monopolia; sed in hoc casu injus- titia tota est penes fautores mendaciorum et monopoliorum, Cf, BERARDI, n. 643, i ee a nel er SP ees

586. 2° De officiis venditoris : A) guoad tdentitatem rei, res vendita debet esse, saltem moraliter seu commercialiter, eadem ac res petita, sive quoad speciem, sive quoad qualitates : secus, non esset consensus, inde nec contractus.

Hinc non licet : a) rei naturali ab emptore petitze substituere rem artificialem, v. gr. vinum chimice confectum ; b) res ab emptore petitas adulterare aut miscere cum allis vilioris qualitatis ita ut emptores eas tali pretio comparare nollent *.

587. B) Quoad defectus rei: a) Jure natural: : 1) venditor emptori manifestare debet defectus substantiales, eos scilicet qui rem noxiam reddunt aut ineptam ad notum finem emptoris secus verus consensus non preebetur. 2) Defectus autem accidentales qui solum rem minus utilem faciunt, venditor tenetur manifestare, si de eis interrogatur; si vero non interrogatur, non tenetur patefacere rei defectus, praesertim manifestos, sed non debet excedere summum pretium. — Hinc non excusantur @ foto ac prudenter monendi sunt mercatores qui putant licitum esse in omni casu celare defectus, etiam occultos, dummodo, contractu peracto, emptorem moneant de vitiis rei.

b) Jure civili gallico, agnoscuntur vitia redhibitoria, propter quze emptor potest vel rem reddere et pretii resti- tutionem exigere, vel rem servare et partem pretil recuperare, juxta peritorum cestimationem *.

588.C) Quoad traditionem ret : a) venditor tenetur rem venditam emptori ¢vadere cum fructibus a die venditionis perceptis, et tempore, loco t Nonnullee ex his adulterationibus specialiter lege civili prohibentur; pro Gallia, Loi du ret Aofit 1905 apud RivibRE, Lozs usuelles, Loa. : 2 Cod. civ., art. 1641-1649, lois du 21 Juillet 1881, du 2 Aofit 1884 modifiées par la loi du 31 Juillet 1895 et la loi du 23 Février 1905, apud Rivikre, Lots usuelles; PLANIOL, II, 1462-1470; ch. Synop- Sim maj.

et modo prefinitis in contractu aut lege civili vel consuetudine prescriptis. b) Interea debet rem fideliter custodire tanquam deposztarzus : et consequenter pro ejus destructione aut detrimento emptorem compensare, unice quando damnum ex sua culpa provenit. ¢) Asportatio (enlévement de la marchandtse) fit expensts emptorts, nisi aliter conventione aut consuetudine statutum fuerit 7.

589. D) Quoad emptoris securitatem : Preeter securitatem contra vitia occulta (de quo supra, n. 588), venditor : a) securttatem emptori prestare debet contra evictionem, v. g., contra rei vindicationem a creditore hypothecario peractam; b) si evictionem non impediat, tenetur omnia damna reparare. ¢@) Excusatur venditor ab assecuratione : 1) si emptor in se susceperit evictionis periculum, 2) si causa evictionis nonnisi post venditionem, aut propria culpa emptoris, aut ob factum princtpis orta sit 2.

590. 3° De officiis emptoris. — Emptor a) debet pretium solvere loco et tempore pro traditione preefixis, etiam si res casu fortuito perierit, vel loco et tempore speciali conventione determinatis; b) si solutio differtur, debet auctarium legale solvere dummodo tamen ita conventum fuerit, — aut solutio expresse requisita fuerit, — aut res sit frugifera; ¢) debet rem tollere tempore deteriminato, vel quamprimum moraliter.

In Gallia quando agitur de rebus mobilibus, contractus resolvitur in gratiam venditoris, si res tempore przfixo sublata non fuerit 3,

2 Cod. civ., art. 1625-1640; PLANIOL, II, 1476-1520; PLANIOL, ibid., 1471-1475, Garantie du fatt personnel.

591. 4° De quibusdam emptionis-venditionis speciebus.

A) De venditione per proxenetas (courtiers).

Proxenetz dicuntur 1i omnes qui alterius nomine aliquid emunt vel vendunt; variis nominibus appellantur courtiers, commiisstonnatres, commis-voyageurs, représentants de commerce. Sunt veluti mandatarii eorum quorum nomine agunt, ideoque mandatariorum obligationes implere* debent juxta principia superius tradita (n. 434 sq.).

592. Unde pfroxencie : a) negotium sibi commissum jideliter gerere debent, ea scilicet diligentia quam in proprits negottis ejusdem generis adhibere solent; Y) omne lucrum quod percipiunt in gerendis hujusmodi negotiis tradere debent mandanti, cum ejus nomine agant et ab eo stipendium pro munere suo naviter agendo suscipiant. — Possunt tamen proxenetze : a) servare sibi lucri excessum ex sua extraordinaria diligentia ortum : in quo tamen cavendum est ab illusionibus; b) retinere munera que sibi sub qualibet forma dantur a mercatoribus, dummodo nullum damnum mandanti inferatur, vel interveniat ejus approbatio aut saltem tolerantia : quod intelligendum est speciatim de famulis qui cibaria aliaque hujusmodi pro dominis emunt. Multum autem expediret dominos clare de hoc pacisci ut famulorum educationi morali efficacius consuleretur.

593.B) De venditione sub hasta (vende aux enchéres). a) Noto. Venditio sub, hasta, que dicitur etiam auctio, licttatio (vente & Lencan) ea est qua res vendenda per praeconem proclamatur coram pluribus licitatoribus, et adjudicatur majus pretium offerenti. Quze quidem voluntaria aut judiciaria 2 esse potest, prout sponte fit a domino, vel lege statuitur, v. g., ad solvenda debita. — De natura est hujus venditionis quod justum pretium statuatur non ex estimatione communi, sed ex honesta concertatione inter licitantes : sub hac t Cod. civ., art. 1984-2010; Cod, comm, art. 74-108; PLANIOL, IJ 2231-2272.

2 Quoad judicialem auctionem, cf. Code de procédure, art. 702-717; Code pénal, art. 412. p enim conditione quod fraus absit, et qui vendit et qui emunt libere in contractum quemdam aleatorium conveniunt*.

594. b) Regule. Auctio igitur, ut sit justa, debet esse plene aleatoria, aut, si alea temperetur, temperanda est zqualiter et ex parte vendentis, et ex parte ementium.

Unde : a) siauctio fit modo plene aleatorio, venditor non debet fictos licitatores adhibere, nec rem retrahere, sed eam cedere etiam pro pretio infra vulgare ; emptores autem non debent impedire licitationem fraudulenter agendo, nec probabilius pacisci de non licitando ultra tale pretium vel quoad talem rem : suasio vero aut preces non vitiant auctionem. b) Si auctio fiat modo non plene aleatorio, quod hodie saepe occurrit, venditor ex una parte potest falsos licitatores adhibere et rem retrahere si pretium nimis infimum offeratur : sed ex altera parte emptores possunt pacisci de non licitando ultra tale pretium determinatum, nequeunt tamen alios emptores vi aut fraude avertere.

595. @) olanda. In utroque casu : I) preecones possunt, fraudulenter dirigendo et claudendo auctionem, damnum injustum inferre sive venditori, sive quibusdam emptoribus; 2) venditor securitatem preestat quoad rei evictionem, sed non quoad vitia, etiam redhibitoria, nisi aliter lege aut pacto statutum fuerit.

596. C) De monopoliis. a) Matura. Monopolium est vel legale vel privatum. 1) Legale monopolium est exclusiva potestas certas merces vendendi, uni vel paucis ab auctoritate publica concessum ?.

597. 2. Monopolium Zrivatum adest quando pauci homines variis mediis efficiunt ut ipsi soli certum genus mercium vendant pretio sibi placito, aut cum aliis venditoribus paciscuntur de certa mercede non vendenda infra tale pretium. Hujusmodi autem monopolia diversimode instituuntur (¢rus¢s, cartells, rings, corners).

• Hee auctio non debet confundi cum licitatione proprie dicta quam Jus Gallicum admittit; cf, PLANIOL, II, 1598 sq.

.? Non pauci theologi per monopolium legale intelligunt privile gium auctoribus et inventoribus concessum exclusive vendendi libros aut nova inventa; de quo supra, n. 358.

3 Vide Synopsim maj., MARTIN SAINT-LEON, Cartedls et trusts.

598. b) Legdtimitas. 1) Monopolium /egale, intra certos limites coarctatum, est medium legitimum promovendi bonum publicum. 2) Monopolia autem privata, que eo fine instituuntur ut eyfrenate concurrentie excesstbus remedium afferatur,et hunc finem nonnisi /egzt¢mzs prosequuntur mediis, zec aliunde justum excedunt pretium non sunt per se tllicita ; — sed certis limitibus circumscribi debent, ne sensim sua potestate abutantur ad injuste opprimendos alios mercatores, ad pretia rerum plus zquo augenda, ad homines publicos corrumpendos, ut sic leges aut judiciales sententiz bono publico noxiz obtineantur. — A fortiori injusta sunt monopolia quz precise eo fine instituuntur ut, deleta penitus concurrentia, pretza emptoribus tmponantur ad nutum venditorum, et enjustis medies alit venditores eliminentur.

Il. De locatione-conductione *.

599. Notio et divisio. Locatio in genere est contractus onerosus quo usus ret vel gquedam opera conceditur pro certo pretio; unde distinguitur a commodato, quo usus rei gratis alteri conceditur.

Ex hac ipsa notione duplex est locationis species : locatio rerum et locatio oferarum, hzec pariter duplex est : contractus laboris, de quo in sequenti paragrapho, et susceptio operis (contrat d’entreprise), de quo hic agimus.

600. 1° De locatione rerum. — Locatio rerum est contractus quo aliquis se obligat ad altert prestandum alicujus ret fruitionemt, per aliguod tenpus, pro certo pretio.

Plures sunt hujus locationis species : &) locatio «dium et mobilium (4az/ @ ldoyer), b) locatio ruralium bonorum (bail a ferme), ©) locatio animalium (daz/ a chepiel),; de quibus adiri debent varii Codices?. — Hic principia gene-

1 Syn. ma., 0. 778-785. 2 Pro Gallia, Cod. civ., art. 1708-1778, 1800-1831; PLANIOL, II, 1666-1822.

ralia exponere satis erit, animadvertendo tamen ab ipsis contrahentibus addi posse speciales stipulationes.

601. A) Triplex est obligatio locatoris (daz/leur, propriétaire) ; a) rem tradere conductori (preneur, locataire, fermier), et quidem statuto tempore, necnon in bono statu; b) rem in bono statu servare, ita ut apta permaneat usui ad quem locata fuit, proindeque perficere majores reparationes'; C) rei tranquillam fruitionem prestare, et inde conductorem tueri contra vitia occulta et evictionem.

602. B) Item triplex est obligatio conductoris : a) re locata uti tanquam bonus paterfamilias, et quidem in illum tantum usum ad quem fuit locata; b) pactam mercedem solvere statuto tempore et modo quem determinavit contractus aut consuetudo; €) finito locationis tempore, rem locatam reddere in statu in quo tradita fuit, et consequenter damna reparare.

603. 2° De locatione seu susceptione operis (contrat ad entreprise). — Locatio operis est contractus quo aliquis conducitur ab alio ad certum opus pro determinato pretio efficiendum, v. g., ad domum eedificandam.

Sepe opus perficiendum fuzblice denuntiatur, describendo quzenam res sit conficienda, ex quanam materia, intra quodnam tempus; varii operis susceptores ad concurrendum invitantur, et res conficienda committitur ei qui pro minore pretio opus perficere spoponderit : qua in re bona fides ex utraque parte requiritur.

604. A) Ex justitia tenetur operis susceptor (entrepreneur) : 2) rem eo modo conficere ac conventum est, eam scilicet adhibere diligentiam, eamque materie qualitatem et quantitatem, quz

1 Quee sint majores, quee modice reparationes, determinatur Codzczbus et usu locorum. Cf. Cod. civ., art. 1720, 1754.

expresse per descriptionem, vel tacite per consuetudinem pactz fuerint; b) opus tempore condicto absolvere et tradere, ita ut, si propria culpa tardius rem compleverit, damnum exinde illatum compensare debeat.

605. B) Locator seu dominus tenetur : a) statutum pretium prefixo tempore solvere; imo, si non ex justitia stricta, saltem ex @guztate, mercedem adaugere quando, propter mutata rerum pretia aut operariorum salaria, opifex damnum notabile et imprezevisum incurreret '; b) compensare majores expensas ortas ex postulatione operum superadditorum; @) reparare damnum susceptori illatum ex culpabili mora in acceptando opere jam absoluto 2,

III. De locatione operarum seu de contractu laboris 3,

606. Dicemus : 1° de zpso contractu laboris ; 2° de salario, 3° de collegits opificum, 4° de cessatione ab opere; 5° de modis meliorem effictendi conaditionem operariorum.

1° DE CONTRACTU LABORIS GENERATIM SPECTATO.

607. Alii volunt contractum qui inter opificem et herum intercedit, esse locationem-conductionem (lowage d’ouvrage); alii, emptionem-venditionem; alii, contractum societatis ; alii unum ex innominatis contractibus, nempe, ex parte operarii facto ut des, et ex parte heri do ut facias. Quidquid est 4, omnes fatentur hujusmodi contractum specialis esse naturze, cum humanze operz non sint communes merces, sed aliquid humane dignitatis pree se ferant, ideoque humanioribus legibus regi debeant quam res mere

2 Cf. Cod. civ., art. 1787-1799; PLANIOL, II, 1897-1932. — Regulae speciales quoad mercium transvectionem exponuntur in Cod. c2v. art. 1782-1786.

commerciales. Unde, prazemissa hac declaratione, possumus dicere contractum laboris esse contractum guo opifex pro salario rite determinato operam suam rependere sé obligat. — De mutuis autem operariorum et herorum officiis, ad mentem Leonis XJ/I* et Pit X?, pauca notanda sunt.