Nn. 1450–1514

1438. 5° De dispensatione ab affinitate. a) Quoad lineam vectam, rarissime Ecclesia dispensat in frzmo gradu 2, raro in ceteris gradibus.

1439. b) In gradibus linee collateralis, non excepto primo 3, Ecclesia “jam haud difficilem sese ostendit in dispensatione elargienda ” 4.

™‘* Quamquam impedimientum ex una tantum parte se habet, matrimonium tamen reddit aut illicitum aut invalidum”. (Codex, ¢.-1036,.§ 3). vis taped :

2 Casum dispensationis hujusmodi invenire est in Le Canonzste contemporain, Novy. 1912, p. 659.

3 Res olim multum disputata fuit occasione dispensationis Hezrico VIII a Julio If concesse.

4 DESMET, n. 306. — Hucusque, si quis ducere volebat personam cujus matrem carnaliter cognovisset, dispensatio non concedebatur nisi sub conditione : ‘‘ Dummodo tamen copula cum matre non antecesserit nativitatem filize ”. Inconveniens quod ita cavebatur, nunc removetur decreto Commis. ad Cod. interpret. 2-3 Jun. 1918, ubi statuitur : Si copula illicita et occulta przecesserit nativitatem nubendz, de qua dubitari possit an sit filia vel soror alterius partis, applicandus est can. 1076, § 3: Nunquam matrimonium permittatur, si quod subsit dubium num partes sint consanguineze in aliquo gradu lineze rectz aut in primo gradu lineze collateralis '

1440. 6° De diserimine inter jus antiquum et novum. a) Olim definiebatur affinitas propinguitas guam guis contrahit cum consanguinets illius persone guacum copulam carnalem perfectam habuit; )) exinde distinguebatur inter affinitatem licitam et tllicitam; hodie nulla oritur affinitas ex copula illicita; @) affinitas ex copula licita dirimebat matrimonium in linea recta usque ad z/jinitum, juxta probabiliorem sententiam ; usque ad guartum gradum inclusive in linea collaterali; affinitas vero ex copula illicita matrimonium dirimebat usque ad secundum gradum inclusive in utraque linea.

X. De tmpedimento publice honestatts.

1441. 1° Notio ex Codice : “ Impedimentum public honestatis oritur ex matrimonio invalido, sive consummato sive non, et ex publico vel notorio concubinatu ; et nuptias dirimit in primo et secundo gradu linez recte inter virum et consanguineas mulieris, ac vice versa”*. Ita si Titius publice in concubinatu vixit cum Lucia, matre Sophie, eo ipso contraxit impedimentum publicze honestatis cum Sophia.

Hoc impedimentum mzzltiplicatus ex pluribus matrimoniis invalidis.

1442. 2° Notio et extensio ex antiquo jure. Usque ad Pentecosten anni 1918, impedimentum honestatis publicee erat propinquitas personarum oriens tum ex sponsalibus validis, tum ex matrimonto rato et nom consummato,

1443. a) Publica honestas orta ex validis sponsalibus matrimonium dirimebat inter sponsum et consanguineas sponse, et vice versa, in primo gradw tantum.

_ b) Publica honestas ex matrimonio rato dirimebat nup- tias usque ad guartum gradum inclusive, etiamsi orta esset ex matrimonio invalido, dummodo invalidum non tuisset ex defectu consensus.

1444, 3° De dispensatione ab hoc impedimento. Cum hoc impedimentum sit juris mere

_* Codex, c, 1078. — Matrimonia dicta cévélia hoe producunt impedimentum dummodo tamen cohaditent pseudo-conjuges (Com. Int., 12 mart, 1929, A. A. S., 1929, p. 170).

ecclesiastici, Ecclesia in eo dispensat, sed cum cautela, cavendo nempe ne aliquis sibi matrimonio conjungat propriam prolem (n. 1439, not.).

XI. De tmpedimento adisparitatis cultus.

1445. 1° Notio. “ Nullum est matrimonium contractum a persona non baptizata cum persona baptizata in Ecclesia catholica vel ad eamdem ex heresi aut schismate conversa” 1. Ita restringitur impedimentum quod antea etiam baptizatos in schismate aut heresi afficiebat. — Nostris diebus, non solum inter paganos, sed etiam in magnis civitatibus catholicarum regionum, inveniri potest hujusmodi impedimentum.

1446. Sedulo notandum est agi in casu non de qualibet persona baptizata, etiam in heresi, secu olim, sed de persona baptizata in Ecclesia catholica vel ad Ecclesiam catholicam ex heresi aut schismate conversa. Et adest impedimentum, etiamsi persona in Ecclesia catholica baptizata hzeresi vel schismati postea adheserit, aut ad Ecclesiam conversa iterum in heresim relapsa sit.

1447. 2° Quandonam ineurratur? I[ncurritur certe quando certo moraltter constat unam partem esse valide baptizatam, et alteram vel nullo modo vel invalide baptizatam. In casu autem dub circa baptismum, investigatio quidem fieri debet, juxta instructionem S. Officzz, diei 1 aug. 1883; sed si dubium maneat, hec regula ex Codtce tenenda est : “Si pars tempore contracti matrimonii tanquam baptizata communiter habebatur aut ejus baptismus erat dubius, standum est, ad normam c. 10142, pro valore

¥ Codex, 1070, § 1. —?2 Can. 1014 sic se habet : ‘‘ Matrimonium gaudet favore legis; quare in dubio standum est pro valore matrimonii donec contrarium probetur ”’.

matrimonii donec certo probetur alteram partem baptizatam esse, alteram vero non baptizatam ”*.

1448, Hinc : a) Azfe matrimonium contrahendum — inter partem certo baptizatam et alteram dubie baptizatam postulari potest dispensatio ad cautelam : quee si negetur, sola concessa dispensatione super mixta religione (ut_aliquando fit), nil impedit quin celebretur matrimonium. b) Post matrimonium contractum, nuptiz habeantur ceu valid, si probabile dubium oriatur et maneat de existentia aut validitate Baptismi sive unius, sive utriusque conjugum; @) si vero, post initum matrimonium certo innotescat Baptismi nullitas, dijudicandus est valor matrimonii juxta hanc nullitatem. Scilicet si utriusque conjugis baptismus inveniatur inexistens, tunc valet eorum matrimonium dummodo absit quodcumque impedimentum juris naturalis aut divini; si unius tantum conjugis baptismus est nullus, matrimonium est nullum.

1449. 3° De dispensatione ab hoc impedimento. A) Solus Romanus Pontifex in hoc impedimento propria potestate dispensare valet; alii autem nonnisi per indultum, quod conceditur in locis ubi multi sunt infideles.

1450. B) Conditiones requisite ut dispensatio concedatur, sunt : a) #¢ abszt contumelia Creatorts, id est periculum fidei vel morum pro parte catholica et ejus prole; hinc infidelis promittere debet se daturum plenam libertatem catholice parti quoad exercitium ipsius religionis, et universam prolem in catholica religione institutam iri 2; b) ut pars fidel’s pro viribus curet conversionent infidels; ©) ut adsint graves cause, qualis est v. g., salus anime illorum qui jam in tali matrimonio diu vixerunt, aut ab eo contrahendo vix cohiberi possunt. — Dispensatio scienter concessa sine gravi causa a R. Pontifice illicita esset, sed valida; a delegato autem non solum illicita, sed etiam invalida.

XII. De tmpedimento raptus.

1451. 1° Notio. Raptus definiri potest : vzolenta abductio alicujus persone de loco in locum, ubt sub potestate raptoris detinetur, matrimontt wmeundt causa%. Quod impedimentum a mecu distinguitur; nam, etiam cessante metu, invalidum est matrimonium, quamdiu rapta sub potestate raptoris manet; neque est impedimentum penale, nam matrimonium valide ac licite celebrari potest, statim ac mulier a potestate raptoris subtrahitur.

1452. 2° Conditiones requisitz ut raptus matrimonium dirimat. MRequiritur: A) ut sit abductio mulzercs, non autem viri; certum est :nam Tridentinum et clarius Codex? de solo vero raptore verbum faciunt et odiosa sunt restringenda 3.

Nil autem refert utrum mulier, que rapitur, sit virgo an corrupta, honesta an meretrix; nam verba Codicis sunt omnino generalia. — Attamen, si mulier sit perdita mori- bus, presumitur abducta explendze libidinis potius quam matrimonii ineundi causa, sed praesumptio cedit veritati.

1453. B) Ut sit vera abductio de loco in locum : i. e., ut mulier transferatur, per raptorem vel de ejus mandato, de loco in quo tuta erat in locum moraliter diversum, in quo minus est tuta, quamvis non longe distantem. — Attamen, quoad matrimonii nullitatem, raptui par habetur violenta retentio mulieris in eodem loco, (n. 1456).

1454. C) Ut abductio sit vzolenta, i. e., invita muliere. Violenta censetur : a) si fiat per vem aut metum gravem injuste incussum ; b) per frau- t Codex, c. 1074, § 1. — ? Codex, c. 1074.

3 Leges quee pcenam statuunt, aut liberum jurium exercitium coarctant, aut exceptionem a lege continent strictee subsunt interpretationi’”’. Codex,c.19. ‘‘Leges etiam irritantes et inhabilitantes, in dubio juris non urgent’”’... Codex, c. 15.

dem aut dolum, v. g., per hynopticam suggestionem, que libertatem auferat %.

1455. D) Ut abductio fiat zztuctu matrimonit ineundl, cum impedimentum statutum fuerit ad servandam consensus matrimonialis libertatem. Hinc si mulier abducatur ad pecuniam ei auferendam, aut ad libidinem explendam, aut ob alium finem, non oritur impedimentum. In foro autem externo presumitur raptum fieri matrimonii causa, nisi contrarium probetur.

1456. E) Ut raptor mulierem sub sua potestate detineat : “Quod ad matrimonii nullitatem attinet, raptui par habetur violenta retentio mulieris, cum nempe vir mulierem in loco ubi ea commoratur vel ad quem libere accessit, violenter intuitu matrimonii detinet” 2. Proinde quando puella a raptore separata et in loco ¢uto ac libero constituta fuit, cessat impedimentum absque ulla dispensatione. “Quod si rapta, a raptore separata et in loco tuto ac libero constituta, illum in virum habere consenserit, impedimentum cessat ” 3,

1457. 4. 8. Ecclesia in hoc impedimento generatim non dispensat ‘4. Raptor “ipso jure exclusus habeatur ab actibus legitimis ecclesiasticis et insuper aliis pcenis pro gravitate culpz plectatur” 5.

t Aliquando in foro ex¢erno violenta abductio preesumitur usquedum contrarium probetur, v. g., in raptu seductionis. Vide Syzopsim maj., N. T1130. — Raptus violentus sponsze a sponso perpetratus multo probabilius est impedimentum canonicum.

4Olim Ecclesia nunquam dispensabat; sed in Instruct. ad Ep. Albanenses, 15. febr. 1901, Acta S, Sedis (KXXIII, p. 547-549), S. Ofictum declaravit, ob peculiares circumstantias in Albania przevalentes, nihil prohibere quominus, si de raptze vere libero consensu constet, et sufficientia ad dispensandum motiva preesto sint, dispensatio concedatur; sed, ne id facile fiat, quilibet casus S. Sedis judicio omnino subjici debet.

XIII. De cimpedimento crimints.

1458. Notio. Non omnia crimina matrimonium dirimunt, sed quedam magis odiosa in ordine ad matrimonium commissa, nempe : a) adulterium cum promissione vel attentatione matrimonii; b) adulterium cum conjugicidio; C) conjugicidium mutua promissione patratum.

1459. i° Adulterium cum promissione aut attentatione matrimonii :

“Valide contrahere nequeunt matrimonium qui, perdurante eodem legitimo matrimonio, adulterium inter se consummarunt et fidem sibi mztuo dederunt de matrimonio ineundo vel ipsum matrimonium, etiam per civilem tantum actum, adtéenlarunt” *.

1460. Tres igitur conditiones requiruntur :

a) Adulterium : 1) verwm et objectivum, quatenus scilicet validum matrimonium et adhuc perseverans existere debet saltem ex parte unius adulteri; 2) w¢ringue formale, in quantum zferguwe cognoscere debet alterutrum esse conjugatum; 3) comszzmamatum, id est, de se aptum ad generationem.

b) Promissto aut attentatio matrimonit, ante mortem innocentis conjugis facta. Hzec autem promissio debet esse : vera et acceptata, mutua, et quidem in ordine ad matrimonium fost mortem conjugis cum complice ineundum : nam si promittitur matrimonium ineundum altero conjuge adhuc vivente, ubi polygamia jure civili permittitur, non contrahitur impedimentum, quia cessat ratio impedimenti, quee est ne promissio occasionem przebeat alterum conjugem occidendi.

Matrimonium a/tentatum etiam per civilem actum, a Codice assimilatur promissioni matrimonii : hinc qui, post matrimonium valide initum, divortium civile obtinent et, vivente priore conjuge, aliud matrimonium contrahunt et consummant, impedimentum criminis incurrunt : ac proinde, mortuo priore conjuge, matrimonium revalidare nequeunt absque dispensatione.

¢) Promissio matrimonii fieri debet et adulterium comtmitti durante eodem conjugio.

Videlicet si Petrus successive duas habet uxores, et, vivente una, v. g., Bertha, promittit ducere Catharinan, ~ postea vero Marthz nubit, eaque vivente, adulterium committit cum Catharina, nullum est impedimentum diri-~ mens inter Petrum et Catharinam, modo non renovetur eidem promissio matrimonii.

1461. 2° Adulterium cum conjugicidio. Valide contrahere nequeunt matrimonium “ qui perdurante pariter eodem legitimo matrimonio, adulterium inter se consummarunt eorumque alter conjugicidium patravit ” 3.

Tres conditiones requiruntur ad hoc impedimentum contrahendum :

a) Adulterium verum, utrinque formale, consummatum, ut supra, ante conjugicidium commissum : si enim post mortem conjugis committatur, jam non est adulterium.

b) Conjugicidium ab uno patratum, cum intentione ineundi matrimonii cum complice, alteri manifestata, quamvis alter nesciat homicidium perpetrandum esse, aut etiam ei contradicat. Unde in hoc casu non requiritui mutua conspiratio, nec promissio. — Intentio autem ineundi matrimonium przsumitur in foro externo, nisi ex adjunctis contrarium constet.

C@) Utrumgue, adulterium scilicet et conjugicidium, commissum eodem stante matrimonio.

1462. 3° Conjugicidium mutua conspiratione patratum : “Qui mutua opera physica vel morali, etiam sine adulterio, mortem conjugi intulerunt ” 2,

Quatuor conditiones requiruntur-ut impedimentum ex hoc capite incurratur :

a) Mutua conspiratio inter complices in occisionem conjugis alterutrius ipsorum : que existit si una pars alteram ad crimen inducit consilio, precibus, aut approbatione, etiam tacita; vel si utraque cooperatur sive physice, v. g.. venenum przbendo, sive moraliter, corrumpendo medicum ut mortem inferat vel non impediat ;

DE MATRIMONIO. 7O!l b) Ut conspiratio fiat ex zutentione, exterius manifestata, ineundi matrimonit cum complice, saltem ex una parte’;

_C) Ut mors? sequatur opera alterutrius sive physica, sive morali ; hinc, si inflicto vulnere non mortali, mors sequatur imperitia vel negligentia medici, impedimentum non incurritur ; _ d) Ut matrimonium fuerit validum, licet non consummatum, tempore occisionis 3,

1463. 4° De multiplici impedimento criminis. Impedimentum criminis multiplicari potest tum ratione delicti, tum ratione matrimonii :

A) Ratione de/icéz : a) quando impedimentum oritur ex solo conjugicidio duplex est impedimentum, si w/ergue conjux ex conspiratione suum conjugem occidit; b) quando oritur ex solo adulterio, duplex incurritur impedimentum, si ambo adulteri conjugati sunt et ambo id cognoscunt; @) quando oritur ex comjugicidio cum adulterio, duplex est impedimentum, si uterque adulter conjugem suum occidit, etiam sine conspiratione; d) quando adulterium et conjugicidium suas proprias conditiones separatim habent, juxta superius exposita (n. 1460-1461), utrumque pariter est impedimentum.

B) Ratione satrimoni, quando videlicet successive plura matrimonia inita sunt, et durante quolibet conjugio, unum vel plura e preefatis criminibus perpetrata sunt; v, g., si Titius triplex matrimonium successive inivit cum Maria, Bertha et Rosa, et stante unoquoque conjugio, Cajam carnaliter cognoscit cum promissione matrimoni, jam adest triplex impedimentum: si preeterea Rosam occidit, ut Cajam ducat, quartum nascitur impedimentum, etc. — Non autem multiplicantur impedimenta, si pluries adulterium committitur cum eadem persona, stante eodem conjugio.

1464. 5° De dispensatione in hoc impedimento. A) Cum hoc impedimentum sit juris ecclesiastici tantum, infideles illud non incurrunt, t Ita S, Alph., n° 1034; attamen de hac intentione silet Codex.

2 Qui mutua opera physica vel morali mortem conjugi ‘‘ zx¢u/erunt’. Codex, c. 1075, 30.

nec proinde dispensatione indigent quando convertuntur. Sed si crimen committitur a parte fideli cum parte infideli, impedimentum adest directe fidelem et indirecte infidelem afficiens.

B) Ecclesia in hoc impedimento dispensare valet; sed diffictllime dispensat in conjugicidio ; minus difficile tamen in casu adulterii cum sola promissione matrimonil.

C) Ante Codicem controvertebatur num zgnorantia ab hoc impedimento excusaret, paucis dicentibus ignorantiam ab hoc impedimento excusare, quia est ena medicinalts. Hodie vero, ex canone 16, “ Nulla ignorantia legum irritantium aut inhabilitantium ab eisdem excusat, nisi aliud expresse dicatur ”. Jamvero aliud hac de re in nullo canone dicitur, ideoque impedimentum criminis afficit etiam eos qui illud ignorant.

1465. Notandum. Plerumque nupturientes de hoc impedimento manifestando non cogitant; unde, si confessarius fundatas habet suspiciones de ejus existentia, discrete interrogare debet pcenitentem; v. g., si ancilla hero recenter viduo velit nubere, inquiri potest num promissio matrimonii preecesserit, quandonam, vivente uxore? num, preeter promissionem, adfuerint inhonesti sermones, etc.

Advertatur tamen quod “data a Sancta Sede dispensatio super matrimonio rato et non consummato vel facta permissio transitus ad alias nuptias ob pressumptam conjugis mortem, secumfert semper dispensationem ab impedimento proveniente ex adulterio cum promissione vel attentatione matrimonit, si qua opus sit ”*.

§ III. De vitiis consensus.

1466. Prater impedimenta proprie dicta, que-- dam sunt vitia que validitati consensus obstant, ideoque validitati ipsius matrimonii; nam, ut in Codice legitur? : “ Ut matrimonialis consensus haberi possit, necesse est ut contrahentes saltem non ignorent matrimonium esse societatem permanentem inter virum et mulierem ad filios pro-

-creandos”. Insuper non solum izgnorantia, sed vis et metus validitati consensus obstant, libertati nocendo. Duo sunt igitur vitia de quibus agendum est: 1° defectus debite cognitionts ex amentia aut errore oriens; 2° defectus libertatis ex U2 ef metu.

I. De defectu debite cognitionts.

Debita cognitione ad matrimonium requisita carent qui amentza aut errore laborant.

1467.1° De amentia. Amens actuali amentia laborans omnino incapax est contrahendi, cum careat cognitione ad rationabilem consensum necessaria. Unde:

a) Améntes erpefud nunquam possunt nubere; b) guz vero lucida habent intervalla, valide contrahunt tempore quo rationis usu gaudent, sed regulariter a matrimonio avertendi sunt; in dubio autem, generatim preesumitur matrimonium initum fuisse tempore amentiz; ¢) item dementes seu monomantact, fatut, stupid, surdo-muti valide contrahunt dummodo in contrahendo jura et officia conjugii intelligant; d) edvcz in ebrietate perfecta non possunt contrahere, nisi per procuratorem cui sui compotes mandatum dederunt.

1468. 2° De errore. Error matrimonium invalidans triplex esse potest : 1° circa xaturam vel essentialem proprietatem matrimonii; 2° circa personam, 3° circa gualitates persone.

1469. a) Zxvalide matrimonium contrahit qui ita errat circa ipsam maturam matrimonii, ut ignoret matrimonium esse societatem permanentem inter virum et mulierem ad filios procreandos : tunc enim deficit matrimonialis consensus *. Error hujusmodi non presumitur in puberibus, sed probari debet 2. — “ Simplex error circa ma-

™ Codex, c. 1082, § t. 2 Codex, c. 1082, § 2, pO a ac aa fa EO ETE trimonii unitatem vel indissolubilitatem aut sacramentalem dignitatem, etsi det causam contractul, non vitiat consensum matrimonialem ” !, nisi facultas divortii aut polygamiz intendatur etiam ab uno ut conditio sine qua non.

1470. b) Error circa personam 2, sive vincibilis, sive invincibilis, sive antecedens, sive concomitans (n. 33), jure naturali dirimit matrimonium, nisi intendat contrahens nubere persone presenti quaecumque sit. Etenim persona ipsa, et quidem determinata, est vere contractus objectum.

1471. c) “Error circa gualtatem persone, etsi det causam contractui, matrimonium irritat tantum in duplici casu: 1) “sierror qualitatis redundet in errorem persone” 3, quando nempe in mente contrahentis persona cum qua contrahit nota est tantum una qualitate cui alligatur consensus. Per acctdens tamen error circa qualitatem persone invalidat, si consensus datur sub explicita conditione illius qualitatis.

Ex dictis constat errorem in his variis casibus nuptias irritare jure naturali, ideoque esse impedimentum zxzdzspensabile.

“Scientia aut opinio nullitatis matrimonii consensum matrimonialem necessario non excludit ” 4.

2. Quando persona libera ducit personam servam servitute proprie dicta5, putans eam esse liberam. Hoc ad praxim non spectat nisi in Missionibus, multo probabilius est juris ecclesdasticd tantum, quia error in quo fundatur, versatur solum circa qualitatem persone.

5 Codex, c. 1083, § 2, n. 2. — Hic error constituebat olim impedimentum sondztionis ser vilzs,

Il. De defectu debtte libertatis.

1472. Hic defectus oritur ex vi et metu : vis est quidem coactio physica, dum metus est effectus coactionis moras; sed utrumque pertfectz libertati consensus nocet.

1° Vzs jure naturali matrimonium invalidat, quando talis est cui resisti non possit, v. g., si quis physice cogat Semproniam ad exprimendum signo capitis matrimonialem consensum. Merito itaque Codex (c. 103, § 1) : “ Actus, quos persona sive physica sive moralis ponit ex vi extrinseca, cui resisti non possit, pro infectis habentur ’

2° Ut metus matrimonium invalidet, quatuor conditiones jure canonico requiruntur : “ Invalidum quoque est matrimonium initum ob vim vel metum gravem ab extrinseco et injuste incussum, a quo ut quis se liberet, eligere cogatur matrimonium ”?

a) Metus debet esse gravis, seu concipi ex malo gravi relate ad personam contrahentem et imminenti, qualis est etiam metus reverentzalzs, quo qui timet parentum diuturnam indignationem, imprimis si accesserint jurgia, mine aut preces importune. In dubio utrum metus fuerit gravis an levis, standum est pro valore matrimonit 2.

b) Zucussus a causa extrinseca et lbera, non autem a causa intrinseca vel necessaria : hinc valet matrimenium initum metu inferni vel metu mortis aut morbi, quibus in casibus contrahens non ab alio.sed a seipso ad nuptias impellitur.

ce) [ujuste tncussus quando nempe metum incutiens id exigit ad quod jus non habet vel exigit medits tngustts ; unde valide essent nuptiee, Si

judex competens, servato juris ordine, stupratorem comminatione carceris cogeret ad ducendam mulierem.

a) Extorquens consensum in matrimonium, ita ut quis, ut se liberet, cogatur matrimonium eligere cum tali persona; si quis autem aliter se liberare potest, valet matrimonium.

§ IV. De vitio formee seu de clandestinitate.

1478. Notiones. Ex lege Zvidentina', ut matrimonium sit validum, quedam solemnitas requiritur que consistit in prasentia parochi et duorum saltem testium. Unde solemne dicitur matrimonium quod ad formam juris contrahitur ; e contrario, clandestinum, quod przeter formam juris. Cum autem forma Tridentina fuerit satis notabiliter immutata decreto “ Ve ¢emere” 2 quod et ipsum fuit aliquatenus in canonibus 1094-1103 novi Codicis reformatum, loquemur 1° de forma Tridentina ; 2° de forma novi juris.

I° DE FORMA TRIDENTINA.

4474. Hzec a Tridentino ejusque legitimis interpretibus statuta fuerant : a) Debet matrimonium celebrari coram proprio parocho vel ejus delegato sacerdote, et duobus testibus quibuscumque jure nature non prohibitis. b) Proprius autem parochus est parochus domicilii vel quasidomicilii parcecialis (n. 97) alterutrius aut utriusque nupturientium. @) Non solum autem proprius parochus, sed etiam Ordinarius$ dicecesis valide matrimonio assistit, i. e., Episcopus, Vicarius generalis, Vicarius Capitularis, Administrator dicecesis, et, a fortiori, Summus Pontifex, et Legatus Apostolicus pro territorio. 4) Incipit esse testis authorizabilis parochus a die nominationis, Episco- t Decretum Tametsz.

? Quod vigere incoepit die 198 Aprilis 1908 pro toto orbe terrarum, excepto Sinarum imperio in quo viget a die 118 Aprilis 1909. — Unde matrimonia inita ante hoc tempus zstimari debent juxta disciplinam decreti Tazzetsz.

3 Intelligitur Ordinarius in sensu minus lato veteris juris.

pus a die electionis; et hanc qualitatem:retinet etiam parochus notorie suspensus ab officio aut nominatim excommunicatus. €) Episcopus et parochus possunt esse testes matrimonii etiam extra territorium suum, erga dicecesanos aut parochianos suos.

1475. f) Hzec tamen preesentia parochi ac testium ad validitatem requiritur in“his parochiis tantum ubi lex Tridentina promulgata fuit; g@) ceterum illa lex est simul localis et personalis.

Quatenus /oca/is, directe afficit ¢errzforzum in quo promulgata est, et indirecte omnes qui ibi versantur, vel per territorium iter faciunt, etiamsi ibidem nullum domicilium aut quasi-domicilium habeant. Hinc si duo catholici Baltimorensts archidicecesis, ubi Tamed¢st non viget, iter faciunt per archidicecesim /Veo-Aurelianensem, ubi viget, ibique contrahunt absque forma 7ridentina, matrimonium est invalidum. — Quatenus fersonalis, directe ligat subditos ita ut non possint valide contrahere in territorio exenmtpto (ubi lex non viget), si hoc territorium adierint 27 Jraudem legis, i. €., eo fine ut nubant, sine intentione ibi acquirendi domicilium aut quasi-domicilium.

A lege autem excusat impossibilitas ad proprium parochum accedendi, si sit communis et saltem per unum mensem durvatura, idque jam a primo die quo presumitur, dummodo contrahatur coram duobus testibus.

2° DE FORMA NOVI JURIS.

1476. Pro validitate : A) Sicut antea, requiritur assistentia parochi vel Ordinarii cum duobus testibus. a) Parochinomine hic venit non solum qui legitime preest parcecia canonice erecte, sed etiam sacerdos cui, in aliquo definito territorio, cura animarum legitime commissa est : hic ergo parocho equiparatur, immo et in missionibus omnis sacerdos ad animarum curam in aliqua statione universaliter deputatus. b) Parochus autem et Ordinarius competentes sunt parochus et Ordinartus loct (parcecize respective et diceceseos) intra cujus limites contractus initur : unde deinceps, secus ac sub disciplina Tridentina, parochus extra paroeciam, Ordinarius extra dicecesim nequeunt valide assistere matrimonio etiam subditorum ; et, e contra, in suo territorio valide assistunt matrimonio etiam alienorum'. ¢) Ad hoc ut valide assistant, requiritur insuper ut sui beneficii possessionem acquisierint vel officium inierint et non sint per sententiam excommunicati vel interdicti aut ab officio suspensi aut tales declarati. d) Quoad modum assistendi, neque vi neque metu gravi constricti esse debent, sed libere requirere et excipere contrahentium consensum ?.

1477. Delegatio autem, ut valeat, debet : a) restringi ad assistendum intra limites territorii delegantis; b) fieri sacerdoti, eique certo ac delermznato et ad matrimonium defermznatum ,; @) positive concedi et acceptari, salvis tamen_ principiis generalibus in materia delegationis, speciatim quoad Ecclesize suppletionem in casu erroris communis 3. 4) Insuper sacerdos delegatus debet servare regulas pro parocho et loci Ordinario statutas quoad validitatem et liceitatem (n. 1476 et 1479). — Vicarii cooperatores possunt habere delegationem generalem pro parcecia cui addicti sunt 4. Sed, juxta fere omnes, hanc a jure communi non habent, neque ex can. 476, § 6, neque ex can. 1096, § 1.

Quoad vicarios sazbstztutos, ex Commiss. Pontif. : 1) Vicarius sudstitutus, de quo in can. 465, § 4, potest post

Ordinarit afprobationem, sed non ante, licite et valide assistere matrimoniis, si nulla limitatio apposita fuerit.

• Possunt etiam valide matrimonio assistere in ecclesiis exemptis regularium quze continentur intra limites proprige diceceseos vel parochiee,

? Unde, secus ac sub disciplina veteri, non essent valida matrimonia contracta coram parocho silente et invito, seu ‘‘ far surprise”. Attamen, in Codice non amplius inveniuntur verba ‘‘ zzvztaté ac rogatz’, ne ex hoc capite dubia oriantur circa validitatem matrimonii.

3‘ In errore communi aut in dubio positivo et probabili sive juris sive facti jurisdictionem supplet Ecclesia pro foro tum externo tum interno”. Codex, c. 209. Quod, ut satis apparet, applicandum est parocho et Ordinario. — 4 Codex, c. 1096, § I.

2. Vicarius, seu sacerdos supplens, de quo in cit. can. 465, § 5, id potest ante approbationem Ordinarii, quoadusque Ordinarius, cui significata fuit designatio sacerdotis supplentis, aliter non statuerit. — Quo melius res intelligatur, in § 5 can. 465 legitur : “Si parochus repentina et gravi de causa discedere atque ultra hebdomadam cogatur abesse, quamprimum per litteras Ordinarium commonefaciat, ei indicans causam discessus et sacerdotem supplentem, ejusque stet mandatis”.

1478. B) EHxceptiones : “Si haberi vel adiri nequeat sine gravi incommodo ! parochus vel Ordinarius vel sacerdos delegatus qui matrimonio assistant : 1° in mortis periculo validum et licitum est matrimonium contractum coram solis testibus; et etiam extra mortis periculum, dummodo prudenter przevideatur (cum certitudine morali?) eam rerum conditionem esse per mensem duraturam; 2° in utroque casu, si preesto sit alius sacerdos qui adesse possit, vocari et una cum testibus, matrimonio assistere debet, salva conjugii validitate coram solis testibus ” 3.

1479. Pro liceitate. “ Parochus autem vel loci Ordinarius matrimonio licite assistunt 1° constito sibi legitime de libero statu contrahentium ad normam juris; 2° constito insuper de domicilio vel quasi-domicilio vel menstrua commoratione aut, si de vago agatur, actuali commoratione alterutrius contrahentis in loco matrimonii; 3° habita, si conditiones deficiant de quibus n. 2, licentia parochi vel Ordinarii domicilii vel quasi-domicilii aut menstruaze commorationis alterutrius contrahentis, nisi vel de vagis actu itinerantibus res sit, qui nullibi commorationis sedem habent, vel gravis necessitas intercedat que a licentia excuset ” 4.

1480. Praterea matrimonium celebratur coram parocho sponse, nisi justa causa excuset; in ritu

• Casus verificatur pro sacerdote competenti si, licet materzalzter sit praesens in loco aut regione, nequeat haderz vel adzrz sine gravi zncommodo, sive physico, sive tantum morali (quale esset vetitum legis civilis statuta gravi poena). Comm. /Jnt., 25 jul. 1931.

4 Codex, c. 1097, § 1. Advertatur hic agi de domicilio et quasidomicilio in sensu novi juris.» Cf. Codex, c. 92.

et coram parocho viri, si sponsi ritu differant, nisi aliud particulari jure cautum sit 7. .

Parochus qui sine licentia jure requisita matrimonio assistit, emolumenta stole non facit sua, eaque proprio contrahentium parocho remittere debet 2.

1481. Extensio legis circa formam celebrationis matrimonii. Ad statutam formam tenentur : “ 1° omnes in catholica Ecclesia baptizati et ad eam ex heresi aut schismate conversi, licet sive hi sive illi ab eadem postea defecerint, quoties inter se matrimonium ineunt; 2° iidem de quibus supra, si cum acatholicis sive baptizatis sive non baptizatis etiam post obtentam dispensationem ab impedimentis mixte religionis vel disparitatis cultus matrimonium contrahant; 3° Orientales, si cum latinis contrahant hac forma adstrictis ” 3.

Ceteri autem acatholici sive baptizati sive non, sit inter se contrahunt, nullibi tenentur ad catholicam matrimonii formam servandam; item ab acatholicis nati 4, etsi in Ecclesia catholica baptizati, qui ab infantili ztate in heresi vel schismate aut infidelitate vel sine ulla religione adoleverunt, quoties cum parte acatholica contraxerint 5.

ARTICULUS IV. DE DISPENSATIONIBUS.

§ I. De notione et speciebus dispensationum.

1482. 1° Notio. Dispensatio matrimonialis est relaxatio alicugus tmpedimente ecclesiastict, pro casu particulart ab eo facta qui potestatem habet.

4“ Ab acatholicis nati... dicendi sunt etiam nati ab adlterutro parente acatholico, etiam apostata (17 febr. 1930), cautionibus quoque preestitis ad normam cc. 1061 et 1071". Comm. Int,, 20 jul. 1929. Quze interpretatio est declarativa (25 jul. 1931), et habet effectum retroactivum, — 5 Jé2d., § 2.

1483. 2° Species dispensationum. A) Dispensationes concedi possunt quoad pudlicum vel quoad occultum impedimentum : que distinctio. maximi momenti est, cum sepe S. Penttentiaria dispenset cum clausula “ dummodo sit occultum ”.

Jamvero “ publicum censetur impedimentum, quod probari in foro externo potest; secus est occultum” %,

1484. B) Ratione /or7, dispensatio conceditur vel pro foro externo, vel pro foro interno tantum. a) Quando conceditur pro foro erterno, valet indirecte etiam pro foro interno, nisi constet ejus concessionem niti presumptione que revera falsa est.

b) Dispensatio conceditur in foro zz¢terno sacramentali vel in foro interno non sacramentali. “ Nisi aliud ferat S. Poenitentiariz rescriptum, dispensatio in foro interno non sacramentali concessa super impedimento occulto, adnotetur in libro diligenter in secreto curiz archivo asservando, nec alia dispensatio pro foro externo est necessaria, etsi postea occultum impedimentum publicum evaserit; sed est necessaria, si dispensatio concessa fuerat tantum in foro interno sacramentali”2. In foro poenitentiali dispensatio petitur fictis nominibus (Titius et Caia), in foro non peenitentiali propriis nominibus.

¢) Quod si dubitatur num publicum sit impedimentum, recurrendum est pro foro externo.

1485. C) Ratione forme, dispensatio dari potest : a) in forma graiiosa, quando directe ipsi oratori conceditur; b) in forma commdssoria, quando non ipsi oratori conceditur sed exsequenda committitur sive Episcopo, sive confessario aut alii sacerdoti; hodie dispensationes hoc modo conceduntur, jubente Leone XLII 8.

% Codex, c. 1037. —? Codex, c, 1047. 3Ita decrevit dispensationes matrimoniales omnes in posterum

(a ae ee ee eee

“ Dispensationes (autem) super publicis impedimentis Ordinario oratorum commissas, exsequatur Ordinarius qui litteras testimoniales dedit vel preces transmisit ad Sedem ‘Apostolicam, etiamsi sponsi, quo tempore execution danda est dispensatio, relicto illius dicecesis domicilio aut quasi domicilio, in aliam dicecesim discesserint non amplius reversuri, monito tamen Ordinario loci in quo matrimonium contrahere cupiunt” *.

§ Il. De auctore dispensationum. I. De potestate S. Pontificis quoad dispensationes.

1486. 1° S. Pontifex, utpote supremum Ecclesiz caput, valide dispensare potest a quacumque lege ecclesiastica ideoque in omnibus impedimentis juris ecclesiastici.

A) Relate autem ad jus divinum, potest tantum, et quidem solus, azthentice declarare : @) utrum adsit impedimentum an non, v.g., num sufficienter constet de solutione prioris ligaminis; aut b) utrum, in tali vel tali circumstantia, jus divinum obliget an non, v, g., num in tali casu Paulino interpellatio sit necessaria ?.

Hinc S. Pontifex dispensare nequit in consanguinitatis primo gradu linez recte; in impotentia certa3 antecedente et perpetua; in ligamine, si agitur de matrimonio fidelium rato et consummato; in errore et metu, quatenus libertatem necessariam tollunt.

1487. B) St dubitatur utrum aliguod impedimentum sit juris divini an ecclesiastict, S. Pontifex, tutiorem sequens viam, in eo dispensare non solet : ita in omni gradu consanguinitatis in linea recta; in primo gradu consanguinitatis lineze collateralis.

C) Raro et nonnisi ex gravissima causa dispensat Pontifex in impedimento etatis, etiam quatenus est mere ecclesiasticum; in secundo gradu consanguinitatis tangente primum (neptem et avunculum 4); in primo gradu affinitatis in linea recta; in voto solemni et ordine sacro;

in disparitate cultus, extra loca missionum; in clandestinitate.

committendas esse vel Oratorum Ordinario vel Ordinario loci Cf. Desmet, pag. 429, nota 4.

1488. 2° R. Pontifex utitur ad dispensationes concedendas :

A) Congregatione S. Offictd in impedimentis disparitatis cultus, mixte religionis, et in privilegio Paulino *.

B) Congregatione de adisciplina Sacramentorum, in reliquis impedimentis fori externi, tam pro pauperibus quam pro divitibus : eidem Congregationi tribuuntur sanationes in radice, dispensatio super rato, separatio conjugum, legitimatio prolis 2;

C) S. Penttentiaria, in dispensationibus fori interni, ideoque : @) quoad matrimonia contracta et contrahenda, super omnibus impedimentis, tam prohibentibus quam dirimentibus, que natura et facto sunt occulta, ac super publica honestate ex sponsalibus occultis (ex jure antiquo); b) in ordine ad matrimonium contractum convalidandum, super tertio et quarto gradu consanguinitatis et affinitatis licita facto occultis, necnon in secundo gradu, si “saltem per decennium dura-' verit occultum, et oratores simul publice contraxerint et convixerint, et uti conjuges legitimi reputati fuerint ”, item super cognatione spirituali facto occulta 3; ;

1489. D) Congregatione negotits religiosorum sodalium preposita, ad dispensandum super voto castitatis quoad religiosos et omnes sodales in communi vitam degentes more religiosorum ;

E) Congregatione pro negotis Retuum Orientaium quoad regiones et personas ad Ritus Orientales pertinentes.

3 Praeterea Poenitentiarize est sanare dispensationes super tertio et quarto gradibus publicis consanguinitatis et affinitatis, quee nullee sunt ob subreptionem vel obreptionem occultam ; item sanare matrimonia nulla propter consanguinitatem vel affinitatem primi cum secundo gradu, vel secundi cum tertio,

Il. De potestate dispensandi episcopis competente.

1490. 1° Jure proprio et originario, Episcopi non possunt dispensare in impedimentis matrimonii sive dirimentibus sive etiam prohibentibus, si excipiatur prohzbitio ab ipso Episcopo, vel ejus pradecessore. Episcopus enim a lege generali jure proprio dispensare nequit 1.

1491. 2° Jure quasi-ordinario, dispensare possunt :

A) Super bannorum proclamatione : “ Loci Ordinarius proprius pro suo prudenti judicio potest ex legitima causa a publicationibus etiam in aliena dicecesi faciendis dispensare ”? ;

‘B) in casw dubio : “ Leges etiam irritantes et inhabilitantes in dubio juris non urgent; in dubio autem facti potest Ordinarius in eis dispensare, dummodo agatur de legibus in quibus Romanus Poviéifex dispensare solet” 3.

1492. C) “ Urgente mortts periculo, locorum Ordinarii, ad consulendum conscientiz, et, si casus ferat, legitimationi prolis, possunt tum super forma in matrimonii celebratione servanda, tum super omnibus et singulis impedimentis juris ecclesiastici, sive publicis sive occultis, etiam multiplicibus, exceptis impedimentis provenientibus ex sacro presbyteratus ordine et ex affinitate in linea recta, consummato matrimonio, dispensare proprios subditos ubique commorantes et omnes in proprio territorio actu degentes, remoto scandalo, et, si dispensatio.concedatur super cultus disparitate aut mixta religione, preestitis consuetis cautionibus ”

1493. Ad quod intelligendum, hzc notentur : 1) Persone cum quibus dispensari potest sunt

omnes que versantur in vero mortis periculo, sive ex morbo, sive aliunde, tum concubinarii, tum civiliter juncti, tum etiam separati. Nil refert utrum morti proximus sit ille qui indiget dispensatione, v. g. subdiaconus, monialis, vel ejus socius,

2. Objectum dispensationis sunt omnia impedimenta (praeter duo hic excepta) tum prohibentia, tum dirimentia, et etiam defectus forma solemnis ita ut matrimonium iniri valeat absque parocho vel testibus.

3. Motiva duo. allegantur : ad consulendum conscienti@, quecumque demum sit conscientie anxietas : non solum concubinatus, sed etiam tentationes, inimicitiz, reparationes debitz, etc. — Si casus ferat, /egrtimatio prolts nate vel nascende, exceptis fillis sacrilegis vel adulterinis, de quibus vide can. 1051.

4. Remoto scandalo, Casum specialem sic solvit Leo XIII (20 febr. 1888) : “Si dispensatum fuerit cum subdiacono vel cum veligioso votorum solemnium et ille convaluerit, monendum est S. Offictum et interea scandalum avertendum meliori quo fieri potest modo.

Potestas dispensandi complectitur etiam affinitatem in linea recta, si matrimonium non fuerit consummatum. Porro matrimonium (sive verum sive falsum), “si conjuges simul cohabitaverint, preesumitur (consummatum) donec contrarium probetur” +,

1494. In eisdem rerum adjunctis ac supra n. 1492, et solum pro casibus in quibus loci Ordinarius adiri nequit 2,eadem dispensandi facultate t Codex, c. 1015, § 2.

2 Ex Commis, Pontif. 12 nov. 1922, si Ordinarius adiri mom potest nisi mediis extraordinariis, v. 'g., telegrapho aut telephonio, dispensare possunt inferiores hic designati.

pollet tum parochus, tum sacerdos qui matrimonio ... asststtt, quando haberi vel adiri nequit sine gravi incommodo parochus vel Ordinarius vel sacerdos delegatus !, tum confessarius, sed hic pro foro interno in actu sacramentalis confessionis tantum,

1495. D) ln casu urgenti, possunt Ordinarii, sub clausulis n. 1493 indicatis, dispensationem concedere super omnibus impedimentis de quibus in eodem numero, quoties impedimentum detegatur cum jam omnia sunt parata ad nuptias, nec matrimonium, sine probabili gravis mali periculo, differri possit usquedum a Sancta Sede dispensatio obtineatur.

Hic notandum : 1) In hoc casu dispensatio super forma solemni matrimonii impertiri nequit : Cf. sedulo can. 1045 et 1043. — 2) Sufficit ad dispensandum quod impedimentum, quamvis antea ab aliis cognitum, tune solum ad notitiam parochi vel Ordinarii sit delatum. — 3) Agitur de probabili gravis mali periculo, cujusvis nature sit illud malum.

1496. Hee facultas valet quoque pro convalidatione matrimonii jam contracti, si idem periculum sit in mora nec tempus suppetat recurrendi ad Sanctam Sedem. — Si simul vivant putativi conjuges, hoc periculum adesse censetur. ,

1497. In iisdem rerum adjunctis, eadem facultate gaudent omnes de quibus supra n. 1495, sed solum pro casibus occu/tis in quibus ne loci quidem Ordinarius adiri possit, vel nonnisi cum

• Codex, c. 1044 ; De concessa vero hujusmodi dispensatione pro foro externo a parocho vel sacerdote, Ordinarius loci statim certior fiat eaque adnotetur in libro matrimoniorum. Codex, c. 1046, periculo violationis secretit. Ita jam facile solvitur casus qui dicebatur perplexus.

In preesenti queestione casus occull/us intelligendus est non in sensu stricto can. 1037 (n. 1482), sed in sensu usuali et vulgato, ita ut dispensationi locus sit super impedimentis natura sua publicis, sed in loco de facto occultis 2. Ita Com. Int. Codict’s, 28 dec. 1927.

1498. 3° Potestate delegata, Episcopi dispensare possunt in iis impedimentis pro quibus speciales facultates acceperunt 3; qua quidem varie sunt pro variis regionibus.

De his omnibus facultatibus quedam sunt notanda :

a) Quando contrahentes sunt dzverse dicecesis, si impedimentum est wzz omnino proprium,

3Ex decreto Congr. Sacrament., 7 martii 1910, his facultatibus non est utendum pro matrimoniis regum ac stirpis regize principum. Cf, Acta Apost. Sedzs, Il, p. 147; Codex, c. 1557.

Quoad communia Indulta quee hucusque postulantibus Ordinariis concedebatur (in Brevi dicto 25 annorum, vel in formulis ad decennium aut ad triennium) heec statuta sunt (Secret. S. C. Consistoriadis, 25 apr. 1918) :

a) {n universis dicecesibus juri communi obnoxiis, facultates omnes pro foro externo Ordinariis concessee, queeque in Mormulis et Breve superius recensitis continentur, a die 18 maii 1918 cessabunt.

b) In locis tamen vemotiorzbus aliisque ad quze decreti notitia non pervenerit, dispensationes vi veterum facultatum concessze validze erunt.

c) Facultates autem pro foro zzterno a S. Poenitentiaria concessze abolitze non sunt.

d) Locorum Ordinarii in America, in Insulis Philippinis, in Indiis Orientalibus, in Africa extra Mediterranei maris oras, et in Russia, per quinquennium a die 18 maii 1918, dispensare valent ab impedimentis mznorts gradus (c. 1047); et matrimonia xz//zter contracta ob heec impedimenta, zz vadice sanare queunt, juxta regulas Codicis; dispensare pariter per guznguennium ab impedimentis majoris gradus, sive occultis sive publicis, etiam multiplicibus, juris tamen ecclesiastici (exceptis impedimentis provenientibus ex sacro presbyteratus ordine et ex affinitate in linea recta consummato matrimonio), nec non ab impedimento impediente mzxte religionis, si petitio dispensationis ad S. Sedem missa sit et urgens necessitas dispensandi supervenerit, pendente recursu, — servatis tamen de jure servandis, 3.

quale est votum, contrahens ita ligatus ad proprium Episcopum recurrere debet, et si ambo tale impedimentum contraxerunt, a suo quisque Episcopo dispensari debet; si vero impedimentum est wiriqgue commune, prout consanguinitas, affinitas, sufficit ut dispensatio ab a/terutro Episcopo concedatur; convenit tamen ut petatur ab Episcopo, in cujus dicecesi matrimonium celebratur.

b) Facultates delegate ab Episcopo exerceri possunt in solos subditos. Sed, cum nic agatur de jurisdictione voluntaria seu non-judiciaii, hance “quis exercere potest etiam in proprium commodum, aut extra territorium exsistens, aut in subditum e territorio absentem ”*. Praterea “qui ex potestate a Sede Apostolica delegata dispensationem concedunt, in eadem expressam pontificii indulti mentionem faciant” 2.

1499. c¢) “In matrimoniis sive contractis sive contrahendis qui gaudet indulto generali dispensandi super certo quodam impedimento, potest, nisi in ipso indulto aliud expresse prescribatur, super eo dispensare etiamsi idem impedimentum multiplex sit.

“ Qui habet indultum generale dispensandi super pluribus diversz speciei impedimentis, sive dirimentibus sive impedientibus, potest dispensare super lisdem impedimentis, etiam publicis, in uno eodemque casu occuirentibus ” 3.

1500. d) In concedendis dispensationibus, Episcopi sequi debent regulas quas servat S. Sedes quoad dispensationum causas.

e) Facultates habitualiter concesse Ordinariis non pereunt, nec suspenduntur ob eorum mortem

vel a munere cessationem, sed ad_ successores -Ordinarios transeunt; item concessee Episcopo competunt quoque Vicario Generali 1.

f) Cessant autem facultates concessz ad certum numerum (Vv. &. pro viginti, centum casibus), statim ac ille numerus exhaustus est, etiamsi tempus, si additum fuerit (v. g., ad quinquennium), elapsum non fuerit. Si vero conceduntur ad tempus, quin numerus determinetur (v. g., ad decennium), exspirant tempore elapso. Tempus autem regulariter incipit a die date facultatis, sed in remotis missionibus a die receptionts.

Proinde renovari debent facultates opporiuno tempore; declaravit tamen S. C. de Prop. F., 16 Jan. 1797, eas valere usque ad nove prorogationis impetrationem, casu quo renovatio sine culpa Episcopi dilata fuit. Quod tamen non suffragatur Episcopis qui omiserunt tempestive prorogationem postulare.

g) Quoad facultates in Pagella S. Penitent. contentas, hzc verba recenter addita sunt : “ Mens nostra est, ut si forte ex oblivione vel inadvertentia ultra preedictum terminum his facultatibus te uti contingat, absolutiones seu dispensationes exinde impertite ratee sint et valide ”.

1501. Notanda : a) Si cum impedimento in quo dispensare potest Episcopus vel quilibet alius, concurrat aliud in quo requiritur dispensatio S. Sedis, eo ipso Episcopus privatur sua potestate dispensandi super illo priori impedimento, et in casu omnium impedimentorum relaxatio a S. Sede Apostolica impetranda est 2.

t Codex, c. 66, § 2. Preeterea, ‘‘ concessa facultas secumfert alias quoque potestates quee ad illius usum sunt necessarice; quare in facultate dispensandi includitur etiam potestas absolvendi a poenis ecclesiasticis, si quee forte obstent, sed ad effectum tantum dispensationis consequendz ’. dzd.

2 Quod tamen principium non applicatur dispensationi in dannzs, quze manet in potestate Episcopi. Aliunde, ex Codice omissio ban. norum non constituit impedimentum proprie dictum.

“Si tamen impedimentum seu impedimenta super quibus dispensare potest (aliquis), comperiantur post impetratam a Sancta Sede dispensationem, suis facultatibus uti poterit ” *.

b) Etiam destituitur sua potestate Episcopus, ~ propter appositionem manus Pontificize, dum pro impedimento super quo Episcopus ex indulto potest dispensare, recursus instituitur ad S. Sedem 2.

c) “ Per dispensationem super impedimento dirimente concessam sive ex potestate ordinaria, sive ex potestate delegata per indultum generale, non vero per rescriptum in casibus particularibus, conceditur quoque e0 ipso /egzZzmatto prolis si qua ex iis cum quibus dispensatur jam nata vel concepta fuerit, excepta tamen adulterina et sacrilega ” 3.

§ III. De causis dispensationum.

1502. I. Principia generalia. 1° Dispensationes concedi non debent nisi urgente gravz et proportionata causa 4 ad ficettatem semper; ad valtailatem etiam, quoties Episcopus dispensat ex tacita vel explicita delegatione.

1503. 2° Species causarum. A) Cause dispensationum aliz sunt fizales, seu per se determinantes, ali autem zmpellentes seu zmpulstve - priores sunt rationes cur dispensatio concedatur, et per se sufficiunt ut concedatur; posteriores sunt rationes que dispensantem movent quo faczlzus dispenset, sed per se non sufficiunt ad dispensationem obtinendam. — Aliquando una causa seor-

• Codex, c. 1048, — Attamen ‘‘ ex gravi urgentique causa" Ordinarius posset rei se immiscere. (Codex, c. 204, § 2). 3 Codex, c. 1051.

sim sumpta est insufficiens, sed alteri vel pluribus aliis adjuncta sufficiens existimatur; nam gue non prosunt singula multa juvant.

B) Alize sunt z2%famantes, que ex delicto oriuntur vel oratorum famam ledunt; alie honeste, que nec delictum nec, infamationem important. Facilius dispensatur e causis infamantibus quam ex aliis, propter necessitatem grave malum avertend.

C) Quedam canonice vocantur, quia ex stylo Curie romanz admittisolent ut vim et efficaciam habentes; alize oz canonice, quarum efficacia non explicite admittitur. Priores in libello supplici praesertim exponi debent, sed eis adjici possunt alia, quo facilius dispensatio concedatur; eo magis quod S. Pontifex potest, in casu particulari, quamcumque causam rationalem et. sibi probatam admittere?.

1504. II. Preecipuz# dispensationum cause sunt : &) angustia loct, que est absoluta, quando locus non excedit trecentos focos, i.e, mille et quingentos circiter incolas; vel vedatcva, ex valde propagata in loco familia oratricis, aut quia heec nobilis est et familiz nobiles paucz ; b) efas vzrginis superadulta, si scilicet vigesimum quartum ztatis annum jam egressa est; C) defictentia aut tncompetentia dots, si nempe femina non habet

1 Juxta novam ordinationem Curize Romanze omnes dispensationes a minoris gradus tmpedimentis a Cong. Sacramentorum concedentur ex vationalibus causis a S, Sede probatis, Sic vero concesse perinde valent ac si ex motu proprio et ex certa scientia impertitee sint; ideoque nulli sunt impugnationi obnoxize, sive obreptionis vitio, sive subreptionis. (Codex, c. 1054).

Minoris gradus reputantur impedimenta : 1) consanguinitatis tertii gradus lineze collateralis; 2) affinitatis in secundo gradu lineze collateralis; 3) cognationis spiritualis; 4) publicze honestatis in secundo gradu; 5) criminis ex adulterio cum promissione vel attentatione matrimonii etiam per civilem tantum actum. Impedimenta majoris gradus alia sunt omnia. (Codex, c. 1042). Quaenam autem ex lis possint dispensari jam diximus in decursu tractatus.

Zee CAPUT XXIII.

actu tantam dotem, ut extraneo zequalis conditionis, qui nempe neque consanguineus neque affinis sit, nubere possit in proprio loco in que commoratur; d) oratricts necessitas, si vidua est junior, si pauper et filiis onerata, si parente utro~ que aut alterutro orbata; e) bonum pacts, scil. propter finiendas de bonorum successione lites; propter inimicitias sedandas aut preeveniendas ; f) scandalum et infamia, sive ex copula jam habita 1, sive ex turpi conversatione, sive ex periculo ejus; item /egzt7matio prolis; g) excellentia meritorum et morum probitas; hh) revaldatio matrtmonit, quod bona fide et publice, servata Tridentini forma, contractum est; imo et mala fide utriusque partis, presertim si proles jam nata fuerit, vel matrimonium civile contractum; i) perzculume matrimonit civilis, vel mxti, vel coram acatholico mintstro celebrandt.

1505. Alize sunt causze minus efficaces, quee possunt utiliter allegari : si nuptize specialem utilitatem afferunt, ut immunitatem a servitio militari, familie illustris divitisve conservationem ; si inter oratores est specialis conditionis ac indolis zequalitas ; si orator est Romee preesens et sacramentalem confessionem ibi peregit; si sponsi, impedimentum ignorantes, omnia ad nuptias paraverunt; si parentes nuptias valde desiderant.

1506. Corollarium. Causa, propter quam dispensatio datur, vera esse debet cempore quo adispensatio fulminatur seu executioni mandatur.

a) Cum autem hodieé Papales dispensationes dentur tantum in forma commtssoria (n. 1513), stricte loquendo necesse non est ut causa dispensationis vera sit? tempore quo S. Pontifex litteras dispensationis concedit, sed solum tempore executionis.

b) Nec requiritur, juxta communem et tutam sententiam, ut causa adhuc vera sit tempore quo matrimonium

• Etiam sub spe facilioris dispensationis. (S. Ofic., 25 Jun. 1885). ? Exclusa tamen mala fide, ut infra dicetur, n. 1510.

celebratur; v. g., si mulier quee dispensationem obtinuit propter incompetentiam dotis, post fulminatam dispensationem et ante matrimonium dives evaserit, valide contrahit; nam impedimentum, jam dispensatione sublatum, non reyiviscit.

§ IV. De modo petendi dispensationes.

1507. I. Ad quem spectet dispensationem petere? Regulariter spectat ad zpsos contrahentes qui dispensatione indigent; cum vero plerumque inhabiles sint ad id prestandum, generatim petitio fit ab eorum farocho vel confessartio.

a) Si impedimentum sit pudblécum, petitio fiat a parocho, et quidem loci ubi matrimonium celebratur, regulariter videlicet a parocho sponse; a parocho autem catholice partis, si de matrimonio mixto agitur.

b) Si impedimentum sit occultum, petitio fiat a confessarto, CQuandoimpedimentum afficit uxu tantum e contrahentibus, unica sufficit petitio; quando vero duos contrahentes afficit (v. g., conjugicidium utroque machinante), duplex fiat petitio a confessario utriusque pcenitentis, nisi confessarius utriusque idem sit.

c) Si duplex sit impedimentum, unum pudhcum et alterum occu/tum, duplex fieri debet petitio : una pro publico impedimento, cum oratorum nominibus; altera pro occulto, tacitis nominibus ut sic consulatur sigillo sacramenti ac fame partium : prior ad Cong. Sacrament., vel immediate vel mediante Cancellaria Episcopali mittatur; posterior ad Pcenitentiariam, notando quod oratores, alio impedimento publico ligati, super illo obtinuerint dispensationem *.

t Cum in plerisque dicecesibus unus tantum sit officialis, expedit recurrere, pro occultis impedimentis, ad S. Sedem. Jussu autem Leonts XIII (10 Dec, 1891), dispensationes ordinarie non debent telegraphice peti. 2

1508. II. In libello supplici exprimi debent : 1° Women et cognomen oratorum ; 4

2° Diwcesis originis vel actualis domictlit : si agitur de occulto impedimento, non fit mentio — dicecesis, sed confessarius scribit suum nomen et nomen loci ad quem dirigi debet responsum ;

3° Qualitas tmpedimenti, quoad speciem infimam; gradum consanguinitatis, affinitatis, aut honestatis; lineam rectam aut collateralem; ita ut perfecte et concrete noscatur impedimentum ;

4° Numerus tmpedimentorum, e. g., si adsit multiplex consanguinitas aut affinitas, si sint impedimenta prohibentia ;

5° Varie circumstantia, scilicet utrum matrimonium sit contrahendum an contractum; si jam contractum, aperiri debet an bona fide, saltem ex parte unius, vel cum scientia impedimenti; item an preemissis denuntiationibus; vel an spe facilius dispensationem obtinendit, demum an sit consummatum, an mala fide saltem unius partis, seu cum scientia impedimenti.

1509. V. B. Quando Episcopus vz Judult dispensat, preefatas regulas sequi debet, quia agit ut delegatus Pontificis, ideoque dispensare nequit nisi eo modo quo Pontifex dispensat.

1510. III. De vitiis dispensationum et eorum sanatione. 1° Dispensatio invalida esse potest propter obrepizonem et subreptionem 2, id est expresstonem falsz in libello supplici, aut suppresstonem vert quod exponi debuisset. Si tamen agitur de minortbus impedimentis (n. 1504, not.) Congregationi Sacrament. delatis, cum concedantur dis-

? Nonnullis videtur, sub nova Curize Romanze ceconomia, vitia in formalitatibus observandis mere extrinsecis pro confectione rescripti, jam non obesse valori rescriptorum S. Sedis. Cf, DESMET, p. 510.

fi pensationes ex rationabilibus causts a S. Sede probatis, et sic concesse perinde valeant ac si motu proprio et ex certa scientia date fuissent, b null sunt tmpugnationt obnoxia, sive obreptionts urtio sive subreptionts *. Quod aliunde expresse “sancitum est in Codice 2.

1511. 2° Quoad autem majora impedimenta, subreptio aut obreptio occurrere potest sive ex dolo, sive ex ignorantia.

A) Si obreptio vel subreptio ex do/o commissa fuerit, semper invalida est dispensatio, quia 7en-

| dax precator precatis carere debet,; quidam tamen putant eam valere, si tacetur vel falso exponitur causa fantum impulsiva, dummodo vera sit causa finalis.

B) Si error ev zgnorantia acciderit, distinguendum est: a) valet dispensatio, si error versatur tantum circa causam impulsivam; b) e contra invalida est, si error versatur circa causam finalem; €) si vero plures allegate fuerunt causz finales, et una tantum falsa invenitur, valet dispensatio; Q) s¢ zonmnzsz cause tmipulstve proposite fuerunt, et una ex illis vera non est, non valet dispensatio, si’ causae remanentes non fuissent sufficientes ad obtinendum rescriptum ;@) in dubzo utrum causa falso allegata sit finalis an impulsiva, dispensatio ut valida haberi potest, quia in dubio standum est pro valore actus 3.

Animadvertimus, ex Codzcis can. 1052 et 1053, quasdam t Norme pec., c. VII, art. 3, n. 21. Ordinarius potest tamen executionem detractare, si preces sunt manifesto obreptitiae aut subreptitize, et statim hac dere certiorem facere Apostolicam Sedem.

2 Codex, c. 1054 : ‘‘ Dispensatio a minore impedimento concessa, nullo sive obreptionis sive subreptionis vitio irritatur, etsi unica ‘causa finalis in precibus exposita falsa fuerit ”. :

3 Si in ipso rescripto legitur clausula ‘‘ motu proprio, ex certa scientia”’, tollitur vitium, dummodo error non in rescripto, sed ‘solum in petitione occurrat. — Lege can. 1052 et 1053 p. 620. - tolli difficultates quee olim occurrebant ex subreptione. “ Dispensatio ab impedimento consanguinitatis vel affinitatis, concessa in aliquo gradu, valet, licet in petitione vel im concessione error circa gradum irrepserit, dummodo gradu revera existens sit 2z/ferzor (v. g.dispensatio petita fuit super impedimento consanguinitatis secundi gradus, dum impe=- dimentum revera existens est tertii gradus mixti cum secun- do) ; aut licet reticitum fuerit a/zzd impedimentum e7usdem speciet in eguali vel inferiori gradu (v. g. petita est dispen- satio in secundo gradu consanguinitatis, sed reticitum est aliud impedimentum consanguinitatis in zertio gradu).

“‘ Dataa Sancta Sede dispensatio super matrimonio rato et non consummato vel facta permissio transitus ad alias nuptias ob prasumptam conjugis mortem, secumfert semper dispensationem ab impedimento proveniente ex adulterio cum promissione vel attentatione matrimonii, si qua opus sit, minime vero dispensationem ab impedimento de quo in can. 1075, nn. 2, 3 (id est, excluso casu machinationis moritts)”. -

Insuper, ex can. 1051, per dispensationem indulto generali concessam, non autem per rescriptum particulare, ““conceditur quoque eo ipso legitimatio prolis, si qua ex lis cum quibus dispensatur jam nata vel concepta fuerit, excepta tamen adulterina et sacrilega ”.

JV. B. Vitium obreptionis vel subreptionis sazarz potest litteris perinde valere aut decreto reformatorio.

§ V. De modo exsequendi dispensationes.

1512. Preenotanda. Sedulo distinguendum est inter dispensationes in forma gratiosa et in forma commissoria ; &) in priori casu, dispensatio jam a Superiore conceditur; unde non eget Sulminatione (n. 1506) ulteriori;sufficit ut dispensatio ota fiat oratoribus ac serventur clausule; b) in posteriori casu datur facultas dispensandi, ita ut dispensatio ipsa debeat ab executore fulmimart, previa informatione facta de precum veritate, ac servatis clausulis.

_ 1513. 1° De dispensatione a S. Sede concessa. Hzc hodie semper conceditur in forma commissoria,

DE MATRIMONIO. G27

| A) “ Dispensationes super publicis impedimentis Ovdtnario oratorum commissas, exse- 'quatur Ordinarius = qui litteras testimoniales

| dedit vel preces transmisit ad Sedem Apostoli- }cam, etiamsi sponsi, quo tempore exsecutioni “danda est dispensatio, relicto illius dicecesis do- -micilio aut quasi-domicilio in aliam dicecesim discesserint non amplius reversuri, monito tamen

Ordinario loci in quo matrimonium contrahere | cupiunt ” 2, a) Rescriptum orvégznale debet prius accipi et authenticum agnosci3, b) Postea investigandum est num preces veritati innitantur 4. @) Clausule fideliter adimplenaze sunt’. d) Fulminatio in scriptis est facienda® certo ad liceitatem, probabiliter ad validitatem. Ordinarius videlicet declarare debet se, accepto rescripto, veritatem precum verificasse, et auctoritate apostolica? dispensare super tali impedimento, ut sponsi valide ac licite contrahere valeant ® ; deinde nomen suum subscribat. Dispensatio valet eo momento quo. subscribitur decretum % — Preeterea si causze sint infamantes ac sponsi forsan censuras incurrerint, antequam dispensentur, a preedictis censuris absolvantur *.

Vi decreti Leonts XIII, per S. Ofictum editi, 20 Febr. 1888, (supra, n. 1491) nomine Ordinarii venit etiam Vicarius Generalis, et, sede vacante, Vicarius Capitularis; hine Vic. Capitularis exsequi potest dispensationes ad Episcopum defunctum missas et nondum executioni mandatas; et vice versa dispensationes ad Vic. Capitularem directas:exequi valet Episcopus successor. Cf. Codex, c. 198.

8 “Per dispensationem super impedimento dirimente concessam sive ex potestate ordinaria sive ex potestate delegata per indultum generale, zon vero per rescriptum tn casibus particularzbus, conceditur quoque eo ipso legitimatio prolis, si qua ex iis cum quibus dispensatur jam nata vel concepta fuerit, excepta tamen adulterina et sacrilega. (Codex, c. 1051.)

9 Codex, c. 38. — ‘‘Rescriptum impetrari potest pro alio etiam preeter ejus assensum; et licet ipse possit gratia per rescriptum concessa non uti, rescriptum tamen valet ante ejus acceptationem, nisi aliud ex appositis clausulis appareat”’, (Codex, c. 37.)

10 A die 3 Nov. 1908, gratize ac dispensationes omne genus a S. Sede concessee, etiam censura irretitis, ratee sunt ac legitimee, nisi de iis agatur qui excommunicati sint aut suspensi aut inierdicti, sed e¢ vitandi vel sententiam declaratoriam vel condemnatoriam incursi. (Codex, c. 36, § 2.)

e) Tandem dispensatio sedulo servatur in archiviis dicecesanis, et ejus fulminatio oratorum parocho notifica tur, qui hanc eisdem notam facit, et in regestis parochia: notat dispensationem acceptam fuisse *.

1514. B) Quando dispensatio conceditur a S. Penttentiaria pro foro interno, exsequenda transmittitur “ d¢screto viro confessario ex approbatts ab Ordinario”. Servari debent ea que supra diximus de receptione et recognitione rescripti, necnon de clausulis; sed insuper :

a) Generatim Penitentiaria preescribit ut dispensatio fulminetur 77 ipso confessionis actu, si heec clausula desit, etiam extra confessionem fulminari potest. Hzec aut similis formula adhiberi potest : ‘“‘ Auctoritate Apostolica mihi specialiter delegata *, dispenso tecum super impedimento (v. g. criminis ex adulierio et conjugicidio), ut preefato impedimento non obstante, matrimonium valice ac licite contrahere valeas, et eadem auctoritate prolem susceptam et suscipiendam legitimam nuntio”.

b) Fulminatio dispensationis viva voce perficitur, vel per lectionem rescripit, qaod deinde comburi debet, saltem infra triduum.

ec) Si impedimentum unam tantum partem afficit, ut votum, vel in una tantum parte culpabile est, sufficit in eam partem dispensationem fulminare. Si vero est utrique commune, in utrumque fulminatio fieri debet sive ab eodem, sive a diverso confessario : quo ultimo casu, prior confessarius, post dispensationem uni concessam, rescriptum eidem tradit, ut alteri comparti detur : hic autem rescriptum preebebit proprio confessario, qui, post fulminatam dispensationem, illud destruet.

d) Si duplex dispensatio necessaria est, una pro impedimento publico, ‘altera pro occulto, prius fulminari debet ea quae impedimentum publicum respicit.