Capitulum V

94. Secundo excluditur ambitio in hoc quod sequitur: Et turbae reqmrebant eum et venerunt usque ad ipsum. Non ipse se ingerebat ex arnbitione; uhde dicitur loannis sexto: « Qui cum cognovisset, quod venturi essent, ut facerent eum regem, fugit ». In quo docuit, quod honoris ofDcium non est assumendum, nisi homo requiratur; unde ad Hebraeos quinto: « Nec quisquam sumit sibi honorem ». erat; Isaiae quinquagesimo quinto: « Quaerite Doniinum, dum inveniri potest»; et Osee decimo: « Tempus requirendi Dominum, cum venerit qui docebit vos iustitiam»; et anima sancta in Psalmo: « Exquisivit te facies mea ». Et quod devote requirerent eum, apparet, quia scilicet venerunt usque ad ipsum, secundum illud Isaiae vigesimo primo: « Si quaeritis, quaerite, convertimini et venite»; unde Matthaei undecimo: « Venite ad me omnes, qui laboratis et onerati eslis » etc. Unde quia devote quaesieruut, invenerunt, secundum illud Sapientiae primo: « In simplicitate cordis quaerite illum ». — Et quia perfecta devotio non solum facit quaerere, sed detinere inventum; ideo subditur: Et detinebant illum, ne discederet ab eis, secundum illud Canticorum lig. c. 1 6. n. 3 1: a Satellites voluptatnm divitias perniciose populi appetebant, pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant, rex fleri noluit... Dolores corporis e.x«ecrabantur, flagellatus atque cruciatus est. Mori metuebant, morte mulctatus est. Ignominiosissimum morlis genus crucem putabant, cruciflxus esL Omnia, quae habere cupientes, non recte vivebamus, carendo vilefecit. Omnia. quae vitare cupientes, a studio deviabamus veritatis, perpetiendo deiecit. Non enim ullum peccatum committi potest, nisi aut dum appetuntur ea quae ille contempsit, aut fugiuntur quae illesustinuit».Pro dreiim oppfteftanCDFG delicias appetebant.

terlio: « Inveni quem diligit anima mea: tenui eum nec dimittam » etc. Nec mirum, quia, Proverbiorum tertio, « lignum vitae est his qui apprehenderint eam; et qui tenuerit eam, beatus». Unde poterant dicere illud animae sanctae in Psalmo: « Ne derelinquas me, Domine; Deus meus, ne discesseris a me». In quo ostenditur, quod Christus nec ambiebat honorem, antequam offerrent, nec etiam iam oblatum, quia quasi violenter detinebatur. — Huius figura praecessit Genesis trigesimo secundo: « Dimitte me, quia aurora est », quod dixit Angelus ad lacob.

96. (Vers. 43.). Tertio excluditur adulalio in hoc ouod additur: Quibus ille ait: Quia aliis ci- 7. > r »t mlatibus oportet me evangelizare regnum Dei. Non eis blanditur, sed ostendit, se aequaliter curare de omnibus; unde poterat dicere illud primae ad Thessalonicenses secundo: « Neque fuimus in sermone adulationis, neque quaerentes ab hominibus gloriam, neque a vobis neque ab aliis ». Non enim quaerebat liominibus placere, sed Deo; et ideo dicit: Oportet me evangelizare, quia haec est voluntas Patris; unde subdit: Quia ideo missus sum; Isaiae sexagesimo primo: « Evangelizare pauperibus misit me ». Et ideo oportebat, quia loannis decimo quarto dicitur: « Sicut niandatum dedit mihi Pater, sic facio». Missus aulem fuerat %sm%eive. pauperibus, secundum quod dicitur in auctoritate praemissa in Isaia. Missus etiam fuit evangelizare regnum Dei,.sicut dicitur hic. Et ideo colligitur, quod missus fuerat evangelizare pauperibus regnum Dei. Unde Matthaei quinto: « Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum »; et vere ipsorum, quia, decimo nono, « difiicile qui pecunias habent introibunt in regnum caelorum ». Quia nemo potest habere illud regnum, nisi contemnat terrenum; et

Secundo determinatur discipulorum

vocatio per duo.

1. Factum est, cum turbae etc. Supra egit Evangelista de doctrinae Christi authenticatione, in hac parte agit de discipulorum vocatione. Et habet pars ista duas, in quarum prima describitur vocatio difficile pecuniae ab habentibus contemnuntur: ideo difficile acquirunt quod pauperibus est promissum.

2. (Vers. 44.). Quarto vero excluditur personarum acceptio m hoc quod sequitur: Et eratpraedicans in synagogis Galilaeae, scilicet omnibus indifferenter: Matthaei nono: « Circuibat Lesus omnes civitates et castella, docens in synagogis eorum ». Hoc decet facere bonum praedicatorem, secundum illud Proverbiorum quinto: « Deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas tuas divide »; et Isaiae trigesimo secundo: « Beati, qui seminalis super omnes aquas ». « Semen autem est verbum Dei », infra octavo. Unde bonus praedicator, imitator Christi, debet esse communis persona, sicut Paulus ad Romanos primo: «Graecis etbarbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum, ita quod in me promptum est et vobis, qui Romae estis, evangelizare ». — Quod significatum fuit Zachariae sexto in equis deferentibus quadrigam, id est legem evangelicam, ubi dicitur, quod isti sunt, quos misit Dominus, ut « perambulent terram »; unde in fine Matthaei dicitur praedicatoribus: « Ite, docere omnes gentes »; et in fine Marci: « Ite in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae ».

3. Ex praedictis colligitur, quod praedicator,.,,,,. bonus, si est acceptus hominibus, ad hoc quod sit acceptus Deo et Angelis eius, debet esse immunis ab oslentatione in signo, ab ambitione in animo, ab adulatione in verbo, a personarum acceptione in faclo sive exercitio. Et haec quatuor tangit Apostolus secundae ad Corinthios secundo: « Non, inquit, sumus, sicut plurimi, adulterantes verbum Dei »; quod fit quatuor modis praedictis; « sed ex sinceritate», sine personarum acceptione, «sicut ex Deo», sine ambitione, « coram Deo », sine ostentatione, « in Christo loquimur », sine adulatione; nam Christus est veritas. discipulorum de statu iustitiae; in secunda, de statu culpae: Post haec exiit et vidit etc.

Primo, gaomodo Tooentur discipoli de statu iustitiae.

Prima pars habet duas. In prima proponitur vocatio discipulorum; in secunda vero, vocatorum et 7. Cfr. Ilieron., in hunc loc.: Legi in cuiusdam volumine, quatuor (piadrigas, in quibus sunt equi rufl et nigri... quatuor Evangelia intelligenda, ct eg«o« Apostolos, pcr diversitatem colorum diversas gratias possidentes... Hae quadrigae quatuor sive currus missi sunt in quatuor ventos caeli, id est ad cardines mundi et universum orbem terrarum, ut explerent Domini voluntatem, quibus postea [v. 7.] infertur ab Angelo: lie, et perambulate terram et in cunctis terrarum flnibus Evangelium seminate.

confirmatio per operationem miraculorum: Et factum esl, cum esset in una civitatum etc.

Ad vocationem autem discipubrum tria introducuntur: primum est eruditio populi; secundum, operatio miraculi, ibi: Utcessavit autem loqui elc; tertium est vocalio Petri, ibi: Quod cum videret Simon Petrus. Primum horum spectat ad profunditatem sapientiae, per quam alios docebat; secundum, ad sublimitatem potentiae, per quam miracula faciebat; tertium, ad immensitatem clementiae, qua piscatores pauperculos ad suum consortium altrahebat.Et habent se ista per ordinem, quia circumstantiae instructionis popuh fuerunt introductiva occasio operationis miraculi, et operatio miracuh fuit ratio motiva conversionis Petri et filiorum Zebedaei.

Describitur ergo eruditio populi sub quatuor circumstantiis, quae induxerunt ad caplionem piscium. Prima est importunilas plebis; secunda, opportunitas navis; tertia, obedientia Simonis Petri; quarta, afjfluentia sermonis dominici.

2. (Vers. 1.). Primo igitur tangitur importunitas plebis irruentis in eum propter doctrinam, cum dicitur: Factum est autem, cum turbae irruerent in eum, ut audirent verbum Dei. Ideo irruebant, quia quilibet appropinquare volebat; nec inimerito, quia, Deuteronomii trigesimo tertio, « qui appropinquant pedibus eius accipient de doctrina illius ». Nec tantum volebant ignorantes appropinquare propter doctrinam sive scientiam, sed etiam infirmi propter sanitatem recuperandam; infra sexto: « Omnis turba quaerebat eum tangere, quia virtus de illo exibat et sanabat omnes ». Nec solum propter hoc, sed joeccafore propter veniam; unde infra decimo quinto: « Erant appropinquantes ad lesum publicani et peccatores ». Et vehementi desiderio movebantur, ideo irruebant, considerantes magis Domini bonitatem quam maiestatem. Unde dicit quidam expositor: « Magni meriti est apud Deum desiderium verbi Dei, quod ipsam quoque irreverentiam turbae irruentis excusat ». Unde Dominus ad hoc praecipue invitabat; Isaiae quinquagesimo quinto: « Omnes sitientes venite ad aquas », aquas scilicet sapientiae salutaris. In cuius rei signum erat iuxta aquas; unde et subditur: Et ipse stabat secus stagnum Genesareth, ut ad aquas sapientiae invitaret, sicut in loannis septimo: « Stabat Lesus et clamabat: Si quis sitit, veniat ad me et bibat».

3. Et nota, quod hoc stagnum aquae diversis -1 II! nominibus appellari consuevit, scilicet mare Cenereth; unde Numerorum trigesimo quarto in divisione sortium dicilur, quod « ab orientali plaga pervenient contra orientem ad mare Cenereth »; Glossa ibi: « Stagnum Tiberiadis, secundum consuetudinem Hebraeorum, qui quamlibet congregationem aquarum appellant mare «, iuxta illud Genesis primo: « Congregationesque aquarum appellavit maria» etc. Et quia civitatem istam post appellavit Herodes Tiberiadem, quia ipsam in honorem Tiberii caesaris reaedificavit; ideo vocatur mare Tiberiadis; loannis sexto: « Post haec abiit Jesus trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis ». — Et quia originem trahit a lordane, ideo dicitur lacus lordanis. — Et quia in Gahlaeae regione est, ideo mare Galilaeae. — Et quia inundationes fiunt, et aura ibi generatur; ideo dicitur slagnum Genesareth, id est generans auras. — Idem etiam dicitur lacus salinarum. — luxta illud stagnum stabat Lesus, ut qui miracula fecerat in terra faceret etiam in aquis; unde, secundum quod ex diversis colligitur locis, Dominus in illo stagno multa miracula operatus fuit: in captione piscium, in sedatione tempestatum, calcatione undarum.

4. (Vers. 2.). Secundo subditur opportunitas navis sublevantis in aquam, cum subditur: Et vidit duas naves, opportunas scilicet ad ferendum, tum quia propinquae; propter quod dicit: Slantes secus stagnum; tum etiam, quia otiosae sive vacuae; unde et addit: Piscatores autem descenderant et lavabant relia; et ita opportunae erant ad ministrandum. Has autem naves pauperum piscatorum sibi propinquas vidit, quia, secundum quod in Psalrao dicitur, « excelsus Dominus et humilia respicit et alia a longe cognoscit». Et has sibi ut opportunas vidit ad obsequium, secundum illud Ecclesiastici tertio: « Magna potentia Dei solius, et a solis humilibus honoratur ». Unde.et ipse se humiliat, ut qui omnia portat a navi portetur; Sapientiae decimo quarto: « Tu autem, Pater, providus cuncta gubernas, quoniam dedisti in mari viam et inter fluctus semitam firmissimam, ostendens, quoniam potens es crispantibus aquis de se ipso sibi excitare aiiram perhibelur, Graeco vocabulo [Genesareth], quasi generans sibi auram peihibetur. Neque enim in stagni moieni sternitiir aqua, sed frequentibus auris spirantibus agilatur, haustu dulcis et ad potandum habilis. — Mare jnortHM»», in quo lordanis, postquam lacum Gencsarelh pertransiit, cursum suum flnil, secundum Hieron., de Situ et nominib. locorum Hebraic, de libro Iesu, -ocatur mare salinnrum, sive mare.-Vsphalti, id est bituminis.

omnibus subvenire, etiamsi sine tate aliquis adeat mare ».

5. (Vers. 3.). Tertio additur obedientia Simonis separantis a turba, cum subditur: Ascendens autem in unam navim, quae erat Simonis, ipsum tanquam pauperem et humilem praeeligendo, secundum illud lacobi secundo: « Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, heredes regni, quod repromisit Deus dihgentibus se »? Ascendit autem, non tyrannice opiDrimendo, sed humiliter suppHcando. Unde addit: Rogavit eum a terra reducere pusillum, ut scilicet parum sequestraret a turba et sublevaret a terra. Qui enim vult alios docere debet interiori affectu terrena contemnere et exterioribus moribus turbas praecellere; unde Exodi vigesimo tertio dicitur: « Npn sequeris turbam ad faciendum malum nec in iudicio pluriniorum acquiesces sententiae » etc. — Nota hic humilitatem Domini, qua rogabat Petrum, servum suum; quam rehquit imilandam omnibus praelatis, ut et ipsi rogent subditos; unde Aposlolus primae ad Thessalonicenses quarto: « Rogamus et obsecramus vos in Domino Iesu » etc.; tum quia, ut dicit Ambrosius, « coacta servitia Deo non placenl»; tum quia, ut dicit Seneca, « generosus cst animus hominis et facilius ducitur, quam trahatur ».

6. Postrenio subditur afflucntia sermonis Christi docenlis de navicula, cum additur: Et sedens docebat de navicula turbas. Sedere enim spectat ad auctoritatem personae docentis; Matlhaei quinto: « Cum sedisset, accesserunt ad eum discipuli eius»; ad excellentiam etiam iudicanlis; Psalmus: « Sedes super thronum, qui iudicas iustitiam ». Haec namque sessio auctoritatem designal iudicialem, quia in Thronis residet ad iudicandum Deus. Dicitur autem rursus in Psailmo sedere super Cherubim, mm d- citur: « Qui sedes super Cherubim, appare coram Ephraim » etc.; quia Cherubim plenitudo scientiae interpretatur, et qui sedet in loco doctoris plenus debet esse sapientia, ut de plenitudine eius accipiant universi discipuli. — Et de hac plenitudine accipiebat turba; unde et dicitur: Docebat turbas; loehs secundo: « Filiae Sion, exsultate et laetaraini in Domino Deo vestro, quia dedit vobis doctorem iustitiae et descendere ad vos faciet imbrem matutinum et serotinum, sicut in principio ». Et ideo supermare stabat, quia de profundo incomprehensibiU quasi rorem parvum sapientiae ad nos transmittit; lob vigesimo sexto: « Si vix stillam sermonum eius audiverimus, quis poterit tonitruum magnitudinis il- Uus intueri»? — Docebat autem turbas, id est simplices et humiles, quia, Proverbiorum tertio, ff et cum simplicibus sermocinatio eius »; Matlhaei undecimo: « Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revclasti ea parvulis ». Et ratio huius est, quia turbae non requirebant subtilia, sed utilia; et talium est Dominus doctor; Isaiae quadrager simo octavo: « Ego Dominus, docens te utilia, gubernans te in via, per quam ambulas ».

7. Moraliter autem notandum est, quod Chi'isto docente datur forma praedicanti: citur ut stans, ut videns, ut ascendens et ut sedens. — Veri enim et boni praedicatoris est stare per rectitudmem mtentioms; Ezechielis secundo dictum est ei in persona praedicatoris: « Sta super pedes tuos, et loquar tecum ». — Est videre diligentiam discretionis; sic enim dicitur Proverbiorum vigesimo seplimo: « Diligenter agnosce vultum pecoris tui tuosque greges considera ». — Est ascendere per exercitium perfectae actionis; Isaiae quadragesimo: «Super montem excelsum ascende tu, qui evangelizas Sion ». — Est sedere per otium contemplationis; Ihvemvnm tertio: «rSedebit soUtarius et tacebit, quia levavit super se». — De his facili freno rcguntur, ita clementiam voluntaria innocentia impetu suo sequitur, et dignam putat civilas, quam sesvet sibi. — Pro generosus C D II gloriosus.

° Vers. 1. — Subinde allegatur Ps.9, S. Quod iudexm Thronis residet, docet Gregor., II. Homil. in Evang. homil. 3. n. 10. — Inferius pro ad excellentiam Vat. cum nonnullis codd. ad personam.

quatuor simul dicitur leremiae sexto: « State super vias vestras », ecce, rectitudo intentionis; « interrogate de semitis antiquis, quae sit via bona », ecce, sollicitudo discretionis; « et ambulate in ea », per exercitium actionis; « et invenietis refrigerium animabus vestris », per otium contemplationis.

8. In turba autem irrumte datur forma auditori. Propter quod nota, quod Evangelista introducit turbas in comparatione ad lesum primo requirentes, secundo venientes, tertio detinentes; et de his tribus supra proximo; qviAvio irruentes, sicut hic; quinlo comilantes, infra decimo quarto: « Ibat cum Iesu turba copiosa »; sexto subsequentes, infra vigesimo tertio: « Sequebatur lesum turba multa mulierum » etc. — Boni enim auditores debent requirere sapientiam studio meditationis; Sapientiae octavo: « Hanc amavi et exquisivi a inventute mea ». — Debent venire ad ipsum desiderio affectionis, secundum illud Psalmi: « Silivit anima mea ad Deum fortem, vivum » etc. — Debent detinere instantia orationis, secundum illud Canticorum tertio: « Tenui eum nec dimittam ». Sed heu! verificatum est illud Isaiae Sexagesimo quarto: «.Non est qui invocel nomen tuum, qui consurgat et teneat te ». — Debent irruere impelu devotionis; Ezechielis primo dicitur de sanctis animalibus: « Ubi erat impetus spiritus, illuc gradiebantur». — Debent cowjan conformitate bonae operationis, sicut Henoch; Genesis quinto: « Cum Deo ambulavit et non apparuit, quia tulit eum Deus ». — Debent etiam sequi imitatione passionis; primae Petri secundo: « Pro nobis passus est, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia eius ». Talibus promittitur gloria; Matthaei decimo nono: « Amen dico vobis, quod vos, qui reliquistis omnia et secuti estis me, centuplum accipietis et vitam aeternam possidebitis ».

9. (Vers. 4.). Ut cessavit autem loqui etc. Post eruditionem populi subditur opet-atio miraculi. Circa cuius descriptionem quatuor introducuntur: ex parte Christi altiludo potentiae; ex parte Petri certitudo fiduciae; ex parte miraculi multitudo copiae; ex parte consortii promplitudo. assistentiae.

In Christo igitur insinuatur altitudo potentiae ad miraculum faciendum, cum dicitur: Ut cessavit autem loqui, scilicet per veritatis magisterium; quia Domini est confirmare sermonem sequentibus signis, Marci ultimo; dixit ad Simonem, per potestatis imperium, cui per omnia obediendum, secundum consilium Virginis, loannis secundo, in primo miraculo: « Quodcumque dixerit vobis, facite ». — Et sequitur imperium: Duc in alium, id cst in profundum mare, ubi scilicet est multitudo piscium, sicut Divinitatis oculis aspiciebat; Ecclesiastici vigesimo tertio: «Oculi Domini multo plus lucidiores sunt sole, circumspicientes omnes vias hominum et profundum abyssi». Et ideo subdit: El laxate retia vestra in capluram. Sic, loannis ultimo, post resurrectienem: « Mittite in dexteram navigii rete, et invenietis ». Hoc imperando dicit, ut ostendat, quod « omnia subiecit Deus pedibus eius, volucres caeli et pisces maris » etc.

10. (Vers. 5.). In Petro autem insinuatur certitudo confidentiae ad miraculum impetrandum, cum subditur: El respondens Simon dixit illi: Praeceptor, non solum doclorem, sed etiam praeceptorem vocat, credens, non solum habere scienliam ad docendum, sed etiam potenliam ad faciendum. Nec irrationabiliter Petrus piscalor tali nomine Christum appellat, quia Isaiae quinquagesimo quinto: «Ecce, testem populi dedi eum, ducem ac praeceptorem gentibus»; et trigesimo: « Erunt oculi lui videntes praeceptorem tuum, et aures tuae audient verbum post tergum monentis». — Et quoniam confidentia vera non innititur propriis viribus, sed divinis; ideo subdit: Per totam noctem laboranies, nihil cepimus, et ita non mittam, de viribus et industria propria confisus; unde dicere poterat illud Isaiae quadragesimo nono: « Sine causa et vane fortitudinem meam consumsi »; et lob septimo: « Ego habui menses vacuos et noctes laboriosas enumeravi mihi », quasi dicat: non de meis, sed de tuis viribus confido. — Et ideo infert: In verbo autem tuo laxabo rele. Nec immerito, quia ipse dicit Isaiae quinquagesimo quinto: « Verbum meum, quod egredietur de ore meo, non revertetur ad me vacuum, sed faciet quaecumque volui, et prosperabitur in omnibus, ad quae misi illud ». Unde de Petro potest dici illud ad Romanos quart: « In repromissione Dei non haesitavit diflidentia, sed confortatus est fide, plcnissime sciens » etc.

11. (Vers. C). In miraculo vero insinuatur multitudo copiae ad ipsum miraculum magnificanduni, cum subditur: Et cum hoc fecissent, concluserunt multitudinem piscium copiosam. Et sic verificalum est illud loannis decimo quarlo: « Quodcumque

petieritis Patrem in nomine meo, hoc faciam ». Ecce, iam credulitas Petri impetrabat miracula; unde ipse suae fidei fundamento Petrus a firmitate petrae meruit appellari; unde paulo post addit Evangelista: (T Quod cum videret Simon Petrus » etc. El ideo infra vigesimo secundo dicitur ei: « Ego pro te rogavi, Petre, ut non deflciat fides tua». Et quoniam copia multitudinis non solum fuit sufficiens, sed etiam superexcrescens, ideo subditur: Rumpehatur autem reie, scilicet prae nimia multitudine.

12. Et attende, quod Dominus eodem miraculo, quo potuit pisces iu retia congregare, potuit relia conservare, sicut et fecit, loannis ultimo, ubi dicitur: « Et cum tanti essent, non est scissum rete » ipsius Petri. Sed hoc factum est propter /iguram, quia miracula Domini, ut dicit Gregorius, semper nobis aliquid insinuant diligentius attendendum. lUa enim piscium captura signiflcat congregationem electorum post resurrectionem in gloria; ista vero, ante resurrectionem vocatorum ad Ecclesiam. Et quia in illa nullus ingreditur, qui egrediatur; de hac multi egrediuntur: ideo hic rumpitur, ibi vero minime. Hinc est, quod illa dicitur fuisse n dextera navigii, ista vero non; discernit illa in numero determinato, ista vero non; hic quasi naves merguntur propter multitudinem tentationum, ibi in terra requiescunt; hic Christus in navi, ibi in littore requiescit.

13. (Vers. 7.). In consorlio autefn insinuatur promptiluilo assistentioe ad miraculum manifestandum, cum subditur: El annuerunt sociis, qui erant in alia navi, id est, per nutum ostenderunt sive signaverunt, quia, Tobiae duodecimo, « opera Dei revelare et conflteri honoriflcum est». Unde dicit auctor quidam: « NuUius boni sine socio iucunda possessio», secundum illud Ecclesiastae quarto: «Melius est, duos esse simul quam unum; habent enim emolumentum societatis suae ». — In cuius rei signuin subditur: Ul venirent et adiuvarent eos, quia, setundum illud Proverbiorum decimo octavo, « frater, qui adiuvatur a fratre, quasi civitas firma». Et certe, sicut dicitur ibidem, « vir amicabilis ad societatem magis erit amicus quam frater ». — Et Domino Petri nomen accepit, qui videlicet illi flrma ac tenaci mente adhaesit, de qijo scriptum est [1. Cor. 10, 4.]: Petra autem eral Christus. Cfr. S. Bonav., Comment. in loan. c. 1. n. 80. — Super-ius pro ad ipsum miraculum magnificandum Val. ad ipsius miraculi evidentiorem magnitudinem.

' Vulgata addit eorum. — Superius pro superexcrescens Vat. excellens. hoc manifeste probatur per ipsorum promptitudinem in adiuvando; et ideo additur: Et venerunt et impleverunt amba naviculas. Et sic verificatum est illud Proverbiorum decimo: « Benedictio Domini divites facit »; unde poterant dicere illud Tobiae duodecimo: a Bonis oranibus per eum repleti sumus ». Haec autem impletio, ut tactum esl, significat impletionem Ecclesiae; Matlhaei decimo tertio: « Simile est regnum caelorum sagenae missae in mare et ex omni genere piscium congreganti » etc. — Et ideo additur: Ita ut pene mergerentur; quia mali adeo raultiplicantur, quod pene omnes subraergimur, secundum illud Matthaei vigesimo quarto: «Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet caritas multorum » etc. Sed taraen navis Petri non submergitur, Paulus lamen dicit secundae ad Corinthios undecimo: « Ter naufragium pertuli ».

14. Moraliter hic notandura est, qui sint isti ptscatores, quae naves eorum, quaereiia, et quae capiendi via. — Piscatores sunt praedicatores; unde. „ 1 o I-. 1 infra eodem: « Lx hoc lam homines eris capiens »; et Matthaei quarto: « Faciam, vos fieri piscatores hominum »; et hoc leremiae decirao sexto: « Ecce, ego mittam vobis piscatores multos, et piscabuntur eos». Et diabolus econtra habet piscatores suos malos et haereticos seductores; Habacuc primo i: « Facies homines quasi pisces- raaris. Totura in hamo sublevavit, traxit illud in sagena sua et congregavit in rete suum ». Et certe nunc adeo mali piscatores praevalent, ut boni vix habeant locum; et impletum est illud Isaiae decimo nono: « Moerebunt piscatores, et lugebunt oranes mittentes in flumen hamum et expandentes rete super faciera aquarum ».

Ib. Naves autein, per quas transitur mare, sunt duae, scilicet obedientia et patientia, quarum altera exercet in labore, altera sustinet in dolore. Et de prima potest intelligi illud Sapientiae decimo quarto: « Exiguo ligno comrailtunt homines animas suas, et transeuntes mare per tatem liberati sunt » etc. Haec est obedientia, quae, cura sit exigua, perducit ad terram beatam. De secunda pptest intelligi illud Actuum vigesimo septimo: « Nisi in Vat. cum paucis codd. falso iunguntur. Superius pro qui egrediatvr A qui egreditur.

navi manseritis, non poteritis salvi fieri »; dicitur de his qui erant in tempestate, quia, ad Hebraeos decimo, « patientia vobis necessaria est, ut voluntatem Dei facientes, reportetis promissionem »; ubi tanguntur hae duae naves, de quibus simul in Psalmo dicitur: « Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem », quod est obedientiae, « in aquis multis », scilicet tribulationis, quod est patientiae; « quia per mujtas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei ».

16. Retia autem sunt discretio et locutio, quae vicissim debent connecti ad instructionem populi per artificium Spiritus sancti; Threnorum primo: « De excelso misit ignem in ossibus meis et erudivit me; expandit rete pedibus meis »; ad Colossenses quartor « In sapientia ambulate ad eos qui foris sunt. Sermo vester semper in gratia sale sit conditus, ut sciatis » etc. Haec autem retia contexuntur, quando ex verbis Scripturae in unam seriem congregatis sermones componuntur, in quibus magis est utilitas quam subtilitas attendenda. Unde curiosis comminatur Dominus Isaiae decimo nono: « Confundentur qui operabantur linum, pectentes et texentes subtilia ». Per haec retia facilius capiuntur simplices laici quam clerici eruditi; unde Proverbiorum primo: « Frustra iacitur rete ante oculos pennatorum »; sed tales in rete capiuntur sapientiae mundanae; Proverbiorum septimp: « Irretivit eum multis sermonibus et blanditiis labiorum protraxit illum ».

17. Modus capiendi est ducere naves in altum, id cst ascendere ad vitae perfectionem, et laxare retia in capturam, per praedicationem; quae duo debent esse coniuncta secundum exemplum Salvatoris; Actuum primo: « Coepit Lesus facere et docere », quia dicit Gregorius: « Cuius vita despicitur, restat, ut eius praedicatio contemnatur ». Unde ad illos spectat potissime retia in praedicatione laxare, Subinde allegatur Act. 14, 21: Quoqui ad perfectionis apicem poterunt ascendere; et ideo ad Romarios decimo quinto dicebat Apostolus: « Non audeo aliquid loqui eorurii quae per me non efficit Christus ».

18. (Vers. 8.). Quod cum videret Simon Per>!. 1-. trus. Post erudilionem populi et operationem miracuius perfectionem quatuor ostenduntur concurrisse, scilicet humiliatio Pelri habililans ad gratiam; admiratio elevans ad intelligentiam; alleviatio Chrvsti stabiliens ad confidentiam; imilatio magistri perducens ad perfectam iustitiam.

Primo ergo praemiltitur humiliatio Petri habilitans ad gratiam, cum dicitur: Quod cum videret Simon Pelrus, procidit ad genua Iesu. Ex viso......„,,.. miraculo humiiialus est, magnipcando divinam maiestalem; et recte, quia, ad Philippenses secundo, « in nomine Iesu omne genu flectatur » etc; et Isaiae quadragesimo quinto: « Mihi curvabitur omne genu, et iurabit omnis lingua ». Et hoc fecit Petrus quasi invitans alios ad faciendum similiter, ut diceret illud Psalmi: « Venite, adoremus et procidamus » etc. — Humiliatus etiam fuit resiliendo in propriam parvitatem; unde et subdit: Dicens: Exi a mc, Domine, quia homo peccator sum, quasi dicat: non sum talis, ut ego sim dignus esse simul tecum; hoc ex fide et reverentia dicebat, sicut ille centurio, Matthaei octavo: « Domine, non sum dignus, ut intres sub tectum meum ». Ideoautem hoc dicebat Petrus, quia videbat potentiani et non percipiebat clementiam, qua dixit Matthaei nono: « Non veni vocare iustos, sed peccatores ». Unde Augustinus: « Ut piscator loquitur Petrus; Deum ac Dominum salutis secum habebat et dicebat: Exi a me, ac si infirmus medico curare volenti diceret: recede a me, quia aegroto ». Et Gregorius dicit: « Petre, immo, si te p. II. homil. 13. Dominica S. post Trinitatem (Migne, Patrol. Lat. tom. 155. col. 1992): a Exi a me, Domine, quia Itomo peccator svm. Indiscrete loquitur Petrus, dum se peccatorem recognosfit et veniae fontem a se exchidil. Tale est, ac si diceret aeger medico: recede a mc, medice, quia inllrmus sum » etc.

peccatorem consideras, oportet, ut a te Dominum non expellas». Sed certe sic humiliando non expellebat, sed attrahebat; Isaiae ultimo: « Ad quem regpiciam nisi ad pauperculum et contritum spiritu et Irementem sermones meos »?

19. (Vers. 9.). Secundo vero subditur adviiratto clevans ad intelligentiam, quae erat ratio liumiliationis in Petro. Et hoc notat, cum dicit: Siupor enim circumdederat eum. In circumdatione autem notatur vehementia stuporis; Isaiae vigesimo nono: « Ecce, ego addam, ut admirationem faciam populo huic miraculo grandi et stupendo ». — Et ne credas, ipsum solum admirari, sed et alios etiam esse testes miraculi, subditur: Et omnes, qui cum illo erant, in captura piscium, quam ceperant, id est, propter capturam magnam et insolitam omnes mirabantur, secimdunt illud Psalmi: « Qui descenderunt mare in navibus », « ipsi viderunt opera Domini et mirabiha eius in profundo».

20. (Vers. 10.). Et quia alii discipuli cum Petro fuerunt vocati, ideo subditur: Similiter autem et lacooum cl loannem, filios Zebedaei, stupor scilicet circumdederat, qui erant simihter piscatores; unde et subditur: Qui erant socii Simonis. Unde sicut socii fuerunt in exercitio piscationis, sic et in dignitate vocationis, pocalypsis primo: « Ego loannes, frater vester et parliceps in tribulatione et regno »; secundae ad Corinthios primo: « Scientes, quod sicut estis socii passionum, sic eritis et consolationum ». — El nota, quod sicut hi tres fuerunt socii in piscatione, sic etiam fuerunt in vocatione; et sicut simul vocati, sic simul electi et assumti ad miraculorum operationem; infra octavo: « Non permisit introire secum quemquam nisi Petrum et lacobum et loannem »; simul assumti ad transfigurationem; infra nono: « Assumsit secum Petrum et lacobum et loannem » etc.; simul etiam assumti ad orationem; Marci decimo quarto: « Et assumsit secum Petrum et lacobum » etc.

21. Tertio subditur alleviatio Christi stabiliens ad confidentiam, cum dicitur: Et ait ad Simonem Lesus: Noli timere. Non excludit timorem reverentiae et humilitatis, quia ille est « principium sapientiae*», et de illo dicitur Ecclesiastici primo: « Qui sine timore est non poterit iustificari », sed excludit timorem pusillanimilatis, qui opponitur confidentiae; de quo Genesis decimo quinto: « Noh timere, Abraham; quia ego protector tuus sum »; et losue primo: « Noh timere, quia ego tecum sum ». — Et ut non expavescat minora, promittit maiora, cum addit: Ex hoc iam homines eris capiens; quod multo maius est quam capere pisces. Glossa: « Nondum in apostolatum eligitur, sed praedicitur, quod aliquando sit eligendus»; Matthaei quarto: « Venite post me, et faciam vos fieri piscatores hominum ». Et specialiter ahoquitur Petrum, quia ipsi specialiter haec cura committitur; unde Matthaei decimo sexto: « Tibi dabo claves regni caelorum » etc. — Et nota, quoddicit: capiens homines, non aurum, secundum illud secundae ad Corinthios duodecimo: « Non quaero vestra, sed vos »; et ad Philippenses ultimo: « Non quaero datum, sed fructum ».

22. (Vers. 11.). Quarto subditur perfecta?mitaiio Magistri perducens ad pdrfectam iustitiam, cum subditur: Et subductis ad terram navibus, ut ibi eas relinquerent; unde et sequitur: Relictis omnibus; infra decimo quarto: « Omnis ex vobis, qui non renuntiaverit omnibus, quae possidet, non potest meus esse discipulus». Signanter dicit omnibus, quia.ut dicit Gregorius, « tanta a sequentibus dimissa sunt, quanta a non sequentibus concupisci poterant»; et quia omnia poterant concupisci, ideo omnia dimissa. Unde Gregorius: « Multum reliquit qui sibi nihil retinuit; multum rehquit qui etiam cum re, quam habuit, voluntatem habendi dereliquit». — « Et quia non sufficit rehnquere sua, quia hoc aliqui fecerunt philosophi », subditur: Secuti sunt eum. Unde Petrus, Matthaei decimo nono: « Ecce, nos reliquimus omnia et secuti sumus te », scihcet per consilia; lob vigesimo tertio: « Vestigia eius secutus est pes meus »; quia « magna gloria est sequi Dominum », Ecclesiastici vigesimo tertio; sic Ehseus fuit secutus Eham, tertii Regum decimo nono.

23. Et nota, quod contrarietas videtur inter Lucam, Matthaeum et loannem quantum ad locum, quantum ad tempus, quantum ad modum: quia loannes, iuxla lordanem et ante adventum in Galilaeam et singillatim; isti vero, Matthaeus et Lucas: post adventum, in Galilaea et simul vocatos dicunt. — Et propterea intelligendum, quod discipuli isti vocati fuerunt semel in simplicem notitiam, et de hac loannis primo; secundo in familiai-itatem,

et de hac dicitur hic, quia adhuc reversi sunt, ut dicit Glossa; tertio in discipulalum sive aposlolatum, et de hac dicitur Malthaei quarto et Marci primo: et ideo nulia est contrarietas sive diversitas in locis et temporibus et aliis circumstantiis.

24. Et faclum est, cum esset in una civitatum etc. Post discipulorum vocationem subiungit hic eorundem confirmationem per miracula. Et habet haec parsduas. In prima enim introducitur miraculum de curatione leprosi; in secunda vero, de liberalione paralytici, ibi: Et factum est in una dierum.

Circa miraculum aulem de curatione leprosi tria introducuntur. Primum est operatio miraculi. Secundum est eruditio leprosi, ibi: Et ipse praecepit ei etc. Tertium est aedificatio populi, ibi: Perambulabat autem magis sermo de illo etc.

Circa operationem miraculi tria sunt attendenda, sclWcet miserabilis infectio morbi, commendabilis devotio aegri et admirabilis operatio medici.

25. (Vers. 12.). Primo igitur tangitur miserabilis infectio morbi, cum dicitur: Et factum est, cum esset in una civitatum; quia morbus erat publicus et perpeluus: publicus, quia in civitate, ubi multi conveniunt, et ita multis erat infirmitas nota. Et attendendum, quod dicitur fuisse in civitate, quia erat prope civitatem. Nam Matlhaei octavo dicitur de hoc leproso, quod curavit eum in descensu de monte; unde potest hic accipi, sicut infra decimo tertio; « Non capit, prophelam perire extra lerusalem »; quia, sicut dicitur ad Hebraeos decimo tertio, Christus « extra portam passus est». — Erat etiam morbus perpetuus; unde et subdit: Ecce, vir plenus lepra, quae est infirmitas incurabihs, maxime cum est radicata. Unde poterat ei convenire illud Isaiae primo: « A planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas». Similis etiam erat lob, de quo secundo: « Percussit satan lob ulcere pessimo, a planta pedis usque ad verticem, qui testa saniem radebat ».

26. Secundo vero insinuatur commendabilis devotio leprosi, cum dicitur: Et videns lesum, quia adorantium, ut in Psalmo: « Venite, adoremus et procidamus » etc.; ct hoc requirobat diabolus, Matlhaei quarto: « Haec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me ». Unde hoc signo professus est, ipsum e.sse Dei Filium, sicut ille caecus, de quo loannis nono: « Si credis in Filium Dei? Quis est, Doniine » etc; et post sequitur: « Credo, Domine. Et procidens adoravit eum ». — Et nota, quod dicitur procidvsse in faciem,qmd est bonum signum; sicut dicitur de Moyse et Aaron Numerorum vigesimo ®, quod piociderunt in facies suas coram Domino; non sicut Heli, primi Regum quarto: « Cecidit Heli de sella retrorsum » etc.

27. CoUaudavit etiam sive professus est verbo, quod notat, cum subditur: Rogavil eum dicens: Domine, si vis, potes me mundare. In hoc, quod rogat, insinuat largitatem; lob vigesimo secundo: « Rogabis eum, et exaudiet te ». In hoc, quod dicit: Domine, insinuat dignitatem; Esther decimo tertio: « Domine, in ditione lua cuncta sunt posita ». In hoc, quod addit: potes me mundare, insinuat potentiae facuUatem; Sapientiae duodecimo: « Subest tibi, cum volneris, posse ». Et hoc est, quod dicebat lob Domino, decimo quarto: « Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine? Nonne tu, qui solus es »? Et ideo poterat dicere: « Asperges me hyssopo, el mundabor » etc.

28. (Vers. 13.). Tertio subditur operatio medicens etc., quae quidem fuit admirabilis tum ratione clementiae, tum ratione potentiae, tum ratione efpcaciae. — Propter clemenliam dicit: Tetigit eum; licet enim posset curare solo verbo, maluit tangere, ut ostenderet suam benignitatem; unde Proverbiorum ultimo: « Manum suam aperuit inopi ». Unde iam non poterat hic murmurare de Christo, sicut Naaman de Eliseo; quarti Regum quinto: «Putabam, quod egrederetur ad me et tangeret locum Vulgata omittit suam, quod tamen habenl Card. Hugo et Lyranus. — Sequuntur Ps. 94, 6; Malth. 4, 9; loan. 9, 33. seq. et 38.

° Vers. 6: Ingressusque Moyses el Aaron... corruerunt proni in terram [Septuaginta: ceciderunt in facieni] etc, post quem I. Reg. 4, 18.

° Vers. 27. — Duo seqq. loci sunt Eslher 13, 9. et Sap. 12, 18. — Inferius pro facultatem Vat. cum H facilitatem.

leprae manu sua et sanaret me ». Sed certe non est repugnantia Prophetae et Domini, quia Propheta subiectus erat Legi, et ideo noluit tangere, ne secundum Legem fieret immundus; Salvator vero supra Legem erat, et ideo secundum Legem immunditiam non contrahebat et Legem evacuare poterat, et ideo tangebat. — Ad insinuandum vero potenliam additur: Dicens: Volo: mundare. In quo asserit se velle, et praecipit, ut mimdetur, quia tantae est potentiae, ut velle sit ei posse facere; Isaiae quadragesimo sexto: « Consilium meum stabit, et omnis voluntas mea fiet ». Volebat autem eius munditiam non tam corporalem quam spiritualem; unde primae ad Thessalonicenses quarto: « Haec est voluntas Dei: sanctificatio vestra ». — Ad insinuandam vero efficaciam subdit: Et confestim lepra discessit ab illo, ut nihil esset medium inter dictum et factum; «dixit enim, et facta sunt». Verbo igitur et tactu curavit, ut ostenderet se Verbum carnem factum; verbo etiam et taclu curavit, ut curaret interius et exterius; unde loannis septimo: « Tolum hominem sanum feci » etc. Et in huius rei testimonium concurrunt ad Sacramentum verbum pariter et elementum.

29. (Vers. 14.). Et ipse praecepit illi, ut nemini diceret. Post curationem morbi subiungit hic Evaugehsta eruditionem curali. Docet autem Christus leprosum curatum et in eo quemlibet alium tria: primum est, quod non est quaerendum praeconium laudis; secundum, quod non est contemnendum ofpcium sacerdotis; tertium est, quod non est praetereundum mandatum Legis. Primum horum dirigit intentionem; secundum, affectionem; et tertium regulat operationem.

Erudit igitur primo, quod praeconium laudis non cst quaerendum, cum dicit: Et ipse praecepit illi, ut nemini diceret. Hoc non dicit, quia vellet. quod ille non diceret, cum ille ubique praedicaverit hoc, sicut dicitur Marci primo; sed instruit suo exemplo laudem vitare. Unde Beda:.«Dat exemplum, ut sui in magnis, quae faciunt, latere velint; sed ut prosint aliis, prodantur inviti ». Hoc etiam dicit Ambrosius in Glossa.

30. Unde nota, quod est praeceptum exsecutionis, sicut Exodi vigesimo: « Honora patrem tuum et probationis, ut praeceptum Abrahae de immolando fdio, Genesis vigesimo secundo; et praeceptum instructionis, sicut hic. Unde non peccavit hic, cum nomen eius divuigavit. — Chrysostomus tamen di-, „.,, cit, quod praeceptum fuit, sed ad tempus propter cautelam, ne, si forte sacerdotes audirent ipsum per Christum curatum, non reciperent eum tanquam mundum, quando se eis praesentaret, propter odium, quod habebant ad Christum. — Primus tamen modus rectior videtur, quia hoc praecipiebat aliis infirmis, qui tamen illud non observabant, secundum quod dicitur Marci septimo de surdo et muto curato: « Quanto magis plus praecipiebat, tanto magis plus praedicabant ». Et recte, quia, secundum quod dicilur secundae ad Corinthios duodecimo, « ego a vobis debui commendari»; se autem nemo debet laudare, nisi necessitate aliena compulsus; unde Apostolus: « Factus sum insipiens, vos me coegistis». Ideo dicebat se insipientem factum, quia contra consilium sapientis fecisse videbatur; Proverbiorum vigesimo septimo: « Laudet te alienus, et non os tuum, extraneus, et non labia tua».

31. Erudit etiam secundo, quod officium sacerdotis non est contemnendum, cum addit: Sedvade, ostende te sacerdotibus; quia eorum oflicium erat secundum Legem leprosos eiicere et mundatos recipere, secundum quod dicitur Levitici decimo tertio et decimo quarto quasi per totum. Ideo autem hoc oflicium leprae discernendae sacerdotibus est ostende te sacerdotibus, et nemini dixeris, sed primo: nemini dixeris, et vade, ostende te. Non enim semper iubet, illum tacere, sed quamdiu ostendat se sacerdotibus, ne forte, si ante alicui nuntiaret, de verbo in verbum audirent sacerdotes et occasionem habentes leprae, propter odium et inimicitias Christi expellerent eum de populo quasi leprosum, non recipientes mundatum. Ideo eum iubet offerre munera, ut, si postmodum vellent eum expellere, diceret eis: Munera quasi a mundalo suscepistis, et quomodo me quasi leprosum expellitis? etc. Vide lamen genuinam expositionem Chrysost. in Matth. hom. 25. (alias 26.) n. 2: Quidam dicunt, ideo illum praecepisse, ut nemini diceret, ne maligne agerentcirca mundationis examen; sed haec insipienter admodum suspicantur. Neque enim ita mundavit, ut aliquis maneret de mundatione dubitandi locus, sed nemini dicere iubet, docens, ut a fastu et ambitione abstineatur etc. — Inferius post tanquam mundum Vat. prosequitur: si eum a Christo curatum ante audivissent, quamse eis praesenlasset etc, H: si eo l eum'] a Chrislo curatum quando audirenl, quando se eis etc.

commissum, licet magis videatur esse medicorum, quia eis vulnera peccatorum mortalium, quae per lepram designantur, tempore veritatis reveiatae ostendenda sunt, secundum illud Ecclesiastici decimo octavo: « In teuipore infirmitatis ostende conversationem tuam », quia, secundum quod dicitur Proverbiorum vigesimo octavo, « qui abscondit scelera sua uou dirigctur »; unde quamvis Dominus mundet per interiorem contrilionem, nihilominus ligat ad sacramentalem confessionem. In hoc autem mandato instruit, sacerdotale officium esse omnibus venerandum, et id ad curationem peccatorum esse necessarium. Et haec est ratio praecipua huius mandati. Sunt tamen et aliae, ut scilicet ad bonum possint promoveri, viso miraculo de curatione certa leprosi, et ut testes sint miraculi, et ne videretur eis adversari, et ut innotescat eis sacerdotalis dignitas Christi et gnatia novi testamenti et sacerdotii, quae non tantum potest curalum ostendere, sed etiam curare.

32. Erudit nihilominus tertio, quod praeceptum Legis non est praelermitlendum, cum subdit: Et offer pro emundatione tua, sicut praecepit Moyses, sicut Levitici decimo quarto leprosi mundati iubentur offerre duos passeres vivos et tortam panis et sextarium olei. Haec autem caeremonialia erant, et tamen voluit ea Salvator offerri, ut ostenderet, Legem esse bonam et divinitus latam, contra Manichaeorum perfidiam; ad Romanos septimo: « Lex quidem sancta, et mandatum sanctum, iustum et bonum»; et hoc, quia adhuc manebant, cum non esset veritas revelata; unde mferineam dicit, quod « non debent auferri signa, nisi prius venerint signata ». — IUa auteffl signa Legis sanitatem non dabant, sed ostendebant et testimonio confirmabant; et ideo addit: In lestimonium illis; quod potest legi dupliciter: offer illis in testimonium, scilicet tuae curationis; vel: offer, ut hoc sit iUis in testimonium, quod tu curatns es, et ut tibi ultra non possint nocere, cum a te receperinl munera testimonialia..Et nota, quod hoc, quod dicit in lestimonium iUis, nori refertur ad praeceptum Moysi, sed Domini. Unde Chrysostomus: « Non sic intelligas, quf>d Moyses praecepit in testimonium illis, sed lu vade et offer in lestimonium illis», ut scilicet assumeret ab eis testimo nium apud plebem. Nam, sicut dicitur primae ad Timotheum tertio, «oportet, Sanctos testimonium habere bonum ab eis qui foris sunt ». Unde et opus Christi mirabile debebat testimonio insidiantium approbari ad perfectam solidationem fidei et eiusdem roboralionem.

33. (Vers. 15.). Perambulabat autem multo magis etc. Postquam descripsit Evangelista curationem morbi et eruditionem curati, hic tertio subiungit magnificationcm nominis Christi, ut ex his omnibus discipuli confirmentur in fide et amore Christi. Describitur igitur magnificatio nominis Christi ut famosa, ut frucluosa, ut virtuosa.

Primo igitur describitur hic magnificatio nominis Christi ut famosa, cum dicitur: Perambulabat autem magis sermo de illo, scilicet Christo, sermo laudis suae quantum ad scientiam et virtutes. Nec mirum, si fama Magistri diffundebatur, cum de discipulis eius dicatur in Psalmo: « In omnem terram exivit sonus eorum ». Huius figura praecessit in luda Machabaeo, de quo primi Machabaeorum tertio, quod « similis factus est leoni in operibus suis »; et posl subditur, quod « nominatus est usque ad novissimum terrae ».

34. Deinde ostenditur nominis Christi magnificatio fructuosa, cum additur: Et conveniebant turbae multae, ut audirent; scilicet propter imtructionem mentis, quia scriptum est Ecclesiastici sexto: « Si dilexeris audire, sapiens eris »; et lacobi primo: « Scitis, fratres mei: Sit autem omnis homo velox ad audiendum ». — Conveniebant etiam propter curationem ex parte corporis; et ideo addit: Et V. in Luc. n. 8: Ostendere autem se sacerdoli iubetur et offerre pro emundatione sua, ut, dum offert se sacerdoti, intelligeret sacerdos, non Legis ordine, sed Dei gratia supra Legem esse curatum etc.

curarenlur ab infirmitatihus suis. Propter quod praedicabat Isaias quinquagesimo tertio: « Vere languores nostros ipse tulit, et infirmitates ipse portavit ». Et ideo recte faciebant secundum consilium Sapientis, Ecclesiastici trigesimo octavo: «Fili, in infirmitate non despicias te ipsum, sed oraDominum, et curabjt te ». — Haec ergo erat perfecta utilitas ex parte animae et corporis, quae veniebat a fama nominis Christi. Ipse enim Christus est « Dei virlus et Dei sapientia »; et ideo qui ad ipsum conveniunt illuminantur per sapientiam et curantur per virlutem. Et ideo dicitur in Psalmo: « Accedite ad eum et illuminamini, et facies vestrae non confundentur »; et ideo Isaiae quadragesimo nono: « Dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terrae ».

35. (Vers. 16.). Postremo ostenditur virtuosa, cum subditur: Jpse aulem secedebat in desertum et orabat; quia humanam gloriam et famam non quaerebat, sed fugiebat, secundum illud Matthaei decimo quarto: « Et dimissa turba, ascendit in montem solus orare ». In quo dabat nobis formam recedendi a mundo et appropinquandi ad Deum; propter quod dicebat Aposlolus ad Galatas primo: « Si adhuc horainibus placerem, Christi servus non essem ». Et ideo ad hoc, quod oratio sit Deo placita, non debet esse publica in foro, sed occulta in deserto; unde Matlhaei sexto: « Tu autem, cum oraveris, intra cubicuium tuum ». Et hoc est quod dicit Bernardus in Cantica: «0 sancta anima! sola esto, ut soli omnium serves te ipsam, quem tibi ex omnibus elegisti. Fuge publicum, fuge et ipsos domesticos, secede ab amicis et intimis et ab illo qui tibi ministrat. An nescis, te verecundum habere sponsum, et qui nequaquam veUttibi suam indulgere praesentiam, praesentibus ceteris? Secede ergo, sed mente, non corpore; sed intentione, sed devotione, sed spiritu; quamquam et corpore interdum non otiose te sepa- /as, praesertim in tempore orationis».

36. Ad praPdicti autem miraculi evidentiam duo sunt hic intelligenda. Nam primo oportet aperire lateutem spiritualem intelUgentiam, deinde dissolvere apparentem controversiam.

Circa hoc aulem miraculum tria consideranda occurrunt. Primum est, quid inlelugitur per morbum leprae; secundo, quid per tactummanus dominicae; tertio, quid per praeceptum Legis implendae. — Morbus leprae designat recte peccatum mortale, quia, sicut lepra inficit et deformat carnem, sic peccatum maculat et deformat animam; unde Threnorum ultimo: « Denigrata est super carbones facies eorum, adhaesit cutis eorum ossibus ». Lepra etiam eiici facit extra castra, sic peccatum mortale a castris gloriae; Ezechielis vigesimo octavo: « Peccasti, et eieci te de monte Dei ». — Hic autem morbus quadruplicem habet differentiam, secundum quod dicitur Levitici decimo tertio. Est enim lepra in carne, lepra in pilis, lepra in vestibus, lepra in habitaculis. Lepra in carne significat peccatum carnale; lepra in pjfe barbae vel capitis, spirituale peccatum, quia per pilos cogitationes intelhguntur; lepra in veste, peccatum in conversatione; lepra in domo, peccatum in congregatione. Ille ergo est plenus lepra, quj omnibus his criminibus est infectus. De his differentiis leprae Levitici decimo tertio dicitur. In huius figuram etiam dicitur quarti Regum septimo, quod quatuor viri leprosi erant in porta Samariae ad has quatuor dilTerentias designandas. Ideo autem voluit Dominus mortale peccatum per iepram designari, ut, sicut lepra fugitur et in se et in consortio, sic et peccatum.

37. Per tactum dominicae manus intelligimus... 1..., r> 1 Q visitationem divinae gratiae, quam petebat Propheta- « Emitte manum tuam de alto et eripe me »; quia, sicut dicitur ad Romanos septimo, « infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? Gratia Dei per lesum Christum Dominum nostrum ». Per Christum enim tangit nos manus divina, quomodo dicitur Canticorum quinto: « Dilectus meus misit manum suam per foramen », id est gratiam per foramen lateris Christi, unde profluunt Sacramenta; p et Y?nter intremiscit », quia haec gratia primo parit Contritionem; unile In Psalmo: « Qui respicit terram et facit eam tremere; qul tangit montes, et fumigant », quia contritio fletum parit. — Sed ad hoc, ut ad jstum stalum perveniat peccator, oportet, quod cum leproso videat Deum per fidem; primae ad Corinthios decimo terlio: « Videmus nunc

to per limorem; Psalmus: « Coram illo procident

Aethiopes », id est peccatores; oporlet, quod confidat per spem; Proverbiorum vigesimo nono: « Qui sperat in Domino salvabitur»; et ad Romanos octavo: « Spe salvi facti sumus ». Et haec tria pariunt contritionem; Isaiae vigesimo sexto: « A facie tua, Domine, concepimus et quasi parturivimus et peperimus spiritum salutis ».

38. Per praeceptum Legis ohservandae intelligimus susceptionem Sacramenti poenitenliae. Unde attende, quod quatuor praecipit, scilicet ire, tacere, ostendere et offerre: ire, cum dicit: Vade; tacere: Nemini dixeris; ostendere: Ostende te; offerre: Offer munus. — Vade, scilicet deserendo peccata, sicut adulterae, loannis octavo: « Vade et amplius noli peccare». — Tacere praecipit bona, ne sit sicut ille Pharisaeus, infra decimo octavo, qui dicebat: « Non sum sicul ceteri hominum ». — Ostendere praecipit mala, sicut lob trigesimo primo: « Si abscondi quasi homo peccatum meum »? id est non; Psalmus: « Delictuin meum cognitum tibi feci ». — Offerre praecipit opera satisfactoria; Psalmus: « Introibo in domum tuam in holocaustis; reddam

tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea»; ad Romanos duodecimo: « Exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum ». — Haec autem quatuor concurrunt necessario ad Sacramentum poenitentiae perfecte recipiendum, scilicet peccati desertio, peccatoris humiliatio, peccati ostensio, satisfactionis oblatio.

39. Demum dissolvenda est apparens controversia inter Matthaeum et Lucam: quia hoc miraijculum dicit Matthaeus esse factum post sermonem Domini in monte, hic Lucas narrat longe ante sermonem. — Ad quod est duplex via dissolvendi controversiam: sive quia alius sermo fuit, quem narrat Lucas; alius, quem Matthaeus — cuius signum, quia multa dicuntur in eo sermone, quae non dicuntur in alio — sive quia idem sermo fuit differens secundum maiorem explicationem et minorem. Tunc attendendum est, quod Evangelistae non servant omnino seriem rei gestae, sed eo modo narrant, quo Hiagis facit ad suae intentionis prosecutionem. Unde Augustinus in secundo libro de Concordia Evangelistarum: « Quid interest, quis quo ordine ponat, sive quod ex ordine inserit, sive quod omissum recolit, sive quod postea factum ante praeoccupat, dum Vulgata sublevabitur, D sambitur; Rom. 8, 24. et Isai. 26, 17. — Inferius post confidal secunda manus in D addidit et roget. tamen non adversetur eadem vel alia narranli vel sibi, vel alteri? Satis enim probabile est, quod unusquisque Evangelislarum eo ordine didicit narrare debuisse, quo voluisset Deus ea ipsa, quae narrabat, eius recordationi suggerere, in eis dumtaxat rebus, quarum ordo, sive iste, sive ille sit, nihil minuit auctoritati veritatique evangelicae ». — Et per lioc patet dissolutio omnis contrarietatis, quae videtur provenire ex ordine differente.

40. Et factum est in una dierum. Confirmatis discipulis per curationem leprosi, hic ad maiorem firmitatem confirmat eosdem per mirabilem sanationem paralytici. Cuius admirabilem sanationem describit Evangelista hoc ordine. Primo namque introducitur opportunitas miraculi faciendi; secundo vero, integritas miraculi perfecli, ibi: Quorum fidem etc.; tertio vero, celebrilas miraculi publicati, ibi: Et stupor appreherulit elc.

Opportunitas autem miraculi faciendi colligitur ex quatuor, scilicet ex muUiludine populi assistentis, ex promptitudine virlutis sanantis, ex gravedine morbi opprimentis, ex sollicitudine fidei 41. (Vers. 17.). Primo ergo ad designandum multitudinem populi assistentis, cui communicanda erat veritatis doctrina, dicitur: Et factum esl in urui dierum, et Lesus ® sedebat docens; sedebat, inquam, tanquam magister et doctor praecipuus propter multitudinem sapientiae, sicut lob, vigesimo nono: « Si volebam ire ad eos, sedebam primus; cumque sederem quasi rex, circumstante exercitu, eram tamen moerentium consolator ». Hoc utique modo sedebat Christus in medio multorum; unde et subditur: Et erant Pharisaei sedentes et Legis doclores. Nam ipsi inter alios sunt excellentiores, Pharisaei in observando et Legis doctores in erudiendo. Et propterea etiam ipsi dicuntur sedentes, quia Matthaei vigesimo tertio: « Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei ». — Et quia « in muUitudine plebis gloria principis », ideo subdit, quod erant mulli, cum ait: Qui venerant ex omni castello Galilaeae et ludaeae et lerusalem.

42. Et nota, quod in his tribus exprimit regionem propinquam, scilicet in Galilaea; unde et discipulos inde elegit, secundum quod dicitur Actuum secundo: « Nonne omnes isti, qui loquuntur, Galilaei sunt »? — Exprimit et praecipuam in ludaea. dit. Pro quae narrabat C D G H quae narrabant [H prosequitur eorum recordationi etc.], et subinde pro niAi minuit C D H nihil minuunt. Vers. 20; tertium habelur v. 26.

in qua habitabat tribus luda, cui promissus erat Christus, secundum illud Psalmi: « Et tribum Ephraim non elegit, sed elegit tribura luda ». — Tangit et civitatem regiam in lerusalem, ubi maxime habitabant doctores, secundum illud Isaiae secundo: « De Sion exibit lex, et verbum Domini de lerusalem ». — Et signanter haec tria nominat, quia in Galilaea Christus concipitur, sicut supra primo; in ludaea nascitur, sicut upra secundo; sed in lerusalem crucifigitur, sicut infra vigesimo tertio. Et ideo habitatoribus horum trium locorum erat Christus promissus, et ipsi eum exspectabant, et ideo ad ipsum conveniebant.

43. Secundo vero ad denotandam promplitudinem virtutis liherantis adiungit: Et virtus Domini emi,- scilicet prompta, ad sanandum eos, scilicet infirmos, quia ipsi erant prompti ad audiendum. De qua virtute ad Hebraeos primo: « Portans omnia verbo virtutis suae»; quae quidem virtus est Christus, qui est Verbum Patris; primae ad Corinthios primo: « Christum dicimus Dei virtutem et Dei sapientiam ». Et haec virlus apta est ad sanandum, non ad perdendum; et ideo nomen eius est Lesus, id est Salvator. Unde anima sancta in Psalmo: « Domine Deus, virtus salutis meae, obumbrasti super caput meum in die beni » etc. Et ideo Actuum decimo: « Unxit eum Deas Spiritu sancto et virtute », id est virtute Spiritus sancti, « qui pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos » Hanc virtutem promptam reddit fides credentium; unde infra: « Conveneraut, ut audirent eum »; « quia virtus de illo exibat et sanabat omnes»; sed econtra dicitur de civitate sua Matthaei decimo tertio: « Non fecit ibi virtutes multas propter incredulitatem eorum ».

44. (Vers. 18.). Tertio vero ad ostendendam gravedinem morbi opprimentis adiungit: Et ecce, viri portantes in lecto hominem, qui erat paralyticus; et ita omnino impotens, quia paralysis omnino dissolvit membrorum virtutem, sicut legitur de Aicimo primi Machabaeorum nono: « Occlusum est os eius, et dissolutus est paralysi iiec ultra potuit loqui verbum ». Magna vere infirmitas et miseranda, quae motum tollit et verbum. Et in lecto portabatur, non, inquam, in lecto quietis, sed potius laboris et doloris; unde poterat de eo orari: « Dominus opem ferat illi super lectum doloris eius » etc. Propterea misericorditer agebant viri, qui eum portabant, secundum documentum Apostoli ad Galatas sexto: « Alter alterius onera portate»; unde poterat eis competere illud Ecdesiastici quadragesimo quarto: « Hi sunt viri misericordiae, quorum pietates non defuerunt »; et iam verificatur in hoc facto illud Isaiae quadragesimo nono: « Afferent filios tuos in ulnis et fiUas tuas super humeros portabunt ».

45. Quarto vero ad insinuandam sollicitudinem fiilei offerentis subiungit: Et quaerebant eum inferre et ponere ante cum, ut scihcet ex eius praesentia sanaretur. Unde volebant implere exhortationem Psalmi: « Quaerite Dominum et confirmamini; quaerite faciem eius semper». Nec immerito, quia lob decimo septimo: « Libera me, Domine, et pone me iuxta te, et cuiusvis manus pugnet contra me ».

46. (Vers. 19.). Et quia quaerenti per fidem impedimenta frequenter occurrunt, ideo subditur: Et non invenientes, qua parte inferrent eum prae turba; quae solet impedire adventum ad

fl 1. sicut dicitur Matlhaei vigesimo et infra decimo octavo, quod « turbae increpabant caecum, ut taceret »; sic et Zachaeus, infra decimo nono, « quaerebat videre lesum, et non poterat prae turba ». — Sed certe veram fidem impedimenta non retrahunt, sed accendunt; in cuius testimonium subditur: Ascenderunt supra tectum et per tegulas submiserunt illum cum lecto. Sic et Zachaeus fecit, sicut dicitur infra decimo nono, quod « ascendit in arborem sycomorum, ut lesum transeuntem videret », quem prae turba videre non poterat. — Talibus adiutoribus indigebat ille ianguidus, qui dicebat loannis quinto: °„.,.,,..L. « Domine, hommem non habeo, qui, cum turbata fuerit aqua, ponat me in piscinam ». Tales adiutores sunt viri simplices, secundum quod Actuum nono dicitur: « Accipientes discipuli Paulum nocte, per murum dimiserunt eum, submittentes in sporta ». Tales sunt viri spirituales, qui infirmos per orationem Domini conspeclui repraesentant; Threnorum secundo: « Effunde sicut aquam cor tuum ante conspectum Domini Dei tui. Leva manus tuas pro animabus parvulorum, qui defecerunt fame in capite omnium compitorum ». Et ideo praesentaverunt eum conspectui Domini, ut eum videret, et situi, ut eum tangeret. — Et propterea subditur: In medium ante lesum, quia Salvator semper medium quaerit; unde loannis primo: « Medius vestrum stetit »; et infra

vigesimo secundo: « Ego autem in medio vestrum sum »; et ideo in Psalmo: « Suscepimus misericordiam tuam in medio templi tui ».

47. (Vers. 20.). Quorum fideni ut vidit etc.

est miraculi faciendi opportunitas; hic vero ipsius iu faciendo integritas, quia simul (.jjj.jgjjjg i,jfjr[j)i corpus et animam curat: animam a peccato et corpus a morbo. Consistit autem huius miraculi perfecta integritas in quatuor, quae sunt supra virtutem humanam, scilicet in remissione peccatorum, discretione cogitaiionum, exstirpatione errorum et consolidatione membrorum paralyticorum. Haec enim quatuor miraculum reddunt perfectum.

Praemittitur ergo remissio peccatorum ex merito fidei offerentium, cum dicit: Quorum fidem ut vidit, quia, sicut dicitur primi Regum decimo sexto, « homo videt ea quae patent, Dominus autem intuetur cor ». Vidit, inquam, oculo misericordiae, sicut Exodi tertio: « Vidi afflictionem populi mei, qui est in Aegypto ». Ad quam visionem fides disponit; leremiae quinto: «Domine, oculi tui respiciunt fidem ». — Et quoniam, sicut dicitur Proverbiorum decimo quinto, « per misericordiam et fidem purgantur peccata »; ideo subditur: Dixit: Homo, remittuntur tibi peccata tua. In hoc, quod dicit homo, invitat ad considerationem propriae miseriae; lob decimo quarto: « Homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis »; et rursus vigesimo quinto: « Homo putredo, et filius hominis vermis ». In hoc, quod adiungit remittuntur, invitat ad spem divinae gratia; ad Ephesios primo: « Gratificavit nos in dilecto Filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem eius, remissionem peccalorum »; unde dicitur primae loannis secundo: « Remittuntur vobis peccata vestra propter nomen eius ». Haec autem remissio peccatorum inchoata fuit a fide aliena, sed in propria consummatur; unde Beda: « MuUum valet unicuique fides propria, cum per alienam homo sit interius et exterius salvatus», sed hoc non sine propria subsequente; unde Matthaei nono dicitur paralytico: «Confide, fih, remittuntur tibi peccata ».

48. Et nota, quod peccata dicuntur remilti et dicuntur dimitti, dicuntur mundari, dicuntur sa- « Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum ». — Dicuntur dimitti ratione offensae; Matthaei sexto: « Si dimiseritis hominibus peccata eorum, dimitlet et vobis Pater caelestis delicta vestra ». — Dicuntur mundari ratione maculae; Psalmus: « Amplius lava me ab iniquitate mea, et a peccato meo munda me»; et Isaiae sexto: « Auferetur iniquitas tua, et peccatuni tiium mundabitur ». — Dicuntur sanari quantum ad vulneralionem naturae; unde loannis quinto: « Ecce, iam sanus factus es, iam amplius noli peccare », dicitur languido; et in Psalmo: « Sana animam meam, quia peccavi tibi ». — Dicuntur tegi propter spoliationem virlulis gratuitae: Psalmus: « Beali, quorum remissae sunt iniquitates, et quoruin recta sunt peccata »; quod fit per caritatem; primae Petri quarto: « Caritas operit multitudinem peccatorum ». — Dicuntur redimi quantum ad captivitatem servitulis diabolicae; Danielis quarto: « Peccata eleemosynis redime »; et Psalmus:"«Ex usuris et iniquitate redhnet animas eorum ».

49. (Vers. 21.). Additur autem secundo discretio cogitationum in animo blasphemantium, cum dicitur: Et coeperunt cogitare scribae et Pharimei, cogitationes vanas et noxias; ad Romanos primo: « Evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum ». Et sequitur cogitationis expressio, cum addit: dicentes, scilicet in cordibus suis, secundum illud Psalmi: « Quae dicitis in cordibus vestris in cubihbus vestris compungimini ». — Quis est hic, qui loquitur blasphemiam? In qua cogitatione despiciunt Salvatorem quasi vilem, in hoc quod dicunt: Quis est hic? Ecclesiastici decimo tertio: « Pauper locutus est, et dicunt: Quis est hic »? contra illud quod dicitur Ecclesiastici undecimo: «Ne spernas hominem in visu suo». — Redarguunt ut peccatorem in hoc, quod imponunt blaspheiniam. Est autem blasphemare Deo iniuriam irrogare; quod convenit; vel cum creaturae attribuitur quod proprie Deo convenit; unde quando Christus altribuebat sibi Divinitatem, credebant eum blasphemare, sicut Marci decimo quarto: « Quid adhuc desideramus testes? Audistis blasphemiam »; loannis decimo Salvator dixit ludaeis: « Quem Pater sanctificavit et

m misit in mundum, vos dicitis, quia blasphemas, quia dixi: Filius Dei sum »? Similiter credebant, eum blasphemare, quando attribuebat sibi proprium Dei, scilicet peccata remittere. Unde subditur: Quis potest peccata remitlere nisi solus Deus? Et in hoc verum dicunt; Isaiae quadragesimo tertio: « Ego sum qui deleo iniquitates tuas propter me». Sed certe, dum ipsi Christo imponebant blasphemiam, in suis cordibus blasphemabant; Isaiae quadragesimo sexto: « Cui assimilastis me et adaequastis et comparastis et fecistis similem »?

bO. (Vers. 22.). Et quoniam haec cogitando blasphemabaut, ideo deprehenduntur et arguuntur, cum subditur: Ul autem cognovit Lesus cogitationes eorwm, tanquam Deus, quia, Ecclesiastici vigesimo tertio, « oculi Domini multo plus lucidiores sunt sole, circumspicientes omnes vias hominum et profundum abyssi et hominum corda intuentes». Nec mirum, quia est Verbum Dei, de quo ad Hebraeos quarto: « Vivus est sermo Dei et eflicax et penetrabilior omni gladio ancipiti et discretor cogitationum et intentionum cordis». — Nec solum deprehendit et discernit, sed eliam redarguit: Respondens dixit ad illos: Quid cogitatis mala in cordibus vestris? quasi dicat illud Isaiae primo: « Auferte nialum cogitationum vestrarum ab oculis meis ». Ipse enim videbat et arguebat, leremiae quarto: « Usquequo demorabuntur in te cogitationes noxiae »? Tales enim sunt cogitationes perversae, de quibus Sapientiae primo: « Perversae enim cogitationes separant a Deo». Ideo Isaiae vigesimo nono: « Vae! qui profundi estis corde, ut a Domino abscondatis consilium »; et sequitur: « Perversa est haec vestra cogitatio, quasi si lutum contra figulum cogitet, et dicat opus factori suo: Non me fecisti; et figmentum dicat factori suo: Non intelligis ». Sed certe potest dici de eis illud Sapientiae secundo: « Haec cogitaverunt et erraverunt; excaecavit enim illos malitia eorum ».

51. (Vers. 23.). Adiungitur autem tertio confutatio errorum male cogitantium in hoc quod sequitur: Quid est facilius dicere etc. Facit enim argumentum, in quo ostendit, se verum Deum esse et Duo seqq. loci sunt est argumentum tale: omnis, qui potest paralyticum solo verbo liberare, potest solo verbo peccata dimittere. Huius autem rationis praemittit maioris propositionis probationem, subiungit assumtionem et interponit conclusionem. Maioris propositionis probationem praemittit in hoc quod dicit: Quid est facilius dicere: Dimittuntur tibi peccata, an dicere: Surge et ambula? quasi dicat: aequalis facilitatis sunt: ergo qui potest unum potest et reliquum; et haec erat propositio maior. Unde Glossa super illud Matthaei nono: « Per remissionem poenae remissionem culpae intellige». Intelligitur autem hoc per illud tanquam per simile et per notius. Et hoc est quod dicitur leremiae trigesimo secundo: « Non erit tibi difficile omne verbum, qui facis misericordiam in millibus»; unde Sapientiae undecimo: « Parcis autem omnibus, Domine, quia omnia potes».

52. (Vers. 24.). Conclusionem autem interponit in hoc quod adiungit: Ut autem sciatis, quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata. Hoc enim est, quod intendit concludere finaliter; et est verum secundum testimonium loannis primo: « Ecce, Agnus Dei; ecce, qui tollit peccata mundi »; et Apocalypsis primo: « Dilexit nos et lavit nos apeccatis nostris in sanguine suo ». — Assumtionem subiungit, cum addit: Ait paralytico: Tibi dico: Surge, tolle grabatum tuum elc. — Et nota, quod verba praecedentia sunt Salvatoris et sequentia; sed hoc verbum, quod dicit: Ait paralylico, est verbum Evangelistae, quod interponit, quia prima verba erant Domini ad Pharisaeos, scilicet propositio et conclusio; sed assumtionem dixit, convertendo sermonem ad paralyticum, cui imperat aclum, qui non potest competere nisi sano, scilicet surgere, cum dicit: Surge; sicut Petrus claudo ait Actuum tertio 1°: « In nomine Iesu Christi Nazareni surge et ambula ».

53. Praecipit tollere grabatum, cum ait: Tb/fe grabatum tuum. Grabatum aulem est lectus pauperum infirmorum, ubi nihil sternitur nisi ad caput; unde dicitur a graba, quod est caput. Sic loannis quinto praecipit illi languido triginta octo annorum: per remissionem poenae, dimissionem » etc. — Pro intelligentia propositionis, quae sequitur: Intelligilur aulem hoc elc., notentur verba Hieron., I. Comment. in Matth. 9, 5. seq.: Utrum Surge autem et ambula, tam ille qui consurgebat, quam hi qui consurgentem videbant, approbare poterant. Fit igitur carnale signum, ut probetur spirituale etc. — Duo seqq. loci sunt ler. 32, 17. seq. et Sap. II, 24: Sed misereris omnium, quia etc.

«tSurge, toUe grabatum et ambula». — Praecipit ambulare et in domum ire, cum subdit: El ambula el vade in domum tuam, ut scilicet cum tuis congratuleris, sicut Marci quinlo: « Vade in domum tuam ad tuos et annuntia illis, quanta tibi Dominus fecerit ». — In his tribus includitur perfecta sanitas contra tria mala, quae facit aegritudo paralysis. Reddit enim inhabilem ad standum et inhabiliorem ad operandum et inhabilissirnum ad ambulandum; et econtra imperat rectitudinem status, fortitudinem actus et promptitudinem motus; quibus obtentis, efGcitur perfecle sanus.

54. (Vers. 25.). Subiungitur ultimo consolidatio membrorum languentium in hoc quod sequitur: Et confeslim consurgens coram illis etc. Consolidala enim sunt verbo Christi membra paralytici quantum ad virtutem suslentativam, operativam et motivam. Surrexit enim, iam non indigens sustentamento lectuh aut baculi, et hoc virlule manus Dei omnipotentis; Danielis decimo: « Ecce, manus tetigit me et erexit me super genua mea et super arliculos manuum mearum ». — Tulit lectum, in quo iacebat; iam non indigens ab alio portari, et sic videtur adimpletum illud Amos tertio: « Eruentur fllii Israel, qui habitant in Samaria, in plaga lectuli et Damasci grabato ». — Et abiit in domum suam, niagniftcans Deum; iam valens faciliter moveri, sicut et ille claudus a Petro curatus, Actuum tertio, « intravit cum eis in templum ambulans et exsiliens et laudans Deum». Unde magnificabat Deum et ipsum laudando et eius miracula enarrando et ad laudandum alios invitando; unde poterat dicere: « Magnificate Dominum mecum, et exaltemus nomen eius in id ipsum ». Poterat etiam cantare cum Virgine: « Magniflcat anima mea Dominum. Et exsultavit spiritus meus » etc.

55. (Vers. 26.). Et stupor apprehendit omnes etc. Hic tertio post miraculi faciendi opportunitatem et facti integritatem subiungit eiusdem publicati celebritatem, per quam clarificata est divina virtus in Christo, quoniam ex praesentis miraculi consideratione ostensa est Christi virtus admirabilis et venerabi-

56. Admirabilis, inquam, ostensa est ex impossibilitate comprehendendi; propter quod dicit: Et Siponlinus: Grabatum proprie vocamtis exiguum lectum, in quo meridiari soleinus; dictum quasi carabatum, quod in eo capite recumbamus; xipav [xipa] enim caput, Paxv, pervium Graeci appellant ». Card. Hug., in loan. 5, 8: Grabatum est leclus tantum habens cervical ad reclinationem capitis; et dicitur a graba, quod scilicet est caput.

' Vulgata omittit Et ambula, quod etiam exhibent Card. Hug. et. B. Albert. — Sequitur Marc. 5, 19. — Post ul scilicet H prosequitur tuis congratuleris et tui tibi, unde Marci etc. stupor apprehendit omnes, id est innocentes ad creclendum; lob decimo septimo: « Slupebunt iusti super hoc, et innocens contra hypocritam suscilabitur »; nam Pharisaei hypocritae sunt confusi, et Christus admirabilis est effectus. Apprehendit malignantes ad confundendum; lob duodecimo: « Adducit consiliarios in stultum finem et iudices in stuporem ».

57. Venerabilis vero ostenditur ex impossibihtate imitandi; propter quod dicitur: Et magnificar bant Deum, scilicet in opere suo, ut possent dicere illud Psalmi: « Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti »; et Isaiae trigesimo tertio: « Magnificatus est Dominus, quoniam habitavit in excelso et implevit Sion iustitia et iudicio». Sic illi tres pueri ex aspectu miraculi; Danielis lertio: « Hi tres uno ore laudabant et magnicabant et benedicebant Deum ».

58. Formidabilis vero ostenditur virtus in sto ex impossibilitate evadendi; unde additur: Et repleti sunt timore, considerantes immensitatem potentiae, quam nemo potest efTugere; kifra duodecimo: «Ostendam vobis, quem timeatis; timere eum qui, postquam occiderit, habet potestatem mittere in gehennam ». Hanc potentiam timebat lob, trigesimo primo: « Semper quasi tumentes fluctus super me limui Deum, et pondus eius ferre non potui ».

59. Praedicabilis autem ostenditur ex impossibilitate contradicendi; propter quod subditur: Dicentes: Qaia vidimus mirabilia hodie; et iam non est locus contradicendi; unde Actuum quarto i: « Videntes Petri constantiam et loannis, admirabantur et cognoscebant eos, quoniam cum Iesu fuerant; hominem quoque videntes, qui fuerat curatus, nihil poterant contradicere »; unde Petrus et loannes dicebant Actuum quarto: « Non possumus quae audivimus et vidimus non loqui ». — Qui ergo post visionem horum signorum Domino contradicit excluditur a populo Dei et hereditate regni, secundum illud Numerorum decimo quarto: « Homines, qui viderunt maiestatem meam et signa, quae feci in Aegypto, et tentaverunt me non videbunt terrstm, pro qua iuravi patribus eorum ».

60. Spirilualiter autem tria sunt hic attendenda: quis sit hic nwrbus, qui curatur; quae

domus, in qua fit curatio; et quis curandi modus. — Morbus iste pai-alysis designat culpam originalem, sicut lepra actualem. Unde paralysis aufert sensum et motum; sic originale aufert sensum cognitionis per ignorantiam; Tobiae quinto - «Qiialemihi gaudium est, qui in tenebris sedeo et lumen caeli non video »? Aufert etiam motum rectum per concupiscentiam, quae reddit tremulum sicut paralysis; ad Romanos septimo: « Velle adiacet mihi, perficere autem non invenio »; unde et subditur: « Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae » etc. Unde Hugo: « Vitium humanae corruptionis dupliciter naturam infecit humanam, sciUcet ignorantia mentem et concupiscentia carnem ». De his duobus in Psalmo: « Dereliquit me virtus mea, et lumen oculorum meorum »; et Exodi decimo: « Factae sunt tenebrae in.egypto, et tribus diebus non est motus homo de loco suo ».

61. Domus, in qua fit curalio, est Ecclesia, de qua Proverbiorum nono: « Sapientia aedificavit sibi domum, excidit coUimnas septem »; hae columnae sunt septem Sacramenta. Huius domus ianua est potestas sacerdotahs, cuius potestatis auctoritas residet penes Petrum; unde Matthaei decimo sexto: « Tibi dabo claves regni caelorum ». Sed quando haec ianua impletur turbis terrenarum solhcitudinum, tunc non praebet aditum ad lesum, quia non curant de animabus, quae sunt Chrisli, sed de promotione proprii commodi; ad Phihppenses secundo: « Omnes quae sua sunt quaerunt, non quae Iesu Christi ».

62. Modus curandi est per alienum suffragium et divinum imperium. Quantum ad curationem ab originali concurrit virtus alienae fidei et virtus divini Sacramenti. Unde portitores designant patrinos, qui offerunt; Isaiae quadragesimo nono: « Afferent fllios tuos in ulnis et fihas tuas super humeros portabunt». Christus yero, imperio sanans, designat Sacramenti oflTicium, per quod flt remissio culpae, cum dicitur: Remittvntur tibi peccata; Actuum secundo: « Baptizetur unusquisque vestrum in repeccatorum ». Fit etiam curatio sequelae; propter quod dicit: Surge et tolle grabatum etc.; Actuum duodecimo Angelus dixit ad Petrum iacentem in compedibus: « Surge velociter. Et confestim ceciderunt catenae de manibus eius ». Surge, id est, sursum te erige ad videndum lumen, contra ignorantiam; ad Ephesios quinto: « Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus »; Isaiae sexagesimo: « Surge, illuminare lerusalem, quia venit lumen tuum». — Tolle grabatum tuum, contra infirmitatem; Matthaei undecimo: « Venite ad me, omnes, qui laboratis »; et post: « Tollite iugum meum super vos ». — Et ambula, contra malitiam; Genesis decimo septimo: « Ambula coram me, et esto perfectus »; ad Ephesios quinto: « Ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos » etc. — Vade in domum, contra concupiscentiam; Ecclesiastici trigesimo secundo: « Praecurre auten? prior in domum et illic age conceptiones tuas et non in dehctis ». In domum sicam vadit qui amat bona interiora; Sapieiitiae octavo: « Intrans in domum meam conquiescam » etc; in domum alienam, qui concupiscit mundana; Ecclesiastici vigesimo nono: « Vita nequam hospitandi de domo i.n domum ».

Secundo, qaomodo Tocentar discipoli de statu oolpae.

63. Et post haec exiit etc. Supra < egit Evangelista de vocatione discipulorum de statu licito sive iustitiae; hic agit de vocatione ipsorum de statu periculoso sive iniustitiae, ubi ostendit, quomodo vocavit Matthaeum sedentem ad telonium. Habet autem pars ista duas, in quarum prima agit de vocationis perfectione; in secunda vero, de vocatorum defensione, ibi: Factum est autem in Sabbato etc., proximo capitulo. futatio superborum., ibi: Et murmurabant Pharisaei etc.; tertium est consolatio infirmoru7n, ibi: At illi dixerunt ad eum etc.

Vocatio autem publicani ostenditur perfecta ex tribus, scilicet ex parte divini doni praevenientis et ex parte liberi arbitrii consentientis et ex parte

64. (Vers. 27.). Primo igitur ostenditur perfecta ex parte divini doni praevenientis, cum dicitur: Et post haec exiit et vidit publicanum etc. Et nota,

quod diCilur exire, videre et vocare. Exit quidem, ut requirat; videl, ut attrahat; affatur el vocat, ut ad se converlat. Exiit quidem per sollicitudinem requirendi opus suum, sicut in Psalmo dicilur: « Exibit homo ad opus suum et ad operationem suam usque ad vesperam ». Unde significatur per patremfamilias, de quo Matthaei vigesimo dicitur, quod « exiit primo mane conducere operarios in vineam suam ». Hic est vere Dominus Lesus, qui dicit de se ipso loannis decimo sexto: « Exivi a Patre et veni in mundum », quia de secreto sinu venit in nianifestum. — Nec tantum exiit, sed et vidit puhlicanum, ut per respectum misericordiae ipsum ad se attrahat, sicut petebat ille videri in Psalmo: « Vide humilitatem meam et laborem meum » etc. Et hoc modo vidit istum, quia, licet esset peccator in facto, erat tamen electus in divino proposito; Sapientiae quarto: « Respectus eius in electos ipsius »; unde dicitur infra vigesimo secundo: « Conversus Dominus, respexit Petrum, et egressus foras Petrus, flevit amare ».

65. Hoc respectu vidit Lesus publicanum nomine Ijcvi, id est Matthaeum, qui, ut dicit Hierofuit binomius; sed Lucas et Marcus propter honorem Evangelistae nomen tacent vulgatum, Matthaeus autem in sermonis principio accusator sui factus, Matthaeum se et pubhcanum nominat. — Et nota, quod publicani dicebantur qui publice peccabant, sicut accipitur infra decimo octavo: « Duo homines ascenderunt in templum: unus Pharisaeus, et alter publicanus »; vel, qui merces vendendo omnibus publicabant, sicut mercatores facere solent, sicut accipitur supra tertio; vel, qui publica vectigalia exigebant; et sic videtur proprie accipi hic.

66. Unde subditur: Sedentem ad telonium. Secundum Bedam « telos Graece, vectigal Latine »; secundum Isidorum locus est, « ubi merces navium vel nautarum emolumenta redduntur »; secundum Ambrosium aequivoce potest accipi ad vectigal et ad domum, in qua redditur; unde dicit: « Ille prius Psalm. 103, 23. — Diio seqq. loci sunt Malth. 20, 1. et loan. 16, 28. — Superius Vat. omittit affatur et (pro et D sive), quae etiam aliquanto inferUis pro de secreto sinu [cfr. loan. 1, 18.] venit substituit de secreto veni. dura de laboribus, avara de merribus multcjrum emolumenta extorquens, vocatus verbo, propria reliquit qui rapieftat aliena ». « Nemo ergo, ut dicit Glossa Bedae, de immanitate peccatorum desf)eret, cum Matthaeus de publicano in Ap<iStfjlum, de telonario in Evangelistam sit mutatus ».

67. Nec tantum vidit, ut attraheret, sed etiani cUlocutus esl eum, ut converteret, cum subditur: Et ait illi: Sequereme, scilicet per omnium temporalium abrenuntiationem, quia, secundum quod dicit loannis octavo, « qui sequitur me non ambulat in tenebris »; et Ecclesiastici vigesimo terlio: « Magna gloria est sequi Dominum ». Sequere me — discretive dicitur — non lucra temporalia; quia, Ecclesiastici trigesimo quarto, « sicut qui apprehendit umbram et sequitur ventos, sic qui attendit ad vis.'i mendacia ». — Sequere me, non desideria carnalia; Ecclesiastici quinto: « Ne sequaris in fortitudine tua concupiscentiam cordis tui »; et Proverbiorum septimo: « Sequitur eam sicut bos ductus ad victimam » elc. — Sequere me, non flagitia niundana, sicut illi, de quibus secundi Regum decimo quinto >»: « Toto corde universus Israel sequitur Absalom »; Osee duodecimo: « Ephraim pascit ventum et sequitur aestum, tota die mendacia et vastitatem multiplicat ». Et tales sunt vane gloriosi, qui pascunt ventum mundanae vanitatis.

68. (Vers. 28.). Secundo autem ostenditur perfecta ex parte liberi arbilrii consentientis obtemperando, cum subditur: Et relietis omnibus, surgens, secutus est eum; in quo designatur perfeclus consensHS liberi arbitrii et quantum ad recessuni a malo et profectum in bono et consummationem in statu perfecto. Ideo dicitur, quod omnia reliquit, quod surrexit, et quod Christum secutus fuit, ut posset dicere illud Petri Matthaei decimo nono: « Ecce, nos reliquimus omnia et seculi sumus te ». Et hoc est, ad quod hortatur nos Apostolus ad Hebraeos duodecimo: « Deponentes omne pondus et circumstans nos peccatum, per patientiam cuframus » etc. ideo tale ofTicium inlame est. Isai. 3, 12: Populum meum exactores sui spoliaverunt. Cfr-. Ambros., V, in Luc. n. 16. Codd. A C D H omittunt sicuf mercalores... exigebaiit.

69. Et nota, quod sub ista distributione includiintur omnia, quae impediunt ad hoc, quod homo Christum perfecte sequatur, quae sunt septem, sciUcet criminale fUxgilium, corporale «oto<m»n, temporale negoHum, personale litigium, populare consortium, paternale hospitium et puerile desiderium. — Relinquendum est criminale flagilium; Proverbiorum vigesimo pclavo: « Qui abscondit scelera sua non dirigetur ». — Secundo, corporale solatium, sicut Tobiae secundo: « Reliquit prandium, ieiunus pervenit ad corpus ». — Tertio, temporale negotium; sic loseph, paulum in-manu mulieris Aegyptiacae; Genesis trigesimo nono: « Reliclo pallio, fugit»; sic Eliseus, boves et aratrum, tertii Regum decimo nono; sic Apostoli, retia, sicut dicitur Matthaei quarlo: « Relictis retibus, secuti sunt eum». Per retia recte intelliguntur negotia terrena, quia « qui volunt divites fieri incidunt in tentationem » etc, primae ad Timotheum sexto. — Quarto, relinquendum est personale liligium; Ecclesiastici vigesimo octavo: «Relinque proximo tuo nocenti te, et tunc deprecanti tibi peccata solventur ». — Quinto vero, populare consortium; leremiae quadragesimo octavo: « Relinquite civitates et habitare in petra ». — Sexto, paternak hospitium; leremiae duodecimo: « Reliqui domum meam et dimisi hereditatem meam » etc. — Septimo, puerile desiderium; Proverbiorum nono: « Relinquite infantiam » etc. — Qui haec omnia relinquit, ille est qui bene surgit; qui designatur per Paulum conversum, de quo Actuum nono: « Surrexit aulem Saulus de terra, apertisque oculis, nihil videbat »; quia homini ad Christum converso et luce eius illuminato nihil esse videtur terrenum; ad Ephesios quinto: « Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus». Et qui sic expeditus surgit potest per viam perfectionis sequi, ut possit dicere illud lob vigesimo tertio: « Vestigia eius secutus est pes meus ».

70. Et velociter hoc fecit; sciebat enim, quod « nocuit differre paratis »; unde nolebat facere contra illud Proverbiorum tertio: « Ne dicas amico tuo: Vade et revertere, et cras dabo tibi, cum statim possis dare »; sed illud Proverbiorum vigesimo secundo: « Vidisti virum velocem in opere suo? Coram regibus stabit ». est eum tanquam stultus. — Ad quem respondet Glossa, quod « non levitate ductus, sed virlute operum secutus est eum »; viderat enim Christi miracula. Unde Hieronymus dicit, quod «fulgor Divinitatis occullae, quae in humana facie Christi relucebat, extemplo ad se videntes trahere poterat aspectu. Sicut vis in magnete lapide esse dicitur, ut anulos et stipulam sibi copulet; quanto magis creaturarum Dominus ad se trahere poterat quos volebat». luxta quod dicit sponsa in Canticis illud: « Trahe me post te, in odorem curremus unguentorum tuorum ».

71. (Vers. 29.). Tertio vero ostendilur vocatio perfecta ex parte devoti obsequii subsequentis tn ministrando, cum dicitur: Et fecit ei convivium magnum Levi in domo sua. Faciebat Matthaeus secundum propositum Sapientis, qui dicebat Sapientiae bctavo: « Proposui sapientiam adducere mihi ad convivendum, sciens, quoniam communicabit mecum de bonis suis ». lam in eo impletum erat desideriuni Christi, secundum illud Apocalypsis tertio: «Ecce, sto ad ostium et pulso; si quis aperuerit mihi, intrabo ad illum et coenal» cum ipso » etc. lam manifestum est gaudium Patris aeterni, de quo infra decimo quinto: « Epulari oportebat et gaudere, quia filius hic mortuus fuerat et resurrexit». turba mulla publicanorum et aliorum, qui ciim ipsis i erant discumbentes. Invitaverat enim illos Matthaeus, ut, sicut fuerant socii in culpa, sic etiam essent in poenitentia, secundum illud Apocalypsis ultimo: « Qiii audit dicat: Veni »; unde Hieronymus: « Videbant publicanum, a peccatis ad meliora conversum, locum invenisse poenitentiae, et ob illud etiam ipsi non desperant salutem». Attendebant enim, quod « melius est vocari ad olera cum caritate quam ad vitulum saginatnm cum odio», Proverbiorum decimo quinto. Haec autem turba publicanorum ad tus operante tractus ». Haec Glossa exhibetur sub nomine Be- (iae (cfr. I. in Marc. 2, 14. et II. in Luc. 5, 28.). Vidc etiam Hieron., 1. Comment. in Matlh. 9, 9: Arguit in hoc loco Porphyrius el lulianus Augustus... quasi irrationabiliter quemlibet vocantem hominem sint secuti, cum tantae virtutes tanlaque signa praeccsserint, quae Apostolos, antequam crederent, vidisse nun dubium est.

conviviuni Christi vocata designat illud implendum, quod dicitur Matthaei octavo: « Multi ab oriente et occidente venient et recumbent cum Abraham in regno caelorum; filii autem regni eiicientur in tenebras exteriores »; unde vigesimo primo: « Publicani et peccatores praecedent vos». Et in huius figuram dicitur infra decimo S quod « mulier quaedam, Martha nomine, excepit illum in domum suam, et huic erat soror, nomJne Maria ».

74. Sed huic videtur obviare illud primae ad Corinthios quinto: « Si quis frater nominatus inter vos est fornicator aut avarus, cum huiusmodi nec cibum sumere ». — Sed illud dicitur infirmis, ne ex mala communicatione corrumpantur, quia dicitur Ecclesiastici decimo tertio: « Qui communicaverit superbo induet superbiam ». Vel certe dicitur de publicis obstinatis et convictis, secundum quod dicit Glossa. Hi autem poterant praesentia Christi conteri. Unde Hieronynnis: « Ibat Lesus ad convivia peccatorum, ut occasionem haberet docendi et spirituales invitatoribus suis praeberet cibos. Denique, cum frequenter pergere ad convivia describatur, nihil aliud refertur, quod ibi fecerit, nisi quod docuerit, ut et humilitas Domini cundo ad leccatores, et potentia doctrinae eius in conversione poenitentium demonstrelur ».

75. Et murmurabant etc. Supra egit de vocatione peccatorum; in hac parte agit de confutatione supcrborum, quoniam, sicut dicit Apostolus primae ad Corinthios primo, « infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia, et ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, ut ea quae si!nt, destrueret, ut non glorietur omnis caro in conspectu eius ». Describitur ergo confulatio Pharisaeorum superbientium de propriis meritis et ceteros contemnentium hoc ordine. Nam primo superbia eorum detegitur; secundo delecta redarguitur; tertio redarguta deiicitur.

76. (Vers. 30.). Detegitur ergo primo ex murmure loquacitatis propriae; et hoc notatur, cum dicit: El murmurabant Pharisaei et scribae eorw»?, contra consilium Sapientis, Sapientiae primo: «Custodite vos a murmuratione, quae niliil prodest, et a detractione parcite linguae ». Quod isti non faciebant; unde et subditur: Dicentes: Quare cum publicanis et peccatoribus manducatis et bibitis? Unde non [joterant mordere in peccato proprio, mordebant tamen ex alieno; hoc enim est hominis iniqui; Ecclesia,stici undecimo: « Bona in mala convertens, insidiatur et in electis imponit maculam ». In hoc manifestatur Pharisaeorum superbia, quia se non reputabant peccatores. Unde Glossa: « Dupliciter peccant, et quia putant, se esse iustos, cum sint superbi, et illos reos, cum iam poeniteant ». Unde erant similes illi Pharisaeo, de quo infra decimo octavo: « Non sum sicut ceteri hominum, raptores, iniusti, adulteri, velut eliam hic publicanus ». Et ideo infra decimo sexto diceljat eis Dominus: « Vos estis qui iustificatis vos coram hominibus; Deus autem novit corda vestra». De talibus Fsaias sexagesimo quinto: « Qui dicunt: Recede a me, non appropinques mihi, quia immundus es». Propter talium verba el oblocutiones non debet homo devitare opera misericordiae; unde primi Machabaeorum secundo: « A verbis viri peccatoris ne timueritis, quia gloria eius stercus et vermis est ». Unde Hieronymus: « Non [wtest fieri, ut absque morsu hominum huius vitae curricula quis perlranseat. Malorum solatium est bonorum vitam carpere, et de peccantium multitudine putant suorum culpam minui peccatorum ».

77. (Vers. 31.). Arguitur vero secundo ex lumme veritatis perspicuae, cum additur: Respondens Lesus dixit ad illos: Non egent qui sani sunt medico, sed qui male habent. Haec est per se nota, quia, secundum quod dicitur Ecclesiastici trigesimo octavo, « honora medicum propter necessitatem; etenim creavit illum Altissimus». Si medicina propter aegritudinem, igitur non est redarguendus aegrotus, qui confugit ad medicum, nec medicus, qui accedit ad aegrotum; sed magis illi redarguendi sunt, qui haec redarguunt. Vocat autem Christus peccatores m/?/-wo, quoniam peccatum infirmum facit, secundum illud Psalmi: « Quoniam lunibi mei impleti sunt illusionibus, et non est sanitas in carnemea». De tali infirmo dicitur ad Romanos decimo quarto: « Infirmum autem in fide assumite » etc; et decimo quinto: « Debemus nos firmiores imbecillitales infirmorum sustinere ». Se autem vocat medicum, quia,, in praesentia] Christi conteri F et Vat. poterant et volebant ad bonum propter [F per] praesentiam Christi trahi.

[saiae quinquagesimo lertio, « livore eius sanati sumus »; et sexagesimo primo: « Spiritus Domini super me, eo quod unxerit me, ut mederer contritos corde »; et Acluum decimo: « Pertransiit benefaciendo et sanando omnes oppressos a diabolo ».

78. (Vers. 32.). Deiicilur autem tertio ex rectitudine aequitatis supernae, qua magis condescen-. j.j. qym supcrbo iusto; et ideo subdit: Nm veni vocare iuslos, sed peccatores ad poenitenliam; iustos, id est, qui se reputant; Glossa: « Qui iustitiae suae confidunt ». Unde Beda: « Justos eos vocat, qui Dei ignorantes iustitiam et suam volentes staluere, iustitiae Dei non sunt subiecti, ad Romanos decimo, qui ox Lege praesumentes, Evangelii gratiam non quaerunt ». Tales enim non venit Dominus vocare, sed magis iusto iudicio excaecare; unde loannis nono»: « In iudicium ego veni in mundttm, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant ». Venit autem Dominus vocare omnes ad poenilentiam, quia, sicut dicitur ad Romanos tertio et acceptum est de Psalmo, « non est iustus quisquam, omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt»; unde el ibidem: « Omnes peccaverunt et egent gloria Dei ». Et ideo a poenitentia incepit praedicare, secundum quod dicitur Matlhaei quarto. De hac vocatione dicitur Isaiae vigesimo secundo: « Vocabit Dominus Deus exercituum in die illa ad fletum et planctum et calvitium et ad cingulum sacci ». Sed hanc vocem non audiunt qui se reputant iustos; contra quos lob nono: « Si iustificare me voluero, os meum condemnabit me; si innocentem ostendero, pravum me comprobabit ». Sed hanc audiunt humiles peccatores; infra septimo: « Et omnis populus audiens et publicani iustificaverunt Dominum, baptizali baptismo loannis. Pharisaei autem et legisperiti spreverunt consihum Dei in semetipsos, non baptizati ab eo ». — Et sic patet, quomodo in hoc facta est confutatio superborum; unde divino iudicio peiores reputantur illis quos despiciunt.

79. (Vers. 33.). At illi dixerunt. Postquam descripta est vocatio peccatorum et confutalio superborum, subiungitur hic lertio consolatio infirmorum in hoc, quod non imponuntur ipsis discipulis onera gravia et diflicultates ieiuniorum. Introducitur ergo consolatio manuductoria discipulorum ut dissonans severitati legalis observantia, ut consonans benignitati divinae praesentiae, ut expediens ruditati imperfectionis humanae. rum, cum dicitur: At illi dixerunt ad eum: Quare'- discipuli loannis ieiunant frequenter et obsecrationes faciunt? Similiter autem et Pharisaeogustinus in libro de Concordia Evangelistarum, non est contrarielas, quia utrique quaesierunt. Et utrique quaerebant, sed discipuli loannis volentes discere veritatem, Pharisaei vero volebant eorum explorare libertatem, sicut illi, de quibus dicitur ad Galatas secundo: « Propter subintroductos falsos fratres, qui subintroierunt explorare libertatem nostram ». Hoc autem non quaerebant, quia discipulos loannis approbarenl, sed ut comparatione eorum Christi discipulos reprehenderent.

80. Unde et subdunt: Tui autem edunt et bibunt; et ideo conquerebatur Dominus de eis Matthaei undecimo: « Venit loannes neque manducans neque bibens, et dicunt: Daemonium habet; venit Filius hominis manducans et bibens, et dicunt: Ecce, homo vorax et polator vini, publicanorum et peccatorum amicus». Et ideo spernebant Pharisaei eos tanquam discordes a legali et populari observatione; sed male, quia Isaiae quinquagesimo octavo: « Nolite ieiunare sicut usque ad hanc diem, ut audiatur in excelso clamor vester. Nunquid tale est ieiunium, quod elegi? Hoc enim est ieiunium, quod elegi? Dissolve colligationes impietatis » etc.; et ad Romanos decimo quarto: « Is qui non manducat, manducantem non spernat », quia, sicut ibidem subditur, « regnum Dei non est esca et potus ».

81. (Vers. 34.). Secundo vero introducitur ut conveniens benigniiati divinae praesentiae in dissolutione obiectorum, cum dicitur: Quibus ipse ait: lui aulem discipuli non ieiunanl? nisi quod isle pulari polest addidisse Pharisaeos, quod simul cum discipulis loannis hoc dixerint, cum Matthaeus tantum discipulos loannis hoc dixisse perhibcal. Sed verba ipsa, quae illos dixisse apud Marcuin legitur, magis indicant, alios hoc dixisse de aliis, id est convivas, qui aderant n elc. In flne ait: « Omnes [qui nderant, scil. discipuli loannis et ceteri convivae] certatim, ut quisque poterat, hoc obiecerunt; quorum sententia diverso loquendi morio, sed tamen a veritate non alieno, a tribus, Evangelistis insinuata est ». (ilossa ordinaria (secundum Bedam) in Luc. 5, 33: Mat-' thaeus dicit, ipsos discipulos hoc quaesissc. Sed sciendum, quia utrique quaesierunt. — Superius pro ut dissonans A C G ut

Nunquid possunt filii sponsi ieiunare etc. Secundum Bedam vero haec est littera: Nunquid potesds filios sponsi facere ieiunare? Sponsus iste Christus est, de quo loannis terlio: « Qui habet sponsam sponsus est »; et in Psalmo: « Et ipse tanquam sponsus procedens de tbalamo suo ». Filii spo7m sunt Apostoli; unde Isaiae octavo: «Ecce, ego et pueri mei, quos dedil mihi Dominus »; et in Psalmo: « Pro patribus tuis nati sunt tibi filii; conslilues eos principes » etc. Isti non possunt nec debent ieiunare ieiunio moeroris et afflictionis, quamdiu cum illis est sponsus, quia tunc est tempus gaudii; propter quod Canticorum tertio dicitur: « Filiae lerusalem, egredimini et videte regem Salomonem in diademate »; et Isaiae sexagesimo primo: « Gaudens gaudebo in Domino, et eXsultabit anima mea in Deo meo, quia induit me Dominus veslimento salutis et indumento iustitiae circumdedit me, quasi sponsum decoratum corona et quasi sponsam ornatam monilibus ». Unde tunc erat tempus gaudii, non moeroris, quia, sicut dicitur loannis tertio, « amicus sponsi stat et gaudio gaudet propter vocem sponsi ».

82. (Vers. 35.). Et ideo discipulorum consolatio conveniens est praesenliae sponsi Chrisli, sicut et desolulio absentiae. Propter quod addit: Venient au-,.,, „....... tewi dies, cum aolatus fuenl ab eis, scilicet per mortem et passionem; Osee quinto: « Vadent ad quaerendum Dominum et non invenient; ablatus est enim ab eis », et tunc ieiunabunl in illis diebus, scilicet ad tempus illud; quia loannis decimo sexto: « Plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit, vos vero contristabimini, sed tristitia vestra convertetur in gaudium »; et tunc erit tempus moeroris et ieiunii, unde Tobiae secundo: « Comedit panem suum in luclu et tremore, memorans illud propheticum: Dies fesli vestri convertentur in luctum »; Threnorum primo: « Idcirco ego plorans, et oculus meus deducens aquas, quia longe factus est a me consolator meus, convertens animam meam ».

83. (Vers. 36.). Tertio autem introducitur ut expcdicns rudHati imperfectionis humanae, cum dicitur: Dicebat autem illis similitudinem; ubi ostendit, discipulos ad ieiunium non esse arctandos... tum propter vetustatem conversationis, tum propter fragilitatem carnis, tum etiam propter dissuetudinem affectionis, quae tria exprimit sub triplici metaphora, scilicet veteris veslis, veteris utris el veteris vini.

Rudes igitur discipulos expe(Jiens erat confovere, non ieiuniis aggravare, propter vetustalem conversationis, propter quam dicil: Quia nemo commissuram, id est particulam, quae coniungit, a vestimento novo, scilicet ablatam, immittil in vestimentum vetus, quia duplex sequitur inconveniens; et ideo addit: Alioquin et novum rumpil, quod est damnosum, et veteri non convenit commissura, quod est indecorum. — Sic spiritualiter intelligendum, quod non sunt imponendae novae observantiae convenientes novae conversationi, quamdiu homo non est priori exutus, scilicet in principio conversionis. Et ideo dicebat Apostolus ad Ephesios quarto: « Deponentes secundum prislinam conversationem velerem homineni, renovamini spiritu mentis vestrae et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est»; et ad Colossenses tertio: « Exspoliantes vos veterem hominem cum actibus suis, induile novum»; ahoquin erit monslruosum. — Et ideo in figura huius prohibita est in Lege commixtio diversorum; Deuteronomii vigesimo secundo: « Non indueris vestimento, quod ex lana hnoque contextum est », quia hinc contemnitur Dominus; leremiae duodecimo: « Nunquid avis discolor hereditas mea niihi »?

84. (Vers. 37. 38.). Hoc ipsum erat expediens propter fragilitatem carnis, propter quam dicit: Et nemo mittit vinum novum in utres veleres; quia ex hoc sequitur duplex inconvenientia, scilicet effusio vini, propter quam dicit: Alioquin rimpet vinum novum utres, et ipsuni effu7idetur; alia, perditio utris; unde et addit: Et utres peribunt. Et ideo novo vino novum etiam vas providendum; propter quod dicit: Sed vinum novum in utres novos mittemlum est et tempus illud H scilicet mortis et passionis usque ad adcentum Spirilus sancti paracliti, Vat. eo scilicet tempore.