Sectio 6, art. 29: AN SIT MACIS MERITORIUM

DILICERE INIMICUM QUAM AMICUM.

Status qusstionis. — Videtur quod ita sit: l" Quia Dominus ait : « Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? ,, (Matth., v, 46). 2° Quia diligere inimicos pertinet ad perfectionem caritatis. 3» Qnla ad hoc major conatus requiritur. Sed ex altera parte melius est diligere meliorem, et amicus est melior quam inimicus.

Responsloi Quomodo ha?c sint concilianda? Tribus conclusionibus. In duabus prioribus omnes theologi conveniunt.

1° Ex parte proximi, dilectio amici prmemvnet, quia. amicus est melior et magis conjunctus, unde pejus est odvre amicum quam iniviicum.

DE DILECTIONIS ACTU

2» Ex parte rativnis propter quam diligitur, dilectio inimU» prweminet, quia est purior, et ostenditur csse fortior, nam se exten ilit ad remotiora. Hec duie primae coiiclusiones ab oinnibiis admit tnntur.

3° «Dilectio amicorum sec. se considcrata, ceteris paribua, est ferventior et melior, quam dilectio iuijnicorum ». Htec 3* conclusio S. Tlionue, quam pariter exprimit in qu. disp. de caritate, a. 8, ad 17""', rejicitur a Durando et a quibusdam aliis. Ratio hujusce conclusionis est: Cum bonitas actus dependeat ex bonitate objecti, illa dilectio est absolnte melior, cuius objectum est melius. Atqui amicus est melior, Deo et nobix conjunctior quam inimicus. Ergo. Aliis verbis: amicus est magis diligibilis quam inimcus, ergo diligere eum est melius.

Confwmatio: Illud est absolute melius cuiiis oppositnm est pejus. Atqui pejus est absolute odisse amiciim, quam inimicum. Ergo.

Ad Tm'1: Dilectio amieorum non est meritoria, si sit mere na turalis, non procedens ex caritate, et quando sic amantur amici, quod inimici nop diliguntur. Et hoc est quod vult dicere Domiuns aiens : « Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedeni habebitis? ».

Remanet difficultas, nam iu 2* conclusione dictum est : ex parte ratiouis diligendi, dilectio inimici prweminet. Atqui excessus sec. rationem diligendi est melior absolute, quia objcctum dileetionis non speciticat nisi ut subest rationi diligendi. Ergo.

Respondetur: Dist. majorem : dilectio inimici prweminet ex parte rationis diligendi spectatw essentialiter, nego, quia eadem est ratio diligendi amicum ex caritate et etiam melius participatur in amico ; speclaUe acculentaliter, concedo, quia inimicus non potest diligi nisi ex caritate superuaturali, et quia est obstaculum vinceudum. Hwc autem suut accidentia respectu rationis diligendi.

Insnper S. Thomas dicit in c. art. dilectio dum se extendit ad inimicum « ostenditur esse fortior», scil. quoad manifestationem, non quod reipsa sit fortior prwcise ut attingit inimicum, cum et eadem possit attiugere amicum. Item dilectio amici potest esse aque pura ac, dilectio inimici, si tiat ex puro motivo caritatis supernatu ralis, imo admixtio motivorum naturaliiim in dilectione amici non semper causat diminutionem illius, nam quando luec motiva naturalia per caritatem ordinantur ad eius tinem, nullum ex illis patitur detrimentum, sed e contra proficit, pront gratia perOcit uaturam, scil. id quod bonnm est in natura.

Si vei-o Patres dicant: melior est caritas qute se extendit ad inimicos, volunt dicere: 1° dilectio amicorum et simul inimicorum est melior quam dilectio amicorum tantum ; 2° ex hoc quod superat difficultates, caritas ostenditur fortior.

Vltima objectio est : Quod difficilius est melius est. Atqui dileetio inimicorum est difficilior. Ergo dilectio inimicorum melior est.

DII.KCTIO DKI MAGIS MERITORIA O.UAM PROXIMI

Ucspondelur: Ex art. seq. ad 3"'": « I'lus facit ad rationem me riti et virtutis bonum quam diffutile. Uude non oportet quod omnc difficilius sit magis meritorium; sed quod sic est difficilius, ut etiam «it melius ».

Alioquin inagis meritorium esset ire ad missam ambulando cum manibus potius quam cum pedibus, quia difBcilius est cum manibus anibulare. Ideo in objectione distinguenda est major sic: Quod diffi cilius est, melius est, si difficultas operis scquatur rationem boui. conceilo: si seqiiatur imperfectionem objccti vel agentis, nego. Et contradistinguo minorem.

Ar.T. VIII. — UTRUM SIT MACIS MERITORIUM DILICERE PROXIMUM QUAM DILICERE DEUM.

Status quwstionis. — Videtur quo<l ita est: 1° Quia S. Paulus ait: « Optabam anathema esse a Christo pro fratribus meis » (Rom., ix, 3). 2° Quia facilius est diligere Deum quam proximum, nam iu Deo nihil occurrit quod non sit diligendum.

Concluslo est: Dilectio Dei est. magis meritoria quam dilectio proxmU, sed pertectior est dilectlo Dei quw se extendit a<i proximum, quam si ad eum non se extenderet.

1* 1'ars concluswnis probatur quia dilectio proximi non est me ritoria, nisi proximus diligatur propter Deum ; et ultima merces vitw aeteriue debetur dilectioni Dei propter seipsum.

S* Pars conclusionis probatur, quia dileetio supernatnralis proximi includit dileetionem Dei, sed potest esse imperfecta dilectio Dei quw nou se extendit actualiter ad proximum, sed solum virtualiter, ut explicat Bannez.

Hiec secuuda conciusio intelligenda est (Hcteris paribus. ut dicit idem Baunez. Sam si actus dilectionis Dei scorsiim (non cogitando actualiter de proxinio) inlensior est quam alius actus dilectionis Dei se extendens ad proximum, est sirapliciter magis meritorius, quia respondet illi majus prwmiiim essentiale, ut docet S. Thomas in artic.ulo. Hoc animadveitendum est ad considerandam elevationem vitse mere contemplativ» quae versatnr circa Deum, et in qua mnlti snnt actus ordinati ad Deuni et non diiecte saltem ad proxiinnin.

.id f°": Citatur interpretatio S. .1. Chrvsostomi circa verba S. Pauli: « Optabam anathema esse», scil. 8. Paulus volebat solum nrf. lempus privari fniitione divina, ad hoc quod lionor Dei procurarctur in proximis ; imde non magis dilexit proximum qimm Deiiin. Sed, ut diximus, in his verbis S. Pauli potest dici quod est hvper bole mystica in expressione dilectionis suw erga populum a* Deo electum.

DE IHI.ECTIONIS ACTU sumenda est ex diffieultate operis, sed ex eins bonitate. Sic B. Maria Virgo plus meruit actu facillimo dilectionis Christi, quam omnes niartyres simul in tormentis, quia major caritas erat in hoc actu E. Mari» Virginis. Sed plus meruit B. Maria Virgo sub cruce quam actu facili, quia tunc diflicultas oriebatur ex magnitudine objecti, et ii 011 poterat superari uisi a maxima caritatc. Cf. I*-II*°, q. 114, a. 4, ad 2""', de merito.

Dijfwultas operandi duplex est, scil. objectiva, ex magnitudine operis, et subjectiva ex defectu voluntatis vel virtutis. Prima auget meritum, secuuda vero minuit illud, et se<;unda tollitur per progressum virtutis qua> dat faciliter et deleetabiliter operari.

Aliis verbis : ratio virtutis lnagis consistit in bono, quam in diflicili (cf. ll™'-llao, q. 123, a. 12, ad 2"1»). Ita primum prajceptnm legis naturai est : « bonum est faciendum », non vero « difficile est faciendum ». Cf. Tabulam auream operum S. Thomat, ad verbuin « Difficultas ».

Propter coiiuexioucm qua:stionum, transeamus subito ad qu. 44 : De pratceptis earitatis, intime cum prKcedentibus connexam, et postea videbimus compendium quajstionum qu® versantur eirca effectus caritatis: gaudium, pax, etc., et circa vitia caritati opposita, ut acedia, invidia. discordia, etc, scandalum.

QU.ESTIO XDIV (anticipata).

DE PR/ECEPTIS CARITATIS

Hic considerantur duo preecepta dilectionis erga Deum et proximum et formula; utriusque, praisertim qnid significat « ex toto> corde », « ex tota mente », « diiiges proximum sicut teipsum ». Item examinantur quajstiones difliciles in art. C: Utruni prajceptum dilectionis Dei possit in vita- ista impleri, et art. 8: Utrum ordo caritatis cadat Bub pra-cepto. Item occasione hnjusce qasstionis quaeritiuquomodo homo deliberate agens teneatur omnia et singula sua opera referre in Deum. Cf. supra I*-II", q. 100, de prjeceptis moralibus Vetcris legis, art. 10 : utrum modus caritatis cadat sub pr«cepto. Hesponsum est: modus dilectionis, scil. « ex c.H.rit.ate ». non eadit s.ib princeptis secundariis, sed sub pra-cepto caritatis.

AHT. 1. — UTRUM DE CARITATE DEBEAT DARI ALIQUOD PR/ECEPTUM.

Qu. an est.

Status qufflstionis. — Videtur quod non : 1° Quia caritas dat modum aiiis virtutibus, sed modus non est de praicepto: id quod est, de pneccpto est, v.g. « honora patrem tuuni » non modus : honoru, ex caritate. (Cf. I*-II*», q. 100, a. 10). 2» Caritas est quid spontaueum et libernm, non oliligatorium, diffusa, est in cordibus nostris a Spiritu Sancto, et ubi Spiritus Domini, ibi Hbertas : ita Hberaies. 3° In Decalogo non ponuntur prax-epia caritatis.

Conclusio tamen est: lUaximum prceceptum est de caritate.

1° Probalur auctoritate Sacra: Scriptura: : (Deut., vi, 5) : « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo... ». — (Item Matth.. xxm, 37; Mauc, xh, 30; Lcc, x, 27). Item similes textus {Deuter., x. 12; xi, 13; xix, 9; xxx, 6; Exod., xx, 3, 5; Jos., xxn, 5; P*. xxx, 24; Ecoli., xiii, 18; Joans., xv; I Cor., xvi, 22).

Item damnatio plurium propositionum laxistarum (Denz., 1101) : « Hoino uullo unqnam vitse sua? tempore tenetur elicere actum fidei, spei, caritatis, ex vi praiceptorum diviuorum ad eas virtutes pertiuentium ». Item Denz., 1155, 1157.

DE PR.ECEPTIS CAIUTATIS

Oonclusio igitnr est ce.rta secundum hdem catholicam et est <le actn supematurali dilectionis Dei, non solnm de habitu caritatis, nam prtecepta non suut de liabitibus, nec solum de auiore naturali Dei super omnia.

2° Probatur ratione tlieologica. Aliquid cadit sub prsecepto prout liabet rationem debiti et per se quidem si habet rutionem finis. Atqni (inis spiritualis vit® est ut homo uniatur Deo per caritatem. ISrgo maximum prceceptum est do caritate.

Ex maiore apparet quod duo cadcre possunt sub praacepto, scil. medium et finis. Minor vero probatur ex hoc quod omnes virtutes ordinantur ad uniouem cum Deo, sive regulent passioneg aut operatioues erga alterum.

Ad I""": Modus dilectionis sc.il. «ex caritate » non cadit sub piiecepiis secuudariis, v.g. « honora patrem tuum » ; sed cadit sub priecepto caritatis. Cf. 1*11", q. 100, a. 10.

Ad 2UU": Praiceptuni caritatis non opponitur nisi pravse libertati qute est licentia.

Ad 3m": Praecepta decalogi ordinantur ad dilectionem Dei et proximi, quffi alibi in Deuteronomio indieabantur.

Dubium; Utrum detur specMe pircceptum diligemli Deum actii interno.

Quidam dixerunt: non datur speciale pra;ceptum a <*eteris distiuctum diligendi Denm avtu interno explieito, sed dilectionem Dei pricecptam nihil alind esse quam observantiam carterorum mandatorum. Hiec opinio non parum offendit pias aures et aperte est contra verba S. Scriptura? de pra?cepto supremo, nam haec. verba naturaliter et obvie actuni internum dilectionis Dei signiticant. Imo prteceptum dilectionis Dei dicitur maximum inter alia, ergo ab aliis distinguitur. Prajcepta alia pendeut a duobus primis. Imo hic actns amoris Dei est pro omni adulto necessarius uecessitate medii ad salutem, independenter a prajcepto superaddito, quia salus per se loquendo non potest obtiueri sine dilectione Dei, flnis ultimi, super omnia.

Denique virtus caritatis non est tantum iuiperativa actuum obscrvanti» («terorum mandatornm, sed etiam est elicitiva affectuum et actunm propriorum. Propterea damuata? sunt plures propositiones laxistarum de hac re. (Cf. Denz., 1101, 1156, 1157, 1280).