Caput V. Explicatur status controversias, et sententia: referuntur Catholicorum et haereticorum

Explicatis vocibus Missa?, et sacrificii, sequitur ut ipsa quaestio explicetur: Utrum Missa sit sacrificium. Porro qua?stio principalis cum haereticis hujus temporis, non est de sacrificio spirituali, aut improprio. Fatentur enim Philippus in Apologia Confessionis Augustanae, et Martinus Kemnitius in Examine Tridentini Concilii, ct Brentius in Confessione Wirtemhergcnsi, et alii, Missam, sive sacram c cenam multis modis sacrificium dici posse: sed de sacrificio externo visibili, vere, ac proprie dicto, ac potissimum de ipso genere sacrificii proprie dicti, id est, de oblatione visibili Deo facta ministerio sacerdotum.

Itaque status controversiae hic erit: Utrum in Missa, sive in actione camae Domini, si rite celebretur, Eucharistia Deo offerri debeat. Hunc esse verum statum quaestionis, facile probari potest ex testimoniis adversariorum, et nostris. Ac primum formulae ab ipsis editae, crenae Domini celebrandae, satis aperte indicunt quid in nostra Missa illis displiceat.

Formula Missae pro Ecclesia Wirtembcrgensi a Luthero edita anno 1523. admittit primo. Introitum cum Psalmo. Secundo, Kyric cleison cum hymno Angelico: Gloria in excelsis Deo. Tertio, Collectam, seu orationem cum lectione sequente. Quarto, Gradualc cum Alleluia. Quinto, Prosas, seu Sequentias quasdam paucas, ut de Spiritu Sancto, et de Natali Domini. Sexto, Evangelium. Septimo, Symbolum. Deinde ita subjungit: Octavo « sequitur tota illa abominatio, cui servire coactum est quidquid in Missa praecessit: unde et Offertorium vocatur; et ab hinc omnia fere sonant, ac olent oblationes». Et infra: « Proinde omnibus illius repudiatis, qua? oblationem sonant cum universo Canone, retineamus, qua? pura et sancta sunt. » Haec ille, qui Deinde brevissime praescribit consecrationem Eucharistiae prolatis verbis Domini, et Communionem.

Formula Calvini Sacramentorum ministrandorum pro Ecclesia Gencvensi, et ommes

aliae, quas videre potui, diligentissime cavent, ne ulla fiat mentio oblationis.

Praeterea Lutherus in omnibus libris, quos multos de hac ipsa quaestione scripsit, id unum agit, ut doceat in actione coenae, seu Missa, nihil nos Deo offerre praeter orationes, sed contra potius offerri nobis a Deo Sacramentum Eucharistiae in testimonium promissionis. Anno 1520, libellum edidit de captivitate Babylonica ubi caip. de Eucharistia prope finem capitis, hoc fuse tractat. Anno 1521, edidit librum de abroganda Missa privata, ubi illud idem fusius, ct furiosius agit. Anno 1522, librum edidit contra Regem Angliae, in quo idem repetit. Anno 1523, edidit librum contra Ganonem Missae. Anno 1527, in libro de verbis Coenae contra Zwinglianos idem habet. Similiter in confessione sua, quam edidit anno 1528. supra omnes abominationes dicit se habere Missam, ct nihil magis dolore, quam quod per annos quindecim Missas celebraverit more Catholicorum. Anno 1531, librum edidit de Missa privata, et unctione sacerdotum: in quo non erubuit confiteri se a diabolo edoctum, et persuasum Missam esse summam abominationem, idque non per somnum, et quietem, sed palam dum vigilaret.

Idipsum docent omnes hujus temporis hffiretici. Nam et Philippus Melanchthon iu locis, tit. de sacrificio, et Joannes Brentius in Confessione Wirtembergcnsi, cap. de Eucharistia, ct Matthias Illyricus in Apologia pro Confessione Antuerpiensi, cap. 15. ct Martinus Kemnitius in 2. par. Examinis Concilii Tridentini. Et Joannes Calvinus lib. iv. institut. cap. 18. §. 1. et 2. et sequentibus, ct Petrus Martyr in comment. cap. iv. et x. prioris ad Corinth. et Theodorus Beza in sua confessione cap. yit. §. 3. et alii negant Eucharistiam Deo offerri posse, aut debere.

E contrario vero Catholici scriptores, qui hoc nostro sa?culo de sacrificio Missa? scripserunt, omnes ineo potissimum laborant, ut ostendant, in Missa offerri Deo vere ac proprie corpus, ac sanguinem Domini, sub specie visibili panis et vini. Vide Joannem Eckium in tribus libris de sacrificio Missee, Jodocum Clictoveum, in propugnaculo Ecclesia? lib. i, Gasparem Schatzgerum, tract. de Missa; Joannem Fabrum lib. ii. iv. ct v. de Missa et Eucharistia; Joannem Rotfenscm in lib. de visibili sacerdotio Cajetanum tract. de sacrificio Missa?, qui est tract. 10. tomi m. Murtinum Peresium in lib. de traditionibus par. 3. consideart. 4. Joannem Dricdonem lib. iv. de Scripturis et dogmatibus Ecclesiast. cap. 3. par. 4. Ambrosium Catharinum in lib. de veritate incruenti sacrificii novi et aeterni Testamenti; Dominicum a Soto in iv. sentent. distinet. 13. qusest. 2. Jodocum Tiletanum in Apologia pro Concilio Tridentino contra Kemnitium; Ruardum Tapperum in explicatione art. 16. Lovaniensium; Albertum Pighium lib. n. hierarch. Ecclesiast. cap. 5. et controvers. 3. et 6. Antonium Democharem in lib. quatuor de sacrificio Missae; Alphonsum de Castro in lib. x. contra h re res. verbo Missa; Gasparem Casalium in libris tribus de sacrificia Missce; Hosium Cardinalem in Confessione Polonica cap. 41. WilhelmumLindanumlib.lv. Panoplue cap. 37. et sequentibus; Melchiorem Canum lib. xii de locis Theologicis, cap 13; Wilhelmum Alanum lib. ii de Eucharistia; Gregarium de Valentia in tract. et Apologia de sacrificio Missai.

Ex his colligimus Philippum, et Kemnitium perperam exposuisse statum hujus queestionis. Philippus eniin tum in locis tit. de sacrificio, tum in Apologia Confessionis Augustana) cap. de Missa, quia nec bene definit, nec bene dividit sacrificium, totam controversiam in eo ponit, utrum in Missa offeratur sacrificium propitiatorium. Sed alia est controversia prior, utrum vere, ac proprie sacrificium offeratur: possunt enim verissima sacrificia esse, qua) tamen non sint propitiatoria, ut supra ostendimus.

Kemnitius autem non modo imperite, sed etiam inverecunde, et impudenter in 2. par. Examinis pagina739. 744. 761. 766. et 777. asserit, statum quaestionis esse utrum illa repraesentatio per varios gestus, et vestes, quae in Missa Catholicorum cernitur, fit sacrificium a Christo institutum. Et in postremo loco a nobis notato dicere audet: Panopliam illam verborum, rituum, gestuum, actuum, ornamentorum, vestium, quae postea accessit ad simplicem Christi institutionem, esse ipsos nervos, et substantiam Missa) Pontificia): cum tamen nullus Catholicorum id. unquam scripserit; omnes enim summo consensu docent, ista omnia qua) accesserunt ad Christi institutionem, esse accidentalia ornamenta. Quod autem ille objicit ex lib. Ekii, jam supra in i. cap, refutatum est.