Skip to the text

Carta 2. Al P. Fray Alonso de Vergara, predicador

Consolándole en una persecución, le enseña la confianza en Dios, y los medios para entender la Escritura.

CHARISSIME:

  1. A quien desea saber qué cosa es el hombre cuando Dios le ayuda y regala, le enseñaría yo una carta de V, R, que los días pasados me envió; y a quien quisiese conocer la flaqueza del hombre cuando anda por sí, le enseñaría ésta que ahora me envió. ¡Oh válgame Dios y cuán de verdad es Dios nuestra gloria, y el que levanta nuestra pesada cabeza (Sal 3, 4), y la salud de su pueblo, y la lumbre de nuestro rostro, y el báculo de nuestra vejez, y todo nuestro bien! ¡Y cuán grande abismo de miseria es el hombre, y cuán pocas [pequeñas] cosas lo derriban, y cuán presto se muda, como una flaca ceniza delante de un viento! La letra de sus cartas es una; la firma, un hombre suena; mas ¡oh poderoso Dios, y qué va del fulano de la una al fulano de la otra! ¿Quién dirá que es todo uno el hombre que en una no echa menos a nadie con el favor y regalo de Dios, y en otra le da el agua hasta la barba, y a peligro de ahogarse? Es en la una, llevado por la mano de Dios, y enseñado familiarmente de su santa voluntad; y en la otra parece que duda de lo que su misma conciencia y Dios le han enseñado, y anda como a tientaparedes aun en la luz del mediodía. ¿Qué diré sino que el hombre con Dios es como Dios, y el hombre sin Dios es grandísimo tonto y loco?

  2. Me pregunta V. R. si pienso que vive, o si le cuento por uno de los muertos, pues no le escribo. Le respondo que no le olvido; mas guardaba mi carta para este tiempo, porque en el otro no era menester. San Antón se quejó de nuestro Señor porque en el tiempo de la batalla no veía a nuestro Señor; y le responde que allí estaba: mas estaba mirando cómo peleaba para hacerle reinar. ¿Pensaba V. R, que no había de andar a solas sin carretilla, y sin que mano ajena le tuviese por la suya? ¿Y cómo, Padre, había de aprender a andar? ¿Todo había de ser comer manjar de niño y papitas y leche? ¿Cómo había de ser perfecto varón? ¡Oh Padre mío!, y si no fuese porque veo a V. R. penado, y ¡cuán de buena gana, oyéndole quejar y temblar, me reiría yo, como quien oye a un niño llorar y temblar, porque le han asombrado con un león de paja o con una máscara!

  3. ¿Qué ha, Padre?, ¿qué ha? ¡Así se le ha olvidado lo que dijo Moisés, siendo rogado que sacrificase al Señor en Egipto, y no se fuese al desierto, dejando a los gitanos [egipcios]! Se lo quiero recordar: [es abominación para los egipcios. ¿No nos apedrearían los egipcios si ofreciéramos ante sus ojos un sacrificio que para ellos es abominable?|] (Ex 8, 22). Pues si V. R con la fuerza de Dios, ha muerto lo que los mundanos adoran, y esto delante de ellos mismos, ¿espantase que lo quieran apedrear? Ellos adoran honra, juicio propio, espíritu propio, duplicidad, tibieza, propio amor y propia fiucia, y [otros idolos similares a estos], quae a Moyse abominationes vocantur, id est, a lege Dei. Tu autem homo Dei non idola vana, quae salvare non possunt, sed ipsum qui vere adorandus est, adorasti. ¿Qué maravilla, que haya contienda donde hay tanta diversidad de pareceres y fines? Mas esta contienda la levantan los hijos de ella, y la sufren los hijos de la paz; los unos mordiendo como canes, y los otros sufriendo y orando y amando como corderos; [pero Cristo es el que gobierna], vencerán los corderos a los perros, y aun a los lobos; que para eso los envía Dios [como corderos en medio de lobos] (Mt 10, 16).

  4. Gran enojo tomaron los reyes comarcanos a Gabaón porque los de aquella ciudad se habían confederado con Josué, capitán del pueblo de Dios; y por el mismo hecho se juntan cinco reyes a pelear contra ellos; porque les parecía gran pérdida perder una ciudad tan grande y real, y que se acrecentase aquel favor y gente a Josué su enemigo (Jos 9). Y así han hecho los demonios y mundanos con V. R viéndole darse a Jesucristo, capitán enviado por el Padre para meter al pueblo de Dios en el Cielo prometido; y lloran amargamente, y se paran a contar las calidades del que han perdido, como con ellas se le acrece mucha ganancia al partido de Jesucristo; huelen ya la fuerza que Dios le ha dado para herir corazones con la palabra de Dios, y lloran llanto doblado por lo que ellos pierden y Jesucristo gana. De aquí es la contradicción en todo y de todos; de aquí el combate de los cinco que a una se juntan, y con una voz dicen lo que dicen, y hacen lo que hacen. Mas s1 el combatido enviare mensajeros a su capitán, de devota, humilde y perseverante oración, como lo enviaron los otros a su Josué, vendrá a él Jesucristo, y hará que venza a sus contrarios, y que les ponga el pie sobre la cabeza, porque hará que desprecie lo que ellos hablan; y los meterá en la cueva con una piedra a la puerta, para que viva sin miedo de ellos.

  5. ¿Por ventura es V. R, el primer atribulado porque se pasó a Cristo? ¿O será el primer desamparado de los que padecen por Cristo? ¿No ve, Padre mío, que la causa por que somos perseguidos no es nuestra, sino de Dios? ¿No ve que le va a Él la honra en ella? Dígame, ¿por qué antes tenía tantos pacíficos, y ahora tantos contrarios? [¿No es acaso porque se ha aceercado a Cristo el Señor?| ¿Pues qué rey habría, que no tomase por muy grande injuria que por sólo haberse uno ofrecido a él por criado, y él haberle recibido, hubiese quien le despreciase y persiguiese? ¿Por ventura no es deshonra del rey perseguir a quien le quiere servir, sólo porque entró a vivir con él? ¿No toca esto al rey? ¿No es causa suya? Es, por cierto. Y por eso dijo David (Sal 74, 22): [¡Álzate, oh Dios, a defender tu causa, acuérdate del necio que te provoca todo el día!] Causa es de Dios, y deshonras son de Dios aquellas que al servidor de Dios se hacen; como es honra de Dios, y causa suya, cuando a sus chiquitos hacemos bien y los honramos (Mt 25, 40).

Acuérdese, pues, V. R, de la palabra de Dios, que fue hecha sobre el levita Jazihel, confortando al pueblo de Judá, que salía a la guerra; en el cual y por el cual manda Dios que no teman; y la causa es: [Porque esta guerra no es vuestra, sino de Dios; por tanto, apostaos y quedaos quietos, y veréis la salvación del Señor que vendrá sobre vosotros] (2 Crónicas 20, 15.17). Y si los que persiguen piensan que no ofenden a Dios en ello, ¿qué se me quita a mí de mi confianza, pues expresamente están amonestados los servidores de Dios (Jn 16, 2), que han de ser perseguidos de gente que [creen que agradan Dios en perseguirlos?] Ellos padecen por Dios, y porque se llegaron a Dios, y la persecución es contra Dios. Si los perseguidores otra cosa piensan, quizá disminuyen algo su culpa, mas no nuestra corona; y si ellos, engañados, piensan que sirven a Dios, nosotros, desengañados, perseveremos en servir a Dios.

  1. ¿Qué se le da, Padre, de pareceres de hombres ciegos, pues está él certificado ser de Dios la doctrina que predica, y ser bueno el modo con que la predica, según por el fruto parece? | Guardate de abatirte en tu sabiduria, dice la Escritura] (Eccli 13, 11). Ose despreciar los vanos ídolos, con conocimiento y amor del verdadero Dios; y hallese tan rico con el tesoro escondido que Dios le ha manifestado, que no tenga por daño perder cuanto tenía, por alcanzarlo. No estime a Dios en tan poco, que quiera dar poco por Él, pues Dios le estimó a él en tanto, que no quiso dar menos que a Sí por él. Amado fue en cruz, ame en cruz; caro costó a Cristo, y con gemido le parió, y le ganó; no quiera él ofrecer a Dios [sacrificio gratuito] pues David no lo quiso hacer. ¡Qué mayor honra, Padre mío, que padecer por Cristo! ¡Verdadera gloría, feliz injuria ([dice San Agustín]) [en que Dios es la causa!] Negocio es éste de amor, y [el amor es un tipo de guerra]. No son admitidos aquí los cobardes; [de ninguna manera, el segundo precepto del Señor, excluye la pelea].

¿Qué se queja, Padre, de palabras y estimas de hombres, y juicios de ciegos? [He aquí que el cielo es testigo tuyo, el juez tuyo que te justificara,; ¿quién es el que te condenará?] Ouia minimum est te ab omni humano die judicari, si tu pro minimo haberes a minimis judicari. Quia omnes, ut vestimentum veterascent, et tinea comedet eos; et ille vere commendatus erit, quem Deus commendat, etiam si omnes reprobent. Quare, Pater mi, tam parva movent te, pues que Magnus magna pertulit pro te, et magna tibi dabit, et hic et in futuro? Numquid usque ad sanguinem restitisti? Numquid sanctior es Apostolo, qui ait: Quotidie morior? Numquid narrare poteris persecutiones, contumelias, ictus lapidum, verbera, carceres, quae ille narrat pro Christo pertulisse? Quare, Pater, delicatum agis militem in praelio Domini, habens Dominum eujus faciem possuit Pater ut adamantem et silicem, ut nullis contumeliis, alapis, cedere noscat ab incepto opere? [Por tanto, también nosotros, teniendo en torno nuestro tan gran nube de testigos, sacudamos todo lastre y el pecado que nos asedia, y corramos con fortaleza la prueba que se nos propone, fijos los ojos en Jesús, el que inicia y consuma la fe, Jesús, en lugar del gozo que se le proponía, soportó la cruz sin miedo a la ignominia], etc. [Hebreos 12, 1-2]

  1. Y acuérdese de su palabra, que [no es el siervo mayor que su Señor]; y así como le halla verdadero en las persecuciones que le profetiza, así le espere verdadero en los galardones que promete. Cruz le manda llevar, reino eterno le promete; y si es dura palabra [permanecer con Él en las tentaciones], dulcísima [sentarse en su mesa con Él en su reino]. ¡Oh Padre!, ¿y por qué hemos de irnos a sentar a aquella mesa de perseguidos, deshonrados, [hostigados, tentados, y pasados a espada], no habiendo nosotros padecido nada? ¿Qué vergüenza sería parecer predicadores delicados delante de aquellos que con tantas persecuciones y derramamientos de sangre lo fueron? Llevemos algo de que gloriarnos: tralgamos alguna empresa de amor por nuestro Verdadero Amador, para que no sea nuestro amor de sola palabra. Hollemos esta víbora de la tribulación; pasemos adelante aparejándonos a mayores cosas; que a la medida de lo que padecemos nos dará Dios los consuelos en el ánima nuestra (Sal 93, 19), y el fruto en las ajenas No se dejan tomar estas truchas sin que se moje el pescador, pues el Señor de todo, aun no quiso ser de esto exento.

  2. Ofrezca, Padre, su vida y honra en las manos del Crucificado, y hágale donación de ella, que Ella pondrá en cobro, como ha hecho otras: [Sé de quién me he fiado, dice Pablo], etc. (2 Tim 1, 12), y no le fue de ello mal. Poco es y momentáneo lo que se padece: y a quien grande parece, es porque él es chico en el amor, y tiene pesos falsos. [Crezca y coma, el alimento verdadero es Cristo]. Y aunque se dilate su socorro. Él vendrá, y amansará la mar, y reñirá por la poca fe que en el tiempo de la tempestad tuvo su discípulo; que, pues estaba de ello avisado, no se había tanto de turbar; y pues había comido de la mesa del monte Tabor, había de tener esfuerzo para comer de la del monte Calvario; que para eso mantienen al jumento, para echarle la carga; y mientras mayor la refección, mayor carga espere.

  3. [No obstante, di, Padre mio]: ¿cuál quiere más: abrazos de Dios con añadidura de pedradas de hombres, o carecer de entrambas cosas? Hayamos vergüenza de quejarnos, pues hemos recibido de Dios de que tanto gozarnos [en fe y en esperanza]. Le demostró su amigo la luz, y luego la encerró en su mano, mas él la tornará a abrir, y la tornara a enseñar con tan grande alegría, que lapides torrentis dulces tibi sint, et flagellatus gaudeas, quia dignus habitus est pro Jesu contume lias pati. Probarlo ha querido nuestro Señor, no dejarle; se escondió la madre tras del paño, y está oyendo llorar al niño, que no se halla sin ella; mas ella saldrá, que no se lo sufrirá el corazón, y tomará al niño en los brazos, y le dará leche, y estará él tan contento, que olvide los trabajos pasados como si no hubieran pasado. Y muchos de los que ahora persiguen, seguirán, según la promesa de Dios: [4cudirán a ti encorvados los hijos de los que te humillaban] (Is 60, 14). Y si el que a Dios conoce con amor, tornase atrás por la persecución de ellos, será acusado él día postrero; y ellos serán los que más gravemente le acusen, diciendo: «Si te perseguimos, no teníamos conocimiento; y tú, que lo tenías, fuera razón que no lo dejaras; que si nosotros conociéramos lo que tú, no lo dejáramos por persecución de quien no conocía. Dañaste a ti y a nosotros, porque a perseverar en la virtud, viniéramos en conocimiento de ella.» Y por eso, Padre mío, se debe esforzar en el Señor, y creer de muy cierto que si persevera, [así como abundan en ti los sufrimientos de Cristo, ¡igualmente abunda también por Cristo tu consolación]. (2 Cor 1, 5), y que le pagará el Señor con ganancia de ánimas lo que pierde en esas otras cosas en los ojos de los mundanos 10. Muy bien me parece la ida a alguna parte donde vacase a sí solo algún día. Y en lo de la Escritura sagrada le digo, que la da nuestro Señor a trueco de buena vida y persecuciones (*). Vobis, inquit ipse, datum est nosse mysterium regni Dei, caeteris autem in parabolis. Sed qui sunt isti vobis? Vobis, discipulis meis, diligentibus Deum, ut ait glossa, segregatis a mundo, 8 Por haber sido perseguido en la Inquisición, dio el Señor al M. Avila aquel extraordinario conocimiento del misterio de Cristo, clave de la Escritura. Así se lo oyó decir Fr Luis de Granada. (Vida, part, 2, 6)

tribulatis pro me, factis peripsema hujus mundi. Me parecía que en leyendo a San Juan y a San Pablo y a Isaías, que luego habían de saber la Escritura; y veo a muchos leerlos, y no saben nada de ella. Y así veo que, si aperit ille qui habet clavem doctorum, nullo alio reserante, Scripturae pandentur, ut Hieronymus ait. Yo no sé más que decirle sino que lea a éstos; y cuando no los entendiere, vea algún intérprete santo sobre ellos; y especialmente lea a San Agustín Contra pelagianos, y contra otros de aquella secta; y tome un crucifijo delante, y Aquél entienda en todo, porque él es el todo, y todo predica a éste: ore, medite y estudie.

Acuérdese V. R. del ciego, que el Señor sanó con lodo (Jn 9, 1); que después, cuando decían si era él el que primero era ciego y mendigaba, y otros decían que no era él, respondió, no tomando la honra falsa, mas confesando su enfermedad y pobreza pasada, y dijo: Yo era aquel pobre ciego, y ahora veo. No hemos de haber por malo que nos digan quién fuimos; porque a gloria de Cristo pertenece esta confesión de nuestra enfermedad, y a grande provecho nuestro; porque ya aquí se celebra nuestro juicio, y así escapamos del de allá; y no se canse en tornar por sí, ni dar muchas disculpas de su inocencia: [Vosotros callad, que el Señor peleará por vosotros.] (Ex 14, 14).

Chapter 2 of 100