Caput XIX (commentarius)

Impiorum cæcitas, 1, 2, 3; adactorum ad pœnas digna necessitas, 4; creaturarum immutata natura et indoles, 6, 7, 18, 19, 20; elementa fidium instar disposita, Deo pulsanti subsunt, 17; relato obiter Benjaminitarum flagitia et inhospitalitas, 13 et seqq.

1. Impiis autem usque in novissimum sine misericordia ira supervenit: præsciebat enim et futura illorum:

2. Quoniam cum ipsi permisissent ut se educerent, et cum magna sollicitudine præmisissent illos, consequebantur illos pœnitentia acti.

3. Adhuc enim inter manus habentes luctum, et deplorantes ad monumenta mortuorum, aliam sibi assumpserunt cogitationem inscien-

tiæ, et quos rogantes projecerant, hos tanquam fugitivos persequebantur:

4. Ducebat enim illos ad hunc finem digna necessitas: et horum, quæ acciderant commemorationem amittebant, ut quæ deerant tormentis repleret punitio:

5. Et populus quidem tuus mirabiliter transiret, illi autem novam mortem invenirent.

6. Omnis enim creatura ad suum genus ab initio refigurabatur, de-

7. Digna necessitas: Græc. pœna scelerum inevitabilis: oblivionem injiciebat (inducebat), gravis illa scilicet instantis pœnæ necessitas excaecabat animos: indurabat, et præteritarum plagarum auferebat memoriam . Exod., viii, ix, x, xi. Ut quæ deerant tormentis: Græc. ut eam quæ tormentis (adhuc) deerat, adimpleant pœnam; hoc est enim quod dixerat: Idcirco autem posui te, ut ostendam in te fortitudinem meam, et narretur nomen meum in omni terra. Exod., ix, 16; Rom., ix, 17.

8. Omnis creatura ad suum genus (Græc. in suo genere) refigurabatur: omnes

42

serviens tuis præceptis, ut pueri tui custodirentur illæsi.

7. Nam nubes castra eorum obumbrabat; et ex aqua, quæ ante erat, terra arida apparuit, et in mari Rubro via sine impedimento, et campus germinans de profundo nimio:

8. Per quem omnis natio transivit, quæ tegehatur tua manu, videntes tua mirabilia et monstra.

9. Tanquam enim equi depaverunt escam, et tanquam agni exultaverunt, magnificantes te, Domine, qui liberasti illos.

10. Memores enim erant adhuc eorum, quæ in incolatu illorum facta fuerant, quemadmodum pro natione animalium eduxit terra muscas, et pro piscibus eructavit

fluvius multitudinem ranarum. H. Novissime autem viderunt novam creaturam avium, cum adducti concupiscentia, postulaverunt escas epulationis.

12. In allocutione enim desiderii, ascendit illis de mari ortygometra: et vexationes peccatoribus supervenerunt, non sine illis, quæ ante facta erant, argumentis per vim fulminum: juste enim patiebantur secundum suas nequitias.

13. Etenim detestabiliorem inhospitalitatem instituerunt: alii quidem ignotos non recipiebant advenas, alii autem bonos hospites in servitutem redigebant.

14. Et non solum hæc, sed et alius quidam respectus illorum

creaturæ, ignis, aquæ, nubes, maria, veluti refectae et instauratæ, novas formas naturasque induebant; stabant aquarum moles; per mare iter latum, et alia quæ postea inculcat, vers. 20.

7. Nubes castra eorum obumbrabat: nubes enim illa efformata in columnam, cum tabernaculum operiret, Num., ix, 15, 16; totis deinde castris se diffundebat, ac protegebat populum, juxta illud: Expandit nubem in protectionem eorum, Psal. civ, 39, unde Paulus ait, sub nube fuisse. Quæ sane ad Davidem et Paulum, vel traditione, vel Spiritu sancto dictante, perlata sunt. Ex aqua... terra: patefacta terra, quæ antea sub profundo latebat. Campus germinans, algosus: Græc. viridis herbæ ferax; unde fama apud Æthiopes, diviso mari, fundum viridis coloris apparuisse. Diod., lib. III.

8. Tanquam equi (laeti et exultantes in pinguibus pascuis) depaverunt escam: Græc. pascebant. Tanquam agni: allusum ad Psal. cxiv, 4, 6: Colles sicut agni ovium.

9. Pro natione: Græc. nativitate, ut supra, xvi, 19.

10. Novam creaturam avium: coturnices.

11. In allocutione (Græc. in solatium) desiderii; Græc. deest. Et vexationes, ultiones, peccatoribus supervenerunt: quod fastidito manna carnes concupiverint, et seditiose poposcerant, Num., xi. Non sine illis, quæ ante facta erant, argumentis (non sine præviis signis sive portentis) per vim fulminum. Docet intervenisse tonitrua, quod indicare videtur furor Domini concitatus in populum. Num., xi, 33,

12. Etenim detestabiliorem (forte, quam gentes) inhospitalitatem instituerunt (supple, Israelitæ). Quædam hic deesse videntur ad rerum seriem; memorat autem fœdum Benjaminitarum facinus in Gabaa adversus levitam, de quo Jud., Xix. Ignotos non recipiebant: Jud., xix, 15, Nullus eos recipere voluit hospitio. Ibid., 18. In servitutem redigebant: velut servis abutebantur ad foedas libidines, ut illi levitæ contigit.

13. Alius respectus: alia ulciscendi causa; quia non mod6 inviti recipiebant extraneos, verum etiam eos.