Capitulum III

10!). Et Mater eius etc. Hic describitur eius clarificalio, et hoc per duo, scilicet per Matris testimonium et per propriae virtutis indicium. Quantum ad Matris testimonium dicitur: Et Mater eius conservabal omnia verba haec, ut pro loco et tempore testimonium periiiberet, sicut dicit Beda in Glossa. Sic diclum est Danielis duodecimo: « Tu autem, Daniel, claude librura et signa sermones usque

ad tempus slatutum ». Et quia haec inteliigebat, ideo dicitur: Confsrens in corde suo, secundum illud Ecclesiastae octavo: « Tempus et responsionem cor sapientis intelligit »; et Marci nono dicitur de transfiguratione Domini, quod « discipuli continuerunt verbum apud se ». Nondum enim venerant Aposloli, quibus « datum erat nosse mysterium regni Dei », sicut dicitur Matthaei decimo tertio, qui etiam invicem conferrent, secundum illud ad Galatas secundo: « Contuli cura illis Evangehum, quod praedico in gentibus ».

110. (Vers. 32.). Quanlum autem ad propriae virtutis inclicium subditur: Et Lesus proficiebat oetatB, scilicet ex parte corporis, sicut Samuel; primi Regum secundo: « Puer Samuel proQciebat atque crescebat et placebat tam Deo quam hominibus ». Et iste profectus erat secundum essentiam, sed interior profectus erat secundum evidentiam, de quo dicitur: Et sapientia, scilicet in inteWectn, el gratia, in affectu, apud Deum, scilicet honorandum, et homines, aedificandos. Nec est contrarium ei quod dicitur supra proximo, quod erat « plenus sapientia »; unde Gregorius: « Proficiebat sapientia, non per accessum temporis accipiendo quod non habebat, sed dona gratiae et sapientiae, quae habebat, celeris pandendo »; et hoc ad aedificationem aliorum; secun- (jae ad Corinthios octavo: « Providemus bona, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus ». Unde

Tertio, de nativitate exlra uterum tripliciter.

1. Anno quinto decimo etc. Supra egit Evangelista de mysterio incarnationis Christi quantum ad nativitatem in utero et ex utero; hic agit de ipso quantum ad nativitatem extra uterum, secundum illud Ambrosii, quod dicit, illum renatum esse Sacramentis, scilicet quando baptizatus csl. Et habet haec pars tres, in quarum prima agit de baptismo et praedicatione loannis in generali respectu totius populi; in secunda vero, in speciali respectu specialium personarum, ibi: Et interrogabant eum etc;

' Vulgala omittil Conferens, quod tamen exhibet lieda, Homil. in nota praecedente cit.; cfr. supra v. 19, ubi eadem recurrit propositio. — Duo seqq. loci sunt Eccle. 8, 5. et Marc. 9, 9. ad nostram aedificationem sapientiam ad tempus abscondit, ut ostendat, quod nos debemus tacere usque ad tempus, secundum illud Ecclesiastici vigesimo: « Est tacens, non habens sensum loquelae, et est tacens, sciens tempus apli temporis. Homo sapiens tacebit usque ad lempus ». Pro lempore etiam ad nostram salulem ostendit, secunduni illud Ecclesiastici quarlo: « Ne retineas verbum in tempore salutis ». Unde, quia non quaerebat gloriam suam, sed Dei, non suum commodum, sed noslram salutem; ideo coram Deo et hominibus gratiam inveniebat. Primum erat iustitiae, secundum niisericordiae; propter quod Proverbiorum tertio: «.Misericordia et veritas non te deserant, et invenies gratiam et disciplinam bonam coram Deo et liominibus ».

111. Ex praedictis igitur colligere possumus, qualiter intendere debemus cultui divinae Maiestatis, studio veritatis et obsequio pietatis. Nam cuUus divinae Maiestatis praeoccupari debet ab infantia, praeferri debet ceteris pro reverentia divina. Studium veritatis debet esse cum debita «oaetote, scilicet peritorum, et debito ordine, ut prius sit discipulus quam magisler. Obsequium pietatis attenditur in hoc, quod subiiciamur palri spirituali, sive co/- ripienti, sive praecipienti. Et si haec servamus, tunc sequilur illud quod ultimo ponitur, (mAproficimus apud Deum et homines. in tertia, in singulari respectu Christi, M: Et f'actum cst, dum baptizaretur. Et ordo patel, quia generale dirigit ad speciale, speciale ad singulare.

Primo, de baptismo et praedicatione loannis

Quantum ad primum notandum, quod doctrina et praedicatio loannis commendatur a tribus: primo, a temporis opportunitate; secundo vero, ab officii auctoritate, ibi: Factum est verbum Domini etc; tertio vero, a zeli severitate, ibi: Dicebat ergo ad « Vers. 28.

turbas etc. Primum respicit quod est exlra, secundum, quod supra, tertium, quod est intra. Et sic per omnem modum est eius praedicatio et doctrina perfecta. Praedicatio loannis primo commendatur qnoal oppoitnnitatem temporis tripliciter.

Quantum ad primum nolandum, quod opportunitas temporis colligitur ex tribus, scilicet ex unione imperii Romani, ex partitione regni lu- (laici et ex divisione sacerdotii levitici; ex quibus colligitur. opportunitas temporis, quia illum annuntiabat loannes, qui synagogam ludaeorum dispergebat et gentium varietates in unitatem Ecclesiae congregabat 2. (Vers. 1.). Quantum ad unionem imperii dicitur: Amio quintodecimo imperii Tiberii Caesaris,. scilicet iam erat tempus adventus Christi, quia scilicet ante Tiberium fuit luliuS et Pompeius; et lulius contrivit Pompeium, et post hos successit Tiberius. Et ita iam verificatum erat illud Danielis secundo de quarto regno, scilicel Romanorum, quod « fuit ex parte solidum et ex parte contritum »; et ideo erat tempus verificationis illius quod sequitur ibidem: « In diebus illis suscitabit Deus caeli regnum, quod in aeternum non dissipabitur, et potestas eius alteri populo non tradetur ».

3. Quantum autem ad pariitionem regni ludaici subditur: Procurante Ponlio Pilato ludaeam, sub quo scilicet Dommus est crncinxus, secundum quod narrat historia omnium Evangelistarum; tetrarcha autem Galilaeae Herode; iste fuit sub quo etiam Dominus crucifixus est, infra vigesinio tertio, et qui inlerfecit loannem Baptistam, secundum quod dicitur Matthaei decimo quarto, quia dicebat ei: «Non licet tibi habere uxorem Philippi, fratris tui »; de quo Philippo additur: Philippo autem, fratre eius, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis. Et ita iam verificatum erat illud Isaiae primo: « Regionem vestram coram vobis alieni devorant»; et Proverbiofum vigesimo octavo: « Propter peccata terrae multi principes eius». Et ideo subditur: El Lysania Abilinae tetrarcha, id est alterius regionis, quae erat quarta pars regni. Tetrarchia enim dicitur quarta pars regni; dicitur enim a terra, quod est quatuor, et archos, quod est principatus. Archelao enim, filio Herodis magni, propter superbiam suam in exilium apud Lugdunum deportato, regnum in quatuor tetrarchias est divisum, ut sic minueretur superbia ludaeorum. Unde Beda: « Tres tetrarchias regebant tres filii magni Herodis,sub qiio Dominus natus est. Pilatus vero procurator erat alterius tetrarchiae ». Et nota, quod fuerunt duo Lysaniae, unus filius Hircani, de quo losephus; et alter Herodis, de qno Beda loquitur.

4. (Vers. 2.). Quantum autem ad divisionem sacerdolii subditur: Suh principibus sacerdotum Anna et Caipha, qui, ambitione moti, ut dicit Beda, summum sacerdolium emebant a Romanis. Unde quia iam secundum Bedam et losephum sacerdotes non instituebantur per unctionem, sed per terrenam potestatem; ideo cessaverat unctio sacerdotalis et unctio regalis. lam ergo tempus advenerat, ut adveniret Chrislus, secundum illud Genesis penultimo: «Non auferetur sceptrum de luda » etc. — Item iam cessaverat unctio sacerdotii levitici, et ideo tempus erat, ut veniret « sacerdos secundum ordinein Melchisedech », ut impleretur illud Isaiae vigesimo domus Lysaniae, ab Augusto deponitur et provincia Herodi deputatur; XIX. c. 4. et II. de Bello iiidaic. c. 8, ubi dc regno Lysaniae), sed (quantum scimus) in uno tantum loco nomen patris adiungitur; nam ipse, XV..ntiquit. c. 4, narrat, Antonium, suadcnte Cleopatra, occidisse «Lysaniam, Ptolomaci fllium ». Ex quo patet, falsam esse opinionem quorundam, qui referente Petro Comest. (Histor. Scholast. libri II. Machab. c. 12.), censent, hunc Lysaniam fuisse « poslea Abinnae [sic!] tetrarcham ». B. Albert., in Luc. 3,1:« Istum Lysaniam dicit etiam Beda antiqui Ilerodis fuisse (ilium, quod quidem probabilius est, quia aliler ciim filiis Herodis tclrarchiam in hereditatem non accepisset; tamen et losephus narraf, hunc fuisse niium cuiusdam Plolomaei de Libanon... Sed potest esse, quod fuerant duo Lysaniae unius nominis: unus, de quo dicit Beda, filius llerodis; alter, de qiio narrat losephus». Idcm tenet Gorranus, in Luc. 3, 1, qui adiungit, Lysaniam, filium Ptolomaei, secundum losephum fuisse nepotem Hircani. Cfr. etiam Lyranus, in Luc. 3,1. Alii, ut Cornel. a Lapide, Calmct etc, in Luc. 3,1, putant, Lysaniam, de quo Lucas (3, 1.) loquitur, fuisse vel filium, vel nepotem Lysaniae ab Antonio occisi. Cfr. Baronius, Annales ad annum

secundo, quod dictum est de sacerdolio levitico el sacerdolio Christi: « Expellam te de statione tua et de ministerio tuo deponam te »; et post de Christo sub figura: « Et erit in die illa, vocabo servum meum Ehacim et induam ilium tunica tua »; et infra: « Et ponam clavem David super humerum eius ». In quo ostenditur, quod iste Eiiacim debet esse rex et sacerdos, quod sohim in Chrislo est impletum, qui fuit « sacerdos secundum ordinem Melchisedech », qui simul rex et sacerdos fuit, secundum illud ad Hebraeos septimo. Et quia « translato sacerdotio, necesse est, ut et Legis translatio fiat»; iam erat tempus Evangelii praedicandi; et in tali tempore a praedicatione loannis debuit Evangelium inchoari ac praedicari.

0. Patet igitur, quam suflicieuter secundum Scripturas ostendit Evangelista opportunitatem in adventu,..,. i r i Christi et praedicatione praecursoris, quod ludaei caeci non viderunt Ideo leremiae octavo - « Milvus in caelo cognovit tempus suum, turlur et hirundo et ciconia custodierunt tempus adventus sui; populus autem meus non cognovit iudiciuin Doinini»;et infra duodecimo: «Hypocritae, faciem caeU et terrae probare nostis, hoc autem tempus quomodo non probatis » V — Poterant aulem hoc tempus cognoscere non solum per Scripturas, sed etiam per ipsas res in temporibus gestas, secunduin quod dicit Gregorius: « Liquet, quod ad finem ludaea venerat,- quae tot regibus divisa subiacehat ». Et cum iam subiecti essent alieno imperio, iam tempuserat, ut Doiiiiniis regnum Israelilicum relevaret, quod promiserat omni modo stabihre in sempiternuni. — Patet etiam, quam rationabiliter Evangelista, licct de sacerdotio Christi intendat, tamen regum ct sacerdotura tempus enuntiat, ut ostendat, Christi sacerdotium simul et regnum esse coniunctum; et per ulrumque probatur tempus adventus eius; et simul regnum ludaeonim et gentium, quia utrumque simul venerat copulare in unum; item hoc divisum, et illud unum, quia gentium plenitudo debebat intrare et ludaeorum multitudo dispergi propter peccatum incredulitatis.

Praedicatio loannis secando commendatoi ab officii aaotoritate dupliciter.

0. Faclum csl verbum etc. Hic cominendalur loannis praedicatio ab o/icii aucloritate, quam primo commendat Evangelista ex se ipsa; secundo vero, ex attestatione prophetica, ibi: Sicut scriptum est etc. — Quantum ad primum notandum, quod auctoritas loanni commissa commendalur a Iribus, scilicet a dono caeleslis gratiae, a ministerio hu- Tfinlis obedienliae et a signo sacramentalvi medicinae.

1. Quantuin ad donum caelestis gratiae dicitur: tactum cst verbum Domini super /oannem, chariae filium, in deserto. faclum esl, scilicet pcr inspirationein supernain, et ideo dicilur: Super loannem; quia, secundae Petri primo, « Spiritu sancto inspirati, locuti sunt sancli Dei homines». Unde 5mper significat auctoritatem, secundum illud I.saiae sexagesimo primo: « Spirilus Domini super ine, ad annunliandum mansuetis misit me ». Et ad hoc erat,,.,....,... dignus ralione dom divuu muncns; ideo dicitur: Super loannem, « iii quo scilicet e.st gralia», quia Sapienliae seplimo dicitur, quod « sapientia in animas sanctas se transfert ». — Dignus etiam ex merito patris, et ideo dicitur: Zachariae filium; unde poterat sibi dici illud Tobiae septimo: « IJenedictio sit libi, fili mi, quia boni et optimi viri es filius ». — Dignus etiam ex merilo propriae virtutis; unde dicitur: In deserto, in loco aspero et duro; Deuteronomii trigesinio secundo: « Invenit eum in terra deserta, in loco borroris» etc; et Osee decimo tertio: « Ego te cognovi in deserto, in terra solitudinis »; in qua terra consuevit fieri verbum Dei ad hominem, sicut ad Moysen; Exudi tertio: «- Vocavit euni de medio rubi » etc, quando « minavit gregem ad interiora deserti »; Osee secundo: « Adducam eam in soliludinem, et ibi loquar ad cor eius».

2. (Vers. 3.). Quantum ad ministerium humi-,.,,..,,. „.. lis obedientiae subditur: Et venit rn omnem regionem lordanis. Unde Chrysostomus: « 'enit loannes quasi magni regis praeparator et nuntius Vers. 21. Codd. hoc loco conveniunt cum Vulgala; cfr. supra pag. 38, nota 7. — Subinde allegatur Isai. 61, I.

fidelis ». Et tunc impletum est illud Malachiae tertio: « Ecce, ego mitto Angelum meum, et praeparabit viam tuam ». Et signanter dicit: fn omnem regionem, ut significelur vera obedientia, quae nihil excipit, sed ad omnia est prompta; leremiae primo: « Ad omnia, quae mitlam te, ibis » etc.

9. Quantum autem ad signum sacramentalis medicinae subditur: Praedicans bavlismum poeni-.... a - tentiae, sicut uicitur Actuum decimonono: « loannes baptizavit baptismo poenitentiae populum». Baptismum poenitentiae vocat, quia ad poenitentiam informabat; Matthaei tertio: « Exibat ad eum lerosolyma et omnis ludaea, et baptizabantur ab eo in lordane, confitentes peccata sua ». Sed hcet ad poenitentiam informaret, tamen remissionem peccatorum iion faciebat, sed ad baptismum illum praeparabat. Et ideo subditur: In remissionem peccatorum, id est in baptismum Chrisli, in quo est remissio; unde.ctuum secnndo: « Baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini nostri Iesu Christi in remissionem peccatorum ». Et de hoc dicebat Zacharias decimo tertio: « Erit fons patens domui David et habitantibus lerusalem in ablutionem peccatoris et menstruatae »; et Ezechiel trigesimo sexto: « Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris » etc.

1 0. (Vers. 4.). Sicut scriptum est etc. Hic comest in libro sermonum Isaiae prophetae: Vox clamantis in deserto; hoc enim scribitur Isaiae quadragesimo. Dicitur autem loannes vox, quia, sicut vox verbum praeit, sic loannes Christum; el vox clamanlis, quia excitat dormientes, ut ad lucem evigilent, secundum illud Isaiae quinquagesimo octavo: « Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam»; et lob trigesimo septimo: « Tonabit Dominus voce sua mirabiliter », « et non investigabitur, cum audita fuerit vox eius ». Haec est vox, de qua in Psalmo: « Vox Domini super aquas, Deus maiestatis intonuit ». Unde loannes, loannis primo, respondit quaerenlibus: « Ego vox clamantis in deserto». Vox igitur est signum expressivum verbi; unde prophetiae aliorum fuerunt quasi nutus respectu Christi, sed loannis fuit quasi vox respectu Verbi, quia ipsum visibiliter ostendit.

M. Ostenditur eliam secundo habere officium commonendi per excitaiionem, cum subditur: Parate viam Domini, per observantiam scilicet mandatorum; Psalmus: « Viam mandatorum tuorum cucurri »; et Baruch tertio: « Si in via Dei ambulasses, habitasses utique in pace super terram ». Rectas facite semitas eius, per observantiam consiliorum; Proverbiorum quarto: « Viam sapientiae monstravi tibi et duxi te per semitas aequitatis, quas cum ingressus fueris, non arctabuntur gressus tui, et currens non habebis offendiculum »; Isaiae vigesimo sexto: « Semita iusti recta, rectus callis iusti ad ambulandum » etc.; Psalmus: « Dirige me in semitam mandatorum tuorum » etc. — Reelas facite, scihcet inteniiones; lob primo: « Et erat vir ille simplex et rectus ac timens Deum et recedens a malo ». — Cogitationes; Psalmus: « Innocentes et recti adhaeserunt mihi »; et Ecclesiastae septimo: « Hoc inveni, quod fecerit Deus hominem rectum». — Affectiones; Canticorum primo: « Recti diligunt te »; et Psalmus: « Quam bonus Israel Deus his qui recto sunl corde »! — Locutiones; Proverbiorum octavoi: « lusti sunt omnes sermones mei, recti sunt inlelligentibus ». — Actiones; Proverbiorum vigesimo: « Ex studiis suis intelligitur puer, si munda et recta sint opera eius »; lob octavo: « Si mundus et rectus incesseris, statim evigilabit ad te ». — Passiones; lob quarto

Recordare, obsecro te, quis unquam innocens periit? Aut quando recti deleti sunt »? — Retributiones; Proverbiorum undecimo: « lustitia rectorum liberabit eos ». Est enim iustitia secundum Tullium « constans et perpetua voluntas, ius suum unicuique tribuens ». — Qui per has rectitur non alius, quam qui in voce clamaverat. Christus enim Verbum, quod clamat in loanne organo et in omnibus, qui ab initio aliquid divinitus dixerunt; et tamen iste solus vox, quia per eum praesons Verbum ostenditur, quod alii longe nuntiaverunt. Inter enim vocem et verbum nihil est medium, sed ut vox sonuit, mox verbum percipitur etc. Cfr. Paschas. Radbert.,

tHdines incedunt intelliguntur per illa animalia, de quibus Ezechielis primo: « Pedes eorum recti » elc.

l± (Vers. 5.). Ostendilur etiain nihilominus tertio habere oflicium consolandi per promiisionem, cum subditur: Omnis vallis etc; in quo praedicit effectuin adventus Chrisli respectu humilium iustorum, respectu paccatorum et respeclu universorum. — Quia exaltabit humiles; propter quod dicitur: Omnis vallis impkbitur, id est humilis; Psalmus: « Valles abundabunt frumento »; supra primo: « Exaltavil humiles »; infra decimo octavo: « Omnis, qui se humiliat, exaltabitur ». Huius figura, quarti Regum quarto, ubi Eiiseus implevit vasa vacua. — Humiliabit superbientes; propter quod subditur: El omnis mons et collis humiliahitur; Isaiae quadragesimo quinto: « Ego ante te ibo et gloriosos terrae humiliabo »; lob quadragesimo: « Respiciens omnem arrogantem humilia ». — Rcctificabit deviantes; propter quod addit: Et erunt prava in directa; Reda: Id est inalorum corda per iniustitiam distorta erunt in directa, id est, ad regulam iustitiae dirigeiitur; Proverbioruni decimo sexto: « Revela Domino opera tua, et dirigentur cogitationes tuae ». Hoc autem est contra hypocritas, qui a Domino abscondunt consilia sua; secundae ad Thessalonicenses tertio: « Dominus autem dirigat corda vestra » elc. — Mitigabit lumuUuantes; propter quod dicit: Et aspera in vias planas, id est, mentes iracundae in mansuetudinem convertentur; Isaiae undecimo: « llabitahit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; vitulus et leo et ovis simul morabuntur ».

13. (Vers..(i.). IUuminabit omnes accodentes; propter quod adiungil: Et videbit omnis caro salutare Dei, id est de omni carne, ut liat distributio pro generibus singulorum, secundum illud Psalmi: « Viderunt omnes fines terrae salutare Dei nostri »; tit. I. de iure et iustitia, leg, 10: lustitia est constans et perpetua voluntas ius suum cuique tribuendi. — Subinde allegatur Ezech. 1, 7. Isaiae quadragesimo post verba praemissa subditur: « Et videbit omnis caro pariter, quod os Domini locutum e.st ». Sed quinquagesimo secundo dicitur: « Videbunt omnes fines terrae salutare Dei nostri ». Et nota, quod idem ipse, qui est os vel verbum Patris secundum Deitatem, esl salutare secundum humanitatem.

Praediciitio loannia commendatur a zeli severitate.

14. Dicebat ergo ad turbas etc. Hic commendatur praedicatio loaniiis a zeli severitate. Et quia severitati debet adiungi pietas, ideo praemittitur increpatio; secundo vero Sidutiginr exhortatio, ibi: Facite ergo dignos fructus poenilentiae; tertio vero subinfertur comminatio, ibi: lam enim securis ad radicem etc. Increpatin est culpne, admonilio poenitentiae, sed comminatio poenalis vindictae. — Increpalio auteni est de duobus, scilicet de certamalitia culpae et de ignorantia sive inconsideratione poenae.

15. (Vers. 7.). Increpat igitur de cerla malitia culpae sub melaphora viperae, cumdicitur: Dicebat ergo ad turbas, quae exibant, ut haptizarentur ab eo: Genimina viperarum etc. Et iiola, quod viperis eos comparat propter triplicem proprietatem: « Vipera enim, cum inomorderit liominem, statim currit ad aquam; sic isli, peccata mortifera confitentes, currebant ad baptismum». Quocontra Ecclesiastici trigesimo quarto: « Qui Iwplizalur a mortuo et iterum tangit mortuum, quid proficit iavatio illius »? Item, genimina viperarum rumpeiulo viscera materna nascuntur; sic isti persequendo Prophetas materna viscera violabant; Matlhaei vigesimo tertio: « Testes estis vobis ipsis, quia filii estis eorum qui Prophetjis occiderunt ». « Serpentos, genimina viperarum, quomodo fugietis a iudicio gehendicimus Latine, hoc verbo Ilebraico Lesus dicidn-....nlchat igiiis iu mente cum David [Ps. 41, 3.] diceret: Siliuit anima mca ad Demn vivum, quando veniam et pareho nute faciem Dei mei? Qui incarnationem Verbi desiderans, ait [Ps. 84, 8.]: Ostende nobis, Domine, misericordinm tuum, et salulnre tuum da noliis.

nae »? « Item, a foris sunt speciosae et quasi piclae, sed intus veneno repletae »; sic et isti; Matthaei vigesimo tertio: « Similes estis sepulcris dealbatis, quae a foris apparent iiominibus speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuorum ».

16. Increpat etiam de incmsideratione poenae, addit: Quis ostendit vobis fugere a ventura Gregorius: « Ventura ira est animadversio ultionis extremae, quam tunc peccator fugere non valet, qui nunc ad lamenta poenilentiae non recurrit»; primae ad Thessalonicenses quinto: « Tunc repentinus eis superveniet interitus, sicut dolor in ulero habentis, et non efTugient ». Item, Apocalypsis sexto: « Dicent montibus: Cadite super nos, et collibus: Operite nos a facie sedentis super thronum et ab ira Agni »; leremiae vigesimo quinto: « Facta est terra eorum in desolationem a facie irae columbae et a facie irae furoris Domini »; propterea lob decimo nono: « Fugite a facie gladii»; Psalmus: « Quo ibo a spirilu tuo, et quo a facie tua fugiam »? Non «in Tharsis» cum lona, lonae primo — Tharsis enim inlerpretatur exploratio gaudii — sed cum Prophela in deserto poenilenliae; Psalmus: « Elongavi fngiens et mansi in solitudine»; Matthaei vigesimo quarto: « Tunc qui in ludaea sunt fugiant ad montes »; « Orate autem,ulnon fial fuga vestra in hieuie, vel Sabbato ».

17. (Vers. 8.). Facile ergo fructus dignos poenitentiae etc. Hic ponitur exhor ratio de Anohus, scilicel de humilitate safisfactioins et de cautela praesumtionis. — Quantum ad humilitatem satisfactionis dicitur: Facite ergo fructus dignos poenitentiae, nt sit satisfactio condigna; ad Romanos sexto: « Sicul exhibuistis membra vestra servire immunditiae et iniquilati ad iniquitatem; ita nunc exhibere membra vestra servire iustitiae in sanctificationem »; quia dicitur Deuteronomii vigesimo quinto: « Pro mensura peccati erit et plagarum modus ». Unde Gregorius »: « Non est par fructus boni operis eius qui parum aut nihil peccavit, et eius qui graviter cecidit. Necesse est enim, ut tanto maiora sibi quis inferat Imenta per poenilentiam, quanto graviora sibi ir-lulit damna per culpam ».

18. Ouantum autem ad cautelam praesumlionis subditur: Et ne coeperitis dicere: Patrem nabemu:S Abraham, secundum illud loannis octavo: « Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam»; ad Romanos nono: « Non omnes, qui sunt semen Abrahae, hi sunt filii Abrahae », nisi etiam patrem imitentur; loannis octavo: « Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite »; Isaiae quinquagesimo primo: « Attendite ad Abraham, patrem vestrum, et ad Saram, quae peperit vos ».

19. Et rationem reddit, cum addit: Dico enim f vobis, quia potens est Deus de lapuhbus istis suscitare filios Abrahae. Ad V[itera.m potens, quia, Sapientiae duodecimo, « subest tibi, cum volueris, posse». Vel de lapidibus, id est de gentibus. Gregorius: « Lapides recte gentes dicuntur, quae lapides colunt», iuxta illud Psalmi: « Similes illis fiant, qui faciunt ea ». Ambrosius: « Comparat gentes lapidibus, quia deformes ad usum, nudi ad ornatum, steriles ad fructum, irrationales ad profectum ». Et ex his suscitati sunt filii Abrahae; ad Galatas tertio: « Si autem vos Christi, ergo semen Abrahae eslis »; ad Romanos nono: « Non qui filii carnis, hi fihi Dei; sed qui filii sunt promissionis aestimantur in semine ». Tales sunt imitantes Abraham per fidem; loannis primo: « Dedit eis potestatem filios Dei fieri ». Et ideo propter lidem centurionis gentilisdicilur Matthaei octavo: « Multi ab oriente et occidente venient et recumbenl cum Abraham et Isaac et lacob in regno caelorum ». Unde Glossa: « Securis est severitas iudiciaria ad penitus exslirpandas infructuosas arbores, in quantum infructuosae sunt »; de quibus dicitur in Canonica ludae: « Arbores autumnales, infructuosae, bis mortuae ». Et tales designati sunt per illam ficum, quam arefecit Dominus, Malthaei vigesimo primo, ubi dicit, quod « maledixit ficui, et continuo aruit»; et ratio huius fuit, quia non invenit in ea fructum. Et possit diversas convertere ct commutare naturas, tamen, quia mihi plus mysterium quam miraculum prodest, in praenuntio Ghristi niliil magis quam aediflcationeni Ecclesiae debeo surgentis agnoscerc, quae non rupeis saxis, sed vivis lapidibus nostrorum surrexit animorum etc.

tamen dicit alius Evangelista, scilicet Marcus undecimo, quod « non erat tempus ficorum »; in quo insinuat, quod omni tempore requirit Deus fructum a nobis; ad Galatas ultimo: « Bonum autem facientes, non deficiamus; tempore enim suo » etc.

21. Quantum autem ad comminationem de futuro additur: Onmis arbor non faciens fructum oonum, id est omnis homo mutilis sme acceptione personae; Proverbiorum sexto: « Zelus et furor viri non parcet in die vindictae nec acquiescet » etc. Excidetur, per mortem; infra decimo tertio: « Succide eam, ut quid etiam terram occupat »? Et Danielis quarto: « Succidite arborem et praescindile ramos eius, excutite folia eius et dispergitc fructus eius ». Arbor ergo succiditur non solum propter defectum fructus, sed etiam boni fruclus. — Et, in ignem mittetur, scilicet per aeternam damnationem; loannis decimo quinto dicitur de palmite infructuoso: « Colligent eum et in ignem mittent » etc; Matthaei vigesimo quinto: « Discedilc a me, maledicti, in ignem aeternum »; et Isaiae ultimo: « Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non cxstinguetur ».

22. Et interrogabant eum turbae etc. Postquam commendavit Evangelista praedicationem praecursoris in generali, hic commendat in speciali secundum eruditionem respectu specialium personarum popuU. Commendatur autem doctrina ipsius in parte ista: primo, in comparatione ad exigentiam populi in administrando doctrinam sanam; secundo, in comparatione ad excellentiam C/iristiin vitando gloriam falsam, ibi: Existimante autem populo etc.; tertio, in comparatione ad perfidiam iyranni in sustinendo pocnani inflictam, ibi: Multa quidem et alia. In primo commendatur loannispr»- dentia; in secundo, loannis innocentia; in tertio, patientia.

Piaeiioatio loannis commendatur primo quoad

ezigentiam populi tiiplicitei.

Quantum ad primuin notandum, quod secundum tripricein diflerentiam personarum audientium diversas instrucliones administrat: priino, ad turbas, quae gerunt personam subditorum; secundo, ad publicanos, qui gerunt personam mijjwrorum; tertio, ad milites, qui gerunt personam rectorum 9,q praepositorum. Et in quaiitjel istarum partium primo praemittitur quaestio, deinde additur responsio.

23. (Vers. 10.). Primo giiv turbis inlerrogantibus dat documentum de ekemo.iynis faciendis; propter quod dicitur: El inlerrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo faciemus? E quo necesse est dignos fructus poenilentiae facere, igitur doce nos. Sollicili erant simplices addisccre magis quam mundi sapientes; unde loannis septimo: « Nunquid aliquis ex principibus credidiLin eum, sed turba haec, quae ignorat Legem, maledicti sunt ». Licet autem ab hominibus reputentur maledicti et reprobi, contrario modo est apud iudicium Dei; Matthaei undecimo: « Abscondisli haec a sapientibus et prudentibiis et revelasti ea parvulis »; et Proverbiorum terlio: « Et cum simplicibus sermocinatio eius». Tales interrogabant loannem tanquain prophetam magnum; Deuteronomii trigesimo secundo: « Interroga palrem tuum, et annuntiabit tibi » etc.

24. (Vers. 11.). Et quia humilem proponunt interrogationem, ideo audiunt utilem respomionem, cum subditur: Qui habet duas lunicas det unam non habenti. Optimum consilium, quia, sicut dicit Salvator infra undecimo, « date eleemosynam, et ecce, omnia munda sunt vobis ». Sic faciebat lob, trigesimo primo: « Si despexi praetereuntem, eo quod non haberet indumentum, et absque operimento paupereni; si non benedixerunt mihi latera eius, et de velleril/us ovium mearum calefactus est » etc. — Et nota, quain discrete docet, ut: Qui habet duas tunicas, id est alteram necessariam, alteram superfluam, quod sibi est superfluum donet alteri, cui est necessarium. Unde Beda: « De duabus tunicis dividendis datur praeceptum, quia, si una dividatur, nemo vestitur; nam nudus remanet et qui accipit et qui dedil».

2o. Et quod dixit de vestiinento respectu defectus extrinseci dixit de alimento respectu intrinseci; unde et subdit: Et qui habel escam similiter faciat, scihcet si habet ultra necessitatem. Sic lob, trigesimo primo: « Si comedi buccellam ineam solus»; et Tobias, quarto: « Panem tuum cum esurientibus et egenis comede ». — Et de duobus praedictis simul habetur Isaiae quinquagesimo octavo: « Frange esurienti panem tuum » elc; et post: « Cum videris nudum, operi eum ». — Et nota hic, quod per tunicam et escam intelliguntur omnia, de quibus debet et potest fieri eleemosyna. Unde Hieronymus Vulgata subindc omitlit unam. — Sequuntur Luc. II, il. et lob 31, 19. seq.: Si despexi pereuntem, eo quod non habuerit indumentum etc. In CoinnienL in librum lob, quod habetur in appendice ad 7. tom. S. Ilicronymi legitur: S/ di'spe.ri praetercunlem etcad Hedibiam: « Quidquid corpori nostro suflicere poleril et humanae imbecillitati succurrere, wna «mnica appellanda est. Nos enicn nudos natura profudit; et quidquid in praesentibus alimentis necessariuni est, hoc unius diei viclus appellatur ».

26. Nota etiam, quod in modo docendi exprimit, qualiter danda sit eleemosyna et quales conditiones debeat habere. — Prima est, ut sit de propria substantia; propter quod dicit: Qui habet; Proverbiorum tertio: « Honora Dominum de tua substantia» elc. — Secunda est, quod sit de re aliquantulum necessaria, non omnino superflua; et ideo dicit: Duas tunicas. Unde Beda: « Per hoc, quod tunica plus est necessaria usui nostro quam partium, ad dignum poenitentiae fructum pertinet, ut iion solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed etiam ipsa naturae necessaria cum proximis dividamus, ut escam, qua vivimus, et tunicam, qua vestimur ». Unde laudatur illa vidua paupercula Marci duodecimo, quae « de penuria sua omne, quod habuit, niisit in gazophylacium », sed alii « ex eo quod eis abundabat ». — Tertio nota, quod debet esse gratuita, in hoc quod dicitur: Det unam; Tobiae quarto: « Si multum tibi fuerit, abundanter Iribue »; et Matthaei decimo: « Gratis accepistis, gratis date ». — Quarto nota, quod sit indigenti tribuenda, cum additur: Det non habenti; infra decimo quarto: « Cum facis convivium, voca pauperes » etc.

27. Et nota, quod verbum praemissum a quiquibusdam esse consilium; et hoc, quia superfluum, quod nolatur in altera lunicarum, duplex est, scilicet respectu naturae, sed non personae; et hoc dare est perfectionis et consilii; superfluum autem naturae et personae, cum locus et tempus adest, et videt hominem indigentem, nisi reservet magis egenti, hoc dare est praeceptum, secundum illud primae ioannis tertio: « Qui viderit, fratrem suum necessitatem liabere » etc. vandis, oum additur: Venerunt autem et puhlicani ad ipsum, ut baplizarentur. « Publieani autera dicebantur illi qui publica vectigaha exigebant, sive qui eonduelores erant vectigalium fisci, vel rerum publicarum », vel qui vectigalia regia accipiebant ad summam. £t isti iam veniebant ad loannem, quasi desiderantes salutem magis quam scribae; Matthaei vigesirao primo: « Publicani et meretrices praecedent Magister, quid faeiemus? Bene quidera in hoc faciebant, secundum consilium Isaiae primo: « Quiescite agere perverse, discile bene facere «; et secundum iiiud leremiae sexto: « State super vias et interrogate de semitis antiquis, quae sit via bona, et ambulate in ea ». cul illos: Nihil amplius, quam quod constitulum esl vobis, faciatis; constitutum, inquam, secundura legem divinam; Deuteronomii quarto: « Non addetis ad verbura, quod ego vobis loquor, neque minuetis ex eo; custodite raandata Dei vestri ». Sic respondit Dorainus adolescenti diviti; Matthaei decirao nono: « Si vis ad vitam ingredi, serva raandata », quia, secundum illud Psalmi, « in custodiendis iUis retributio multa »; Ecclesiastae octavo: « Qui custodit praeceplum non experielur quidquam mah». — Et nota prudentiam ipsius, qua unicuique praecipit secundum posse suum. Videns enim illos infirmos, non apponit gravia, sed quantum potest, miligat sarcinam, secundum illud ad Horaanos decimo quarto: « infirraura autera in fide assumite». Unde loannes, qui sibi erat rigidissimus, publicanis infirmis factus est benignus, ut possel dicere illud Apostoli, primae ad Corinthios nono: « Factus sum infirmus, ut infirmos lucrifacerem. Omnibus omnia factus sum » etc.

28. Et nota, quod hic loannes videbatur pulilicanorum oflicium sustinere, cum tamen infra quinto de Matthaeo publicano insinuelur illud oflicium infame. — El propterea inlelligendum est, quod ad hoc, auod tributa debite exiganlur, requiritur debita fflucloritas, debita causa et debita mensuru; et hoc persoiiae. Superfluum naturae est, (iiod cst ultra siillicicns nalurae, ct bonae liabitudini ct operi, si cst operarius; et quod cst ultra continentiam nalurae in tali esse et bona liabitudinc et opere... Su))er(luum aulem persoiiae cst, per quod persona secundum suuin graduni el familiiim conservari potest; et ideo plura necessaria sunt episcopo quam clerico... Superfluum igitur ulroque istorum modorum dandum est iii pios usus, et tunc exteriora munda llunt clc.

notat, cum dicil: Nihil amplius, ecce, mensura; quam quod constitwtum est, ecce, auctoritas; vobis, id 3t ad utilitatem commitnitatis, ecce, causa. El quia haec raro servantur, ideo tales consueverunt esse peccatores et infames, non quia nullo modo bene possit fieri officium illud, sed quia difficile et rarum est, ut non excedant constitulum.

31. (Vers. 14.). Tertio vero mililibm percunctantibu dat documentum de rapinis vitandis, cum,,., >..... subditur: Inlerrogaoant autem eum et milites, dicentes: Quid faciemus et nosf Et recte, secundum consilium Tobiae quarto: « Consilium semper a sapiente perquire ». Et in hoc magna apparet virtus in loanne praedicante, ut ad se trahat homines, qui maxiine videntur mundani. Unde Glossa: « Magna vis in sermone loannis, qui et publicanos et milites ad consilium suae salutis cogit». Et nota, quod quaerunt: Quidfaciemus? secundum illud adolescentis, infra decimo octavo: « Magister, quid faciens vitam aeternam possidebo »? Non sic Pharisaei, sed curiose requirunt; loannis primo: « Miserunt ludaei ab lerosolymis sacerdotes et Levilas ad loannem, ut interrogarent eum: Tu quis es»? et post: « Qui missi fuerant, erant ex Pharisaeis et interrogaverunt eum: Quid ergo baptizas»?

32. Et quoniam salutare consilium quaerebant, et verbum in tempore salutis non est retinendum,,.»,,. ideo responsum audierunt salutiferum, cum subditur: '" documento illicita prohibet, cum ait: Neminem concutiatis, id est opprimatis per vim potentiae; neque ca lumniam faciatis, sah specie iustitiae; Levitici decimo nono: « Non facies calumniam proximo tuo nec vi opprimes eum ». Econtra malis malum comminatur Dominus Isaiae tertio: « Quare atteritis populum meura, et facies pauperum commohtis»? « Rapina pauperis in domo vestra». In hoc consueverunt milites peccare; et ideo illam docet tanquam illicitam cavere.

33. Sed ne hoc videatur eis grave, ideo licita concedit, cum subdit: Et contenti estote stipendiis vestris; stipendiis, id est evenlibus pro defensione reipublicae statutis a superioribus vsstris, quia talis Deo acceptus est; Ezechielis decimo oclavo: «Si vir fuerit iustus et hominem non contristaverit, pignus debitori reddiderit, per vim nihil rapueril etc, vita vivet ». Talis enim contenlus est stipendiis suis. Sed non sunt tales exactores, de quibus Isaiae tertio: « Populum meum exactores sui s[K)liaverunt ». Et ideo Augustinus de Verbis Domini: « Quisquis militiae suae cingulo utitur et stipendia sibi publice decreta consequitur; si amplius quaerit, tanquam calumniator est et concussor. Weo enim stipendia militibus constilula sunt, ne, dum quaestus quaeritur, praedo grassetur ».

34. Et nota, quod videtur bealus loannes hic mililare officium approbare, cum tamen videatur repugnare mandatis, quibus praecipitur, ut nullo modo se vindicet quis nec propellat iniuriam; immo dicitur Matlhaei quinlo: « Qui te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe ei et alteram ». — Et ideo nota, quod usus militiae potest esse licilus et illicitus; ad licilum autem oportet quod concurrat centis bellum, in qua requiritur, quod habeat potestatem; item persona agentis bellum, quae debet esse laicus et saecularis, non clericus vel religiosus; item persona patientis, quae talis sit insolentiae, ut per bellum sit compescenda. — Causa autem conveniens est, cum est pro tutela patriae, vel pacis, vel fidei. Quando ergo haec concurrunt, tunc licitum est mihtare; sed quando deficit aliquid horum, utpote quia defectus est ex parte personae, vel causae: utpote cum clericus, vel vir religiosus, qui debet esse perfectus, vult bellum gerere, vel qtlando propter gloriam hominum, vel vindiclam; tunc est illicitum. — Quod autem obiicitur de mandato

evangelico, dicendum, quod intelligitur de patientia habenda in animo, non de corporali exhibitione, sicut Augustinus ostendit in Sermone Domini in monle — Vel dic, quod illud dictum est perfectis, quorum non est « vinci a malo, sed vincere in bono malum»; dictum etiam subditis, non praelatis vel principibus et eorum ofBcialibus, quia, cum ipsi sint niinistri legis, non ipsi puniunt vel occidunt, sed lex.

Fiaedieatio loannis oommendatni seonndo qnoad

ezcellentiam Cluisti tiiplicitei.

33. (Vers. 15.). Existimanle autem populo etc. Commendata est praedicatio loannis in comparatione ad exigentiam populi; hic secundo commendatur in comparatione ad excellentiam Christi in hoc, quod gloriam Christo debitam non usurpat. Unde sicut supra administrabat doctrinam sanam, ita hic vitat gloriam non suam. Ad quod expiicandum tria introducuntur: primum est falsitatis existimatio in plebe; secundum est veritatis confessio in loanne; tertium est sublimitalis cmnmendatio in Salvatore.

Quantum ad existimationem falsitatis in plebe dicitur: Existimantc autem populo, et cogitantibus omnibus in cordibus «wis existimatione falsa et cogitatione erronea de loanne, ne forte esset Christus, in Lege scilicet promissus; nec lantum existimantibus, sed etiam quaerentibus exterius, loannis primo: « Miserunt ludaei ab lerosolymis sacerdotes et levitas ad loannem, ut inlerrogarent eum: Tu quis es »? Et hoc, quia suspicabantur, eum esse Christum; unde supra primo: « Quis, putas, puer iste erit»? Non autem debebant eum existimare Christum, sed eius ministrum, secundum illud primae ad Corinthios quarto: « Sic nos exislimet homo ut ministros Christi » etc. Et ideo in tali cogitatione errabant; unde Beda: « Mira raecitas ludaeorum, quod in loanne spontecredebant, hoc in Salvatore tantis signis et virtutibus approbato, et etiam ipso loanne attestante, non credunt ». Unde non immerito « caeci el duces caecorum » vocantur, Matthaei decimo quinto, qui « ponebant tenebras lucem et lucem tenebras »; unde loannis primo: «Non erat ille lux ».

36. (Vers. 16.). Quantum ad veritatis confessionem in loanne subditur: Respondit loannes, dicens omnibus, id est pubhce, quia omnes errabant: Ego quidem aqua baptizo vos, et « tantum, sicut dicit Ambrosius, corpora tingo»; ac per hoc non sum salvator animarum, quem vos me arbitramini esse. Unde ipse dixit loannis primo: « Super quem videris Spiritum sanclum descendentem et manentem, hic est, qui baptizat in Spiritu sancto». Unde cum quaereretur a ludaeis, quis esset, secundum quod dicitur loannis primo, « confessus est et non negavit, et confessus est: Quia non sum ego Christus». Et ideo poterat dicere illud secundae ad Corinthios duodecimo: « Parco autem, ne quis me exislimet supra id quod videt in me, aut aliquid audit ex me ».

37. Et nota, quod est baptismus fluminis, flaminis et sanguims. Baptismus fluminis est duplex: quidam in aqua tantum, ut beati loannis; Actuum decimo nono: « In quo baptizati estis? Qui dixerunt: In loannis baptismate»; quidam in aqua et Spiritu, ut baptismus Christi; loannis tertio: «Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto» etc. — Baptismus flaminis: quidam in dono gratiae; Actuum primo. « loannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto»; quidam in verbo doctrinae; Canticorum quarto: « Dentes tui sicut greges tonsarum, quae ascenderunt de lavacro », per qm& praedicatores intelhgiinus; et loannis decimo quinto: «Vos mundi estis propter sermonem, rit Dominus sordes filiarum Sion et sanguinem lerusalem laverit de medio eius in spiritu iudicii et spirilu ardoris»; quidam in morte; Lucae duodecimo: « Baptismo habeo baptizari et quoraodo coarctor, usque dum perllciatur».

38. Quantum autem ad commendationem sublimitatis in Salvatore subditur: Venit autem fortior Tingo corpora aqua et instituo usum baptizandi, donec veniat qui abluat animas per Spiritum. Cfr. Gregor., I. Ilomil. iii Evang. homil. 7. n. 3. et Beda, I. in Luc. 3, 16. Vide tom. IV. pag. 56, notam 8. et pag. 57, notam 7. — Subinde allegatur loan. 1, 33.

me etc. Commendat autem loannes Chrislum quantum ad mysterium incarnationis, quanlum ad Sacramentum reparationis et quantum ad iudicium ret?-ibutionis. In primo est nostrae salutis inilium; in secundo, incrementum; in tertio, complementum.

Quantum autem ad mysterium incarnationis dicit: Venit autem fortior me, fortior, dignior et excellentior; Isaiae nono: « Vocabitur nomen eius Admirabilis », quia, primae ad Corinthios primo, «quod infirmum est Dei fortius est hominibus »; et hoc quidem non modicum, sed incomparabiliter; propter quod subditur: Cuius non sum dignus soloere corrigiam. calceamentorum eius. Ad lilleram potest hoc esse, ut tantum se humiiiet, quod non sit dignus servire ei in humiliimo ministerio; unde etiam Matthaei tertio: « Cuius non sum dignus calceamenta portare ». — Vel spiritualiter per calceamentum intelligitur humana natura assumta, secundum ilUid Psalmi: « In Idumaeam extendam calceamentum meum ». Per corrigiam intelligo ipsam unionem. Est ergo sensus secundum Bedam: Cnim non sum dignus etc., « id est incarnationis myste- rium explicare », quia dicitur Apocalypsis quinto, quod « nemo inventus est dignus aperire librum et solvere signacula eius nisi solus Agnus. ». — Aliter intelligitur tertio modo sic: Non sum dignus etc., id est evangelicam praedicationem per mundum portare; unde Beda: « Calceamentum nuptiale est evangelica praedicatio, qua calceati fuerunt Aposloli »; ad Ephesios sexto: « Calceali pedes in praeparatione Evangelii pacis ». — Aliter etiara exponitur quarto modo, ut sit sensus: Non sum dignus solvere, id est, jpsum secimdum morem Legis discalceare et uxorem eius mihi copulare; unde loannis tertio: « Qui habet sponsam sponsus est; amicus autem sponsi stat » etc. — Sed secundum primum sensum maius videtur habere testimonium, in quo mira exprimitur beati loannis humihtas, ut, cum reputetur a Deo maximus, ipse reputet seminimum, secundum illud Ecclesiastici tertio: « Quanlo magnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam».

39. Quantum ad Sacramentum reparationis subditur: Jpse vos baptizabit in Spirilu sancto; Actuum primo: « loannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto »; alioqui, « nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non polest inlroire in regnum Dei »; et hoc quidem erit interius. Et igni, hoc dicitur quantum ad signum exterius; de quo dicitur Actuum secundo, quod « apparuerunt illis dispertitae linguae tanquam ignis »; et hoc, quia Spiritus sancti amor recte per ignem designalur, secundum quod dicitur infra duodecimo: « Ignem veni mittere in terram » elc. — Vel igni, scilicet tribulationis purificantis a sequela peccati, secundum illud Sophoniae tertio: « In igne zeli mei devorabilur omnis terra ». — Vel igni, scilicet purgatorio, in quo purgabitur scoria peccati; primae ad Corinlhios lertio: « Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem ». — Vel in igne tentationis; Psalmus: « Igne me examinasli, et non est inventa in me iniquitas ».

AO. (Vers. 17.). Quantum ad iustitiam i-etributionis subdit: Cuius ventilabrum in manu eius. Hic autem iustitia reti-ibutionis commendatur quantum ad tria, scilicet quantum ad iudicium discretivum meritorum, quantum ad praemiationem bonorum et quantum ad punitionem reproborum.

Quantum igitur ad iudicium discretivum dicitur: Cuius ventilabrum in manu eius. Hoc dicit quantum ad potestatem iudiciariam, qua discernuntur boni a malis, sicut per ventilabrum purgantur frumenta a scotus; leremiae decimo quinto: « Dispergam tionis. Hoc enim non est loannis praecurrentis olTicium, sed Apostolorum sequentium. Calceamentum nuptiale, evangelica praedicatio, qua calccati sunt Apostoli. — Sequitur Eph. 6, 15.

eos ventilabro in porlis terrae ». Et dicitur in manu, id est plenaria potestate, secundum illud loannis quinto: « Pater omne iudicium dedit Filio»; et ideo dicitur primae Petri quinto: « Humiliamini sub potenti manu Dei, ut vos exaltet in tempore visitationis »; Malachiae tertio: « Ecce venit, dicit Dominus exercituum, et quis polerit cogitare diem adventus eius »? Et quoniam potestatis iudiciariae est sequestrare bonos a malis, ut bonos glorificet et malos affligat; ideo quantum ad discrelionem et se-.,. o questrationem dicitur: Et purgaoit areamsuam; loel ultimo: « Mundabo sanguinem eorum, quem non mundaveram, et Dominus commorabitur in Sion». Quia boni permixti sunt modo malis occuUis; ideo dicitur in Psalmo: « Ab occultis meis munda me », in persona Ecclesiae. Hoc fiet, quando implebitur illud Isaiae vigesimo sexto: « Toliatur impius, ne videat gloriam Dei »; et alibi: « Foris canes, venefici, impudici et idolis servientes ». — Et nota, quod Ecclesia militans intelligitur per areolam propter arctitudinem humilitalis; Canticorum sexto: « Dilectus meus descendit in hortum suum ad areolam aromatum »; sed per arcam propter latitudinem caritatis; ludicum sexto: « Ponam hoc vellus in arca » etc. Haec mnndatur in fine, secundum illud Matthaei decimo tertio: « Sic erit in consummatione saeculi; exibunt Angeli et separabunt malos de medio iustorum ».

41. Quantum autem ad pracmiationem bonoynm dicitur: Et congrcgabil Iriticum in horreum suum; et hoc est, quando Sancti in gloria ad unum reducentur: Isaiae quinquagesimo sexto: « Haec dicit Dominus, qui congregat dispersos Israel: Adhuc congregabo congregationes ». Et recte electi ratione fructuositatis comparantur tritico, secundum illud loannis duodecimo: « Nisi granum frumenti cadens in lerram mortuum fuerit » etc.; lob quinto: « Ingredieris in abundantia sepulcrum, sicut infertur acervus tritici in temi)ore suo».

42. Quantum vero ad punitionem reproborum subditur: Palcas autem comburet igni inexstinguibili. Paleas reprobos vocat, quia sunt materia combustionis; leremiae vigesimo tertio: « Quid paleis ad triticum? dicit Dominus ». Unde lob vigesimo primo: « Erunt sicut paleae ante faciem venti et sicut favilla, quam turbo dispergit »; Psalmus: « Deus meus, pone illos ut totam et sicut stipulam ante faciem venti ». Et ita paleae sunt in pabulum jgnis sempitei'ni, qui nec exstinguitur nec exstinguit, secundum illud Isaiae ultimo: « Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur »; et Deuteronomii trigesimo secundo: « Ignis succensus est in furore meo et ardebit usque ad inferni novissima ». Haec autem palearum exustio longe erit a tritico congregato, quia isti erunt in inferno, boni aulem in paradiso, in quo congregabuntur in gloria, quia hic congregati fuerunt in gratia.

43. Propter quod intelligendum, quod triplex est congregatio: ad studium veritatis; Ecclesiastici quinquagesimo primo: « Appropiate ad me, indocti, et congregate vos in domum disciplinae »; ad exercitium xdrtutis; loel secundo: «Canite tuba in Sion, sanctificate ieiunium, vocate coetum, congregate populum, sanctificate ecclesiam » etc.; ad praemium felicitatis; Psalmus: « Principes populorum congre- « Cum orassent, motus est locus, in quo erant congregati »; m praedicatione; Actuum primo: «Oportet ex his viris, qui nobiscum sunt congregati », et postea: « testem resurrectionis eius nobiscum fieri unum ex istis»; in conversatione; Matthaei decimo octavo: « Ubi sunt duo, vel tres congregati in no- Deuteronomii quarto: « Congrega ad me universum populum, ut audiant sermones meos »; divina Sacramenta; Psalmus: «Congregate illi sanctos eius, qui ordinant testamentum eius super sacrificia »; divina promissa; Genesis penultimo: « Congregamini ad me, filii lacob, ut annuntiem quae ventura sunt vobis ». — Ad praemium felicitatis per cohaerentiam pacis; Matthaei vigesimo quarto:

« Mitlet Filius honiinis Angelos suos »; et postea: « Et congregabunt electos eius a quatuor venlis » etc; per refulgentiam lucis; Isaiae sexagesimo: «Omnes isti congregati sunt, venerunt tibi »; per consonantiam laudis; Psalmus: « Salvos nos fac, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus, ut confiteamur nomini sancto tuo ».

Praedioatio loannis commendatar tertio qno&d

per&diam tyrMni tripliciter.

44. (Vers. 18.). MuUa quidem et alia exhortans evangelizabat etc. Supra commendavit praedicationem loannis in comparatione ad exigentiam populi et excellentiam Christi; in hac parte commendat in comparatione ad perfidiam tyranni, in qua laudatur patientia, quia, Proverbiorum decimo nono S « doctrina viri per patientiam noscitur ». In hac igitur parte primo introducitur loannes exliortans populum obedientem; secundo, corripiens principetn praevaricantem; tertio, sustinens adverscbrium persequentem.

Quantum ergo ad exhortationem populi obedientis dicitur: MuUa quidem ct alia exhortans evangelizabat populo; sed tamen omnia erant ad bonum ordinata; secunifaead Corinlhios sexto: « Adiuvantes exhortamur, ne in vacuum gratiam Dei recipiatis » etc.; et primae ad Thessalonicenses secundo: « Exhortatio mea non de errore, aut immunditia nec in dolo, sed sicut probali sumus, ut crederetur nobis Evangelium». Et ideo subditur: Evangelizabat, id est, bona annuntiabat; Isaiae quinquagesimo secundo: « Quam pulcri super montes pedes annuntiantis et praedicantis pacem, annuntiantis bona,'praedicantis salutem » etc.

45. (Vers. 19.). Quantum ad correptionem principis praevaricantis subditur: Herodes autem tetrarcha, de quo habitum est supra eodem, cum corriperetur ab iUo de Herodiade, uxore fratris sui; Matlhaei decimo quarto: « Dicebat loannes Herodi: Non licet tibi habere eam ». Et de omnibus malis, quae fecit Herodes. Et ita non parcebat ei; Ecclesiastici decimo: « Gloria divitum, honoratorui» et pauperum limor Dei est, non despicere hominem iuslum pauperem, et non magnificare virum peccatorem divitem ». Unde sibi competit illud quod dicitur de Eliseo Ecclesiaslici quadragesimo octavo: « In diebus suis non pertimnit principem, et potentia nemo vicit illum, nec superavit eum verbuni aliquod». Et quia publice peccabat, publice arguebal, secundum illud primae ad Timotheum quinlo: « Peccantem coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant», et hoc quidem audacter; ad Titum secundo: « Haec loquere et exhortare et argue cum omni imperio ».

46. (Vers. 20.). Quantum ad supporlalioncm adversarii persequentis subditur de llerode: Adiecit et hoc super omnia et inclusit loannem in carcere. Et sic verificatum est illud Ecclesiaslici tertii: « Cor nequam gravabitur in doloribus, et peccalor adiiciet ad peccandum »; el hoc iusto Dei iudicio; Apocalypsis ullimo: « Qui in sordibus est sordescat adhuc ». Et sic verificatum est illud Amos quinto: « Odio habuerunt corripienleiii iii porta »; sicut Achab Michaeam, tertii Kegum ullimo;.sicut Sedecias leremiam, trigesimo secundo; sicut alius Herodes Petrum,.ctuum duodecimo. Propter quod ad Hebraeos undecimo: « Alii ludibria et verbera exiierti, insuper et vincula et carceres, secti sunt » ctc.

Tertio, de baptismo et praedicatione loannis

47. Factum est autem, cum baplizarelur elc. Postquam commendavit Evangelista praecursoris praedicationem et officii exsecutionem in generali et speciali, hic commendat in singulari i-espectu Christi, ad quem principaliter tota praedicatio ordinata fuit. Sicut enim dicit ipse Baptista loannis primo: « It manifestetur in Israel, propterea veni ego in aqua baplizans ». Describitur ergo hic spiritualis regeneratio Christi, quae principaliter intenla csl in toto capitulo. Habet autem haec pars duas. In prima determinatur Christi regeneralio sacramentalis; in secunda vero, Christi genealogia temporalU, ibi ">: Et ipse Lesus erat incipiens etc.

Primo, de regeneratione Ghristi saoramentali dno.

Quaritum ad primum duo intrahicuiilur: primum est humiliatio per susceptionem Sacramenti in assumta humanitate; secunduin est clarificalio per exhibitionem testimonii a tota Trinitale, ibi: Apertmn est caehim elc.

Christo: prima, respectu populi astociantis; secunda, respectu ministri baptizantis; terlia, respectu Dei exaudientis.

48. (Vers. 21.). MwnVm/o autem respectu popuU associantis notatur, cum dicit: Faclum est, cum baptizarelur omnis populus. Per populum piebs humilis intelligitur, inter quos Christus humilis esse non dedignatur, quoniam, secundum Psalmum, « excelsus Dominus et humilia respicit ». Ratione cuius humilitatis dicitur infra vigesimo secundo: « Ego autem in medio vestrum sum, sicut qui ministrat », et illud etiam loannis primo dicitur: « Medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis ». Et nota, quod omnis populus idem est, quod multi de populo — quia, infra septimo, « Pharisaei autem spreverunt consilium Dei in semetipsis, non baplizati baptismo loannis » — et sic accipitur Matthaei tertio: « Exibat ad eum omnis ludaea et omnis regio circa lordanem, ut baptizarentur ab eo».

49. Humiliatio respectu ministri baptizantis nolatnr, cum dicitur: Et Iesu baplizato, scilicet a loanne, quae fuit mira humilitas, ut Dominus vellet baptizari baptismo servi. Unde dicitur Matthaei tertio, quod loannes dixit: « Ego a te debeo baptizari »; et sequilur: « Sine modo; sic enim decet nos implere omnem iustitiam », id esl perfectam humilitatem, qua non tantum superiori et pari, sed etiam 4. inferiori subiecit semetipsum. Baptizatus autem est Christus, non ut sanctificaretur baptismo, sed ut vim regeneralioam aquis conferret. Unde Chrysostomus: « Peccatorum remissionem non accepit, sed aquas baptizaridis omnibus sanctificavit ». Baptizari etiam voluit, ut aliis exemplum el formam daret, quia, secundum quod dicitur Actuum primo, «coepitlesus facere et docere »; ut etiam suo baptismo innotesceret, %m. dicitur loannis primo: «Ut manifestetur in Israel » etc. Baptizatus est etiam, ut baptismum praecursoris approbaret et ostenderet Pharisaeis, quod loannis testimonjo credendum erat, sicut caelesti; ad quos ait Matlhaei vigesimo primo: « Baptismus loannis unde erat? E caelo, an ex hominibus »?

50. Humiliatio autem respectu Dei exaudientis notatur, cum dicitur: Et orante, scilicet ad Dominum, secundum ilUid Psalmi: « Subditus esto Domino et ora eum »; ad Hebraeos quinto: « Preces supplicalionesque ad Deum offerens, exauditus est pro sua reverentia». Unde ioannis undecimo: «Pater, gratias ago libi, quoniam audisti me; ego autem sciebam, quoniam semper me audis, sed propter populum, qui astat, dixi, ut credant, quia tu me misisti ». In onmibus invenitur Dominus orans, sive in baptismi,.,... j- susceptione, sive m solitudme, sive m praedicatione, sive in miraculorum operatione et passione et Sacramenti dispensatione et animae commendatione, ut ostendat quod infra decimo octavo dicitur: « Oportet semper orare et non deficere ».

51. Oravit enim in baptismi susceptione, sicut hic: Et factum est, Iesu baptizato et oranle, ut daret formam orandi accedentibus ad baptisma. — In deserti solitudine; infra quinto: « Ipse secedebat in desertum et orabat», ut formam daret contemplantibus. — In praedicatione; infra sexto: « Factum est autem in diebus illis, exiit in montem, ut oraret », ut formam daret praedicatoribus. — In miraculorum operatione; loannis undecimo: « Pater, gratias ago tibi » etc., ut daret formam operantibus. — In passione; Matthaei vigesimo sexto: « Progressus cecidit in faciem suam », ut formam daret sustinentibus. — In corporis administratione; infra vigesimo secundo: «Accepto calice, gratias egit Deo », ut formam daret sacerdotibus. — In spiritus commendatione; infra vigesimo tertio: « Pater, in manus tuas commendo spiritum meum; et haec dicens exspiravit », ut formam daret morientibus. Et sic omnibus esl orandum.

52. Apertum est caelum etc. Post humilialionem in susceptione Sacramenti subditur clarificatio in exhibitione testimonii; el ut testimonium sit firmum,.ideo ostenditur esse trium personarum omni exceptione maiorum, id est personae Filii et Spiritus

sancli et Patris. Adest eiiim lux, columba et vox: lux ad signandum personam Filii; coluniba, Spirilus sancti; voic vero esl in persona Palris aeterni.

Ad signandum igitur Filii personam dicitur: Apertum est caelum, in qua scilicet apertione ful- » r r-t- j- » j gor magnus apparuit. Ipse enim Filius dicit de se loannis octavo: « Ego sum lux mundi »; et loannis primo: « Erat iux vera»; et ad Hebraeos primo: « Qui cum sit splendor gloriae et figura substantiae eius ». Dum ergo caeli aperti dant splendorem, verificatur illud Psalmi: « Caeli enarrant gloriam Dei », id est Filii, qui est splendor. — In hoc etiam designa-,.!/-.. tum Bst, quod virtute baptismi Christi aperitur lanua caeli ad intrandum baplizatis, secundum illud Psalmi: « Notas mihi fecisti vias vilae » etc.pparuit etiam ipse Filius in nalura assumla; ad Titum tertio: « Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris Dei nostri, non ex operibus iustitiae, quae fecimus nos » etc. usque: « Heredes simus secundum spem vitae aeternae ». Quia enim « nemo ascendit in caelum, nisi qui descendit de caelo », id est, si non sit membrum Christi, qui descendit; hoc enim non potest essenisi per Sacramentum regenerationis: ideo in baptismo « aperti sunt caeli ». Et sicut per Adae carnalem generationem clauditur caelum, ita per regenerationem spiritualem aperitur; et sicut propter concupiscentiae ardorem « positus est flammeus gladius ad custodiam ligni vitae », sicut dicitur Genesis tertio; sic per humorem gratiae mitigantis concupiscentiain in baptismo amovetur romphaea, et aperitur porta; Danielis tertio: « Angelus Domini descendit in fornacem et fecit me<]ium foriiacis quasi ventum roris flanlein ». Et hic est Angelus, de quo loannis quinto: «Angelus Domini descendebat secundum tempus in piscinam, el movebatur aqua, et sasanctus corporali specie sicul columba in ipsum; loannis primo: « Super quem videris Spirituin descendenlem et manentem, hic e.st qui baptizat ». — Descendit autem in specie columbae ralione sif/nificationis, quia, sicut dicit Chrysostomus, « avis i.sta prae omnibus cultrix est maximae caritatis ». Unde apparuit Christo in perfecto animali, sed discipulis in linguis, ut significetur, quod in Christo fuit secundum omnimodam plenitudinem, in aliis per partes; unde dicitur loannis lertio: « Non ad mensuram dat Deus spirituin ». Apparuit etiam super discipulos in igne, sed super Ciiristum in columba, quia, sicut dicit Gregorius, « Cliristus nos per mansueludinem venit colligere »; et ideo super ipsum apparuit in columba, sed « super discipulos in igne; quos ad consumendam rubiginem peccati roiilra semetipsos veniebat accendere ». — Et optime competit baptismo apparitio Spiritus sancti in columba propter innocentiam, quam baptismus restituit. In cuius rei signum dicitur Genesis ortavo, quod columba post diluvium attulit ramuin virentis olivae Per illud diluvium — sicut dicit Damascenus et priinar Petri tertio dicitur: « In quo paucae, id est octo animae, salvae factae sunt per aquam » etc. — intelligitur baptismus; unde per columham rediicentem ad arcam ramum virentis olivae intelligitur innocentia mansneludinis cum gratia unolionis.

34. Et nota, quod Spiritus sanctus apnaruit in........ I., triplici specie, scilicet in columba in baptismo: in nube in transfiguratione, infra nono; in igne super ergo super eum apparero debuit Spiritus, qiii noii veniebal, «t peccala iam per zeluni percuterel, sed aiihiic pcr mansuetudinem tolerareL At contra. super discipulos in igne debuit Spirilus sanctus demonstrari, iil hi qiii eraiit simpliciler honiines atque ideo peccatores, eos contra seinetipsos spirilualis fervor accenderet, et peccala, qiiibiis Deus per inansueludinem parceret, ipsi in so per poenilentlaiu punlroiil eic. S. Bonav. allegat secunduiii (".lossam ordinariinii In Mallh. 3, 10. — Inferius pro quos ponitur n Vat. nd quDS, et posl rabigiiiemeadem prosequitur: qwim in semelipsis habebant, et lU cns accenderel veiiiebul.

discipulos, Acluuin secundo. Et respondent haec tribus stalibus, ut dicit expositor. Incipientibus enim illabitur ut columba, quia reddit eos gementes et meditanles; Isaiae quinquagesimo nono: « Quasi columbae meditantes, gememus »; et trigesimo octavo: « Sicut pullus hirundinis, sic clamabo, meditabor ut columba ». — Proficientibus, ut nubes, quia conamine mentis facit eos sursum ascendere de virtute in virluteni, usquequo elevet ad caelum, ut videatur Deusdeorum in Sion; Psalmus: « Ibunl de virtute in virtutem, videbitur » etc. — Perfectis in igne, quia illos inflammat, ut sursum tendant per desideriu«i, et etiam ad proximos per beneficium; infra duodecimo: « Ignem veni mittere in terram ». In cuius rei signum dicitur quarti Regum secundo, quod « Elias ascendit in caelum in curru igneo »; de quo igne Threnorum primo: « De excelso misit ignem in ossibus meis et erudivit me».

33. Postremo ad signandam personam Patris subditur: Vox de caelo facta est. Et tunc verificatum est ilUid Psalmi: « Vox Domini super aquas, Deus maiestatis intonuit »; et illud Deuteronomii quarto: « De caelo te fecit audire vocem suam ». Et quod haec vox esset in persona Patris, ostenditur, cum adiungitur: Tu es Filius meus, scilicet unigenitus, ab aeterno genitus; Psalmus: «Dominus dixit ad nie: Filius meus es tu ». Et in hoc perhibuit ei Pater lestimonium; loannis octavo: « Ego sum, qui testimonium perhibeo de me ipso, et testimonium perhibet de me qui misit me Pater »; unde primae loannis quinto: « Si testimonium hominum accipimus, testimonium Dei maius est, quod testificatus est de Filio suo ». Tu ergo hic discretive accipitur, quia nullus alius; unde Unigenitus dicitur loannis primo: « Deum nemo vidit unquam nisi Unigenitus, qui est in sinu Patris », quia, secundum illud Psalmi, « ante luciferum genui te ». Et quia istum summe diligit, ideo additur: dilectus, per. quem etiam alii odiosi diliguntur; ad Ephesios primo ">: « Gratificavit nos in dilecto Filio suo »; et iterum ad Colossenses primo: « Transtulit in regnum Filii dicrediderat coiitemplabiUir ipsaqiie, qua illustrabitur, in perpetuum gratia protegelur. — Inferius Vat. omittit ut dicit expositor. Quis sit liic exposilor, nescimus. lectionis suae ». Et ad maiorem expressionem additur: /n te complacuit mihi, omne scilicet, quod placet; et hoc propler perfectissimum nexum amoris, qui est inter Patrem et Filium; Proverbiorum tertio: « Quasi pater in filio complacet sibi »; et ad Colossenses primo: « In ipso complacuit inhabitare omnem plenitudinem, pacificans per sanguinem suum quae in caelis et quae in terris sunt »; et ideo dicitur loannis octavo: « Qui misit me mecum est, et non reliquit me solum, quia quae placita sunt ei facio semper ».

34. Sic ergo perhibitum est testimonium Christo in voce a Patre, a Spiritu sancto in columba, a Filio in luce; et sic firmum est testimonium, quia « in ore trium testiurn stare debet omne verbum ». Et sic verificalum est illud primae loannis quinto: « Tres sunt, qui testimonium dant in caelo: Pater, Verbum lectus, in quo mihi complacui»; sed Marci primo: « Tu es Filius meus dilectus, in te complacui »; Lucae, hic: Tu es Filius meus dilectus, in te complacuit mihi. In his autem non est contrarietas, quia non sonum verborum, sed sententiam exprimunt, sicHl dicit Augustinus in libro de Concordia Evangelistarum. Ideo autem fit differenter, quia vox isla Patris est signiflcativa, quod Christus sit Verbum Patris simillimum et expressivum, et ideo placitissimum 1*. Et quoniam Pater dicit se Verbo in se, dicit et nobis, per quod se aliis declarat, dicit etiam omnia Verbo, quaecumque dicit; et hoc perfectissimum esl; et hoc non poterat simplici verbo Evangelista exprimere, licet illa vox caelestis totum hoc insinuaret: ideo Evangelistae expresserunt diversimode, ita quod Matthaeus insinuat complacentiam Patris respectu Verbi, in quantum dicit se in se; et ideo dicit: « In quo mihi complacui»; Marcus respectu Verbi, in quantum Pater Verbo se dicit et complacet aliis, et ideo dicit: « In te complacui »; Lucas respectu Verbi, in quantum Pater Verbo om?im dicit; et ideo addit: In te complacuit mihi, generaliter scilicet, quidquid placet.

Seonndo, de geoealogia temporali tria.

57. (Vers. 23.). Et ipse Lesus erat etc. Post regenerationem sacramentalem, in qua etiam declaravit generationem aeternalem, subiungit hic genealogiam temporakm, circa quam tria introducuntur consideranda. Primum est tempus procecbntis ad excludendum intellectum phanlasticum. Secundum est modus procedendi ad excludendum intelleclum carnalem. Terlium est processionis gradus sive progressus ad fortificandum intellectum fidelem.

Primo igitur insinuat tempus aelatis, ut illi convincantur, qui credunt, Christum verum hominem non fuisse; propler quod dicit: El ipse Lesus erat incipiens quasi annorum triginta, incipiens scilicet aliis se manifestare et praedicare. Quasi dictum est, quia secundum quosdam erat viginti novem annorum et tredecim dies; secundum alios habebat triginla annos et tredecim dies ultra In quo eliam praebuit exemplum, ut nullus debeat docere ante aetatem adultam, quantamcumque habeat sapientiam; unde Ecclesiastici vigesimo: « Homo sapiens tacebit usque ad tempus ». Et ideo dicitur Ecclesiastici trigesimo secundo: « Adolescens loquere in tua causa vix ». Unde filii Gerson non nisi a Iriginta annis usque ad quinquaginta numerabantur ad portanda onera tabernaculi, Numerorum quarto. Licet aulem ita sit de lege communi, tamen aliquando aliter fit de privilegio speciali, sicut dicitur leremiae primo: « Noli dicere, quia puer ego sum »; et Danielis penultimo, de quo dicitur, quod « suscitavit Deus spiritum pueri iunioris». Ideo dicitur Sapientiae decimo, quod « sapientia aperuit os raulorum et linguas infantium fecit disertas»; et in Psalmo: « Ex ore infantium et iactentium perfecisti laudem ». Attamen privilegia uno iiilclligat quisque, in Filio Patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quoil dictum est: /n te complacnit mihi. Ex quo satis apparet, quilibet Evangelistarum caelestis vocis etiam verba lenuerit, alios ad eandem senlentiam familiarius explicandam verba variassc, ut intelligatur, hoc dictum esse ab omnibus, lanquam diceretur: In te placitum meum constitui, hoc esl, per le gerere quod mihi placet. paucorum non sunt trahenda ad consequentiam, sefj nec divinae operationi et gratiae est lex imfX)nenda, quia, sicut dicitur Sapientiae quarto, « cani sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata»; et iterum: « Consummatus in brevi explevit tempora multa ».

58. Deinde describit modum processionis, cum dicit: Ut putabatur filius loseph; in quo ostendit, quod secundum generationem temwralem non habebat patrem verum, sed putativum, quia de Virgine natus. loseph namque putabant homines eius patrem, secundum quod dicitur infra quarlo: « Nonne hir est filius loseph »?

Sed ex hoc videtur, quod genealogia sequens nihil faciat ad Christum secundum veritatem. — Ad quod respondet Beda secundum Hieronymum, quod non est consuetudinis Scripturarum, ut mulierum in generationibus ordo texatur; deinde el loseph et Mariam ex eadem tribu dicit esse generatos, unde ex Lege tenebatur eam accipere ut propinquus. Cuius etiam signum est, quod simul in Bethlehem censentur, sicut habetur supra secundo. Et ideo generationis series in uno pertinet ad ahum. — Ex hoc apparet, quod ita parum in Scriptura de Maria fit sermo. Si enim de ipsa non fiat sermo in Clirisli genealogia propter servandum morem Scripturarum, cum lamen videatur quasi necessarium; multo niinus fieri debet circa proprios actus. — Non fit autem sern)o de mulieribus in ordine genealogiarum tum propter defectuni a parte naturae, quia « femina est vir occasionatus ». tum propter defectum ex parte significantiae, quia non Christum, sed Ecclesiam significat, non superiorem portionein rationis, sed inferiorem, primae ad Corinthios undecimo; tum propter defectum ex parte ofpcii, quia nec docere nec praesidere eis

competit; tum propter defeclum ex parte remedii, quia ei competit non remediare, sed remediari; tnm propter defectum principii, quia « non vir de muliere est, sed mulier de viro »; tum propter memoriam primi peccati; primae ad Timotheum secundo: « Adam non est seductus, sed mulier ». Et hac ratione non fit decursus per mulieres — unde nec est mos in Scripturis, ut sit mentio inagna de Maria — et quia Evangelia inceperunt a praecursore, Lucae priino et Marci primo: « Initium Evangelii Iesu Christi » etc., ct etiam propter praedictas rationes. Scriptum tamen in veteri testamento fuit, quod esse poterat figura Virginis in aliquibus mulieribus, quae Mariae et Ecclesiae figuram gesserunt.

b. Tertio adiungit gradus processionum, cum addit: Qui fuit Heli etc. — Sed huic videtur contrariari illud Matthaei primo, ubi dicitur, quod « lacob genuit loseph », qui descendit per Salomonem. Si ergo impossibile est, quod aliquis simul a duobus generetur, aut ista genealogia, aul illa Matthaei est omnino erronea.

Ad cuius rei evidentiam est notandum, quod Mathat, qui descendit a David per Nathan, et Mathan, qui descendit a David per Salomonem, habuerunt successive unam uxorem, ex qua Mathan genuit lacob, et Mathat genuit Heli. Et ita Heli et lacob fuerunt duo fratres uterini. Heli autem, accepta uxore, Cfr. I. Cor. 14, 34. seq.: Mulieres in ecclesiis taceant etc.

Epist. I. Cor. 11, 8. — Scfiuitur I. Tim. 2, 14.

' Vers. o. -seqq. et Marc. 1, 1. seqq. — Superius Vat. omittit unde et subinde pro ut sit substituit nec fit.

• De mulieribus, quae flguram gesserunt Mariae, cfr. supra c. I. n. 70. in flne (ubi de Esther) et n. 79. (ubi de lahel, Ruth, Abigail, ludith). Beda, I. in Matth. 1,3, docet, Thamar, Rahab et Rulh signiflcare Ecclesiam.

° Vers. 16. mortuus est sine liberis, et ideo secundum Legem lacob frater eius illam accepit, ut suscitaret semen fratris sui, et ex illa « genuit loseph, virum Mariae*». loseph ergo secundum carnem fuit filius lacob, qui descendit per Salomonem; sed secundum Legem fuit Heli, qui descendit per Nathan. Et quoniam ad perfecte scribendam genealogiam Salvatoris oportuit, eam scribi et secundum Legem et secundum naturam; ideo Spiritus sanctus hoc fecit per duos Evangelistas, ita quod per Matthaeum carnalem et per Lucam legalem.

60. Hoc autem non est factum sine causa rationabili. Matthaeus namque prosequitur Christi regnum et humanitatem, secundum quod successit David, et ideo agit de descensu eius ad nostrae carnis susceptionem. Et quia haec fuit primo proniissa ipsi Abrahae et repromissa ipsi David, ideo incipit genealogiam Salvatoris ab Abraham descendendo per David et Salomonem, qui successit ei in regno. — Hinc est etiam, quod descendendo solum quadraginta intermedias generationes ponit; quia per illum numerum universitas temporis designatur, secundum quod dicit Augustinus in libro de Concordia Evangelistarum; generatur enim, si denarius ducatur per quaternarium. Vel secundum alium modum.computandi quadraginta duas, secundum quadraginta duas mansiones filiorum Israel, Numerorum trigesimo tertio; rationes correspondere 42 mansionibus Hebraeorurn in deserto. — Hic modns computandi fundatur in Matth. I, 17, ubi tres distinguuntur generationum articuli, quorum quilibet continet quatuordecim generationes (tessaradecadem), scil. ab Abraham usque ad David, a David usque ad transmigralionem Babylonis (ad lechoniam) et a transmigratione Babylonis (a lechonia) usque ad Christum. Quibus relatis,.ugust., II. de Consensu Evangelist. c. 4. n. 10, addil: « Non tamen eas duxit [Matthaeus] in summam, ut diceret: Fiunt onines quadraginta duae. Unus quippe in illis progeneratoribus bis numeratur, id est lechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes dellexio, quando in Babyloniam transmigratum est. Ubi autem ordo a rectitudine flectitur atque, ut eat in diversum, tanquam angulum facit; illud quod in angiilo est, bis numeratur, in flne scilicet prioris ordinis et in capile ipsius deflexionis. Et hoc ipsum iam praeflgurabat, Christum a circumcisione ad praeputium [Eph.

2, II.] tanquam a lerusalem ad Babyloniam quodam modo migraturum et hinc atque hinc utrisque in se credenlibus tanquam lapidem angularem futurum [Ps. 117, 22; Isai. 28, 16; Matth. 21, 42; Act. 4, M. et I. Petr. 2, 6. seqq.] ». Subinde adiungit: a Sic ergo iam non quadraginta duae, quod faciunt ter quatuordccim, sed propter unum bis numeratum quadraginta una generaiiones flunt, si ct ipsum Christum annumeremiis, qui huic regendae vitae nostrae temporali atque terrenae, tanquam numero quadragenario regaliter praesidet u. — Pro complcndo numero generationuin quadraginta duarum Hilarius, Comment. in Matth. c. 1. n. 2, recurrit ad rfi(p//cm generationem Cliristi, aeternani scil. ct temporalem. — Ambros., III. in Luc. n. 46; Ilieron., Comment. in Dan. 1, l.etl. Comment. in Matth. I, 12. seqq., censent, duos fuisse lechonias, sciliccl patrem, qui loakim apud Hebraeos nominatur, et in quo secunda tessaradccas desinit, ct fllium, qui Hcbraice dicilur loachin, a quo terlia tessaradccas initium sumit. Demum nolandum, quod in prima tcs.saradecade generatio.Vbrahac iit nola piacsupponitur.

ita quod lechonias bis computetiir, ad designandum lapidem angularem Chrislum. Et generatur hic numerus ex senario ducto per septenarium, in quo designatur praesentis temporis status. Et quia Christi generatio secundum carnem est initium Evangehi, idso ponitur in principio libri. — Lucas autem prosequitur sacerdotium Christi, per quod in adoptionem filiorum reconciliamur a statu peccati, quod quidem fit per sacramentalem regenerationem; ideo prosequitur filiationem Christi adoptivam vel legalem, ascendendo usque ad Deum; et hoc per septuaginta septem gradus, quia per illum numerum, nt dicit Augustinus, peccatorum universitas designatur; generatur enim per undenarium ductum per septenarium. Ideo etiam genealogiam istam non in principio libri, sed post baptismum Christi ponit. Quoniam igitur « finis imponit necessitatem his quae sunt ad finein*»; et Lucas principalis intentionis oculum dirigebat ad Christi sacerdotium, Matthaeus Tero ad Christi regnum: hinc est, quod Christi genealogiam aliter atque aliter sunt prosecuti; non modo contrario nec casu fortuito, sed varietate quadam consona et articulari. descripserunt, dirigente- eos Spiritu sancto.

61. Ex his apparet causa septiformis differentiae inter Lucam et Matthaeum, scilicet in personis, quia ponunt duplicem modum paternitatis, secundum natwam et Legem; primum Matthaeus, secundum Lucas; primo modo per Salomonem, secundo per Nathan. — In progressu, quia Matthaeus descendendo, Lucas ascendendo, et hoc, quia natwa est

modo, quia Matthaeus dicit genuit, Lucas qui fuil; quia ille generationem naturalem, hic denominationem legaiem. — In lempore, quia Matthaeus ah exordio, Lucas ab aiiiio trigesimo, quia ille exordium nascendi, hic reconciliandi. — In situ, quia Matthaeus a principio, Lrcas a baptisnio, quia ille generationem, iste regenerationem principaliter attendil. — In statu, quia Matthaeus u.sque ad Abraham, Lucas usque ad Deum, quia ille naturam, et iste gratiam, quae filios sanctificat. — lii numero, quia Matthaeus in quadraginta duabus generationibus et quadraginta personis, una bis computata,ad designandum universitalem peregrinationis, ad quam descendit: Lucas septuaginta septem, per numerum transgressionis, quam Christus jr baptismum expiavit.

62. Spiritualiter nolandum, quod omnia no-,., mina, quae exprimuntur in genealogia Salvatons, aliquod inyslicum important, quod valeat ad salutem. Propter vitandum tamen fastidium et curiositatem attendenda sunt loca dumtaxat insignia et principalia in his gradibus designata, scilicet primus, septimus, decimus, decimus septimus, septuagesimus, septuagesimus sextus — et ultimus. Et ita septeni loca insignia, ita quod in priino est nostrae salutis initium, in ultimo complementum, in intermediis profectus incrementum.