Sectio 6, art. 9: UTRUM TIMOR SIT FNITIUM SAPIENTI/E

Videtur quod non : 1" Quia timor est in vi appetitiva, sapientia ln vi intellectiva. 2° Quia timor supponit fidem, qua» ipsa potius est iMitium sapienti». Sed contrarium dicitur in Ps. cx, 10: « Initium Hajiienti», timor Domini ».

Responsio est : Initium sapientiw sec. eius essentiam est fides de pnmis principiis sapientim, sed timor est initium sapientim qt, «d v.ius effectum, aliter tamen timor servilis, et aliter timor .

Probatur: Initium sapientue quantum ad eius effectum est id unde sapientia incipit operari: 1° dum aliquis timore pcewe recedit a peccato et disponitur ad sapientiam ; 2° perfectvus dum aliquis timore peocati reveretur Deum et se ei subjioit.

Sic timor servilis est initium sapientiat ut * liam et timor filialis est initium pientiw. Sic ceesant difflcultatcs.

ART. VIII. — UTRUM TIMOR INITIALIS DIFFERAT SECUNDUM

Difficultas est quia timor initialis est medium inter timorem N.Tvilem et timorem filialem, quia simul timet malum pcence et malum cuTpm. Unde cum extrema specifice distinguuntur, videtur quod pariter medium ab eis spccifice distinguatur.

Responsio tamen est: Timor initialis, prout hio definitur, non differt seo. svbstantiam a timore filiali.

1° Probatur ex communibus in arg. sed contra, quia imperfectum rt perfectum, v.g. puer et vir, sunt in eadem specie, atqui ita se habent timor initialis et timor filialis.

2° Probatur ex propriis, in corp. articuli, et ad : Habitus et ■ctos distinguuntur sec. objecta propria. Atqui timor initialis non Imbet objeotum proprium distinctum a timore filiali, quia non timet iw;nam sicut proprium objectum, sed in quantum habet aliquid de timore servili adjunctum.

Actus enim timoris servilis, servilitate remota, manet cum caritate imperfecta, in eo qui non solum movetur ad bene agendum ix amore justitim, sed etiam ex timore pasna:; sed iste actus cessat in eo qui habet caritatem perfectam, quas « foras mittit timorem » (I Joan., rv, 18).

DH DOSO TIM0RI8

Unde proprium objectum timoris initialis est malum culpm. Unde ut notatur ad 3"™ timor initialis non est medium inter servilem et filialem, quasi compositum seqnaliter ex utroque, sed potius ut imperfectum est medium inter esse perfectum et non ens. Imperfectum autem et perfectum ut puer et vir, non differunt specie.

Corollarium i Sic sec. S. Tuomam imperfectio differt a peccato veniali etiam levissimo, quia quamvis imperfectio formaliter sumpta non sit quid bonum, denominat tamen actum imperfectum, qui est «ssentialiter bonus, sed minus bonus quam actus perfectus. Ita omnes actus remissi caritatis de quibus infra q. 24, a. 6.

Quoad istam difflcilem qiuestionem de distinctione inter peccatum veniale et imperfectionem, cf. Salma.nticenses, De Pecoatis; disp. 19, dub. I, n. 8 sq. De lioc satis longe tractavi in libro Perfection chretienne et contemplation, t. II, p. 527 ss. Non oportet confundere malum cum eo quod est minus bonum; nam actus bonus imperfectus est simpliciter quid bonum, dum peccatum veniale levissimum est simpliciter quid malum. IIoc contra P. Hugueny, qui in Diot. Theol. Oath., art. Imperfection, tenet quod sec. S. Tbomam imperfectio non distinguitur a peccato veniaJi. Sequeretur quod omnes actus remissi caritatis essent peccata venialia.

Objeotio; Sed secundum ITMI", q. 184, a. 3, perfectio caritatis cadit sub supremo praaeepto : «DiligesDeuin tuum ex toto corde tuo ». Ergo debemus semper facere quod pro nobis hic et nunc melius est.

Respondetur: Perfectio caritatis cadit sub supremo prajcepto ut jinis, concedo ; ut materia, nego. Et non iit transgressio prascepti nisi non adimplendo materiam pnecepti, aut nolendo amplius tendere ad perfectionem caritatis tanquam ad finem ; sed ille qui facit hic et nunc id quod est non sibi melius, sed adbuc quid bonum quamvis mimts bonum, non transgreditur prieceptum neque quoad matcriam, neque quoad intentionem finis, scd minus perfevte tendit ad finem quam posset ; ejus actus est remissus, seu imperfectus, essentialiter tamen bonus, quamvis eius impcrfectio formaliter sumpta sit non bona. Ita Salmanticenses, loc. cit.

Unde aliquis non peccat in hoc casu, nisi fecerit votum de perfectissimo semper adimplendo, id est de eo quod clare perfectius est sibi hic et nuiic.

AET. IX. — UTRUM TIMOR SIT DOMUM SPIRITUS SANCTI.

Videtur quod non : 1° Quia timor Dei opponitur virtuti spei, et dona non opponuntur virtutibus. 2° Quia timor, prout datur contra superbiam, videtur ad humilitatem pertinere.

Concluslo tamen est: Timor non servilis, sed filialis est donum ijpiritus Sancti, sed infimum inter septem dona.

DE TIMORE FILIALI

1° Probatur ex loco classico Isalu, xi, 2, ubi enumerantur dona qu» rcquiescent super Messiam venturum, incipiendo ab altissimo dono sapientiro et descendendo usque ad donum timoris; imo in lingua hebraica bis nomiuatur timor in bac enumeratione. Sed apud Septuaginta et in Vulgata non bis scribitur timor, sed « pietas » et l iinor, scil. « spiritus scientia) et pietatis, et replebit eum spiritus l.imoris Domini » ; exegetse explicant hanc differentiam notando qnod in lingua bebraica vox timor dno significat, et timorem proprie dictum, et pietatem cum timore reverentiali ; prajsertim in Veteri Tcstamento, sic erat pietas erga Deum, quia Deus tunc magis considerabatur ut Magister terribilis, quam ut Pater. Cf. etiam auctorilatem Augustini in 1. I de Sermone m Monte, c. 4, in princ.

2" Probatur ratione theologica. — i* Pars: Timor servilis non est numerandus inter septem dona Spkitus Sancti, quia potest habere annexam voluntatem peccandi mortaliter, dum e contra septem •lona sunt oum oaritate connexa. Timor servilis habet annexam voluntatem peccandi, quando est serviliter servilis, scil. quando timet poenam ut summum inaluin, si e contra timor servilis est sine servi- Utate, scil. timendo pcenam, non tamen ut summum malum, tuno est a Spiritu Sancto ut donum late dictum disponens peccatores ad posnitentiam, ut habetur in Conc. Trident., sess. 6, cap. 6; sess. 14, cnp. 4. Nuilum enim salutarc bonnm iu nobis est nisi & Deo. Timor servilis est sive per modum actus, sive per modum habitus, sed habitus qui, ut mox dicemus, minuitur cum caritate crescente, non est virtus, quia non est principium perfect» operationis '. Ita pariter contvnentia, licet sit habitus bonns, non est proprie virtus sicut castitas, quia est solum ad repellendas rebelliones carnis, nondum sa- I is subordinatas rationi.

2* Pars conclusionis est: Timor jttialis est donwm Spiritus Sanvti, sed est injimum inter septem dona.

Probatur theologice: Dona Spiritus Sancti sunt habitus quibttS justus redditur bene mobilis a Spiritu Sancto supra regnlam rationis. Atqui ad lioc requiritur primo quod homo non repugnet spiritui Sancto dirigenti, sed Deum reveretur, et hoc habetur per timorem fUialem. Ergo timor filialis est donum Spiritus Sancti ••t infimum, ut ostendit Augustinus, loc. cit.

Sic enim Augustinus explicat quare hoc donum ultimum inveuitur in enumeratione descendenti Isai®, et quare ei respondet bealitudo « beati pauperes », qu« est prima in euumeratione ascendenti beatitudinum apud Matthenm, v.

Ad I0"* notatur relatio inter donum timoi-is et spem; non sunt '■ontraria inter se, sed sibi invicem cohwrent et se invicem perfxciunt, uam ex una parte speramus obtvnere beatitudinem per auxilium di-

' Insuper tlmor poeme versatur prlnelpaliter drca aUquod maliim vilandum liicmpe poenffi), dum omnls virtue versatur prlnclpallter clrca allquod banum honoalvm.

DB DONO TIMORIS vinum, et ex altera parte filiuliter timemus ab hoc auxilio nos sub trakere: snnt quasi dua? partes libra; seu bilaiicis in aequilibrio, sieut infra ad invicem se habent humilitas et magnnnimitas. Esset contrarietas, si timor filialis esset diffidentia, si per eam timeremus ne nobis deficiat auxilium divinum. Item humilitas non contrariatur magnanimitati, quia assentialiter distinguitur a pusillanimitate. In hoc apparet connexio donorum et virtutum, qure connexio adhuc melius ostenditur in art. sequenti.

Abt.X.-UTRUM crescente caritate, diminuitur timor.

Status qusestionis. — Videtur quod ita est: 1° Quia Augustinus in I Joannis, c. 9, dicit: « Quantum caritas crescit, tantum timor decrescit ». 2° Quia diminuitur timor, crescente spe, qute augetur cum caritate. 3° Crescente unione dimiuuitur separatio ; et propterea lex timoris evacuatur adveniente lege amoris seu Evangelio. — Sed ex altera parte Augustinus, in 1. 83 qq., q. 3G, dicit de timore qui est initium sapienti», quod etiam « perficit sapientiam », qu» augetur

Sic:

Conclusio est: Timor seroilis diminuitur caritate crescente, sed orescit timor filialis.

J" Pars cotwlusionis sic probatur: Quanto aliquis niugis diligit Deum, tanto minus tvmet pcenam: 1" quia minus attendit ad proprium bonum cui contrariatur pcena ; 3° quia firmius inlwsrens Deo, magis confidit de prosmio, ac consequenter minus tiinet pcenam. Ex hoc apparet contra quietistas quod non est paritas iuter timorem pcenae et spem retributionis quaj augetur cum caritate prout magis conlidimus de amicis. Sic explicatur id quod dicit Augustinus in I Joannis, c. 9 : « quantum crescit caritas, tantum decrescit timor », scil. servilis. Imo servilitas eius non potest esse cum caritate, quia servilitas eius timet pcenam ut summum malum, plus quam culpam.

Pars conclusionis est : Oresoente caritate, crescit timor filialis, et hoc est id quod vult dicere Augustinus in lib. 83 qu. citato in arg. sed contia.

Probatur theologice sic: Quanto aliquis magis diligit aliquem, tanto magis timet eum, offendere, et db eo separari. Atqui hic est actus proprius timoris filialis. Ergo.

Objectio: Crescente caritate, non augetur periculum peccandi, sed minuitur; ergo pariter minuitur timor peccati.

Respondetur: Minuitur quidem periculum peccandi, sed magis apprehenditur gravitas peccati, prout melius experitur pretium caritatis. Sic sancti timent non soluni peccatum mortale, sed veniale quod est relative grave per respectum ad magnas gratias quas a Deo acceperunt. Unde S. Theresia loquens de animabus qua) sunt in

QUOMODO CRESCTT TIMOR PILIAM8

•7* Mansione, scil. in statu passivo unionis simplicis, dicit ibidem i-ap. nitt, quod debent habere magnam generositatem et sanotum timorem peooati, alioquin decipientur illusionibus dwmonis, tentationibus superbias spiritualis, et decident ab isto statu unionis forte nd gravem superbiam ; quia casus eo gravior est quo anima a majori Htatu descendit, ut peccatum angelorum.

Unde crescente caritate, crescit timor fllialis, quia magis cognoscitur per donum sapientim pretium thesauri supernaturalis , scil. amicito cum Deo, et etiam magis cognoscitur per donum scientiffi gravitas peccati ; sic habetur compunctio cordis, qu® est signum vei ie pietatis.

Ad 2am: Spe crescente, crescit timor filialis, quia quo magis speramus in Deo, eo magis veremur eum offendere et ab eo separari. Sic duae partes bilancis in jequilibrio crescunt simul, et melius ac melius servatur <equilibrium, non deviando a<3 sinistram, neque ad dextcram, sed recto itinere ascendendo, ut explicat S. Joannes a Oruce initio Ascensionis Montis Carmeli. Sic apparet quomodo isti articuli Summ» Theol. sunt vere fundamentales quoad theologiam mysticam, nam si profunde et alte intelliguntnr jam in illis explicite iuvenitur theologia mystica docti-inalis ; snflicit sub his principiis afferre exempla ordinis mystici.

Ad 8'm: Timor filialis non impoi-tat separationem, sed magis snbjectionem ad Deum, et refugit separationem a subjectione Dei. Sic. ut ostendunt Salmant., fol. 366, 47, 50, actus primarius timoris non est fugere separationem a Deo, sed Deo se subjicere ut potenti inlligere malum. Sic in patria, ut statim dicemus, remanet motivum formale doni timoris, et actus eius primarius.