Articulus 4
Qualiter in via purgativa debeamus nos quotidie exercere.1
LAVAMINI, mundi estote, auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis, discite benefacere, dicit Dominus. Is. I, 16-18.
In omni peccato inveniuntur plerumque duo. Primum est mentis aversio a summo et invariabili bono, Deo altissimo et immenso. Secundum est conversio mentis ad bona creata, caduca, vana, fœda ac vilia. Ratione primi peccator Deum maxime inhonorat ac parvi pendit, cui tam vana ac vilia præponere ac præeligere non veretur;2 ratione secundi inordinate atque illicite delectatur in rebus creatis ac vanis. Et ratione utriusque debetur homini pœna pro culpa sua: nam ratione aversionis suæ a Deo debetur ei pœna damni, videlicet divinæ ac beatificæ visionis carentia; ratione vero secundi debetur eidem pœna sensus, hoc est infernalis incendii cruciatus.
Hinc volens in via purgativa se exercere, veraciter pœnitere atque purgari et a vitiis præservari, tria per ordinem facere debet. Primo etenim, pro Dei contemptu et parvipensione, debet se ipsum summe ac profundissime humiliare, dejicere, aspernari, omnique confusione ac pœna dignissimum arbitrari, et tanto plus, quanto omnipotentem et incomparabilem Dominum majestatis gravius frequentiusque offendit; Deum quoque toto corde debet extollere ac laudare. Secundo, pro sua libidinosa ac vitiosa delectatione quam habuit in peccando, debet præcordialem dolorem ac veram, condignam ac proportionatam contritionem assumere, ut quo enormiora ac plura fuerint ipsius peccata, eo intensior contritio sit atque præcordialior dolor: quia, ut fatetur S. Hieronymus, oportet ut contritio peccatum adæquet seu ei proportionetur, quatenus magnitudini multitudinique culparum correspondeat magnitudo doloris, ac per hoc tanto intensior habeatur dolor de peccato quam de quocumque corporali damno temporalique nocumento, quanto malum culpæ majus est malo pœnæ, et quanto damnabilius est ac infelicius bonum increatum immensum quam temporalia amisisse, quanto item deterius est animam vulnerasse et pœnam æternam promeruisse, quam corporale damnum sive incommodum incurrisse: quod non est absolute incommodum, si sapienter attendatur aut æquanimiter toleretur, imo tunc spiritualiter ac multipliciter prodest. Tertio, pro pœnis quæ suis debentur peccatis, se ipsum spontanea pœnitudine castiget, et corripi ac corrigi humiliter sinat, atque ad sui arbitrium confessoris ac judicis satisfacere non omittat.
Itaque volens purgari, Deo reconciliari, placere, uniri, ponat se quotidie bis aut ter dum amplius sibi vacat, præsertim sero aut nocte, coram Judice summo in loco secreto et quieto; et se ipsum discutiens, ac mala præterita ad memoriam revocans,
Deum cum profunda humilitate, cordiali contritione et vera ad satisfaciendum promptitudine alloquatur, sic dicendo aut meditando :
Omnipotens et æterne ac benignissime Deus, misericordissime Domine Jesu Christe, Creator meus et Redemptor animæ meæ, ecce ego sum impiissimus, vilissimus ac nequissimus ille peccator, totus abominabilis, contemptibilis atque miserrimus, omni bruto vilior ac deterior peccando effectus, qui tam enormiter ac frequenter, tam audacter et impudenter tuam majestatem atque præsentiam inhonoravi, tuam sanctitatem offendi, tuam bonitatem, caritatem et pietatem contempsi, tua præcepta transgressus sum, tuis donis abusus sum, tuis beneficiis ingratissimus fui. A te Deo meo, Deo totius salutis meæ, cor meum averti, et quotidie tam sum culpabilis negligensque. Illa et illa peccata commisi, et tot bona omisi.
Tunc specialiter recordetur, penset ac ponderet aliqua sua peccata graviora, et quædam etiam quotidiana, et dicat : O Salvator et miserator piissime, tu scis quam enormiter in hoc et in hoc tuam sanctitatem offendi. Et si in peccatis excessit carnalibus, illorum recordationi non diu immoretur, ne aliqua sibi tentatio, titillatio aut delectatio inde nascatur. Sicque ad cujuslibet peccati recordationem specialiter atque pro omnibus generaliter intime doleat, gemat, suspiret; pectusque suum cum publicano percutiens, et præverecundia ac rubore turpitudinis ac malitiæ vitiorum suorum oculos ad cœlum levare non audens, dicat ex corde istud cum Esdra :3 Deus meus, confundor et erubesco levare faciem meam ad te, quoniam iniquitates meæ multiplicatæ sunt super caput meum, et delicta mea creverunt usque ad cœlum;4 et illud : Deus, propitius esto mihi peccatori; itemque : Quoniam iniquitates meæ supergressæ sunt caput meum, et sicut onus grave gravatæ sunt super me.5 Interea, peccata sua recogitando modo prætacto, consideret diligenter circumstantias et omnia ex quibus gravantur peccata, videlicet locum, tempus, modum, frequentiam, et si fuit in sacris, beneficiatus, aut litteratus, seu aliis præsidens, seu ex proposito et certa scientia peccans.
Denique his peractis, genua flectens aut toto corpore se in terram prosternens, manibus simul junctis aut in formam crucis extentis, oret pro plena remissione his aut consimilibus verbis : O misericordissime Deus, summe amabilis, præstantissime ac super omnia desiderabilissime Domine Jesu Christe, propter infinitam bonitatem, caritatem et misericordiam tuam, per omnia quæ pro mea salute assumpsisti, egisti ac passus es, per tuam benedictam incarnationem, sanctissimam in hoc mundo conversationem, amarissimam passionem, per tuam carissimam Genitricem, dulcissimam ac benignissimam virginem Mariam, per omnium Sanctorum ac devotorum preces ac merita, ignosce mihi gravissimo atque vilissimo peccatori, et gratiam tuam piissimam mihi infunde, per quam deinceps omnia peccata devitem, timorate et virtuose me coram te habeam, neque deinceps mentem meam miserrimam a te Deo meo avertam.
Præterea, ut peccator in se ipso contritionem et compunctionem accendat validius, potest sibi manus suas instar furis ligare, seu eas in dorsum reflectere, et coram Altissimo sic stando dicere : Ecce, o Deus gloriosissime, Judex æterne ac metuende, ego sum ille pessimus latro et injustissimus fur, qui toties peccando et alios scandalizando propriam animam aliorumque animas interemi, et eas tibi Creatori ac Salvatori suo nefarie abstuli atque dæmonibus tradidi; sicque fructum passionis et sanguinis tui, quantum in me fuerat, impedivi, ac superbiendo gloriam et honorem quæ tibi soli debentur, sacrilege usurpavi, et super arenam peccavi. Et ista dicendo ex præcordiis doleat, lacrimas fundat, seque non satis dolere pœniteat; pro gratia quoque condignæ contritionis divinam deprecetur clementiam. Quibus jam completis, proponat se firmiter emendare, occasiones peccandi vitare, opportuno tempore confiteri, satisfacere, seque in omnibus custodite habere.
Footnotes
Chapter 5 of 26