Caput XIII. Quomodo in primo hujus contemplationis gradu meus exercere se debeat, vel quantum ejusmodi exercitatio valeat.

Cogita ergo frequenter, considera vehementer, investiga diligenter voluntatem, non solum tuam, sed et alienam, seu bonam, seu malam. Cognosce tuam, ut scias quid corrigere, seu etiam unde debeas gratias agere. Cogita etiam animos perfectorum, nec non et perversorum, animos spirituum bonorum, et spirituum malignorum, ut ex contrariorum consideratione elucescat quid imitari, quid vitare expediat. Attende quid scias, attende quantum nescias. Agnosce quantum emineas per ingenium spiritibus brutis, agnosce quantum subjaceas per intellectum spiritibus angelicis. Si attendis quantum praecedas sensu spiritum brutum, cantabis praecordialiter: Benedicam Dominum, qui tribuit mihi intellectum (Psal. XV). Si cogites intelligentiam angelicam, clamabis profecto: Deus, tu scis insipientiam meam (Psal. LXVIII). Discutere ergo ignorantiam meam utile valde et pernecessarium mihi, ut sciam quid desit mihi, et cum beato Job dicere possim: Si quid ignoravi, ignorantia mea mecum est (Job VI). Sed, quoties in memetipso attendo quonam modo, vel quam saepe incerta et occulta sapientiae suae manifestavit mihi, profecto magnificat anima mea Dominum, qui erudit nos super scientiam volucrum et jumentorum, eo quod ipse sit qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Vides certe quanta sit utilitas hujus geminae considerationis, attendere videlicet affectum rationalis voluntatis, seu etiam sensum rationis. Sed de tertia assignatarum considerationum quid dicam, in admirando contemplamur, et contemplando miramur animae essentiam, essentiae naturam, naturae excellentiam? Facile, ut arbitror, potest unumquemque propria experientia docere, quantum valeat haec speculatio animum vel contra vitium erigere, vel ad bonum animare. Cognosce, quaeso, homo, dignitatem tuam; cogita excellentem illam animae tuae naturam, quomodo fecerit eam Deus ad imaginem et similitudinem suam, quomodo sublimavit eam super omnem corpoream creaturam, et statim mirari incipies, quomodo inclyta virgo filia Sion projecta sit de coelo in terram, et pariter Domino clamare incipies: Quid mihi est in coelo et a te quid volui super terram? (Psal. LXXVIII.) Quid mirum, quaeso, si in recordatione conditionis meae, si ad conspectum animae meae subito et absque mora confusio faciei meae cooperuit me? Quem enim non pudeat dominam mundi, civem coeli, dilectam Dei, addixisse servituti corporis, prostituisse spiritibus immundis, diu tenuisse sub jugo servitutis, ad faciendam carnis curam in desideriis? Mirabitur sane quisque, cum animae suae cogitaverit, cum bene attenderit quid sit, vel esse debuerit. Unde, vel quo projecta sit, mirabitur, inquam, quomodo facta sit, quasi vidua domina gentium, princeps provinciarum, facta sit sub tributo. Ad hanc, ut arbitror, considerationem revocare nos voluit, qui dixit: Quid est Israel, quod in terra inimicorum es, inveterasti in terra aliena, coinquinatus es cum mortuis, deputatus es cum his qui in inferno sunt (Baruch. III). In hac itaque triplici consideratione debemus, ut jam diximus, propitiatorii nostri longitudinem consummare.