Nn. 909–947

909. Probatur. i° Script. (A) In Vet. Test. duo tcmpora distinguere licet :

(a) Usque ad prophetas, nonnisi obscura inveniuntur de malorum sorte post mortem; attamen ex pcenis quas Deus eis infligebat super terram, et ex conceptu divinae justitiae tam saepe inculcato, absque ullo limite temporis, jam inferri poterat miserabiliorem fore eorum sortem in altera vita.

(b) A tempore Prophetarum, clare asseritur existentia et aeternitas pcenarum inferni pro reprobis. Celebre est Isaice vaticinium de rege Babylonis, cui in infernum cadenti occurrunt alii principes, eum irridentes qui, post gloriosos triumphos, in profundum laci detractus est " quasi stirps inutilis pollutus, et obvolutus cum his qui interfe£ti sunt gladio et descenderunt ad fundamenta laci, quasi cadavcr putridum " *. Sed magis explicite reproborum sortem describit quando, post praenuntiatum judicium, ait 2 : " Et egredientur, et videbunt cadavera virorum qui praevaricati sunt in me; vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur, et erunt usque ad satietatem omni carni " (hebr. erunt abominationi omni carni). Quod multi interpretes non solum catholici, sed etiam protestantes, de aeterna impiorum sorte in sensu direclo et proprio intelligunt 3. Confirmatur ex Daniele, qui praeterea mortuorum resurreclionem clare annuntiat : "Multi de his qui dormiunt in terrae pulvere evigilabunt, alii in vitam aeternam, et alii in opprobrium ut videant semper " 4 {Jtebr. in contemptum aeternum); inspedto enim contextu, hic agitur de retributione aeterna.

Sors malorum eorumque desperatio vivide describitur in Sapientice capite V° : " Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol intelligentiae non est ortus nobis. Lassati sumus in via. iniquitatis... Quid nobis profecit superbia? aut divitiarum jactantia quid contulit nobis?... In malignitate autem nostra consumpti sumus ",

1 Isa.t XIV, 3-21. — 2 fsa., LXVI, 24. . 3 Certum est hunc textum sic intelligi debere saltem sensu indireclo et spirituali, cum Christus {Marc, IX, 15) hoc usus sit ad damnatorum tormenta describenda.

910. (B) In Novo Testamento ssepe et lucide pnedicatur, tanquam veritas fundamentalis, aeterna malorum reprobatio. Quod probabimus quoad reprobationem in genere, et speciatim quoad pcenarum ceternitatem.

(a) Quoad reprobationem in genere, Christus asserit eum qui blasphemaverit in Spiritum, non habere remissionem in seternum *; eum qui irascitur fratri, reum esse judicio2; eum qui moechatur, mitti in gehennam 3; Judaeos qui fidem rejiciunt, ejiciendos esse in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium4; eos qui scandalum prsebent, ire in gehennam, in ignem inextinguibilem 5 ; malos mitti in caminum ignis 6; malos divites cruciari in flamma7; invitatos convivium nuptiale ingredientes sine veste nuptiali, projici in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium 8; virgines fatuas a regno caelorum excludi9; servum inutilem projici in tenebras exteriores 10; tandem eos qui caritatem non coluerunt, sententia definitiva in ignem aeternum descendere11.

911. (b) Quoad poenarum ceternitatem, textus in triplicem classem dividuntur. 1) Imprimis pcenae inferni diserte et explicite ceternce dicuntur : " Qui pcenas dabunt in interitu ceternas a facie Domini " I2; " Quibus procella tenebrarum servata est in ceternum" '23; " Discedite maledi6li in ignem ceternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus " *4. Quae ultima verba specialem vim ex contextu habent : hlc enim agitur de sententia finali, a Supremo Judice lata, a qua proinde non datur appellatio, et in qua statuitur sors bonorum malorumve, non pro brevi vel longo temporis spatio, sed definitive.

912. Nec dici valet vocem ceternum (gr. alt&vto?) saepe adhiberi sensu lato, ut longa, non autem perpetua exprimatur duratio ; nam

3 Malth., V, 29, 30. — Gehenna vallem designabat prope Jerusalem, in qua jam a tempore Josise {IV Reg., XXIII, 10) comburebantur cadavera et alia hujusmodi : hinc, cum esset locus horrendus, ejus nomen ad designandum locum in quo damnati torquentur, translatum est.

4 Matth., VIII, 11-12. — s Marc, IX, 42-48. — 6 Matth., XIII, 47-50. — 1 Luc, XVI, 19-31. — 8 Matt/i., XXII, 1-14. —* Matth., XXV, 1-13. — 10 Luc, XIX, 1-28. — " Matth.) XXV, 41. — " // Thessal., I, 9. — ^Jud., »3. l* Matt., XXV, 41.

in N. T. illa vox, quae septuagies saltem occurrit, semper, exceptis forsan duobus casibus dubiis, reternitatem propriam designat;ac speciatim, si contextus inspicitur, nullum dubium remanere potest quoad textum *S. Matthcei; ibi enim tormenta reproborum oeterna dicuntur eodem sensu ac justorum prsemia; hoc enim exigit parallelismus; atqui, juxta omnes, prremia justorum sunt sine fine duratura1.

913. 2. Probatur ex iis textibus, in quibus asseritur poenas inferni nullum finem habituras : " Si scandalizaverit te manus tua, abscide illam; bonum est tibi debilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam, ubi vermis eorum non moritur, et ignis 11011 exstinguitur" 2\ quae comminatio ter repetitur cum maxima emphasi. Similiter 6\ Paulus pluries de iniquis dicit : " An nescitis quia iniqui regnum Dei non possidebuntf ... qui talia agunt regnum Dei non consequentur " 3.
914. 3. Probatur tandem ex iis locis ubi damnatorum sicut et justorum status immutabilis dicitur. De eo qui contra Spiritum peccavit legitur : " Qui blasphemaverit in Spiritum San6lum non habebit remissionem in aeternum, sed reus erit ceterni delicti " 4 ; in ceternum igitur reus mane-

1 Pusey suae de poenis aeternis orationi notam in modum appendicis de vocis atcovto; usu apud classicos graecos adjecit, quam Rev. J. Riddel, vir omnium tunc Oxonii degentium hellenistarum peritissimus exaravit. Ex qua eruitur vocem illam ad teterniialem sigitificandam sensu striclo adhiberi, id est sine fin^e existentiam qualis concipi potest cum tempus non erit amplius {Apocal., X, 6). In Novo Testamento septuaginta et una vicibus vox ista legitur ; quadraginta quatuor vicibus de vita seterna prsedicatur {Matt., XIX, 16, 29; XXV, 46; Marc, X, 17, 30; Luc, X, 25; XVIII, 18, T>o;Joan., viginti tribus vicibus, III, 15, 16, 36; IV, 14, 36; V, 24, 39 etc; Acl., XIII, 46, 48; Rom., II, 7; V, 21; VI, 22, 23; Gaiat., VI, 8;ITim., I, 16; VI, 12; 77/., I, 2; III, 7); tribusvicibus de Deo, de ejus spiritu et gloria pnedicatur {Rom., XVI, 26; Hebr., IX, 15; I ' Tim., VI, i6);deregno Chnsti, de Redemptione, de Sanguine Testamenti {II Petr., I, II ; Hebr., IX, 12; XIII, 20); de Evangelio, de salute aeterna, de nostro in ccelis habitaculo {Apoc ,XIV, 16; Hebr., V, 9; Luc, XVI, 9); de gloria nobis in cselo parata, tribus vicibus (// Cor., IV, 17, 18; / Tim., I, 16 ; / Pctr., V, 10) ; de nostra hsereditate, de eleclorum gaudio, de nostra vitae seternse participatione {Hebr., IX, 15; II Thess., II, 15; Philem., 15); de igne seterno tribus vicibus {Matt., XVIII, 8; XXV, 41; S.Jud., 7);de pcenis, de judicio, de consummatione finali quatuor vicibus {Matth., XXV, 46 ; Marc, III, 29; /7 Thess.f I, 9; Hebr., VI, 2). Hsec itaque vox numquam in Novo Testamento futurum tempus designat, nisi de vita seterna, vel pcenis reternis agatur ". {Pusey, op. cit. p. 38-39. Cfr. Oxenham, op. cit., p. 136). Matc, IX, 42 sq.; Matt., XVIII, 8 sq.

bit, et in ceternum punietur. Idem deducitur ex parabola divitis epulonis : " Et in his omnibus inter nos et vos chaos magnum firmatum est, ut hi qui volunt hinc transire ad vos non possint, neque inde huc transmeare " J.

Igitur pcenarum aeternitas non in uno solum textu asseritur, neque ab hac vel illa particula pendet, ut falso clamant adversarii, sed in multis textibus explicite et sub variis formis traditur, ita ut difficile fuisset eam luculentius exprimere.

915. 20 Traditione. Tria tempora distinguere licet : — (A) Ante scec. /I/Mm9 nondum exorta Origenistarum controversia, unanimiter Patres docent existentiam et aeternitatem pcenarum inferni, asserentes malos tormentis terribilibus torqueri, incessabili dolore, vermi non moriente, igne inexstinguibili, a quo nihil eos eripiet.

S. Ignatius de eo qui fidem prava doclryia corrumpit, ait : " In ignem inexstinguibilem ibit "2. Ecclesia Smyrnensis de martyribus loquens qui ignem persecutorum contemnebant, scribit : " Prse oculis enim habebant fugam iliius (ignis) qui aeternus est et nunquam exstinguetur "3. S. Justinus declarat neminem vitium eleclurum esse si sciret "se ad seternam ignis condemnationem proficisci " 4, et addit hanc esse Ecclesiae fidem : li Qui autem improbe vivunt nec se convertunt, eos igne aeterno credimus puniri "s. S. Irenceus tanquam catholicum dogma docet " impios et injustos et iniquos et blasphemos homines in aeternum ignem mitti"6. Nec aliter TeriultianuSy qui inter articulos regulas fidei reponit "malos adjudicandos igni perpetuo"7. Magis explicite etiam S. Hippolytus describit tormenta reproborum : "Hos manet ignis inexstinguibilis, et qui nunquam fmietur, et vermis igneus non moriens, sed incessabili dolore ex corpore effervescens " 8.

Quibus addi possunt martyres^ qui saepe declarabant se non temporaneum, sed seternum ignem timere; nam, inquiebant, " mortis aeternae mercedem et inexplicabiles sine termino cruciatus apostatae patientur " ; quare tor-

3 Epist. de martyrio S. Polycarpi, II, 3.

9 Cf. Ruinart, ACla Martymm, ed. 2&, pp. 27, 34, 76, 81, 157, 159, i6S, 267, 268, 294, 29.q, 298, etc.

DE CUJUSQUK HUMINIS SORTE, 621 menta ipsis videbantur uncliones et refrigeria igni inexstinguibili comparata.

Attamen Patres, qui dilationem visionis beatificae admittebant, falso etiam, sed logice, pcenam ignis usque ad resurrectionem differebant, etsi faterentur reprobos jam esse incarceratos et diversis suppliciis afflictos.

916. (B) A scec. 111° ad Vum, Origenes, cui praeluserat Ciemens Alex., philosophia platonica deceptus, praesertim theoria praeexistentiae animarum, non tanquam rem certam sed tanquam hypothesim probabilem, docuit omnes angelos (si forte Satanam excipias) et homines, post varia supplicia variasque probationes, tandem aliquando ad Deum reversuros; quem secuti sunt quidam ex ejus discipulis.

(a) Doclrina Origenis \ Suam opinionem non tanquam Ecclesue doclrinam, sed tanquam rem incertam ita proponit : " Quae quidem a nobis etiam cum magno metu et cautela dicuntur, discutientibus magis et pertractantibus quam pro certo ac definito statuentibus".., Suam vero mentem de universali instauratione ita aperit : " In unum sane finem putamus quod bonitas Dei per Christum suum universam revocet creaturam, subaclis et subditis etiam inimicis.. Jamvero si aliqui ex his ordinibus qui sub principatu diaboli agunt ac malitiae ejus obtemperant, poterunt aliquando in futuris saeculis converti ad bonitatem, pro eo quod est ipsis liberi facultas arbitrii " 2... Addit autem non omnes eodem tempore ad bonum reversuros, sed alios in primis, alios in secundis, alios in ultimis temporibus. In quibusdam locis affirmare videtur etiam conversos posse iterum peccare, quippe qui liberi maneant; in aliis autem asserit tandem aliquando eorum voluntatem immutabiliter in bono confirmandam esse.

(b) Origenismi vestigia in Oriente. Quidam inter Origenis discipulos3 ejus errores plus minusve amplexi sunt, aut dubii haeserunt inter pcenarum seternitatem et universalem omnium instaurationem- Ita S. Pamphilius dubie hac de re loquitur ; Didymus in quibusdam locis pcenarum aeternitatem advocat, in aliis origenismo favet4; Theophttus Alex., qui primum origenista fuerat, postea universalem restitutionem deliramentum vocat, a philosophis mutuatum. S. Gregorius Naz. diverse a diversis au&oribus intelligitur.

1 F. Prat, Orighie, 1907, p. 95-109. — P. 188-213 brevis delineatur historia Origenismi.

3 Cfr. Tixeront, t. II, p. 196-200; p. 333-348. M. Richard, loc. cit., 64-83, ubi praecipua testimonia discussa invenies.

Quoad S. Gregorium Nyss., difficile est eum ab origenismo excu sare, cum universalem restitutionem pluries proposuerit, v. g., ubi scribit : " Aliquando ad nihilum transibit mali natura, plene et perfecte deleta ex rerum essentia, divinaque et ob omni interitu aliena bonitas in se continebit omnem naturam ratione praeditam, nulloex iis qui a Deo fafti sunt excidente a regno Dei" .. — Sed alii Patres graeci sedulo istum errorem rejecerunt; et praesertim S. Methodius, S. Eustathius Antiochensis, S. Petrus Alexandrinus. Inter ceteros autem, *S. Epiphanius vehementer eum reprobat ut a mente Ecclesiae omnino alienum \ " Audet dicere diabolum id rursum futurum esse quod fuerat !... Proh ! nefas ! quis tam vecors et stolidus ut hoc recipiat quod... et reliqui prophetae cohaeredes fiant diaboli in regno caelorum ".

(c) Origenismi vestigia in Occidente. Apud Latinos, errores Origenis, latina versione operis de Principiis a Rufino peracta, aliquorum mentes pervadere cceperunt quarto saeculo. Ita S. Hieronymus junior, ante 394, quamdam omnium restitutionem admisisse videtur3; sed mox istum errorem strenue rejecit et impugnavit, putans tamen peccatores, qui fidem integram servaverant, non in aeternum cruciandos fore : " Sicut diaboli et omnium negatorum atque impiorum... credimus aeterna toimenta : sic peccatorum et tamen christianorum, quorum opera in igne probanda sunt atque purganda, moderatam arbitramur et mixtam clementiae sententiam judicis "4. Quod tamen quidam, cum Pesch (n. 631), intelligunt de peccatoribus qu\ pcenitentes decesserunt. — S. Ambrosius clare quidem docet poenarum aeternitatem quoad daemones, infideles, apostatas et impios;sed asserit peccatores qui sacrosanclae Ecclesiae copulati moriuntur, aliquando resurreclionis et delectationis aeternae gratiam consecuturos esse5; interea vero "isti urentur donec impleant tempora inter primam et secundam resurrectionem ; aut si non impleverint, diutius in suppliciis permanebunt " 6.

917. (d) Origenismi confutatio. Do6lrinam catholicam de seternitate pcenarum inferni, non solum quoad daemones et impios, sed etiam quoad peccatores in peccato mortali

1 Orat. in illud quando sibi subjecerit omnia, P. <J., XLIV, 13 13. — Alium textum invenies apud Journel, 1033.

3 In Ep. ad Ephss., II, 7; IV, 16, P. L., XXVI, 463, 503; In Eccles., I, 15, P. £., XXIII, 1017, 1024. Attamen ipse postea scribit se in his locis exposi torem, non approbatorem fuisse origenismi; et in ep. ad Pannmach, P. Z., XXII, 744, scribit : " Si mihi creditis, Origenistes nunquam fui; si non creditis, nunc esse cessavi ".

4 In Isaiam, 1. XVIII, c. 66, V, 24, P. L., XXIV, 677; Journel, 1402. s In Ps. CXVIII, serm. XX, 23, 24, 29, P. L., XV, 149 1 -1493.

decedentes, 6*. Augustinus lucide exposuit et strenue propugnavit T.

i) Contra Origenistas proprie dicios, ostendit verba Christi in ultimo judicio pcenarura seternitatem involvere 2, et contrarium errorem sensui Ecclesiae omnino adversari : " Sed sunt hujus Origenis alia dogmata quae catholica Ecclesia omnino non recipit,... maxime de purgatione et liberatione, ac rursus post longum tempus ad eadem mala revolutione rationalis universae creaturae. Quis enim catholicus christianus vel doclus vel indoctus non vehementer exhorreat eam quam dicit purgationem malorum, id est, etiam eos qui hanc vitam in flagitiis et facinoribus et sacrilegiis atque impietatibus quamlibet maximis linierunt... purgatos atque liberatos regno Dei lucique restitui " 3. 2) Contra viisericordes (qui contendebant eos qui corpus Christi participaverunt, vel eleemosynam fecerunt aut in catholica fide mortui sunt, etiamsi pessime vixerint, ab aeterno supplicio quondam liberandos esse), probat testimonia Scripturae ab eis allata non recte intelligi, et aliunde ex indubiis testimoniis constare non solum paganos et incredulos, sed etiam christianos qui mala opera commiserunt nec expiarunt, aeternis devoveri suppliciis 4. 3) Contra incredulos (qui dicebant repugnare physice et moraliter aetcrnos cruciatus in igne devorante), ostendit physice nil impossibile esse apud Deum : " Ipse quippe faciet, quia se facturum esse prsedixit, quae impossibilia putantur, qui promisit et fecit ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur"5; aliunde non injustum esse ut pro peccatis, parvo tempore perpetratis, pcena subeatur aeterna; nam qui usque ad mortem peccato inhaeret juste aeterno suppli.cio punitur, " ut, quia aeternam voluit habere peccati perfructionem (perfruitionem) aeternam vindictae inveniat severitatem " 6.

919. (C) Sceculo V% res definita fuit. Jam ssec. IV°, S. Athanasius I modo generali errores Origenis damnaverat, statim ac Romse noti fuerant 7.

(b) Cum autem quidam adhuc Origenismo faverent, iste error, promovente imperatore Justiniano, damnatus est a Synodo Constantinopol. (an. 543), quam confirmavit Vigilius Papa : " Si quis dicit aut sentit ad tempus esse da^monum

1 A. Lehaut, VEtemiti dss peines de Venfer dans St Attgustin, 1912.

« De civit. Dei, 1. XXI, c. 25-27, P. L., XLI, 741-752; De ftde et operibus, n. 21-30, P. L., XL, 211-217.

s De civit. Dei, 1. XXI, c. 7, P. L., XLI, 720. 6 Epist. CII, 27, P. L., XXXIII, 381. ^ Ap. Migne, P. L.t XX, 71.

et impiorum hominum supplicium, ejusque finem aliquandc futurum, sive restitutionem et redintegrationem fore daemonum aut impiorum hominum, A. S. " r. Valde probabile est etiam eamdem condemnationem renovatam esse a C. cecumenico V°, Constantinop. 11° (553) 2. — Pcenarum seternitas clare enuntiatur in Symbolo Athanasiano ; necnon in C. Lateranensi IV0 (12 15), Lugdunensi 11% Florentino el Tridetitino : " Si quis dixerit justum in quolibet opere bono peccare... atque ideo pcenas ceternas mereri, A. S. " 3.

920. 3° Ratione suadetur pcenarum seternitas 4. Duo sunt investiganda : pcenarum existentia et earum ceternitas.

(A) Existentia pcenarum quibus impii in altera vita aliquo saltem tempore puniuntur, certo demonstrari potest.

Objiciutit quidem RationalisUe et Positivistce pcenas vindicativas aliquid barbari prae se ferre, ideoque ut Deo et homine indignas rejiciendas esse 5.

Ex adverso autem asserimus pcenas.impaenitentibus peccatoribus inflictas, etiam in altera vita, omnino rationi con sentaneas esse, attenta natura Dei et peccati. (a) Deus enim summe bonus et jusius, au6tor et legislator ordinis moralis, media efficacia instituere debet, quibus legum observatio promoveatur, et ordo moralis integre servetur. Atqui, nisi pcenas infligat impaenitentibus peccatoribus, non tantum in praesenti sed etiam in altera vita, nullum erit medium efficax ad promovendam legum custodiam : dantur enim multi homines qui nonnisi pcenarum timore a malo deterreantur; nec sufficiunt hujus vitae miserise ad eos corrigen-

2 F. Diekamp, Die origenistischen Streittigkeiten in sechsten Jahrundert, und das fiinfte allgemelne Concil, 1899; F. Prat, op. cit., p. 210-213.

• A. Dupont, Etemitd de Venfer, ap. Jaugey, Dicl. apolog., 1076-1118; P. Bernard, Enfer, \n Dict. Apolog. {d'A/es), t. I, 1378- 1399.

s Ita, v. g., A. Fouillee, La penaliU et les collisions du droit, in Rev. des Deux Mondes, nov. 1879, p. 411 : " La science sociale contemporaine a rejete 1'idee barbare des supplices materiels; elle ne tardera pas a rejeter 1'idee non moins barbare des supplices moraux, et, en general, des peines expiatoires. La justice distributive, remuneratrice du bien ou vengeresse du mal, fera place ici comme ailleurs a la justice purement commutative ou contracluelle, qui n'a d'autre but que de retablir entre les personnes les veritables relationa de droit,>.

dos : sunt enim mali qui bonis temporalibus fruantur et sine remorsu conscientiae moriantur; necesse est igitur eos in altera vita dignis suppliciis puniri, ut, horum suppliciorum metu, vivi ad meliora reducantur. — Quod etiam ex pravis conseclariis contrariaehypothesis clare evincitur : supponatur enim Deum semper impaenitentibus parcere ; eo ipso hominibus apparebit Eum plus minusve indifferentem se habere quoad bonum et malum, et ita pravi homines ad multiplicanda peccata inducentur.

(b) Legitimitas pcenarum ex ipsa naturd peccati constat. Oui peccat, eo ipso sese avertit a Deo, summo bono omniumque bonorum supremo fonte; igitur qui in peccato suo perseverat et mo-ritur, a summo bono manet aversus, privaturque omnibus bonis quae a Deo profluunt ; haec autem privatio non potesti non causare peccatori veram tristitiam, cum privetur bonis ad quae destinatus erat et quibus frui appetebat. Haec est veluti justitia immanensy quae rationi omnino consentanea apparet.

921. (B) Ratio autem cetemitatem poenarum non potest apodiclice demonstrare, sed solum probabilibus argumentis suadere. (a) Ex parte Dei. Deus, summum bonum et supremus omnium Dominus, jus certo habet ut sibi creaturae reverentiam et obedientiam praestent. Atqui, nisi ceternis pcenis obstinatos in malo punire valeret, hanc reverentiam non solum non consequeretur, sed ab impio contemneretur. Nam, seclusa aeternitate pcenarum, peccator impaenitens vel annihilaretur, vel, post varias probationes et pcenas, ceternam beatittidinem consequeretur; atqui : 1) annihilatio non est pcena sufficiens, cum a pluribus exoptetur, nec proportionetur variis gradibus culparum, nec praesertim reos inducat ad supremum Dei dominium agnoscendum; 2) secunda hypothesis magis etiam repugnat, quia si peccator impaenitens sciat se tandem aliquando beatitudinem consecuturum, nunquam de paenitentia curabit, sed e contra Deum irridere poterit. Ergo remanet ut pcenae inferni sint aeternae.

(b) Ex pzrte peccatoris. 1) Justitia exigit ut pcena tamdiu duret quamdiu culpa; atqui culpa peccatoris, qui moritur in finali impaenitentia, in aeternum manet, quia post mortem nullus datur paenitentiae locus, nulla gratia conver- sionis; hoc autem convenienter fit quia necesse est ut tandem aliquando probationis ternpus finem accipiat, et omnina congruit ut finiatur ipso instanti mortis, quo veluti nova vita incipit, a priori omnino differens. 2) Aliunde peccatum mortale quamdam infinitatem habet quia Deo irrogat offensam objec~live saltem infinitam, ut in Tr. de Verbo Incarn., (n. 11 17) probatum est; atqui peccatum aliquo modo infinitum debet puniri pcena aliquo modo infinita, et cum non possit esse infinita in intensitate, debet esse infinita in duratione x.

(c) Ex parte societatis. Deus, utpote supremus legislator et princeps societatis, debet legibus suis sanctionem sufificientem apponere; atqui quselibet sanctio mere temporalis insufficiens esset; nam ardua est virtutis semita, et aliunde natura est ad malum valde prona, ita ut nisi homo pcenas ceternas timeret, saepe saepius a vitio deterreri non posset. Quod luculenter experientia confirmatur ; nam, etiam stante timore pcenarum aeternarum, multi sunt qui passionibus indulgeant, et sibi persuadere conentur pcenas hujusmodi non esse aeternas; quid igitur eveniret, si jam timore aeterni supplicii non refraenarentur? Hoc intellexit Lucretius poeta dum dixit 2 :

Nam si certum finem esse viderent yErumnarum homines, aliqua ratione valerent Religicnibus atque minis obsistere vatum. Nunc ratio nulla est, restandi nulla facultas, ^ternas quoniam pcenas in morte timendum est.

922. (C) Ratio tandem ostendere valet dogma de pcenis aeternis cum divinis attributis non pugnare :

(a) Non cumjustitid. Dicunt quidem Rationalistae justitiam postulare ut inter pcenam et culpam debita sit proportio, proindeque pcenam aeternam propter momentaneum scelus irrogari non posse. — Respondetur autem pcenam proportionari quidem gravitati culpae, non autem ejus duraiioni; re6le enim animadvertit ^. Thomas : " Non enim adulterium, quod in momento temporis perpetratur, momentanea. pcena punitur, etiam secundum leges humanas. Sed

duratio pcenae respicit dispositionem peccantis. Quandoque enim ille qui peccat in aliqua civitate, ex ipso peccato efificitur dignus ut totaliter a civium consortio repellatur vel per exsilium perpetuum, vel etiam per mortem... Et ita etiam secundum divinam justitiam aliquis ex peccato redditur dignus penitus a civitatis Dei consortio separari * ". Revera pcena mortis, vel perpetui exsilii, quae aliquando a judicibus humanis juste infligitur, est sine fine, in quantum fieri potest : non igitur repugnat Deum pcena aeterna grave peccatum punire, quod, ex di6lis, quamdam infinitatem habet.

(b) Nec cum sapientid; objiciunt adversarii sapientem judicem nonnisi pcenas medicinales infligere, paenam autem aeternam minime emendationem rei procurare. — Respondetur vero pcenas non solum ad emendationem rei, sed ad reparationem ordinis violati bonumque commune esse ordinandas 2 ; jamvero pcena aeterna ordinem a peccatoribus violatum reparat, dum aeternaliter a Deo separat eos qui voluntarie et pertinaciter a Deo sese averterunt; communi bono favet dum peccatores a vitiis deterret, et ipsis impiis, antequam moriantur, valde utilis est, eos ad paenitentiam urgendo : quot enim peccatores vias suas pessimas mutaverunt, caelumque tandem aliquando ingressi sunt propter metum inferni! " Initium sapientiae timor Domini " 3.

(c) Nec cum misericordid ; nam, licet Deus omnium misereatur, ejus tamen misericordia sapientiae ordine regulatur, nec ad illos se extendit qui se misericordiae fecerunt indignos, et sunt in malitia obstinati 4. Aliunde misericordia Dei, licet in se infinita, est in sua manifestatione limitata, sicut cetera Dei attributa; jamvero Deus suam misericordiam erga peccatores jam satis exhibuit, illis gratias largiendo, dum adhuc in terra viverent. Tandem misericordia etiam in eis locum habet, inquantum citra condignum puniuntur, ut tenet >S. Thomas^ 1. c.

923. Difficultates autem, quse ex magno damnatorum numero urgentur, ad rem non pertinent, quia fides nihil hac de re docet

{De Deo Uno, n. 539 sq.). Ceteroquin unusquisque a Deo judicatui secundum propriam conscientiam, nullusque, etiam inter paganos, aeternis suppliciis condemnabitur, nisi sciens et volens contra conscientiae dictamen deliquerit, et pertinaciter in suo peccato perseveraverit.

Exinde solvi potest difficultas quam Farrar l aliique urgent es infausta conditione in qua multi vixerunt et mortui sunt : ex quo concludunt novam probatiotiem pro illis saltem necessariam esse qui Christum non cognoverunt, vel tot et tantis tentationibus irretiti fuerunt, ut vix a peccato immunes manere potuerint. Qua? quidem difficultas maxima est in systemate Protestantium, qui inter peccata gravia et levia essentialem differentiam non admittunt, nec ullum intermedium locum inter caelum et infernum agnoscunt ; sed, posita doclrina catholica, valde minuitur aut penitus evanescit. Nam, ex una parte, illi solum mortalis peccati rei sunt qui scienter et volenter grave praeceptum, et ut tale sibi notum, transgressi sunt; ex altera autem, omnibus dantur tempore opportuno, praesertim vero in articulo mortis, grati?e quibus peccatorum suorum pcenitere valeant, ita ut nemo ad pcenas aeternas damnetur nisi pertinaciter usque ad ultimum vitae suspirium gravi peccato adhseserit, sicquc a Deo fine ultimo sese libere separaverit. Ceteri omnes qui vel levia praecepta violaverunt, vel etiam gravia, quae ut levia reputa bant, aut sine sufficienti deliberatione libertateve leges aliunde sub gravi obligantes transgressi sunt, mortalis peccati formaliter rei non sunt, neque propterea oeternas poenas luent2. His autem positis; utquid nova probatio? Si detur omnibus, et ipsi justi peccare poterunt gloriamque amittere quam multis laboribus sibi acquisierant; si paucis tantum, cur uni potiusquam alteri? Praeterea nonne multi, spe veniam in altera vita consequendi, exinde passionibus suis habenas dabunt, et, voluptati potiusquam officio adimplendo attendentes, divinas humanasque leges contemnent, et societati proxi-

a " Infernus nonnisi gravibus seu mortalibus culpis incurritur. Quid verc nomine peccati mortalis veniat, omnibus inter catholicos, compertum est; consistit scilicet in Dei totali rejeclione, et consequenti gratise, quse est animae vita, amissione. Utrum hoc an illud in particulari, grave sit peccatum, haud semper diclu facile est... In hoc posita est difficultas ut sciamus utrumne par. ticulares circumstantise cognitionis, advertentise et consensus ese sint, ut aclus, quo arcemur a Deo, ad animam in mortis spiritualis tenebras conjiciendam virn habeat. Si perpendimus permulta peccata ignorantise haud omnino culpabili tribui, vel subitis passionis motibus, qui rationis imperiiim minuunt, vel attentionis defectui, impedienti quominus hujus vel illius aclus gravitatem metiamur, aut nonnisi confuse ejus consectaria prsevideamus ; et si proe oculis habentur ii cordis motus ad Deum, quos quamplures experiuntur illorum qui, licet peccatores, Deum oetate juvenili cognoverunt, illico apparet caute loquendum esse, nec multitudinem innumeram ad ignem inferni condemnare opus esse " Dublin {Rcview, jan. 1881, p. 133,) Cfr. Oxenham, op. cit., p. 22 sq.

moque multa damna inferent? Dato etiam quod nova sit probatio post mortem, numquid illi qui voluptatibus per multos annos se totos permiserunt, statim interius mutati psenitentiam agent? Si vero iterum peccaverint, numquid tertia aut quarta probatio eisdem concedetur? Hsec omnia, aliaque multa sane ostendunt quam sapienter Deus probationi finem cum praesenti vitae termino imposuerit, ut jam probavimus (De gratid, n. 213).

§ II. DE NATURA ET GRADU PCENARUM INFERNI1.

924. Duplex distinguitur poena in inferno, nempe pcena damni et pcena sensiis : prior est privatio visionis beatificae, et peccatori infligitur eo quod sese averterit a Deo; posterior vero consistit in variis corporeis affli6lationibus, quae peccatori infliguntur eo quod ad creaturas et voluptates sese converterit. De utraque seorsim dicemus.

I. PoGna damni.

925. (i°) Ejus notio. Pcena damni est privatio visionis beatificos et omnium bonorum quce eam consequuntur.

Dicitur : (a) Privatio visionis beatificce.; nam homo ad videndum et possidendum Deum destinatur ; jamvero reprobi sese avertendo' a Deo per peccatum mortale, jus ad visionem beatificam amiserunt et in seternum a Deo separati manebunt, non solum ut fine supernaturali, sed etiam utfine naturali, quia peccatum mortale est offensa Dei etiam in ordine naturali; (b) et omnium bonorum ; nam reprobi, Deum amittendo, omnia bona quae in Dei possessione includuntur, eo ipso amittunt, v. g., societatem Christi, B. M. Virginis, Angelorum et Sanctorum, ineffabiles delicias eleclis paratas a constitutione mundi..., etc.

926. (20) Ejus existentia. Pcenam damni existere in inferno de fide est ; nam Florentinum, postquam definivit animas justorum in caelum mox recipi, et ipsum Deum trinum et unum clare intueri, addit : " Illorum animas qui in acluali mortali peccato, vel solo originali decedunt, mox in infernum descendere, pcenis tamen disparibus puniendas "; quae quidem verba, inspe6to Qontextu, clare important damnatos cselo, proindeque visione beatifica privari.

»S. Thom., Suppl.y q. 97-99; C. Gent., cc. 90, 93; Suarez, de Angelis, 1. VII, c. 4 sq. ; Petavius, de Angelis, 1. III. c. 4-5 ; Patuzzi, Diss. de sede inferni, Venet. 1763; Jungmann, de Novissimis, n. 27 sq. ; Hettinger, op. cit.% c. XV; Mazzella, n. 1274 sq. ; Hurter, n. 7Q6 sq.

(a) Scripturd probatur : in die judicii Christus damnatos sic alloquetur : " Discedite a me> maledi6li, in ignem aeternum "; atqui haec verba clare exprimunt aeternam separationem a Deo, et privationem bonorum quae cum praesentia Dei connectuntur.

(b) Rat. tJteol. suadetur. Homo, in peccato mortali decedens, est jam in statu separationis a Deo, ciim peccatum mortale sit aversio a Deo et conversio ad creaturas; atqui, post mortem, nullus est paenitentiae locus, ex di6lis; ergo peccator in aeternum manet a Deo separatus, et merito quidem, cum libere et pertinaciter ad Deum reverti noluerit.

927. (30) Acerbitas hujus poenae vix concipi potest in terra; attamen haec duo notari possunt : (a) Jam inter mundanas varietates et fascinationes nugacitatis anima humana inclinatur ad Deum et ad illum tendit sicut ad suum ultimum finem seu supremum bonum. Haec autem inclinatio etiam in damnato crescit quando, morte intercedente, omnia temporalia quibus cor irretiebatur evanescunt, clareque perspicitur extra Deum nullam esse beatitudinem; — sed simul cum hac vehementi inclinatione inest animae damnati horror Dei et ab eo aversio ex peccato non remisso proveniens, et repulsio ab ipso Deo illata : " Discedite a me, maledicli... nescio vos " \ Unde dolorosissima et atrocissima in anima damnati disruptio et discissio cum desperatione.

Comparatione res illustratur : supponatur vir e patria sua ejeclus, omnibus bonis privatus, ab omnibus parentibus et amicis violenter separatus non solum pro centum et amplius annis, sed pro tota reternitate, absque ulla spe unquam ullum amicum, ullum gaudium inveniendi! eamdem et multo acerbiorem poenam in seternum patietur impsenitens peccator.

(b) Insuper damnati desperatione torquebuntur, optime intelligentes se in ceterniLm esse damnatos, et quidem proprid culpd; unicum instans ad veram paenitentiam sufficiebat, eisque gratia multoties oblata fuit, sed eam pertinaciter despexerunt. Pariter felicitatem Beatorum videbunt, et invidia. tabescent : " Peccator videbit et irascetur; dentibus fremet et tabescet; desiderium peccatorum peribit " 2. Et

1 Matth., XXV, 12, 41. — 2 Matt., XXV, 12. 41. — 3 Ps.% CXI, 10. - alibi x : " Videntes turbabuntur timore horribili..., dicentes intra se, paenitentiam agentes, et prae angustia spiritus gementes... Nos insensati, vitam illorum (justorum) aestimabamus insaniam, et finem illorum sine honore... Ergo erravimus a via veritatis... Lassati sumus in via iniquitatis et perditionis, etc. " Hinc ^. Augustinus 2 : " Perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei, quam abscondit timentibus se..., tam grandis est pcena, ut nulla ei possint tormenta, quae novimus, comparari "3. .S". Chrysostomus addit : " Hic enim est cruciatus omnium acerbissimus ".

II. De poena sensus.

928. (i°) Ejus existentia. Prseter pcenam damni, adest in inferno pcena sensus, qua corpus et sensus hominis aliquomodo affliguntur; dicitur enim in Evangelio 4 : "Timete eum qui potest et animam et corpus perdere in gehennam ". Aliunde corpus est veluti instrumentum animae, et aliquo modo bonorum malorumve operum particeps •. convenit igitur ut pariter sit aliquo sensu mercedis vel pcenae particeps. Praeterea, ut ait 6". Thomas 5, " pcena debet proportionaliter culpse respondere... In culpa autem non solum avertitur mens ab ultimo fine, sed etiam indebite convertitur in alia quasi in fines. Non solum ergo puniendus est qui peccat per hoc quod excludatur a fine, sed etiam per hoc quod ex aliis rebus sentiat nocumentum ".

929. (20) De natura autem poenae sensus Ecclesia nihil definivit; si Scriptura perlegitur, infernus ibi exhibetur ut carcer, in quo reprobi tanquam captivi detinentur, ut locus tenebrarum, in quo adest stridor dentium, ut stagnum ignis et sulphuris, ut locus tormentorum6) ex quo inferre licet reproborum sortem sane lugendam esse; sed quaestio est praecise quo sensu illa verba intelligi debeant, utrum litteraliter, an solum metaphorice.

1 Sap.y V, 1-16. — 2 Enchirid., c. 112, P. L., XL, 285. 3 Ad Theod., ep. I, n. 12. Hanc damni pcenam egregie declarat J. H. Newmau, Callista, c. XIX. * MaiL, X, 28. — s c. Gent.y lib. III, c. 146. 6 If Peir ,11, ^Matt., XXII, 13; Apoc, XX, 14.

De nonnullis damnatomm poenis recle ait £. T/iomas1 : " Nihil tamen prohibet quaedam etiam quae de damnatorum poenis in Scripturis dicla corporaliter leguntur, spiritualiter accipi, et velut per similitudinem dicla : sicut dicitur2 : vermis eorum non morietur; potest enim per vermem intelligi consciejitice remorsus... Non enim est possibile quod corporeus vermis spiritualem corrodat substantiam, neque etiam corpora damnatorum, quae incorruptibilia erunt. Fletus etiam et stridor dentium in spiritualibus substantiis non nisi metaphorice intelligi possunt; quamvis in corporibus damnatorum post resurrectionem nihil prohibeat corporaliter ea intelligi, ita tamen quod per fletum non intelligatur lacrymarum deduclio, quia ab illis corporibus nulla resolutio fieri potest, sed solum dolor cordis, conturbatio oculorura et capitis, prout in fietibus esse solet ".

930- (3°) Quaeritur praesertim utrum ignis inferni sit physicus et realis an solum metaphoricus. (a) Jamvero doctrina communis Patrum et Theologorum est hunc ignem esse realem. " Certa et catholica sententia est, ait Suarez 3, ignem qui paratus est diabolo et angelis ejus, ut in illo crucientur, verum ac proprium ignem corporeum esse ". Perrone eam doclrinam ut certam habet, ita ut in dubium absque temeritate vocari nequeat (n. 730). Hurter eam vocat communem sententiam, a qua. temerarium esset recedere. Hinc, cum sacerdos Mantuensis postulaverit quomodo agendum sit cum pcenitentibus qui censent ignem inferni non esse realem sed metaphoricum, S. Panitentiaria, 30 Apr. 1890, respondit " hujusmodi psenitentes diligenter esse instruendos, et pertinaces non esse absolvendos " ; quie quidem decisio, etsi non doclrinalis, sed pra6lica, communem Ecclesiae do6lrinam exhibet, a qua sine temeritate recedere non licet. — Confirmatur Script.; nam a sensu litterali non est recedendum, nisi contextus vel ratio naturalis id postulent; atqui in locis ubi agitur de igne inferni, contextus sensui litterali nedum obstet, illum potius requirit, cum, in uno saltem casu, vox " ignis " iu sententia judiciali reperiatur, quae omnem metaphoram prorsus excludit; aliunde non repugnat Deum creare ignem, qui, supernaturali quadam accedente virtute, substantias spirituales torquere possit.

1 C. Gent.t lib. IV, c. 90. — 8 Isa., LXVI, 24. 3 De Anzd.% 1. VIII, c, J2, n. 9.

931* (b) Attamen nonnulli Patres, ut S. Ambrosius1, aliique quos citat S. Hieronymus*, S. Joanncs Damas.3, insuper quidam theolog:, ut Calharinus, putarunt illum ignem esse metaphoricum. Sic enim arguunt : siepe ssepius Scriptura, dum beatitudinem seternam describit, metaphoras adhibet, ut melius intelligere possimus in quo consistat sors electorum ; ergo idem dici potest de inferni descriptione, prassertim ciim vox ignis saipe in Scriptura metaphorice usurpetur. Iterum omnes fatentur vocabulum "vermis" metaphorice accipiendum esse in hoc versiculo : " Vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur"; atqui, vi parallelismi, ignis eodem modo intelligi debet; ergo. — Respondent tamen communiter auclores ScripturamTraditioneinterpretandam esse; jamvero, ut ait Hurter, n. 797, " vermis a paucis proprie accipitur, ignis vero fere ab omriibus, et a nemine significatio propria clare et diserte excluditur". Ergo a sententia communi recedere non licet.

932. (40) Explicatur natura ignis inferni. Ignis inferni dicitur realis et corporeus, quatenus est agens materiale, quod non in mente solum sed revera existit, verumque instrumentum quo Deus reprobos punit; sed de ejus naturd, vel de modo quo damnatos. torquet nihil in Scriptura revelatur. .S. Augustinus fatetur hac de re diversas esse sanctorum opiniones, et neminem scire qualis sit et quomodo operetur 4.

(a) Difficile est prsesertim concipere quomodo ignis, qui paratus est diabolo et angelis ejus, spirituales substantias possit cruciare. 6". AugustinusS dicit eas " miris, tamen

3 De Fide Orthod., 1. IV, c. 27, P. G., XCIV, 1227. — Quorum testimonia refert Petavius, op. cit., 1. III, c. 5.

4 De Civit. Dei, 1. XXI, c. 10, P. L., XLI, 723, 724. — Hunc ignem a terrestri igne in multis dissimilem esse indubium est : hic enim urit et comburit, ille autem urit quidem, sed non comburit; hinc Min. Felix ait {Ociavius, n. 35) : " Illic sapiens ignis membra urit et reficit, carpit et nutrit". Nonnulli putarunt ignem hujusmodi esse veluti febrim ex ipsius animce desperatione orientem : " Spiritus enim reprobus, divisum se videns a summo bono, eique immulabiliter contrarium, ignem inde concipiet spiritualem, seu vermem qui mentem torquebit et depascetur morsibus sempiternis ". (Martinet, Theol. Dogmat., t. III, p. 5777^)- Addit tamen idem auctor, prceter hanc intimam causam corporei ignis, aliam esse in perpetuo confliclu reproborum cum elementis, juxta iilud : '* Et pugnabit cum illo orbis terrarum contra insensatos". [Sap., V, 21).

s De Civit. Dei, 1. XXI, c. 10, P. L., XLI, 724 : " Cur non dicamus, quamvis miris, tamen veris modis etiam spiritus incorporeos posse pcena corporalis veris modis affligi ". 5". Thomas rem sic explicat * : " Non igitur sic aestimandum est quod substantiae incorporeae ab igne corporeo pati possint, quod earum natura corrumpatur per ignem, vel alteretur, substantiae enim incorporeae non habent naturam corporalem, ut possint a rebus corporeis immutari Neque etiam potest dici quod patiantur ab igne corporeo afflictionem ratione alicujus contrarietatis^ sicut corpora post resurreclionem patientur, quia substantiae incorporeae organa sensuum non habent, neque potentiis sensitivis utuntur. Patiuntur igitur ab igne corporeo... per modum alligationis cujusdam... virtute divina spiritus damnandi igni corporeo alligari possunt; et hoc ipsum est eis in afflictionem quod sciunt se rebus infimis alligatos in pcenam ". Snarez2- autem probabile putat igni materiali insitam esse qualitatem quamdam spiritualem et stipernaturalem, in suo ordine doloriferam, qua spiritus affliguntur. Prior opinio nobis probabilior videtur, quia non sunt multiplicanda entia et miracula sine necessitate.

(b) Quoad corpora, ignis inferni ea neque dtssolvit, neque consumit, licet ea cruciet modo nobis ignoto.

933« (5°) In praxi, caute omnino de igne inferni loquendum est, et sedulo vitandae sunt descriptiones mere imaginariay saepe saepius a praedicatoribus usurpatae, quae, dum quosdam pios ndeles terrent, causa sunt cur alii de inferni existentia. dubitare incipiant, vel Deum ut crudelem tyrannum considerent. Melius est igitur adhibere et sapienter urgere ipsa Christi verba prout in Evangelio referuntur, sine ulla exaggeratione, quin expendatur ex professo quaenam sit natura ignis inferni, vel quomodo reprobos cruciet.

III. De gradu poenarum.

934. (i°) De inaequalitate. Pcenae damnatorum sunt quidem aequales ratione durationis, cum sint aeternae, sed ratione acerbitatis valde difTerunt.

ignis affligi, si spiritus hominum, etiam ipsi profeclo incorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris, et tunc polerunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari ".

(a) Scriptura id testatur : " Deus reddet unicuique secundum opera ejus "*; " Potentes autem potenter tormenta patientur " 2; " Quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum et luctum " 3.

(b) Ratione suadetur. Pcena culpae proportionari debet; atqui culpae sunt inaequales, sive numero, sive gravitate; ergo pcenae inferni insequales esse debent. — Etsi in mere negativd carentia visionis beatificse non dantur gradus, dari tamen possunt in positivd aversione a Deo, necnon in majori vel minori conscientia malorum quae ex hac aversione consequuntur; pariter in pcena positivd sensus diversitas esse potest.

935- (2°) De mitigatione. (a) Sunt Theologi qui nullam prorsus mitigationem in pcenis inferni admittant; quocl probare conantur ex parabola divitis epulonis, ex qua apparet etiam aquae guttulam diviti in inferno patienti, denegatam fuisse.

(b) Probabilius tamen admittitur quaedam mitigatio pcence accidentalis, ex duplici capite : tum quia pcena peccatis venialibus debita, finem accipiet post aliquod tempus; tum quia pcena temporalis, peccatis mortalibus jam remissis debita, pariter cessabit; hoc enim videtur requiri ex ipsa justitia; unde S. Thomas ait4 : " Non est inconveniens quod quantum ad aliquid accidentale, pcena inferni minuatur, usqire ad diem judicii ".

(c) Insuper a nonnullis Patribus et Theologis admissa fuit, non quidem ex justitia, sed ex misericordid divina, momentanea vel successiva mitigatio, qua sors damnatorum, licet semper lugenda, cum semper a Deo separati sint remansuri, tolerabilior tamen fieri potest. Hsec opinio invenitur in hymno Prudeniiis, qui olim in

1 Rom., II, 6. — 2 Sap., VI, 7. — 3 Apoc, XVIII, 7 ; cfr. MatL, X, 15. 4 In IV Sentenl.y dist. 23, q. I, a. I, ad 5.

5 " Sunt et spiritus saepe nocentibus Poenarum celebres sub stygeferia Illa nocte, sacer qua rediit Deus Stagnis ad superos ex acheronticis... Marcent suppliciis tartara mitibus, Exsultatque sui carceris otio Umbrarum populus liber ab ignibus

multis ecclesiis tempore paschali canebatur, permittitura S.Augustino\ insinuatur a S. Chrysostomo'2, et in C. Florentino ?l Marco Ephesino nomine Graecorum, proposita fuit, nec condemnata3. Quae igitur opinio non est haeretica, sed nullum habet fundamentum in Scriptura, et tanquam prczsumptuosa a S. Thoma4 habetur. Contraria sententia communior est, atque innititur Ecclesiae praxi, quae pro damnatis orare non consuevit, et communi fldelium sensui; unde in praxi huie standum est.

936. De loco inferni nil certi scire possumus, cum Scriptura et Traditio hac de re sileant, et Theologi nonnisi conje6luras plus minusve probabiles facere valeant : " De hac re temere definire nihil audeo", ait S. Gregorius M. 5 Recte igitur ait S. Chrysostomus 6 : "Ne igitur quaeramus ubi sit, sed quomodo eam (gehennam) effugiamus ".

Art. III. De Purgatorio7.

937. Purgatorium est locus et status in quo animce justorum> cum reatu peccati venialis, vel poence temporalis debito decedentium, patiuntur donec omnia debita soluta fuerint. Ratio propter quam ibi detinentur est ut ab omnibus maculis purgentur, quse eas a caeli ingressu remorantur : illae maculae triplicis generis esse possunt : peccata venialia nondum remissa, quae, juxta S. Thomam et Suarezium aliosque probabilius, in primo instanti separationis animae a corpore, per ferventem dileclionis vel contritionis acTum, statim remittuntur8; habitus pravi, qui pariter statim post mortem

3 Quee testimonia lege apud Petavium, op. cit., 1. III, c. 8, n. 16 sq. ; vel Emery, Dissei-tation sur la mitigation de la peinc dcs damnis, (Euvres completes, ed. Migne, 1857, p. 1358 sq.

7 S. Thom., In lib. IV, Sent., dist. 21, q. I; Bellarminus, de Purgat, 1. I; Perpetuiti de la Foi, ed. Afigne, vol. III, p. 1123 sq. ; Perrone, op. cit.> n. 683 sq.; Jungmann, op. cit., n. 79 sq.; Mazzella, n. 1314 sq. ; Oxenham, op. cit.f c. II; Card. Wiseman, Lectures on principal doctr., XI; Card. Newman, The dream of Serontius; Bautz, Das Fegfeuer, 1883; Canty, Purgatory, dogmatic and scholastic. 18S6; F. Schmid, Das Fegfeuer nach Katholischer Lehre, 1904; D. Palmieri, p. 52-87; Ed. Hanna, Purgaiory, in The Cathol. Encycl. t. XII, p. 575-580.

8 Quidam tamen, cum F. Schmid, Die Seelenlaiiterung im fenseits, 1907, putant animas in pur^atorio nonnisi successive a reatu culpae purgaii, idque per actus contrarios expelluntur ; pcena temporalis, quae suc~ cessive tolletur non merendo aut satisfaciendo, cum tempus merendi jam terminetur, sed satispatiendo, seu pcenas subeundo juxta taxationem divinae justitiae, remissa tamen pcenae quantitate respondente sujfragiis pro sanctis animabus oblatis.

I. Existentia purgatorii.

938. Errores : (a) Aerius, ssec. IV0, qui, teste Augustino, asseruit orare vel offerre pro mortuis vanum esse ; (b) Albigenses, Waldcnses, Hussitce; (c) prsesertim vero Novatores ; Lutherus, etsi contradicStoria hac de re variis temporibus scripsit, an. 1537, aiebat : " Quapropter purgatorium, et quidquid ei sollemnitatis, cultus, et qusestus adhasret, mera diaboli larva est. Pugnat enim cum primo articulo qui docet Christum solum, et non hominum opera, animas liberare". Nec minus vehementer Ca/vinus3 declarat purgatorium "exitiale satanae esse commentum, quod Christi crucem evacuat, quod contumeliam Dei misericordise non ferendam irrogat ". (d) Hodierni Protestantes non pauci libenter statum veluti medium inter caelum et infernum admittunt, in quo animae ad caelum ingrediendum praeparantur, sed purgatorii nomen rejiciunt, et tenent animas in eo statu mereri et satisfacere posse 3. Immo Ritualistce concedunt orationes fieri posse pro defunclis, ut eorum pcenae minuantur.

939. Thesis : Existit purgatoriiim, in quo justorum animae nondum plene expiatse, piacularibus poenis mundantur, et fidelium suffragiis possunt juvari. Defide est, ex Tridentino : " Cum Catholica Ecclesia, Spiritu Sanfto edocla, ex sacris Litteris, et antiqua Patrum traditione, in S. Conciliis, et novissime in hac cecumenica synodo docuerit purgatorium esse, animasque ibi detentas fldelium suffragiis, potissimum vero acceptabili altaris sacrificio juvari ... 4. Duo igitur sunt de fide, purgatorium esse et animas ibi detentas suffragiis nostris posse juvari; quae, cum sint intime connexa, simul demonstrabuntur.

prsecipue probat ex ipsa voce purgatorii, quce significat animas non solum puniri, sed etiam a culpa purgari. Qu?e opinio probabilitate non caret. 1 Art. Smalcaldici, p. II, c. 2, § 9. — 2 Instit., 1. III, 25, § 6.

3 Cfr. Farrar, Mercy andjndgment, cap. III; A. Campbell, The doctrines of a middle state ; Hodge, vol. III, p. 741 ; C. Hase, Handbuch der Protest. PolemikT, 385.

940. i° Scriptura sola argumcntum decretorium non praebet, sed solum probabile, quod tamen certum redditur ex communi Patrum interpretatione.

(A) In Vet. Test. praeclarum est testimonium ex II Machab. desumptum l. Judas enim, vir prudens et fortis, patriarum legum instaurator et vindex, post victorias a se reportatas, "facta collatione, duodecim millia drachmas argenti misit Jerosolymam, offerri pro peccatis mortuorum sacrificium, bene et religiose de resurre6lione cogitans, (nisi enim eos qui ceciderant resurrecturos speraret, superfluum videretur et vanum orare pro mortuis), et quia considerabat quod hi, qui cum pietate dormitio?iem acceperant, optimam haberent repositam gratiam. Sanc~ba ergo et salubris est cogitatio pro defuntlis exorare, ut a peccatis 2 solvantur ". Ex hoc patet : (a) tum Judae et populo hebraico, tum auctori sacro persuasum esse mortuos orationibus et sacrificiis juvari posse 3 ; (b) purgatorium existere; nam ibi agitur de iis qui cum pietate dormierunt, id est, in statu gratiae, proptereaque non sunt in inferno, et tamen a peccatis liberari debent, proindeque caelum non adhuc sunt ingressi.

(B) In Novo Test. pauci sunt textus ex quibus thesim nostram Patres deducunt : " Qui autem dixerit contra Spiritum Sanctum non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro" 4 ; quomodocumque enim haec verba intelligantur, ibi supponitur quaedam peccata remitti posse in vita futura; aliunde certum est post mortem non remitti mortalia; ergo agitur de venialibus, vel de poena mortali peccato debita. Citantur etiam verba ^. Paulis de praedicatoribus agentis qui, etsi veram doctrinam docentes, leviter peccant ei admiscendo humanas vanitates, quas vocat ligna, fcenum, stipulam ; de quibus ait : " Si cujus opus arserit, detrimentum patietur; ipse tamen salvus erit ; sic tamen quasi per ignem ". Quae quidem verba difficilia intellectu

1 II Macha*>., XII, 43. — Proiestantes negant quidem hunc librum esse inspiratum, sed admittunt eum esseyfafe historicd dignum.

2 Sub tunicis militum in prselio interfectorum inventas fuerant quaedam res pretiosse idolis oblatse quas servare lex judaica prohibebat.

3 Quam persuasionem inter Judseos viguisse probat Buxtorf, Synagoga /udaica, c. 49. — 4 Matth.% XII, 32. — 3 / Cor.} III, 10-19.

?nulti Patres intelligunt de igne Purgatorii; ita £. Augustinus distinguit ignem inferni ab " illo qui emendabit eos qui per ignem salvi erunt ", et hujus existentiam probat ex eisdem Apostoli verbis x.

941. 20 Traditione, in qua tria stadia distinguuntur. (A) Per quatuor priora scecula, purgatorii existentia non explicite exponitur, sed jam continetur in universali praxi orationes et oblationes faciendi pro defundlis. Hanc testantur :

(a) Patres, inter quos, Tertullianus * : " Oblationes pro defunclis, pro natalitiis annua die facimus "; alibi loquitur de muliere quae pro anima mariti orat " et refrigerium interim adpostulat ei"3; insuper supponit aliquem esse locum ubi minora delicta expiantur usque ad novissimum quadrantem4; S. Cyrillus Hierosolym., sacram liturgiam describens, ait5 : " Deinde et pro defunclis sanctis patribus (oramus)... maximum hoc credentes adjumentum illis animabus fore, pro quibus oratio defertur"; idem asserit S. Ephrem, postulans in testamento ut die trigesimo sui commemoratio fiat6 : "Mortui enim oblatione juvantur quam viventes faciunt".

(b) Va?'ice Liturgice, quorum una ex antiquissimis haec habet : " Oremus pro fratribus nostris, qui in Christo requieverunt, ut Deus summse erga homines caritatis, qui animam defuncti suscepit, remittat ei omne peccatutn, et propitius ac benevolus ei fadlus coU locet eum in regione vivorum " 7. (c) Inscriptiones quae in Catacumbis inventae sunt, in quibus haec et similia leguntur : " Spiritum tuum Deus refrigeret; Ursula, accepta sis in Christo; Vicloria, refrigereris spiritus tuus in bono; Kalemire, Deus refrigeret spiritum tuum una cum sororis tuae Hilare; aeterna tibi lux, Timothea, in Christo / 8. Jamvero ex hac praxi infertur existentia status et loci in quo animae justorum nondum plene purificatae pcenas luunt peccatis debitas ; Ecclesia enim pro reprobis non orat.

942. (B) A tempore S. Augustini>\am explicite agitur non solum de orationibus pro defundtis, sed et de Purgatorio.

1 In Ps. XXX VI 7, P. Z., XXXVI, 397. — 2 De Corond, 3, P. L., II, 79. 3 De Monogamid, 10, P. L., II, 942.

• De animd, 58, P. L., II, 751. Cfr. A. d'Ales, La Thiol. de Tertnllien, pp. 133-134, 3151.

6 Testamentum, ed. Assemani, II, 401.

7 Constit. Apostol., VIII, 41, P. G., I, 1143. — Didascalia Apostolorum, VI, 22, sq.

8 Martigny, Dict. des Ant. chrit., voce Purgatoire; Northcote, The Roman Catacombs. c. 7.

(a) S. Augustinus ejus existentiam probat ex textibus Scriptura supra allatis, et asserit " nonnullos fideles^r ignem quemdam purgatoriuni) quanto magis minusve pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari" ; additque eos "pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynse in Ecclesia fiunt, sed iis hsec prosunt, qui, ciim viverent, ut haec sibi postea possint prodesse meruerunt : est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus ut non requirat ista post morte/n, nec tam malus ut non ei prosint ista post mortem". Alibi docet esse te/nporarias pcenas in altera vita, quas nempe subeunt qui non ita male egerunt ut sempiternas poenas mereantur : " Temporarias pcenas alii in hac vita tantum, aYripost morte/n, alii et nunc et tunc, verumtamen ante judicium illud severissimum novissimumque patiuntur"3. (b) S. Augustini doclrinam lucidius etiam exponunt Patres subsequioris aevi, inter quos S- Ccesarius Arelat.* : "Si autem nec in tribulatione Deo gratias agimus, nec bonis operibus peccata redemimus, ipsi tamdiu in illo purgatorio igne moras habebimus, quamdiu supradicta peccata minuta, tanquam ligna, fsenum, stipula, consumantur"; S. Gregorius M. s .• " Sed tamen de quibusdam levibus culpis esse ante judicium purgatorius ignis credendusest, pro eo quod Veritas dicit quia, si quis in Sancto Spiritu blasphemiam dixerit, neque in hoc sceculo remittetur ei, neque in futuro. In qua sententia datur intelligi quasdam culpas in hoc saeculo, quasdam vero in futuro posse laxari ".

943. (C) Scholastici unanimiter de Purgatorio tanquam de re ad fidem spe£tante agunt. Quare C. Lugdunense II id definivit 6 : " Quod si vere psenitentes in caritate decesserint, antequam dignis paenitentise fruclibus de commissis satisfecerint et omissis, eorum animas pcenis purgatoriis seu catharteriis... post mortem purgari ; et ad pcenas hujusmodi relevandas prodesse eis fidelium vivorum sufifragia"... Quam definitionem revocavit Florentinumi.

944. 30 Rat. convenientise. (a) Scriptura teste, nihil inquinatum ingreditur caelum8; oculi enim Dei ita mundi sunt ut ad iniquitatem respicere nequeant9; aliunde justitia

s Dialogi, 1. IV, c. 39, i0. Z., LXXVII, 396; Journel, 2321. 6 Denz.-Bann., 464 (387). — 7 Ibid., 693 (588). 8 Apoc, XXI, 27. — 9 Habacuc, I, 13.

exigere videtur nemini aeternarn beatitudinem concedi, nisi prius delicla sua perfecte expiaverit; atqui de facto multi moriuntur antequam a peccatis suis venialibus liberati fuerint, aut paenam temporalem pro mortalibus remissis debitam solverint, vel propter negligentiam aliquam, vel quia peccator morte praevenitur; nec tamen propter hoc merentur totaliter a cselo excludi, cum haec absque peccato gravi contingere possint; ergo locus esse convenit ubi purgentur, antequam finale praemium consequantur r.

(b) Convenit pariter divinam Providentiam tales pcenas statuere, quae homines ad sua officia adimplenda impellant; atqui, nisi esset purgatorium in quo pro venialibus nondum remissis et mortalium reliquiis pcenas subire cogimur, homines levia peccata committerent, nec de condigna satisfactione satis cogitarent; ergo.

(c) Addi potest hanc dodlrinam solatio plenam esse : quis enim, culparum et imperfectionum suarum conscius, se statim post mortem caelum ingressurum sperare potest? Si nullus esset locus, in quo a levibus delicrtis purgari possimus, quis tam mundus esset hora mortis ut ante Deum infinite sanctum se sistere auderet ?

Nec dicatur Christum sufficienter pro omnibus delictis nostris satisfecisse ; probavimus enim (de Verbo Incarn., n. 1161) ejus satisfactiones adultis non applicari nisi ipsis cooperantibus; si igitur quidam de facto non sufficienter cum Christo satisfecerint, nulla alia spes ipsis remanet c?elum consequendi nisi purgatoriis pcenis in altera vita patienter toleratis.

II. De natura pcenarum purgatorii.

945. Nihil hac de re ab Ecclesia definitum est; prae oculis tamen habenda sunt haec Tridentini monita 2 : " Apud rudem vero plebem difficiliores ac subtiliores quaestiones, quaeque ad aedificationem non faciunt, et ex quibus

1 S. Thom., C. Gent., 1. VI, c. 91. — Quod nonnulli Protestantes admittere coguntur : " Nonne omnes Protestantes qui rationales appellantur, idem sentiunt ac nos, homines scilicet plerosque, sicut ait Do€tox Johnson, non adeo in vitiis ardescere ut poenam luere seternam, neque adeo culpis vacare ut beatorum spirituum consortio perfrui mereantur ; divinamque bonitatem maluisse aliquem intermedium locum iis assignare ubi quadam pcenarum mensura purificentur ". Ch. Butler, ap. Oxenham. op. cit., p. 40.) — 2 Sess. XXV, 1. c.

Theol. T)ogm. III. — 21 plerumque nulla flt pietatis accessio, a popularibus concionibus secludantur. Incerta item, vel quae specie falsi laborant, evulgari ac tractari non permittant. Ea vero, quae ad curiositatem quamdam, aut superstitionem spectant, vel turpe lucrum sapiunt, tanquam scandala, et fidelium offendicula prohibeant ".

i° His praenotatis, omnino constat animas in purgatorio detentas certas esse de sud salute, nec amplius peccare posse. Constat ex damnatione harum Lutheri propositionum (38-39) : " Animae in purgatorio non sunt securae de earum salute, saltem non omnes, nec probatum est ullis aut rationibus aut scripturis ipsas esse extra statum merendi aut augendae caritatis ; animae in purgatorio peccant sine intermissione, quamdiu quaerunt requiem et horrent pcenas " *. Revera, juxta Canonem Missae, animae Purgatorii " in Christo quiescunt" et " dormiunt in somno pacis". Rejiciendae sunt igitur privatae revelationes, in quibus contrarium asseritur.

946. 2° Certum est pariter animas purgatorii poenam damni sustinere, quatenus pro tempore a visione beatifica exsulantur. Quae pcena certe gravis est; nam : (a) quanto aliquid magis desideratur, tanto ejus absentia est molestior; atqui animae in Purgatorio detentae, cum amplius curis temporalibus et mole corporis non retardentur a desiderio Summi Boni, ejus immensitatem clare apprehendunt, et ardentissimo Deum videndi desiderio flagrant. (b) Insuper vivide intelligunt id fieri ob suam culpam, cum facillimo negotio pro suis culpis tempore vitae satisfacere potuissent ; et dolent quod ingentes caelestis gloriae gradus, quos paenitentiam agendo consequi potuissent sua culpa et tepore neglexerint 2.

947. 30 Communiter docetur in purgatorio esse pariter poenam sensiis. Apud Grcecos generatim non admittitur animas igne reali, sed solum laboribus, doloribus et quadam obscuritate cruciari. Apud Latinos, communior est senten-

2 Cfr. Lessius, De perfect. div., lib. XIII, c. 17, n. 94-95; Faber, All fot Jesus, seu Tout pour /e"stist c. IX.

tia eas igne materiali torqueri; sed multi Scholastici, post S. Thomam, admittunt substantias incorporeas ab igne corporeo non posse alterari, sed solum alligari. Caveant igitur praedicatores ab exaggeratis descriptionibus flammarum purgatorii, ne videantur illud in infernum commutare!