Caput IV. Quomodo differat, vel quantum superemineat tertio.

Comparavimus jam quartum contemplationis gradum cum primo et secundo, conferatur adhuc, si placet, etiam cum tertio. Sed hoc forte melius facimus, si in utriusque figuram intendimus. Intendens itaque in amborum figuram, aureum videlicet propitiatorium, aureamque coronam, multiplicem eorum invenio differentiam. Taceo illud quod corona ligno affigitur, nam tertius contemplationis gradus, ut superius monstratum est imaginationi innititur. Quartus vero (hic de quo modo loquimur) omnem imaginationem suae investigationis altitudine calcare contendit. Unde propter similitudinis expressionem propitiatorium nostrum nec ligno adhaerere, nec ligno affigi debuit. Transeo et illud quod corona stans in altum surgit, propitiatorium vero jacens, in magnam se circumquaque amplitudinem expandit, eo quod in hujus contemplationis dulci suavitate, et suavi dulcedine animus sibi magnae securitatis locum, et mirandae tranquillitatis secretum primo inveniat, et tam insolita, inexpertaque jucunditas, cordis desiderium ad quietem colligat, et ad pacem componat. Sed utriusque magnitudinem attendo, et eorum in hac parte differentiam sine diligenti consideratione non transeo. Ecce enim quod negare non valeo, nihil differunt in materiae qualitate, sed multum est per omnem modum, quod abinvicem distant in materiae quantitate. Utrumque ex auro formatur, quia utrumque in ratiocinatione versatur. Sed perexiguum valde est illud tantillum auri unde corona producitur, si ad propitiatorii magnitudinem comparetur. Denique, hujus mensura cum magna diligentia, tam in longitudine, quam in latitudine, divino magisterio diffinitur. De illius autem magnitudine omnino tacetur, nec ulla ejus mensura describitur, ac si divinus sermo de coronae fabricatione tacite innuat, quia, qui potest capere capiat, et unusquisque quantum potest facere faciat. Puto quia, si ejus altitudo, vel usque ad dimidium cubitum se extendere potuisset, quod divinus sermo hoc omnino tacite non praeteriret. Sed novit Dominus figmentum suum, et eum qui docet hominem scientiam omnino latere non potuit, quantam adhuc in hoc opere humana paupertas auri inopiniam sustineat et quomodo eam in hujus contemplationis specula, sensus sui exiguitas augustet. Quoniam enim modo eo loci sapientiae auro abundet, ubi ea quae intelligenda sunt omni instrumento caret, vel, si habet, hebet. Quale, quaeso, homo inveniet instrumentum ad comprehendendam eam pacem, quae exsuperat omnem sensum? Quo, quaeso, sensu comprehendat quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit? (Isa. LXIV; I Cor. II.) Nam, cum Paulus, vel Paulo similis, elevatur supra seipsum, rapitur usque ad tertium coelum, profecto arcana illa, quae non, licet homini loqui, non investigat per spiritum proprium sed revelat ei Deus per spiritum suum. Sed quidquid juxta hunc modum per quemdam mentis excessum, humana intelligentia attingit, hujus tertiae considerationis specula, prae nimia exiguitatis suae angustia minime capit. Denique ad aliud (non autem ad hoc) contemplationis genus pertinet, quidquid humana experientia, per mentis excessum raptim videt. Quid ergo mirum si mentem humanam, scientiae suae exiguitas angustat in ea potissimum consideratione, ubi ad ea, quae investiganda sunt, magna sensus inopia laborat? Quidquid enim de rerum invisibilium cognitione, vel ratiocinando colligit, vel per rerum visibilium similitudinem invenit, in veritatis comparatione, pene nihil esse deprehendit. Unde est quod coronae nulla mensura praescribitur, quae in propitiatorii descriptione, tam diligenter exprimitur. Puto quia ex his patenter datur intelligi, cur in hoc adhuc opere tanta sit inopia auri.