Sectio 2, art. 24: UTRUM CRATIA CHRISTI POTUERIT AUCERI

Status quaestionis. — Sanctus Thomas bene ostendit difficultatem hujusce problematis," nam, ut ait:

1° Omni tinito potest lieri atlditio ; sed gratia habitualis Christi, ut diximus, est finita saltem sub ratione entis, ergo potest augeri.

2° Etiam sub ratione gratiae, videtur quod augeri possit, nam gratiae augmentura fit per virtutem divinam, quae cum sit simpliciter intinita, nullo termino coarctatur.

3° Apud Luc, n, 52, dicitur quod « puer Jesus proficiebat sapientia et setate et gratia apud Deum et homines».

Conclusio tamen est : Gratia habitualis Christi non potuit augeri post primum instans suw conceptionis neque ex parte ipsius gratiw, neque ex parte subjecti. Sic differt Christus ab omnibus aliis, etiam a Sancta Virgine et ab angelis qui fuerunt viatores et non comprehensores.

Videamus prius probationes articuli; postea interpretationem Cajetani ; denique interpretationem aliorum thomistarum.

1° Probatur ex Saora Scriptura. — «In Evangelio secundum •loamnem, i, 14, dicitur: "Vidimus eum quasi Unigenitum a Patre, plenum gratke et veritatis". Sed nihil potest esse aut intelligi ina jus quam quod aliquis sit Unigenitus a Patre. Ergo etiam non potest esse vel intelligi major gratia quam illa qua Christus fuit plenus». Hic diximus in articulo prascedenti : est gratia infinita saltem moraliter ut principium quo operationis valoris simpliciter infiniti ad iMcreiidnm et satisfaciendum. Sic gratia habitualis Christi superat omnino gratiam omnium honiinum et angelorum etiam simul sum: ptorum.

liiHuner dellnituiii est in II Concilio Constantinopolitaino (Den- Itlngar, 224): «Si quia defendit Christum... ew profeotu operum me- lioratum (esse)... A.S. ». lcl est: Christus non profectu melioratua est, nec fuit passionibus subjectus, nec pro seipso sacriliciuni obtulit (Denz., 122). In hoc differt ab omuibus justis, etiam ab angelis beatis, qui in via meliorati sunt in secundo instanti vise, prout fuerunt viatores et meruerunt, et postea solum fueruut comprehensores. Si vero dicitur apud Lucam, n, 52: quod « puer Jesus proficiebat sapientia et aetate et gratia apud Deum et homines», sauctus Thomas cum tota traditione respondet ad 3um : « Proficiebat, non secundum ipsos habitus sapientiai et gratiae augmentatos,... sed secundum effectus, quia secundum processum «etatis perfectiora opera faciebat, ut se verum hominem demonstraret et in his quse sunt ad Deum et in his quae sunt ad homines »>.

Ita communiter Patres graeci et latini ubi loquuntur de plenitu dine gratiaa in Christo, cf. Rouet db Journel, Enchiridion Patristicum, Index Theologicus, n. 394, 399, 404, 405, et cf. infra, q. 10, de scientia beata Christi.

2° Probatur ratione theotogica dupliciter: 1" Ex parte subjecti gratia Christi non potuit augeri ab initio, quia Christus, ut homo, a primo instanti suae couceptionis fuit verus et plenus comprehensor, ut infra patebit q. 10. Atqui in comprehensoribus, seu in beatis gratia augeri non potest ex parte subjecti, seu ex parte status ipsius subjecti, sunt enim in termino viee, nd quem ab oeterno praedestinati snnt. Ergo.

2° Ex parte gratiw, gratia Christi non potuit augeri ab initio, quia ab initio Christus ut homo fuit personaliter unitus Verbo, et proinde jam accepit «summam mensuram gratiae».

Probatur consequentia, sic uno syllogismo, in quo multum iusistit Cajetanus :

— Mensura unicuique form<v prwfigitiir per comparationem dd suum finem, v.g. sicut in antiqua physica non est major gravitas quam gravitas terrae, quia non potest esse iuferior locus loco terrae. Vel nunc dicere possumus : in nostro mundo solari non est major lux et calor quam lux et calor solis, qui est centrnm attractionis hujusce mundi solaris.

— Atqui finis gratiw est unio creaturw rationalis ad Deum, quae non potest esse major quam unio hypostatica humanitatis Chri sti ad Verbum.

— Ergo ab initio conceptionis sua? gratia Christi pertingit ad sutn nwm mensuram gratke; nec proinde potuit augeri postea; dum e contrario plenitudo initialis gratia? in B. Maria Virgiue sem per accepit postea augmentum usque ad pleuitudinem consummatam et ingressum in patriam.

RensuR hujusce conelusionis sancti Thomjc magls rteterminatut ex rcHponsionc ud objcctioncs initii nrticuli :

AN GRATIA CHRISTI POTUERIT AUGERI

Ad lnm: Ad objectionem : «Omui iinito potest tieri additio», sanctus Thomas respondet : distinguo : omni quautitati mathematica; finitas, concedo, scil. omni lineae, et omni numero — omni quantitati naturali, nego, v.g. quantitas seu altitudo canis, aut equi, aut ele phantis, aut hominis non potest semper augeri. Et coucludit sanctus Thomas in fine hujusce responsionis ad lum : « Propter hoc non opor tet quod gratiae Christi possit fieri additio, quamvis sit finita, secuu . dum sui essentiam » id est fiuita ut «suprema mensura » sic.ut dictum est in fine primi paragraphi corporis articuli.

Ad 2™° : Sanctus Thomas vult respondere huic difficultati : « Au gmentum gratiae fit per virtutem divinam, quae, cum sit infinita, nullo termino coarctatur ».

Respondet : « Virtus divina, licet possit facere aliquid majus et melius quam sit habitualis. gratia Ghristi, non tamen posset facere quod ordinaretur ad aliquid majus quam sit unio personalis ad Filium unigenitum a Patre: cui unioni sufficienter (non dicitur adse quate) correspondet talis mensura gratiw, secundum definitionem divinae sapientiae». Hic textus est magni momenti. Item infra q. 10, a. 4, ad 3 : « Absolute considerando potest esse aliquis gradus altior sublimiorque (visionis beatifica?) secundum infinitatem divinae potentiae».

Circa interpretationem hujusce responsionis ad 2"ra et corporis articuli, Cajetanus et Nazarius differunt ab aliis thomistis sive antiquis sive recentibus. Videamus utramque interpretationem.

Interpretatio Cajetani:

Cajetanus sic iutelligit hunc articulum, ut ipse dicit u. II : « Id quod substantialiter est propter finem oportet commensuratum esse fini (ut figura serras ad Iignum secandum)..., propterea cum grave sit propter esse deorsum, ...infimo. deorsum commensuratur sola summa gravitas. Ita summw unioni creaturw rationalis ad Deum commensurari oportet solam summam gratiam». N.°V, in fine: «Ideo gratia Christi et finita et excludens additionem simul est» sicut calor in igne.

N.° VI sic intelligit responsionem ad 2>m> : « Deus potest aliquid majus et melius facere quam sit habitualis gratia Christi » ; distingno : ut est ens concedo, quia. potest facere substantiam quas est nobilior accidente; ut ordinatur ad proprium finem, id est ad unionem hypostaticam, nego.

Critica. — Cajetanus non sufficienter explicat verba sancti Tho mae ad 2"1" : « Unioni (hypostaticae) sufficienter correspondet talis meiisura gratiae secundum definitionem divinae sapientiae» seu ordi- Oationeni divinam. Nec. potest explii^re similia et clariora verba ■anoti ThomsB, q. 10, a. 4, iul 3"™, de altiori gradu luminis gloriue poulbll] de potentiu almolulu.

DB GRATIA CHMSTl

Nec juvat dicere: Deus potest producere aliquid melius quam gratia Christi quia lisec est accidens, et Deus potest producere sub stantiam, vel etiam dare angelo eumdem gradum luminis gloriae.

In his considerationibus Cajetanus, qui quasi semper formaliter loquitur, materialiter videtur intelligere hanc responsionem ad 2um et similem responsionem q. 10, a. 4, ad 3"™, nimis attendit ad su bjectum quasi materiale ipsius gratia? et ad gratiam ut est accidens, et non substantia.

Jamquidem, ut dicit sanctus Thomas, I»-1I", q. 113, a. 9, ad 2um : « Bonum gratia; unius majus est quam bonum natura? totius universi» id est quam omnes substantiae creatse et creabiles. Unde quando sanctus Thomas ad 2ma dicit: «Virtus divina potest facere aliquid majus et melius quam sit gratia habitualis Christi», non vult loqui de substantia quam Deus potest producere. Nec videtur verum, ut supra dictum est, quod angelus qui haberet eumdem gradum luminis gloriaa ac anima Christi, melius videret essentiam divinam, quia essentia divina est objectum essentialiter supernaturale, quod non melins videtur ratione majoris vigoris naturalis intellectus creati.

Jnterpretatio communis thomistarum, id est Capreoli, Bannez, Joannes a sancto Thoma, Salmanticenses, Gonet, Billuart etc.

Ad intelligentiam hujusce interpretationis prse oculis habenda est divisio ab illis communiter admissa de potentia divina. Sic exprimi potest. cf. 1»™, q. 25:

/absoluta

/ extraordinaxia secundum ordinem hypostaticum secundum ordinem gratiaj secundum ordinem l spiritualem naturalem / corporalem

Potentia divina mere absoluta dicitur sine consideratione ordinationis divina? sapientiffl, sic fertur circa omnia qtue intrinsece non repugnant, etiamsi repugnent extrinsece ex parte pnis2i. Sic de potentia mere absoluta Deus poseet annihilare omnes beatos qui sunt in ccelo, etiam B. Mariam Virginem et humanitatem Christi, quos

»' Quidam putanl hane considerationem de potentia Dei mere absoluta esse inutllem, quia revera Deus non potest agere nisl per potentiam owliuatani a Sapientia sua.

lCenpondetiir : hmc consitieratio non est iuutiiis, bene liitelligenda esl BCll, ex parte effeotuum possibilium; et slc explicatur quare qiupdnm sunt intrinsccc pastrllrilia. (ut nnnllillatlo omnluin creaturnriuii etiinu Hpirltunlliim), iiiiiiiiivIh nnii nliit eceMnxece piiKSiliilia ex pnrto IIiiIh et afcenllH. quln Deua DOH DOtOlt) tuibero mot lviim wu lliirin n<l iri-nturiiK hiilrllunli-K iinnllilliindii».

POTENTIA' divina Wdinata< ordinaria

AN GUATIA CHIilSTI POTUEKIT AUGEKI libere conservat in esse. Hoc non repugnat intrinseee, sed extrinsece, ex parte finis, nullum euim potest esse ex parte finis motivum Imjusce annihilationis. Unde hoc repugnat de potentia Dei ordinata a sapientia divina.

Potenlia divina ordinata dicitur per respectum ad ordinationem divinaz sapientiw et fertur circa omnia quaj nou repugnant nec intrinsece, nec extrinsece ex parte fiuis.

Dividilur in ordvnariam et extraordinariam. Ordinaria ea est quae operatur secundum leges a Deo statutas, sive in ordine naturali, sive in ordine gratiae, sive etiam in ordine unionis hypostaticse.

Extraordinarm ea est quse operatur prwter pnvdictas lcges aut ordinis naturalis (v.g. ad patranda iniracula physica), aut ordinis gratiai (v.g. ad producendam conversionem miraculosam, ratione instantaneitatis, ut fuit conversio sancti Pauli), aut ordinis unionis hypostatictc. Sic quajritur, utruin Christi gratia habitualis potuisset esse major de potentia absoluta, et etiam de potentia Dei ordinata et extraordinaria (ita potuisset esse Incarnatio in carne impassibili). Non videtur esse dubium quod plenitudo gratiaj etiam consummata? in B. Maria Virgine potuisset esse intensive major non solum de potentia absoluta, sed etiam de potentia ordinata, extraordinaria.

His positis quasi communiter thomistae tenent quod de potentia absoluta gratia habitualis Christi posset augeri intensive, quamvis habuerit supremum gradum possibilem de potentia ordinata ordivnria. Ita contra Scotistas, et contra Cajetanum. Capreolus in UI, d. 13, Bannez, Medina, Joannes a sancto Thoma, Alvarez, Suarez, Vasquez, etc.

Joannes a sancto Thoma dicit : haec sententia est probabilior et sine dnbio magis ad mentem sancti Thonwe. Deducitur ex sancto Thoma, III", q. 10, a. 4, ad 3, ubi ait «sicut supra dictum est de gratia quod non potest esse major gratia, quam gratia Christi per respectum ad unionem. Verbi, idem etiam dicendum est de perfectione divinaj visionis, licet absolute considerando , possit esse aliquis gradus sublimior secundum infinitatem divina? potentiae». Ita sanctus Tliomas, ubi apertissime loquitur de potentia absoluta et citat seipsum atque explicat id quod dixerat de gratia Christi. Item III», q. 7, a, 12, ad 2.

Dicit quidem Cajetanus infra in q. 10, a. 4, ad 3, quod crescere posset visio beata non ratioue majoris luminis gloriaj, sed ratione ma.joris virtutis naturalis, v.g. si Verbum assumeret naturam angelicam.

Respondetur: Visio beatifica tantum regulatur et mensuratur Becundum virtutem elevantem, qua? est lumen gloriae; nam est operatio essentialiter supernaturalis, specificata ab objecto essentialiter luperoajturaii, quod infinite superat vigorem naturaiem cujuslibet intellectus creati et creabilis.

Dubium. — An possit concipi gratia et lumen glorur altioris spe- «iei, ct an gratia Chrviti sit altioris speciei quam nostra.

DE GRATIA CHKISTI

Respondetur negative: 1" Quia gratia, ut est in justis et in Christo, est jam participatio formalis et physica Deitatis, habet eamdem definitionem et non potest esse aliquid participabile altius quam natura divina, seu quam Deitas ut in se est, aliis verbis quain vita Dei intima (hoc contra aliquam thesim 1». JJillot)".

2" Quia aiioquin in Christo non fuissent omnes effectus gratiae, si ei deesset quaedam species gratias. Unde non potest concipi altior visio beata, nisi per majorem penetrationem divime essentise, et nisi per augmentum intensivum gratia; habitualis et luminis gloriae in eadem specie.

Eadem inteipretatio probatur etiam ex hoc quod dicit sanctus Thomas, II* II10, q. 24, a. 7 : utrum caritas augeatur in infinitum. In quo articulo sanctus Thomas dicit : « Nullo modo (neque ex parte formse, neque ex parte ageutis, neque ex parte subjecti) imponitur terminus augmento caritatis in statu viae. Ipsa enim caritas secundum rationem propriaj speciei terminum atigmenti non habet, est enim participatio quwdam infinitw oariiatis, qua; est Spiritus Sanctus. Similiter etiam causa agens caritatem est infinitas virtutis, scil. Dens. Similiter etiam ex parte subjecti terminus huic augmento pra:figi non potest, quia caritate excrescente, superexcrescit habilitas ad ulterius augiuentum » quia ut dicitur ibidem ad 2um : «per ipsam cor dilatatur». Et ut jam notavimus, sanctus Thomas, de Veritate, q. 29, a. 3, ad 3UI" dicit: « Quod poteutia obedientiae, secundum quod potest recipere aliquid a Deo non impletnr, quia quidquid Deus de creatnra faciat, adhuc remanet in potentia ad accipiendum a Deo » ; potentia obedientialis eniin respicit immediate non aliquod objectum cognoscendum aut diligendum, nec aliquem actum eliciendum, sed respicit agens liberrimum et infinitse virtutis, cui obedit et a quo semper accipere potest.

"Dnde concludenduin est quod ut dicitur in nostro articulo ad 2um; «Unioni hypostaticae sufficienter correspondet talis mensura grati<e, secunduin detinitionem divinae sapientise».

Joannes a sancto Thoma (n. 24) notat : « Clare sanctus Thomas signiticat illam gratiam habere pro fine unionem Verbi, non absolute, sed ut subest definitioni sapientise divina?, quae talem mensuram illi taxavit. Unde relinquitur, quod secundum aliam definitionem sapientiae divinae, non repugnat diversam mensuram et augmentum in illa gratiai dari ».

32 Cf. Billot, De Verbo lncarnalo, ed. 6», p. 208, th. XVII : P. Blllot postulat quare Deus ut auctor gratia;, non possit participari in diversis speciebua gratias, cum Deus ut auctor natura? ita participatur? Contra banc tbesim P. Blllot, dicendum est quod Deus ut auctor natura? participatur quidem in diversls siieciebus naturalibus, mediantibus ideis divinis; sed gratia habltualis est immediata parlicipatio naturm divinw, seu Deitatls ut In se est. id est vitae Del intimae; et igltur non possunt esse dum speoies aratim habitualis. Insuper nl gratla habituulis Clirlstl esset altioris speclei quam nostra, ex ea procederet vi«io iM-ntliica uiii.iris s|K'cici. At<iul visio beutifica non poteat habere <ii\ <-i s;ik Hpccles, qula immcdiote speoifteatur ab ipso Dco olare xtiso, ab ipBa Deitatc ut ln 80 «m, «t iKifur nOQ posraot <■««■ aBC visiono nlsl <llverBl gra<lus, Niiprn

Quoi B*t tolua vinUi increata et comiiroin-iiHivu.

AN GKATIA CHRISTI POTUERIT AUGElil 223

Solvuntur objeotiones.

Objectio. — Sanctus Thomas dicit in nostro articulo XII in argumento sed contra : « Non ergo potest esse vel intelligi major gratia quam illa qua Christus fuit pleuus». i

Respondetur : Doc dicit sanctus Thomas de gratia Christi per respectum ad finem ejus extriusecum, qui est unio hypostatica, de quai statim antea loquitur, et ut subest definitioni divinw aapientke, ile qua agitur ad 2um, concedo; hoc dicit de gratia Christi absolute in se sumpta et independenter a definitione divinaj sapientiae, nego.

Sic gratia Cbristi propter unionem personalem fuit summa pro eo ordine in quo producitur; id est connaturaliter summa, nam definitio seu ordinatio divinae sapieutias omnibus formis connaturales terminos praafixit, juxta connaturalem ordinem in quo eas condidit. Sic Deus dedit sancto Petro, sancto Joanni, sancto Paulo, item sancto Augustino, sancto Thomae convenientem gradum sapientiae et caritatis, potuisset dare illis altiorem, ita Christo dedit altissimum gratiae gradum, sed absolute considerando potuisset dare altiorem, quia snpremus gradus possibilis concipi nequit. Ita convenienter optima concio sacra ultimo argumento terminetur, quamvis absolute loquendo addi posset adhuc adia exhortatio.

Alia objectio. — Sanctus Thomas supra a. 9 dixit : « Gratia Cbristi habet quidquid pertinere potest ad rationem gratiae».

Respondetur: Hoc intelligendum est ex contextu immediato et ex aliis ejus textibus ejusdem quasstionis, quia. non possumus suppo nere quod contradictoria dixerit. Id est voluit dicere: gratia Christi habet quidquid pertinet ad rationem gratia; moraliter consideratae et per respectum ad unionem Verbi.

Denique potentia Dei exhauriretur , si nihil perfectius produci /tosset de potentki absoluta, et etiam de potentia Dei ordinata extraordinaria.

Ultima objectio. — Si esset altior gradus possibilis gratiae et caritatis, Christus hunc gradum meruisset, nam ejus me.rita habuerunt valorem infinitum.

Respondetur: Christus gradum altiorem gratiae meruisset si jam uon fuisset comprehensor, et in termino, transeat ; gratia autem iu termino, quamvis multa bona opera faciat, non crescit, nec meretur Niiuin augmentum, ut patet in beatis, qui in hoc assimilantur Deo, prout opera Dei nnllo modo ejus perfectionem augere possunt. Non faotus est melior Deus ex hoc quod creavit universum aut misit Fillum suum in mundum ad salutem nostram.

Si Christus meruerit gloriam corporis sui, hoc est quia carentia iil lempus hujusce gloriae corporis conducebat ad finem redemptionis ;

'I <■ COnttsario bAbail ab initio gratiam in summo secundum con- iiulnraloiii siiiiin Btfttum < <iiii|iiclieusoris simul et viatoris, et sic su-

DE GHATIA CHfUSTI peravit omniuo oniues justos tam angelos quam liomiues. Christus eolus profectu bonorum operum non melioratus est ut dicitur in II Concilio Coustantinopolitano (Denz., 224). E contrario B. Maria Virgo jugiter meritis suis absque interruptione meliorata est, usque ad mortem.

Corollarium. — Unde Christus adoravit summum Dei beneplacitum secundum quod Deus, simul liberrime volens Incarnationem, statuerat gradum gratiaa habitualis convenientem pro Verbo incarnato. In.hoc etiam Christus dicere potuit : « Confiteor tibi, Pater, Domine eceli et terrae... quoniam sic fuit placitum ante te». Liberrima Dei decreta adorari debent et suut intinite bona prout sunt infinitae sapientiae et infiniti amoris decreta. Ex hoc magis apparet altitudo Deitatis et altitudo gratiae absolute sumpta?, quae de potentia absoluta semper augeri potest, prout est participatio divinse naturae semper modo altiori participabilis.

Aut. XIII. — QUALITER CRATIA CHRISTI HABITUALIS SE HABEAT AO UNIONEM

Respondetur: Oralia unionix prwcedit gratiam habitualem prioritate non teinporis, scd natura: et intellectus, et hoc triplici ratione : 1° Ex parte primipiorum utriusque : missio Filii per incaruationem est prior natura missione Spiritus Sancti per gratiam liabi tualem et caritatem, sicut ordine natura? Spiritus Sanctus procedit a Filio.

2° Ex habitudine gratije ad suam causam : Nam in Christo gratia habitualis causatur a Deo prassente per unionem personalem, sicut splendor solis a sole.

3° Ex fine gratiae: Nam gratia ordinatur ad bene agendum, atqui actiones sunt suppositorum et prjesupponunt suppositum constitutum ; in Christo igitur gratia habituaiis ordinata ad bene agendum supponit unionem humanitatis cum Verbo.

Ad 2>"» : « Gratia habitualis non intelligitur ut praecedens unionem, sed ut consequens eam, sicut qujedam proprietas naturalis», attamen (ut dictum est in articulo praecedenti ad 2"m) gradus hujusce gratiae babitualis non fluit necessario a Verbo, sed « huic unioni sufficienter correspondet talis mensura gratise, secuudum definitionem diviuae sapientiae».

Sic terminatur qua'stio de gratift Chiisti prout est. quidam sin gularis homo. Et ex hac quajstione ex alto illustratur delinitio gra tiae habituulis, prout nniic meliua apparet quod non potest dari al tior species gratia? Iiabrtwalia «piam ea qu» in nobis est, nec altior H|ic< ii'N visioniH bcal ilica; qiiam «v qiun in bcal.is invenitur.

QU^JSTIO VIII

DE GRATIA CHRISTI SECUNDUM QUOD EST CAPUT ECCLESI/E

In hac qua^stione sunt duas partes :

Prima ab articulo 1° ad 6um inclusive, tractat de gratia quae couvenit Christo ut est caput Ecclesiae;

Secunda pars autem (a. 7 et 8) quaerit utrum diabolus et ante christus possint dici caput malorum.

In prima parte, art. 1°, cousideratur sensus hujusce expressionis caput Ecclesia;.

In tribus sequeutibus agitur de exteusione gratiae capitalis ad liomines et ad angelos.

In articulo 5° quaeritur : an haec gratia capitalis sit realiter eadem ac gratia habitualis qua? convenit Christo ut est singularis homo.

In articulo 6° quaeritur : utrum esse caput Ecclesiae sit proprium Christo.

In primis notandum est, quod tota haec doctriua fundatur in Kpistolis sancti Pauli, in quibus saape est sermo de Christo capite Ecclesias. Jamquidem Christus ipse dixerat, ut refertur apud Joannem, xv, 1 : « Ego sum vitis vera et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum tollet eum ; et omnem qui fert fructum purgabit eum, ut fructum plus alferat... Ego sum vitis, vos palmites; qui manet iu me, et ego iu eo, hic fert fructum multum ; quia sine me nihil potestis facere. Si quis in me non manserit, mittetur foras sicut palmes et arescet, et colligeut eum et in ignem mit tent et ardet». Cf. Commentarium sancti Thomae iu Joannem.

Eadem doctriua evolvitur a sancto Paulo sub alia analogia, scil. capitis et corporis mystici Christi, cui progressive incorporari debent fideles, participando vitffi ahsconditae Christi, vitaj ejus publicae, vitae ejus dolorosae, et denique vita; ejus gloriosae. Cf. Ephes., i, 22: « Ipsum (Christum Deus) dedit caput super omnem ecclesiam, quae est corpus ipsius, et plenitudo ejus qui omnia in omnibus adimpletur ». Ita saepe loquitur sanctus Paulus in diversis textibus infra citandis23. Cf. P. Vostk O. P., Commentarius in Epistolam ad Ephcnios, 2» edit., p. 289.

»» Of. Kom.. xii. 4 ol r.: I (lor., xtl, 13 27: Enhes.. iv, 13-10; vi, 5; Coloss.. iv, 1S-10.

15 - (IamIOijII.I.miimnuk lir i ftrHlu sultmturr

{ »10 OBATIA CBRISTI

AHT. I. — UTRUM CHRISTUS SIT CAPUT ECCLESI./E

Status qu&stionis. — Agitur de Ecclesia nondum determinando in titulo utrum sit solum sermo de Ecclesia militante, an etiam de Kcclesia triumphante. lioc paulatim determinabitur infra. Et agitur de Christo ut est homo.

Difficultas est: 1" Quod caput influit sensuin et motum, atqui videtur quod secunduiu sanctum Augustinum Christus, ut homo, non dat Spiritum Sanctum et proiude non influit sensum spiritualem et motum spiritualem in liomines, in fideles. Insnper in homine caput recipit influentiam a corde, non posset enim vivere sine influxu sanguini6 emissi a corde, et sine renovatione sanguinis in pulmone, sic in homine caput dependet a corde et a pulmone, ab aliis etiam organis, dum e contrario Christus non dependet nec formaliter, nec efficieuter, nec nnaliter a fidelibus, sed ipsi ab illo. Sic optime ponitur quajstio ad similitudines et dissimilitudines discernendas in hac ana logia.

Responsio tamen est : Christus ut homo est caput Eccleske. In tellige ut homo non omnino reduplicative, ac si hoc haberet ex sola humauitate sua, sed specificalive ; id esl ut liomo subsisleus personalitate divina, ut clarius infra patebit.

1" Probatur ex Saera Scriplura. — Prajsertim ex Ep. ad Eyhes., i, 22: « Deus suscitans illum a mortuis et constituens ad dexteram suam in cajleetibus, ipsum dedit eaput super omnem Ecclesiam ». Manifestum est autem quod sanctus Paulus loquitur de Christo, ut homine, nam de eo loquitur ut suscitato a mortuis.

Sanctus Paulus longe evolvit hanc doctrinam in suis epistolis : prassertim ab eo quatuor ostenduntur :

1. Christus est caput humanitatis reyeneratce sicut Adam fuit caput humanitatis elevatw et lapsw; cf. Rom., v, 15-21: « Si enim nuius delicto multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in plures abundavit... Si enim unius delicto mors regnavit per unum, multo magis abunda;ntiam gratiaj et donationis et justitise accipientes, in vita regnabunt per unum Jesum Christum. Igitur sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic et per unius justitiam in omnes in justificationem vitw... ».

Deus enim non perraittit malum nisi propter majus bonum, cl non peimisit peccatum Adae nisi propter majus bonum IncarnationiB redemptivte, ut supra ostendimns, agendo de Incarnationis motivo, q. 1, a. 3, ad 3>™.

Item Rom., xn, 4-5: « Sicut enim in uno corpore multa membi a habemua, omnia autem inembra non eumdem actum ha.bent, ita mUM iinmii riir/ius sinnii." in ('hristn, ninguli atitcni alter nlterius ineinbra».

DE GUATIA CAPITI6 IN CBRISTO

2. Docet sanctus Paulus quod hic influxus Christi capitis in omneB homines imo et angelos tanquam in ejus ministros magnam Christi prweminentiam prsesupponit.

Co)., ii, 10: «Estis in illo repleti, qui est caput omnis principatus et potestatis».

3. Sanctus Paulus dicit quod exercetur hic infiuxus Ghristi capitis in diversos homines secundum successionem swculorum.

Coloss.. ii, 19: Sic « totum corpus... crescit in augmentum Dei ». Ephes., iv, 11-16; v, 23.

4. Insistit sanctus Paulus in unitatem hujusce corporis mystici, tum ex parte capitis influentis, tum ex parte finis.

Cf. I Cor., xn, 12-31; x, 16-17, ubi agitur de communi participatione sanguini Christi ; I Cor., xv, 21-28.

tlsec doctrina de Christo capite est de fide, non solum secundum Kacram Scripturam et magisterium ordinarium Ecclesiaj, sed secundum Concilium Trident., Sess. 6, cap. 16 (Denz., 809): « Cum enim tile Jesus tanquam caput in membra et tanquam vitis in palmites, in ipsos justificatos jugitcr virtutem influat, qruc virtus bona eorum opera semper antecedit et comitatur et subsequitur , et sine qua nulJo pacto Deo grata et meritoria esse possunt, etc.... ». Item Conc. Trident., Sess. 21, can. 3 (Denz., 936): « Si quis negaverit totum et inlegrum Christum, omnium gratiarum fontem et avctorem . sub nna IRMiis specie sumi etc... ».

In corpore articuli sanctus Thomas dat tres rationes propter quas convenienter Christus dicitur caput EccleBias, secundum analo yiam metaphoricam in qua est similitudo proportionalitatis et dis riimilitudo.

1° Ratione ordinis: Quia caput est prima pars hominis, scil. superior pars. Atqui Christus ut homo, secundum propinquitatem ad Deum, per gratiam est altior omnibus, secundum illud ad Rom., viu, 29: «Quos prajscivit, hos et praidestinavit conformes fieri imaginis Fiiii sui, ut ipse sit primogenitus in multis fratribus»."

2° Ratione perfectionis : Quia in capite vigent omnes sensus et mteriores et exteriores. Atqui Christus habet plenitudinem omniuni (rratiarum secundum illud Joan., t, 14: « Vidimus eum plenum gra tltfi et veritatis». -

3° Ratione virtutis: Quia a capite procedit motuB et gubernatio mbrornm, propter vim sensitivam et motivam ibi dominantem.

ttqui Curiatufi habet virtutem influendi gratiam in omnia meinbra i <•( lesiai, Becundum illud Joan., i, 16: « De plenitudine ejus nos Dmnes accepimus».

Ut dicitur ad \u>" ChriBtus ut Deus est causa principalis phy »»a gratur, et ut homo est causa nuritoria seu moralis gratia' pro

HE UUATIA CHRISTI uobis, ac iusuper ejus causa instrumentalis physica, seu « per efficientiam » ut ldngius dicendum est infra34.

Ergo conveniens est omniuo hsec analogia proportionalitatis, uon est quidem proportionalitatis propriaj, quia secundum sensum proprium caput designat parteni superiorem animalis ; sed est meta phora; conveniens propter similitudines notatas.

Sunt etiam dissimilitudines sicut in omni analogia prsesertim metaphorica.

Cf. ad 2mn: « Capitis naturalis uon est caput aliud quia corpus humanum non est pars alterius corporis..., e contrario paterfamilias est sub rectore civitatis, et Christus ut homo est sub Deo, sic potest dici Deum esse caput Christi ■>.

Cf. III Sent., dist. 13, q. 2, a. 1, ad 6™, depeudet a cfeteris membris vel organis, ut nutriatur et vivat, et ideo est membrum.

E contrario caput morale Ecclesiw, scil. Christus, nullatemts dependet a membris et a corpore ut spiritualiter vivat; sic Christus n>on potest dici membrum. Ecclesi/v; quamvis alibi sanctus Thomas concesserit quod Christus dici potest improprie membrum Ecclesite, ut unitus corpori et recipiens influxuni a Deo tanquam a praxipiio capite totius Ecelesia;, cf. sanctum Thomam in I Epist. ad Cor., c. 12, et de Veritate, q. 29, a. I. ad 6um.

Objectio. — Quare non dicatur quod Cbristus est cor Ecclesise, esset etiam metai)hora conveniens, imo convenientior, quia cor influit in ip.sum oaput et in alia membra.

Respondetur ad 3um : «Caput liabet manifestam eminentiam respectu cajterorum exteriorum membrorum ; sed cor habet quamdam influentiam occultam. Et ideo cordi comparatur Spiritus Sanctus, qui invisibiliter Ecclesiam vivilicat et unit (dicitur etiam et melins anima Ecclesiae) ; capiti autem comparatur ipse Christus secunduis visibilem naturam , secundum quam homo hominibus prjefertur ».

Airr. U. — UTRUM CHRISTUS SIT CAPUT HOMINUM QUANTUM ETIAM AD CORPORA

Status quastionis. — Sensus tituli est, ut patet, ex 31 objectionc, utrunb Christus, etiam secundum corpus suum, sit caput alionnn hominum etiam quoad corpora.

Responsio est affirmativ.-i ; quia tota Christi humanitas est tn strumentum" divinitati conjunctum, operans nostram salutem, olim

I^egere res|x>naioiiom od rim et cf. III», q. 13. a. 2, de notentia anlma Christi. ubi longe tractablmus eiuiestlonem de eaumlitate ejus inatrumrntnH l>hu.*ii:a. — Itera q. 43. a. 2: ulrum Chrisf.us fecerit mirncula vlrtute dlvlna (cf. comment.. <5ajetani); — q k. 0: utrum Christus cnusavcrit effectnfl nostne Halutis i»?r nnxlnm eiBdWltilDj Q, 49, a. 1 : utrum per passloncin Chrlnll

MllllllM lltMTIlll !l IX'1'Cllll)

DB GUATIA CAPITIS IN CHRISTO meritorie in passione. nunc instrumentaliter physice in ccelo et in Eucliaristia.

Et Christns non soltim infiuit in animam gratiam tam habitualem quam actualem, sed influit etiam in corpora nostra, prout nunc, Tacit ea esse ai-ma, justitia? in operibus exterioribus virtutum ; sic virtutes infusje tempeiantia; et fortitudinis sunt in appetitu seusitivo; et post resurrectionem mortuorum Christus eiit causa instruinentalis physica gloria; corporis beatorum.