Sectio 2, art. 25: UTRUM CHRISTUS SIT CAPUT

OMNIUM HOMINUM

Status qusestionis apparei ex difliciiltatibns initio articuli posilis, scil. : 1° infideles nullo modo vidcntur esse membra EcclesiaJ, rujus Christus est caput, quia infideles nullam relationem habent cum Christo, nequidem eum cognoscendo.

2- Imo multi lideles sunt in statu peccati mortalis et igitur non videntur pertinere ad Ecclesiam, secundum illud ad Ephes., v, 25: ii Christus tradidit semetipsum pro Ecclesia, ut ipse exhiberet sibi Li.loriosam Ecclesiam, non habentem maculam a-ut rugam, aut aliquid Imjusmodi ». Hiec dillicultas sic proposita erit ipsamet doctrina ha; retica Joannis Huss et Quesnellii ut infra dicetur.

3° Nec apparet quomodo Christus possit esse caput hominum qiii fuerunt ante ipsum in Veteri Testumento, non potuit enim inllnere in eos.

Responsio tamen est : Christus est cajnit omnvurn hominum , sed nccundum diversos gradus.

1° Hsec doctrina est de fide, propter testimonium manifestum naucti Pauli I Tim., iv, 10: «Est Christus salvator omnium homiiium, et maxime fidelium», et I Joan., ii, 2: « Ipse est propitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris tantum sed etiam pro totius mundi». Item damnati sunt ab Ecclesia Joannes Huss, pro quo Ect lcsia continet solum electos, et Quesnellius, pro quo Ecclesia conlinet solum justos. Cf. Denz., 631, 1422 1430.

2° Haec doctrina sic explicatur a ratione theologica, in corpore urficuli :

— Membra corporis mystici, cum non sint omnia simul nec quoad esse natura; nec quoad esse gratise, quaedam sunt in potentia. alia in actu.

— Atqui Christus est caput omnium homiuum secundum quod

BUnt membra corporis mystici.

ErgO phliStua est capul onmium hominum aut iu actu, aut in potentia.

DB GBATIA CHBISTI per gloriam per caritatem via per fidem tantum (hi sunt membra imperfecta secundum quid Christo uuita (ad 2).

in seternum, per gloriam. ad tempus, per fidem et ca ritatem.

on reducenda; hoc iu adultis erit ropter aliquam culpam etiam persoualem ; uam facienti quod in se est Deus non denegat gratiam.

Hoc est typographice clarum, sed praasupponit magnum prsede stinationis mysterium. Legendus est attente articulus.

Corollariuin. — Qui uou in statu gratue moriuutur, «totaliter desinunt esse membra Christi, quia jam nec sunt in potentia ut Christo uniautur».

Ad ium. — « Intideles suut membra Ecclesiaj in potentia; hajc potentia in duobus fundatur : primo et principaiiter in virtute Christi quae est sufficiens ad salutem totius generis humani, secundo in arbitiii libertate viatoris » qui potest adhuc ad Deum converti.

In hoc igitur differt caput inysticuni a capite naturali, quod possit non tantum membra jam habita couservare et movere, sed sibi conjuugere alia, respectu quorum dicitur caput iu potentia.

Ad 2uro. — Bcclesia quae non habet maculam ueque rugam est Ecclesia in statu patriae. Sed Ecclesia militans continet actu et justos, et fideles in statu peccati mortalis, qui sunt membra imperfecta, solum secundum quid unita cum Christo.

Hoc explicatione indiget contra Quesnell. Etenim hi fideles peccatores pairticipant actu influxum Cliristi capitis in aliquo vinculo permanenti, nempe in fide infusa, quam ex ejus meritis habent, et qua permanenter ipsi et aliis membris uniuntur in uno credito. Ad perfectam quidem unionem cum Christo requiritur caritas. Sed jam quid maguum est conservare fidem infusam.

Hasc doctrina a qua recesserunt Joannes Huss et Quesnell est manifeste conformis Sacras Scripturje; nam apud Matth., ih, 12; xm, 29, Ecclesia comparatur areae in qua simul cum tritico paleae comburendae reperiuntur. aut sagenai missaa in mare iu qua pisces boni et mali congregantur (Matth., xni, 47) ; aut decem virginibus quarum quinque sunt fatuae siue oleo caritatis (Matth., xxv, 2). Sic concilium Lateran. IV (Denz., 430) definivit Ecclesiam «congregatio fidelium» dum dicit: « Una vero est lidelium universalis Ecclesia, extra quam nullus omnino salvatnr».

Si vero quidam 1'atres quandoque dixerunt malos non pertinera ad Ecclesiam. intelligendum est: non pertinere ad Ecclesiam ut inem bra peiTocta, attamen ad illum imperfecte portinere si habent lidoni.

l ideles in stalui peccati inortalis diciiniur membro diaboli, au1 in aotu

MBMBBA ad actum reducenda in { ad actum n potentia j semper p

HB GBATIA CAPITIS IN CHBISTO

; ivitatis babylonica}, prout sunt aversi a Deo, sed dicuntur membra lOcclesiae, prout conservant fidem ; ita in corpore nostro membrum non habens amplius vitam sensitivam, sed vegetativam ; sic capilli, nngues sunt adhuc partes corporis nostri.

Corollarium. — Sunt membra Ecclesias omnes qui liabent fidem infusam, etiamsi sint solum catechumeni, aut schismatici, licet veium sit schisma facile dilabi in haeresim et vix fuisse ullum forma lem schismaticum • qui non fuit haereticus.

Ad Sam. — Antiqui patres Veteris Testamenti, « servando legalia sacramenta (quae erant figura futurorum) ferebantur in Christuin per fidem et dilectionem caritatis », sic « pertinebant ad idem corpus licclesiaB ad quod nos pertinemus». Attamen Christus qui meruit illis gratiam salutis, non physice eam infiuebat iu eos, nam inlluxus physicus praesupponit existentiani causai intlueutis. E contrario causa moralis meritoria potest esse nondum existens et futura quia movet non ut jam existens, sed ut cognita tanquam futura aut praeterita; sic propter futura Christi merita Deus gratiam contulit justis Veteris Testamenti : gratiam medicinalem et redemptionem receperuut depen denter a Christo venturo, sicut nos dependenter a praeteritis Christi ineritis, sed Christus semper vivens nunc influit physice in nos, ut causa iustrumentalis gratias.

Sunt plura dubia examinanda :

□ ubium 1um. — An Christus sit actu caput hwreticorum bapti satorum et occultorum, ratione characteris baptismalis , in eis rema nentis. Agitur de ha?reticis formalibus.

Hespondetur negatwe, coutra Cajetauum, quia in eis nequidem i-emanet fides infusa, id est: non pertinent ad tertiam classem de qua loquitur sanctus Thomas in corpore articuli, scil. eorum qui uniuntur Cbristo uon per gloriam, nec per caritatem viaj, sed saltem per lidem. Ecclesia definitur: « cougregatio fidelium » prout fides est fundamentum et initium vitae supernaturalis.

Christus quidem in hos haneticos influit per gratias actuales, sed liai gratiai sunt solum dispositio ad vitam, nec sunt quid permanens, id est vinculum permanenter uniens membrum cum Christo. Sic non dicitur aliquis de corpore alicujus familia?, licet soleat illam aliquando visitare. Et Cbristus influit etiam giatias actuales in infi deles, quorum certo non est caput in actu.

Objicit Cajetanus : Christus influit in infideles baptizatos aliquid xpirituale permanens, scil. characterem baptismalem.

Itespondetur : Non sufficit quod Christus influat in eos aliquid ■pirituate permanens, requiritur aliquid spirituale permanens quod «it simul vitale ac uniens in uno credito aut amato. Alioquin Chri BtUB foret etiam caput damuatorum baptizatoriim. Hoc ultimum con- '•'lil Onjetaniis, sod cxprcsse hoc negat sanctus Tliomas in fine corl".iis articuli. Esset extrcinum oppositum errori Joannis Huss et

UueniQHU,

DB GliATIA CHKISTI

Unde haereticus formalis baptizatus uon est actu inembrum Ecclesiae, et tamen Ecclesia habet jus illum puniendi, prout non tenet id quod promisit, sicnt rex jus habet puuiendi militem fugitivum.

Objicit sanctus Beltarminus: Summus pontifex lapsus iu ha?.resim occultam, remanet adhuc Ecclesia? membrum in actu, nam reinanet adhuc caput Ecclesise, ut docent Cajetanus, Soto, Cano, Suarea et alii.

Respondetur: Hic casus est omnino anormalis, unde non mirum est quod sequatur aliquid anormale, scil. Papa occulte haereticus non remaneret adhuc Ecclesije membrum in actu, secundum doctrinam expositam in corpore articuii, sed retineiet adhuc jurisdictionem per quam influeret in Ecclesiam eam regendo. Sic retineret rationem capitis erga Ecclesiam, in quam sic adhuc infiueret, et non amplius esset membrum Christi, quia non reeiperet iniluxuni vitalem fidei a Christo invisibili et primario capite. Sic modo omnino anormali esset quoad jurisdictionem caput Ecclesite et non esset ejus membrum.

Hoc non posset esse si ageretur de capite naturali, sed hoc non repugnat pro capite moralj secundario. Ratio est quia, dum caput naturale nou possit in membra inlluere nisi recipiat influxum vitse ab anima, caput morale, qualis est pontifex, potest jurisdictionem exercere in Ecclesiam licet uullum influxuni fidei internas et caritatis ab aniina Ecclesia?. accipiat. Brevius, ut dicit Billuart, Papa constituitur mcmbrum Ecclesiaj per fidem personalem quam potest perdere, et caput Ecclesia? visibilis per jurisdictionem et potestatem cum hseresi interna compossibilem. Semper visibilie apparebit Ecclesia ia collectione membrorum cum capite msibili, sciJ. cum Romano Pontifice, quamvis quidam qui exterius apparent membra Ecclesia? possint esse liseretici interiores. Sic concludendum est quod lucretici occulti sunt solum membra apparentia Ecclesia?, quam exterius et visibiliter profitentur esse veram.

Dubium 2um> — Utrum Christus fuerit caput primorum parentum pro statu innocentUB.

H«ec qua?stio diflkilis est, responsio dependet ex solutione problematis de motivo Incarnationis.

Affirmative respondent Hcotistce et Suarez qui tenent Cliristum ut hominem fuisse eaput Adse innocentis, etiam quoad essentialem gratiam, quia Christus est primus omnium prajdestinatorum.

Negative respondent multi thomista?, quia primo et principaliter Christus venit ut redemptor, et Adam innocens nondum redemptione indigebat. Ita Soto, Alvarez, Joannes a sancto Thoma, Salmanticenses, prasse-tim si agitur de gratia essentiali Adae innocentis. Attamen inter thomistas Godoy et Gonet tenent quod Christus ut homo vere et proprie fuit caput primorum parentum innocentium quasi sicut angelorum, quoad accidentalem gratiam fidei in ipsum Christum vcn turum non ut redeniptoreni, sed ut consuminatoiem glori», cf. Goneti l)r Incarnalinnc, disp. XIV, n. 02 cl 104.

IIE GIIATIA CAPiTIS 1N CHUISTO

Videamus quomodo exponitur sententia communior thomistarum , ;ib his qui tenent ut Salmanticenses quod Deus permisit peccatum Ada? propter hoc majus bonum quod est Incarnatio redemptiva, ita ut Incarnatio sit prior in genere causse finalis, et lapsus generis liuinani sit prior in genere causae materialis perliciend® vel rejiaranda*, ut supra exposuimus agendo de motivo Incarnationis.

1° Christus uf ho-mo non fuit caput primorum parentum innocentium quoad essentialem yratiam.

1. Probatur ex auctoritate sancti Augustini, qui dicit in L. de correp. et gratia, c. xi : « Ille (Adamus) in illis bonis Christi morte non eguit; (istos homines lapsos) a reatu et hereditario et proprio illius agni sanguis absolvit». Et ibidem c. 12, gratiam status innocentise vocat gratiam Dei. et gratiam post lapsum vocat gratiam Christi.

Sanetus Thomas pariter in q. 29 de Veritate, a. 4, ad 3um, dicit: « Supposita illa opinione, quod Christus non fuisset incarnatus, si homo non peccasset, Christum ante peccatum fuisse caput Ecclt^ia; secundum divinam naturam solum, sed post peccatum oportet, quod sit Ecclesia? caput secundum humanam ».

2. Ratione theologica fun-damentali sententia communior thomislarum sic probatur :

— Christns volitus est a Deo primo et principaliter ut Redemptor, sic gratia qua? provenit ex influxu Christi est medicinalis et sanans.

— Atqui nulla gratia, quam habuit Adam in statu innocentiai, fuit medicinalis et sanans.

— Ergo nuila gratia quam Adam habuit in statu innocentise pro venit ex influxu Christi.

Aliis verbis: Christus secundum prassens decretum volitus est in remedium generis humaui ab originali peccato; sic Incarnatio redemptiva dependet a peccato Adae non quidem in genere causas finalis, nec efficientis, nec formalis, sed in genere causas materialis perficiendaj vel restaurandas, prout ratio miserendi est miseria sublevanda.

Unde nulla est gratia a Christo capite quas non sit ab ipso ut Itedemptore et ex morte ejus derivata.

Solvuntur objectiones:

Principalis ratio scotistarum in oppositum est ista:

— Christus est primus omnium prasdestinatorum ut dicit ipee san- ctus Thomas, III», q. 24.

— Atqui primus omuium praidestinatorum est c-ausa omnium gra tiarum quas accipiunt alii pra?destinati, inter quos sunt primi pareutes.

— Ergo Christus fuit causa omnium gratiarum quae acceperunt primi parentes, etiam essentialis gratiae, sic fuit eorum caput.

Kcxpondclur: Distiiiguo inajorem : Christus est primus oniiiiiiin pmdMtinatOrap) nrioritalc diiitiitalis respcclu omniiiiii cliain unge-

234 DE GRATIA CHRISTI lorum, concedo, quia est praedestinatus ad liliationem divinam nou adoptivam, sed naturalem ; prioritate causalitatis meritoriw respectu omnium, nego, sed solum respectu redimendorum, nam venit ut Kedeniptor propter nos homines. — Contradistinguo minorem : prinius omnium praedestinatorum est causa nieritoria omnium gratiarum pradestinatorum redimendorum, ut redimendorum, concedo ; est causa meritoria gratia? essentialis aliorum, id est angelorum et Adw, non ut redimendi, sed ut innocentis, nego. Et nego consequens et consequeutiam, nam ad rationem capitis requiritur causalitas per modum meriti. Sic infra dicemus quod Christus ut homo est vere caput angelorum, prout meruit illis si uon gratiam essentialem justificationis et glorificationis, saltem gratias accidentales ut sint ministri ejus in regno Dei. Adam vero innocens non fuit minister Christi in regno Dei.

Dubium 3um. — An Vhristus, ut homo, fuerit finis gratite essentialis status innocentiwf Non agitur proprie hic de meritis Christi, sed de Christo ut fine creaturarum.

Respondent communiter thomistae, etiam Salmanticenses : Christus fuit finis hujusce gratiae essentialis non ut producend<B, sed ut reparandw. Nam Christus fuit primo intentus ut Redemptor generis huuiani, et proinde ut supponens destructionem justitiae originalis per peccatum Adas.

Secundum interpretationem Salmauticensium et Gonet doctrinse sancti Thonise de motivo Incarnatiouis, quam admisimus, id quod ordiuatur ad Christum tauquam ad finem, est permissio peccati originalis a quo destruitur originalis justitia, non est ipsa originalis jnstitia producenda. Unde ipsa non ordinatur ad Christum ut producenda, sed ut reparanda. Ita Salmanticenses, disp. XVI, dub. IV, paragraph. I, 52, 53, et Billuart, disp. IX, a. 2, paragraph. III, solv. bject. 41.

Quoad essentialem gratiam et gloriam angelorum, dicemus infra: quamvis hjec gratia non proveniat ex meritis Christi, ordinatur ad Christum ut ad finem. Ha?c enim gratia uon fuit destructa, nec reparanda, et decretum Incarnationis non supponebat igitur ejus de structionem per aliquod peccatum a Deo permissum.

. Haec omnia coha;rent cum his quse supra diximus de motivo Incarnationis, scil. : Deus inter innumeros mundos possibiles vidit per scientiam simplicis intelligentiae mundum immaculatum Incarnationr non redemptiva coronatum, et mundum peccatorem Incarnatione redemptiva coronatum, et uno simplici decreto efficaci ad gloriam suara manifestandam elegit hunc secundum mundum, scil. simul permisit peccatum Ad<p destruens justitiam originalem et voluit Incarnatio nem redemptivam, ut majus bonum sine quo non permisisset pradictum peccatum. Unde permissio peccati originalis et justitia ori ginalis ut reparanda ad Christum ordinantur ut ad finem (imo, ut infra dicetur, ipsi angeli et eorum essentialis gratia et gloria non destruenda pariter ad Ohristum ut ad finem ordinantur, ut aliae par ten mundi creati, quia non dutiir nUri unum decretum de omiiibiin

DE ORATTA CAPITIS IN CHRISTO partibus universi ut transeant a statu possibilitatis ad statum futuritionis) a5.

2* Objectio: Gratia essentialis Adoa innocentis est effectus ejus praedestinationis ; atqui prajdestinatio Adae sicut et nostra est ex meritis Christi. Ergo gratia essentialis Adae innocentis est ex meritis Christi, qui proinde erat proprie caput ejus.

Respondetur: Distinguo antecedens: haec gratia ut primo data in statu innoceutiai erat effectus prasdestinationis Adae, uego ; ut re parata, concedo.

Nam ut primo data non ordinabatur efficaciter ad gloriam, sed tantum ut reparata post perditionem. Unde in statu inhocentiae non dependebat a praedestinatione Adse, nec a praedestinatione Christi, sed a providentia generali ordinis supernaturalis, sicut gratiaj suf ficientes quae dataj sunt v.g. angclis nou prsedestinatis.

Instantia. — Sed providentia generalis eubordinatur providentiaa hypostaticae ut fini. Ergo lemanet diificultas.

Respondent Salmanticenses ibidem disp. XVI, n. 69-70, distinguendo: quoad reparationem primaj institutionis, concedo; quoad ipsam primam institutionem, nego. « Licet, ut aiunt, providentia hypostatica (ad quam pertinet praedestinatio Christi qua? est causa nostrse) pro dignitate sui objecti, nempe Christi, habuerit sufftcientiam ad subordinandum sibi et illi statum justitke originalis, et Deus potuerit ita satis congrue decernere; tamen ex suppositione prjeseuti quod de facto intenderit Christum propter remedium peccati origi nalis, non potuit potestate consequenti se extendere ad prwdictam subordinntiomm. Quia non potuit respicere primuni illum innocentiae statum nisi mediante originali peccato, quod est formalis ipsius destructio et non esse; atque ideo nec valet influere in ejus esse, ut supra dictum est n. 61. Et cousequenter influxus providentiae hypo staticae sistit de facto in his prsecise qua? concernunt aut connotant peccatum originale; ad alia non se extendit, quamvis in alia rerum serie, attenta propria sufficientia, se extendere posset » .

Remanet tamen, ut addunt Salmanticenses quod « omnia quw Deus decrerit ut reparanda post lapsum Ada?, fuerint ordinata ad

25 Sic rursus figurarl possunt hl duo mundl posslbiles, quorum secundus dectus est a Deo uno solo decreto efflcaci, quoad omnes suas partes simul sinnptas :

Mundus limocens servandus in sua innocentia justltla ortgmaila nerviiiHla

Christus non redemptor

Mundus peccator et redimendns justitia origlnalis <.'um permi8sloi]e peccatl origln.

y restauratio facleudn

Christus redemptor

0E GltATIA CHKISTI

Christum at ad finem»: Sic ipsa originalis justitia fuit solum mediate et indirecte caasa muterialis Incarnationis, scil. ut reparanda post peccatum.

Instantia. — Sed in aliis praedestinatis, v.g. in sancto Petro, etiam prima gratia interrupta per peecatum est effectus preedestinationis ejus, secundum tliomistas, cf. Billuart, de preedestinatione ; et proinde est effectus praedestinationis Christi ; ergo pariter prima gratia Adas quamvis per peecatum interrupta.

Respondetur: Disparitas est, quod in prajdestinato, redempto nt 1'etro, prima gratia ut primo collata datur ex efficaci intentione perducendi eum ad gloriam per recuperationem ejus. E contrario Adamo uon est collata gratia pro statu innoeentia} ex efficaci intentione enm perducendi ad gloriam sub illo statu, sed ex providentia generali. Amittendus enim erat ille status, ct ex illius amissione dependebat decretum Christi venturi et prwdestinandi, ex cujus meritis omnes piajdestinamur. Unde prima gratia Adte non est effectus praedestinationis Adaj, nisi ut recuperata, non ut primo coHata.

Alia difficultas. — An Christus ut homo sit caput A dw imiovenlis quoad accidentalem gratiam, sicut, ut mox dicemus, est caput angelorum. (Gratia esseutialis est gratia habitualis seu sanctificans, et gratia accidentalis est illuminatio iiitcllectus nou omnino necessaria ad justilicationem).

Disputatur inter thomistas: Plures negant, quia, ut aiunt, angeli sunt ministri Curisti iu regno Dei, Adam autem ut innocens non fuit Christi minister. Ita Billuart.

Attamen Gonet docet cum probabilitate (De Jncarnatione, disp. XIV, a. 3, paragr. III, n. 52) : «Christum ut hominem fuisse caput primorum parentum etiam in statu innocentiai : nam Christus inflnxit moraliter in primos parentes adhuc innocentes, sicut in Angelos, aliquam gratiam accidentalem , nimirum fidem in ipsum venlurum, nou quidem ut redeinptorem, sed ut in consummatorem glorise», cf. sanctura Thoinam, 111", q. 1, a. 3, ad 5"°", et pro angelis, I», q. 64, a. 1, ad 4""".

Alii tbomista}, ut Billuart, respondent: Adam innocens habuit lidem Christi, id est de Christo ut oojecto, concedo; per Christum, nego. Si vero iustatur; Adam habuit fidem Christi ut consummatoris gloriai, proinde ut capitis, respondent ;' ut capitis futuri velut con summatoiis glorise, transeat, ut capitis actu inftuentis pro statu innocentiw, nego.

Saltem concedendum est quod fides Ad<i de Christo venturo ut consummatore gloria: ordinabatur ad Christum ut ad finem; ei in eo remansit haec fides, nou fuit destrncta sicut destructa est gratin justitia? origiualis, quia Adam non proprie peccavit contra (idcni, ean>QOe non amisit.

OV. GUATIA CAPITIS IN CHRISTO

Ultimum dubium. — An admissa doctriua sancti Thomae de motivo incarnationis, sit probabile quod Adam innocens habuerit essentialem gratiam duplici titulo, scil. : 1° a Deo elevante independenter a Christo, et 2° dependenter a Christi meritis.

Respondetur: Quidam thomista; ut Godoy O. P. et Cipullus O. P. Iioc tenent pro Angelis et etiam ut videtur pro Adamo innocente.

Ratio eorum est : hoc confert ad gloriam Cbristi, sicut ipse du plici titulo obtinuit gloriam corporis sui physici, scil. titulo connaturalitatis, ut redundantiam gloria? anima?, et titulo meriti. Pariter ut aiunt, angeli et Adam iimocens habuerunt gratiam essentialem duplici titulo.

Haec opinio Godoy et Cipulli impugnatur a Billuart et etiam a Gonet: quibus respondet Contenson dicens De Incarnatione , disp. IV, cap. II, fol. 54 : « Secundum banc opinionem Deus Pater gratiam priori signo liberaliter datam, in posteriori etiam ex meritis Cbristi conferre voluit; ita ut, si prius dare non statuisset, ex vi secunda; voluntatis efficaciter largiretur. (Jui sane modus dicendi probabili tatem ex eo sibi vindicat, quod Christi dignitati plurinium eonsulit».

Dicit Contenson quod est solum probabile, quia non cognoscimus circa hoc quid positive continetur in libero Dei decreto. IIoc nim est sufficienter revelatum.

Attamen etiamsi haac opinio liabeat probabilitatein per respectum ad essentialem gratiam angelorum, minus probabilis est quoad es sentialem gratiam Ada3 iunoceutis, quia Christus venit ut rcdemptor supposita permissione peccati Adaj, quo destructa est gratia status innocentiae, duui non destructa est priina gratia angelorum praede stinatorum.