Sectio 6, art. 13: UTRUM DE SPE OEBEAT DARI

ALIQUOD PR/ECEPTUM.

Hasc qutestio ad quietismum tangit. Videtur quod non debeat dari prosceptum de spe: 1° Quia naturalis inelinatio ad sperandum sufficit ad sperandum bon-um. 2° Quia in Decalogo nullum est prseceptum de spe. 3° Nec invenitur praeceptum prohibens desperationem.

Conclusio tamen est: Prveceptum est de spe, sicut de fide, non ■quidem in lege Deealogi positum, sed ptxeambulum ad legem.

1' Probatur auctoritate Augustini in Joax., xv, 12, citati in arg. sed c. Item auctoritate S. Seriptnree (Bom., vni, 24) : « Spe «nim salvi facti sumus ». — (Coloss., i, 4 ; I Tim., vi, 17) : « Divitibus hujus sieculi pnecipe non... sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vwo ». — (Bebr., vi, 18) : « Confugimus ad tenendam propositam spem, quara sicut anchoram habemug animse tutam ac firmam, et incedentem usque ad interiora velaminis ». — . (Hebr., x, 23) : « Teneamus spei nostrm nonfessionem indeolindbilem, fidelis enim est qui repromisit». — (I Pbtki, i, 13): « Perfecte sperate in eam qua offertur vobis gratiam in revelationem Jesn Christi ».

Item ex auctoritate Eccleske qu® declaiavit actum spei esse necessarium ad salutem (Oonc. Trident. ; Denz., 799). — Contra ■latcistas (Denz., 1101). — Contra quietismum Michselis de Molinos (Denz., 1227 sq.). — Contra semiquietismum Franc. de Fenelon <Denz., 1327 sq.).

Ex his omnibus apparet quod Fenelon male intellexit magnas probationes noctis passiv® Bpiritus, dicit quod in eis anima « amittit omnem spem sui proprii interesse », « simpliciter acquiescit jacturw sui proprii interesse et just® condemnationis, quam sibi a Deo indictam credit » et quod « sub involuntaria impressione desperationis conficit sacrifidum absolutum sui interesse proprii quoad <eternitatem», prop. 10 (Dbnz., 1336). E contra in liis passivis purificationibus spiritus, ut ostendit S. Joannes a Cruce, eliciuntur actus heroici trium vvrtutum theologicarum.

DB PB«CBPTO SPERANPI

2° Probatur theologice quod est prmceptum de spe ul prmambulum ad legem Decalogi. Prosambula enim ad legem sunt illa sine qui hus leco locum habere non posset. Atqui ita sunt pracepta de actu Bdet et de actu spei. Ergo.

Probatur minor, quia per actum fidei recognosemus auctorem Itgis, et per spem pivemii inducimur ad observantiam preeceptorum. thule prteceptum spei in prima legUlatione propositum est per morfum promissionis; postea autem v.g. in Ps. ixi, 9, inducuntur ho mines ad sperandum per modum prsecepti : « Sperate in eo, omnis rougregatio populi». Ita in multis aliis locis Veteris Testamenti.

Ad Jum.- Ad spem supernaturalem non sufficit naturalis inclinatio ad bonum sperandum. Et sunt duo prima credibilia absolute necessaria ad salutem : quod Deus est et remunerator est. Secundnm iuitem proponit objectum spei theologicte.

Ad In preecepto de spe includitur prohibitio desperationis.

Bannez ostendit quod prteceptum spei obligat: 1° cum homo pervenit ad usum rationis; 2° quando insurgunt graves tentationes contra spem prasertim in articulo mortis; 3° qui aliquoties in anno B&eroet actum spei, tutus esse potest de adimpletione hujusce prcect:nti; 4" smpe tenetur homo sperare ex vi obligationis alterius praerepti, v.g. quotiescumque tenetnr arare nmnitentifl.m.

ART. II. — UTRUM DE TIMORE FUERIT DANDUM ALIQUOO PR/ECEPTUM.

tjunt duffi conclusiones:

1* Conolusio: De timore servili seu po?.n® pr<eceptum est non i|iiidem positnm in lege, sed pneambulum ad legem; nam aliquis inducitur ad legis observantiam per timorem pcenarum; sic prius imlncti sunt homines ad timorem pceme per comminationem pcenarum, et postea per modum admonitionis et pra>cepti apud prophetas.

2» Conclusio : De timore filiali est prteceptum in lbgb positum, ttimt etiam de dilectione, scil. in Deuter., x, 12: « Et nunc, Israel, qttid Dominus Deus tuus petit a te, nisi nt timeas Dominum Deum tuum ».

Hoc praeceptum est sicut preeceptum dilectionis expressum in Deuter., vi, 5 : « Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, ex tota anima tua et ex tota fortitudine tua ». Amho exprimuntur paulo post decalogum qui est de actibus exterioribus.

Ad !"•": n«ec duo prjecepta dilectionis et timoris sunt quaedam principia communia totius legis, et in Veteri Lege qnasi pr«valet timor filialis, initium sapientia», in Nova Lege pravalet amor.

RECAPITULATIO TK ACTATU S DB SPB

Cf. q. 107, de comparatione legis nov» ad veterem, sunt qua- tuor articuli magni momenti ».

Sic terminatur tractatus de spe, de correspondente dono timoris filialis, de prceceptis correlativis et de vitiis oppositis. Totus hic tractatus illustratur ex objecto formali quod spei : Deus sperandus, beatitudo asterna objectiva, et ex objeeto formali quo: Deus auxv lians, quia ordo agentium debet correspondere ordini tinium.

Speciatim retinendum est quod cerlitudo spei est certitudo tendentke qu» corroboratur per donuiu pietatis filialis contra desperationem ex hoc quod « Spiritus Sanctus testimonium reddit spiritui nostro quod sumus filii Dei » (Rom., vin, 16); et hsec certitudo teudenti» sic roborata pr»servatur a deviatione praesumptionis per donum timoris filialis; sic servatur harmonia vit» interioris, et in fine spcs viva cum cariUvte uuita lit sancta derelictio in manus Dei providentis, ut dicemus in tractatu de caritate : Ideoque semper unieuda est fidelis et constaus adimpletio pr»ceptorum etiam in minimis rebus cum sancta derelietione in manus divin» 1'rovidenti». Sic spes. viva semper magis roboratur et oinnes tentationes superat per Dei auxilium ad Deum ipsnm glorificandum.

t

Bx hoc apporet quod divlaiu tlieologUB moralls see. dscem pra-eeptn decalogl eat minus perfecta quam divislo eius per virtutes lu genere et per septem virtutes in speciall, scll. tres theologlcte et quatuor cardinales. Ratio est: 1» quia pnecepta qua; pertinent ad tres virtutes theologleas, uon sunt ln decalogo, sed supra dcoalogum (Deut., vi, 5; x, 12), et 2° quoad virtates morales, decalogus potlus prohlbet peeeatun», quam ostendat perfectionem vlrtutls exereenda;; theologla autem moralls magls Iractare debet de vlrtutibus exereendls, qunm de peccatis vitandis, sleut optlea magis traetat de li-radtatione \xic\fquam de tenebrls.

TRACTATUS DE CARITATE

De ipsa caritate

Hic tractatus dividitur in quatuor partes : 1° De ipsa caritate. 2" De vitiis oppositis. - 3° De prasceptis. - 4° De dono correlativo wipienti».

Prima pars subdividitur in tres:

1° De ipsa virtute sec. se, q. 23, et relate ad suum subjectum, q. 24.

2» De objecto caritatis, q. 25, et de ordine caritatis, seu de ordine objectorum earitatis relate ad primarium, q. 26.

Sactus proprius : dilectio, q. 27. / interiores : gaudiuin, q. 28 ; pax, q. 29 ; misericor- \ dia, virt. moral., q. 30. effectus ] exteriores : beneficentia, q.

I 31; eleemosyna, q. 32; correctio fraterna, qu» est qiiffidam eleemosy- 1 na, q. 33.

dilectioni: odium Dei, q. 34.

benefwentke : scandalum, q. 43.

De vitiis oppositis paci: discordia, conq. 37 tentio

De pr»- ) ceptis I

De dono j erga Deum et proximum, q. 44.

de dono sapienti», q. 45.

de vitio opposito : de stnltitia, q. 46.

DE CARITATE

Objectio contra hanc divisionem : Quare non initio de caritatis objecto tractavit S. Thomas?

Respondetur: Jam in art. 1° S. Thomais tractat de objecto primario caritatis, dum probat eam esse amicitiam inter hominem et Deum, sic apparet quod caritatis objectum primarktm est Deus ut amicus et quidem propter se diligendus. Postea vero q. 25 et 26 agitur de diversis objectis secundariis per respectuni ad objectum primarium, et iu q. 27 de actu proprio caritatis scil. de dilectione ut specificatur a Deo propter se dilecto. Sic semper S. Thomas omnia ad virtutes pertinentia illustrat per principium : habitus et actns specificantur ab objecto formali.

QU35STIO XXIII.

DE IPSA VIRTUTE CARITATIS SECUNDUM SE

Uffic qutestio dividitur in octo articulos, qui reducuntur ad duas porteB.

In /• parte agitur de definitione oaritatis, est venatio hnjusce <U'timtionis realis in quinque articulos : 1° Utrum caritas sit amicitia. 2° Dtrum eit aliquid oreatum in anima. 3° Utrum sit virtus. 4* Utrum Hit virtus specialis ab aliis distincta. 5° Utrum sit una virtus in specle atoma, an e contra sit una caritas erga Deum et altera erga proxiraum ut duse virtutes, id est: quare sit una.

In H» parte agitur de caritate relate ad alias virtutes. Art. 6" Utrum sit maxima virtutum. 7° Utrum sine ea possit esse aliqua vera virtus. 8" Utrum sit fonna virtutum.

ART. I. _ UTRUM CARITAS S.T AM.C.TIA.

Quomodo inquirenda est definitio caritatisT Quid dicit de hac re ■S'. Scripturat

S. Thomas, ut semper, incipit venationem definitionis realis a delinitioue nominali, et ab etymologia. Juxta plures, caritas etymologice venit a coro seu cvmico, ad quem mutuam amicitiam babemus. sic scribunt caritatem sine h. Alii eam repetunt a gneca voce ^pij, qu» significat gratiam, favorem, benevolentiam, gi-atitudinem et Kcribunt cum h. Quidquid sit de etymologia, est eadem definitio nominalis, scil. nomen caritas significat quamdam amicitiam et benevolentiam. Et non solum hasc definitio nominalis habetur ex etymologia, sed pe-r revelationem ipsam, pr»sertim in verbo Domini citato in arg. sed c. (Joan., xv, 15) : « Vos amioi mei estis, si feceritis qiue ego prteoipio vobis. Jam non dicam vos servos, quia servus nescit quid faciat domimis eius. Vos autem dixi amicos, quia omnia qu<er.umque audivi o Patre meo, nota feci vobie ».

Alia sunt testimonia S. Scripturte, v.g. (Esvod., xxxm, 11) : •< Loquebatur Dominus ad Moisen facie ad faciem, sicut solet Ioqui homo ad amicum suum ». — (I. Judith., vin, 22) : « Memores esse

DE IPSA VIBTOTK CAB1TATI8 debent, quomodo pater noster Abraham tentatus est, et per multas tribulationes probatus, Dei amicus effectus est ». — (Ps. cxxxvm, 17) : « NimiB lionorificati sunt amici tui, Deus ». — (Sap., vn, 14) : « Infinitus enim tbesaurus est hominibus, quo qui usi sunt, participes facti sunt amicitve Dei ». — (Prov., vm, 17) : « Ego (sapientia) diligentes me diligo, et qui mane vigilant ad me, invenient me ». — (Cant., ii, 16) : « Dilectus meus mihi et ego illi, qui pascitur inter lilia ». — (Cant., v, 2) : in toto hoc capite, Dilectus vocat animam electam, amicam « aperi mihi soror mea, amica mea... immaculata mea». — Luc, xn, 4), ait Jesus: « Dico autem vobis amicis meis: ne terreamini ab his qui occidunt corpus ». — (Joan., xiv, 21) : « Qui habet mandala mea et servat ea, ille est qui diliyit me. Qui autem diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum ». — (Ep. Jacobi, n, 23): « Abraham... amicus Dei appellatus est. Videtis quoniam ex operibus (caritatis) justificatur homo, et uon ex fide tantum ». — Denique Oonc. Trident., sess. 6, cap. 7 (Denz., 799) dicit: « Per voluntariam susceptioneni gratiffi et doiiorum... homo ex injusto fit justus, et ex inimico amicus ». Sic tota Traditio, ut facile videtur pra;sertim apud August., ubi loquitur de amicis Dei, cf. indicem operum ejus ad verba: amicitia, caritas.

Ex his omnibus testimoniis clare apparet caritatem esse amicitiam inter hominem et Deum, quamvis hoc non fnerit ita clare et explicite dictum ante Sanctum Thomam, qui magis methodice hanc riuwstionem tractat quam antecessores.

Prius proponit quasdam difficultates: 1° Quia proprium amicitiai est convivere amico, atqui « non est Dei conversatio cum homiuibus», ait Daniel. 2° Quia caritas uon est sine redamatione, est mutua, ait Aristoteles; atqui debemus habere caritatem erga inimicos. 3" Denique see. Aristot. snut tres species amicitise, scil. delectabilis, utilis, honesta ; si caritas esset amicitia esset in honestate fundata et non posset haberi ad peccatores. Insuper si caritas dicitur amicitia, utrum sic dicatur metaphorice an propriet

Ex his objectionibus qua? sumuntur ex aristotelico traetatu de amicitia (Ethic, 1. 8, c. 1 ad 5) apparet quod S. Thomas intcndit conciliare ea qm» dicta sunt a Philosopho de amicitia in ordine naturali, cum doctrina revelata de caritate supernaturali. Et sic meUus apparebit supernaturalitas absoluta caritatis. Antecessores S. Thomus uon satis consideraverunt in ordine pliilosophico quid dixerit Aristoteles de amicitia in Ethica, 1. VIII, cognoscebant potius id quod de hac re modo oratorio dixit Cicero.

Conclusio articuli est : Caritas est amicitia quaidam hominis ad Deum, scil. mutuus amor benevolentim (et hoc quidem non solum metaphorice, sed proprie). Hoc probatur ex majore naturali quas est apud Aristotelem, scil. ex definitione amicitia?, et ex minore fidei qu» est descriptio revelata caritatis supernaturalis. Sic proponi po test argumentum in forma :

AN CARITAS SIT AMICITIA 385

Ad veram amicitiam requiritur quod sit amor: 1° bcnevolentia: , 2° mutuus, 3° fundatus in aliqua communieatione vitxc. Atqui bte tres conditiones reperiuntur in amore caritatis inter Deum et hominem. Ergo caritas est proprie amicitia.

Explicatur major. Ad veram amicitiam tres conditiones requiruntur : 1" quod sit amor benevolentke quo volumus lalicui bonum propter ipsum, et non amor concupiscentije, quo volumus nobis bouum; 2° quod sit amor mutuus, quasi nexus inter duos qui sese diligunt; 3° quod fundetur in aliqua communicatione, vel sanguinis (ut amicitia consanguinitatis) vel vitaj moralis aut intellectualia, ut umicitia honesta inter virtuosos, aut etiam inter superiorem et inferiorem, v.g. inter magistrum et discipulum. Non enim ad amicitiam Niiflicit mutua benevolentia ut inter distantes, sine aliquo convictu, « convivere », saltem per epistolas.

Probatur minor: 1° Caritas nostra erga Deum, de qua hic agi tur, est amor benevolentke , nam per eam diligimus Deum ultimum linem non solum nobis (ut jam est in spe), sed propter ipsum glorilicandtim, ut melius infra dicetur q. 25 et 27, scil. « ut homo non sibi vivat, sed Deo » ut supra dictum est q. 18, a. 6, ad 3am, distinguendo spem a caritate. 2" Caritas est amor mutuus inter Deuin et liomines, nam ipse Deus nos diligit amore benevolentias, quia vult nobis bonum siipiemum vitas aeternse, sec. illud (Matth., xxv, 21) : « Intra in gaudium Domini tui ». — (Prov., vm, 17) : « Ego diligentea me diligo». — (Joan., xiv, 21) : « Qui diligit me, diligetur a Paire meo, et ego diligam eum ». — 3° Caritas fundatur in communicatione activa et formali sec. quam Deus nobis suam beatitudinem communicat 1 primo inchoative et in jure per gratiam, secundo in re in patria. Hoc fundamentum caritatis assiguatur in I Joan. (iv,

1 Comnnnticalttr uic sumitnr active et non eolum formaiitor, non solum Hlcnt dicltur Uua- species iu eo<lem genere communicant seu convenluut.

Vide controversiam <le hac re exposltam» a P. L. B. Ghxon, O. P. ln Dictitmnaire de spiritaalitc, art. Ohariti, col. 580 89. — P. Th. Ooconsiie (Revue Thomiste, 1906, p. G et sq., 1m ohariti d'apr6e S. Thomas) lntelligebat termlnum o communicationls » ln sensu « convictus ». convivere, eoncordte etrectlvw amicornm, ut ARisTonr.ra in Bthica. 1. VIII.

K contrario P. KrxLEB, De virtvte oaritatis u* amicitia quadam dimna, in collectione : Xenia Thomistica, t. 2, p. 233-276, lntelliglt « communlcationem >> Iq sensu slmilitiKlinis formalis. qu» est causa aniorls. Sic Jpsum « convlvere » supponeret amicltiam jam constitutam.

Contra hanc secundam interpretatlonem dklum est: hiec slmllitudo forinails et etiam benevoientla reciproca faclunt quod amlcitla sit possibUis, sed nondum eam constituunt. V.g. [wssnm habere benevolentiam pro allquo theologo qui habitat in reglone longlnqua et ille pro me, sed nondum est amicltla slne aliqno oonvictu. saltem per lltteras, et cum convictu amlcltia non aolum eet nosslbilis, sed existit, cf. Aristot., E.thica, 1. VIU, lect. 6 Sanctl Thomie.

Insuper amlcltia inter Dcum et homlnem supponit quod I>eus communlcaverit active partlclpatlonem s\w boutitudinis. tlnde ad amlcitlam rcqulritur uoo solum slmilitudo formalls, sed convictus. Slc dicltur: aWlinite, Dominum, ipse prior dilexlt nos » (I Joan., iv. 10).

B — G»mii<;ou-lJORASo>i - lit vtrtuiiuus theologtclt.

I)B IFSA VIRTVJTE CARITATIS mv. „ ln hor est carites non quasi nos dilexcrimus Deum, sed quo- 2*m> S^ST^ et misit Filium suum propitiatorem pro $g£l£& Carissimi, si sic Deus dile.it nos, et alterutrum diligere ». - (Item > in Ev. sec JOA^ m 1«, w <V Bn/ies II 4 - v 2). — (Joan., xv, 16 : « Non vos me elegisti, sed et Z ^ vos ut eatis et fructum afferatis et fructus vester maneat » Gt hic ad t«». Inter Deum et justos est ordmawe con- ^ato's^lua\s seu societas, commercium amicale coUoquium intimum et quandoque extraordinarie per commumcationem sens>b em visionum, vel locutionum internarum Sic «Jo" *fQ^ orationem mentelem : .« Cominercium amicale cum Deo , d ecto a uuo diligitur anima... Ut dicebat aliquis agricola filius spintuahs S. 1 a iwhi d'Ars- « ie 1'avise et 11 m'avise».

L h ac 3- conditione apparet absoluta differentia mter nostrum amorem naturalcm erga Deum, fundatum in creatione «V»»»V; nkatione vite rationalis, et cantatem supernaturalem fundataiu m Znmunicatione vlt» gratia, Cf. damnatam P^lTvfdelfce (Dbnz 1034) : « Distuictio illa duphcts amorus, naturahs videlicet luo Deus amatur ut auctor natur*, et gratuili quo Deus amatur ut ntificator, vana est et commentitia et ad illudendum sacr.s htteris pf nluriiuin veterum testimoniis excogitata».

1 S notanda est, ratione fundamenti «mtato, nmg* inter hunc tractatum et tractatnm de amore irwreato Dc e,ga cro». turas, cf. 1«», q. 20, a. 2, in quo probatur W*t9W^J&£ fundens et creans bonitalan in rebus», dum amor noster ^Citur a bono praiexisteuti (art. 3). Unde « E x hoc sunt aliqua metwra, quod Deus eis magis bonum vult ».

Comparatio caritatis cum spe ex parte objecti lormalis.

Spei objectum formale quod est Deus, ut nostrum sumniumbo^ numarduum wequvuhm per eius auxilium Dico nfstrum nam sjes non est amor beuevolenti* quo volumus bonum Deo nec or aSciHm, sed ut ait S. Thomas (IIMI», q. 17 a. 8) « spes perUnet ad amorem concupiscentue, nam ille qui sperat al.qu.d sUn obUnere ^ntendit». Attamen sperando Deum, non subordinamus Deum nob s.

C^aHtatis objectum formale quod est Deus super nos et omna dUiqendus, ut amicus. Motivum eius formale est BonUas d.in«a pjpter se dUigen4a, et ut conn^tat ac funaat ™"^n «icalionem vUajc divinw et beatitudims aeternae. Cf. Joann. a S. Iho- L et Salmai.tice.ises. D^c sunt explicanda per ^pnncipales textus S Thomas in hoc traetatu, q. 23, a. 1 et 5; q. 26, a. 3; q. -7, , J- V Dicitnr: Objectum formale quod est Deus super nos et omma diligendus, ut amicus, cf. q. 26, a. 3 '.

ciP»»m: , £ caritat rnagi, debet Uomo dmge^e Deum, qul est bonum eom-

AN CARITAS SIT AM.CITIA

2° Motivum formale est Bonitas divina. propter se diligerula, Ct, q. 27, a. 3 '.

Jamquidem bonum honestum est diligendum proptei- se, indepcndenter a delectatione vel utilitate consequenti, a fortiori igitur Snnimiim bonum (Salmant., t. VIII, 30). Unde juxta thomistas (Joanues a S. Thoma), si Deus per impossibile revelaret alicui suam damuaiionem, hic homo non posset amplius sperare spe theologica, sed adhnc deberet Deum diligere propter se et super omnia, et detestare peccatum.

Corollarium 1™": Prout caritas est amor 6e»ieuoZe»ii'i<F, volumus Deo suum bomim infinitum, sua attributa, suam gloriam et regnnm, itil. ut regnet.

Corollarium 2um : Quia caritas est amor non solum benevolenti», nod amicitus, volumus Deo suam gloriam, tanquam nostro amico nobiK sese communicanti, et diligimus eius bonitatem, non solum «i in se est, sed xit connotat et fundat beatifwationem nostram-. Amiritia enim importat communicationem et redamationem. Unde dicitur : « Diligite Deum, quia ipse prior dilexit uos ». Cf . II*-IIM, q. 23, a. 1 et 4.

Corollarium 3um: Amor concupiseentiaj Dei se habet ad caritalcm dnpliciter : 1° antecedenter , dum sperando desideramus Deum nt summum bonum nostrum, seu nobis; 2° consequenter, ut actus ttecundarius caritatis, prout justus seipsum per caritatem diligit, ct stbi vult Deum. Sed tunc, per caritatem no&is volumus Deum perlectinB quam per spem, nam per caritatem referimus nostram niilutem ad Deum amicum, super nos dilectum, scil. volumus beatitndinem nostram ad glorificandum Deum in leteruum.

niuue omniuin, quam seipsujn; quia beatltudo est ln Deo sicut In cominuni et font«li principio omnium, qui beatltudincm piirticlpare possunt ». Ibld. ad 2"1, ac] .'lm : <t Hoc quod uitquls vciit frul Deo, pertinet ad amorim concupiseentijc. Magis autcm amamua Deum anwre amiciUw, quam a-more conoupisoentia:, quia mujux est in *e hanum Dei quam bomim quod particvpare possumus fruendo ipso. Et ideo slmpliciter homo magis diliglt Deum ex carttate quam seipsnm n. Hist sui.reiuum bonum honestum propter se diligeudum plus quaui dclectatio <iua' ex ipeo provenit.

' Cf. q. 27, a. 3: Utrum Deus sit propter seipsum ex earitate diUgendns. Hespondet S. Thomas dillgere aliquid propter aliud sumitur quadruplicitiT : 1° tanquuiu propter ftnem, v.g. mi^llcinam propter sanitatem; 2° tanquam propfer causam- Jormalem, v.g. homlnem propter eius virtutem; 3° tanquam iuuptr.r causam efficientem, v.g. diligere hos pueros prout sunt nlli bujusce liominis, axoici mei; 4° dispositive, v.g. diligere benefactorem propter benefieia jiIi eo acceptata, b«»c enlm benencia disponunt ad amorem erga ipsum beneimtorem.. Hls positia eonclndit S. Thomas, Deus dliigendus est «on. propter uliud. sed propter se, sec. ordlnem caus»; finalls, formalls et efDelentls : 1" qnia ivus non ordinatur ad alium nnem; 2° qula est formaliter bonitas fier cssentlum, et non per vlrtutem acqulsitam vel infusam: 3" quia a nullo aeeepit bouluiwrn suam. S^d^possumus d»igere Deum propter benelicia sua, prout per

1>B IPSA VIRTCTE CARITATIS

1um Oubium: An caritas imporlet amorcm concupiscentiai.

Respondet Joannes a S. Thoma, De caritate, disp. XIV, a. 1, n. 6 : « Caritas non potest elicere amorem concupiscentia> imper fectas, scil. quai vult sibi bonum sistendo in se; potest tamen elicere concupiscentiam perfectam, id est, non sistentem in se, sed relatam ad amicitiam ; sic enim concupiscit Deum fruendo illo ut prajsenti, guod hoc ipsum rejert ad Deum ut amicum. Fruitio caritatis potest concupiscere Deum sibi, quatenus etiam anima secundario se diligit, sed tamen totum hoc ultimate refert ad Deum, ut amicum ». Unde oaritas est formaliter amor benevolentias et amicitice, sed concomitanter et consequenter importat quemdam amorem concupiscentuB , quo volumus Deum nobis, totum h-oc referendo tamen ad Deum ut amioum. Ita etiam Cajetanus citatus a Joan. & S. Tboma.

Cf. S. Thoniam, P-U", q. 17, a. 6, ad 3m: « Spes facit tendere in Deum, sicut in quoddam bonum tiuale adipisceudum ; ... sed caritas proprie facit tendere in Deum, uniendo affectum hominis Deo, ut soH. homo non sibi vwat, sed Deo ».

Recapitulatio apparet in nac synopsi, iu qua notantur religio et pcenitentia, ut melius appareat superioritas virtutum theologicarum :

Olijectuui Coiuuile quod

Oaiitas : Deus super nos et omnia ies : Deus.ut nostrum summum bonum arduum assequendum, mbis desideratum, non nobis subordinatum.

Fides : Deus, prima et supernatu ralis Veritas in essendo.

Keligio : Cultus divinns ut effectus actionum quibus colitur Deus.

1'ceuitentia, seu dolor, detestatio de peccato formaliter ut peccatum est : objectum ejus formale quod est offensa Dei reparabilis per satisfactioneni secundum imperfectam aiqualitatem.

quo

Bonitas divina propter se diligenda et ut nobis amicabiliter communicans vitam gratiw et glorim.

Deus auxilians.

Deus rewlans obscure: Pri ma veritas supernaturalis in dicendo.

Honestas ipsius cultus, fun data in excelleutia divina cui debetur specialis bonor.

llonestas preedicue aequalitatis fundata iu jui-e divino.

AN cabitas sit amicitia

2>»ni Dublum: An unwoce conveniant amicitia Dei e-rga tios et amicitia nostraerga Deum.

Respondetur: Kon, quia inter increatum et creatum non potest esse univocitas, sed conveniunt analogice tantum. Attamen secundum analogiam proportionalitatis propria et non solum metaphoricre conveniunt amicitia creata et amicitia increata, id est conveniunt sec.undum propriam ratiouem amicitias.

Ita pariter Deus dicitur analogice, sed proprie ens, sapiens, amans, justus etiam secundum justitiam vindicativam qu» punit propter peccatum, pncsertim obstinatos. E contrario Deus non dicitnr iratus nisi secundum analogiam metaphoricam, quia ira proprie dicta est passio sensibilitatis, qu® non est in spiritu puro creato, nec a fortiori in Deo.

Unde Deus dicitur amicus justorum secundum analogiam proportionalitatis propriuj et non solum metaphoric*. Et igitur amicitia justi pro Deo, etiam si sit essentialiter supernaturalis, solum ana- Ivgice proprie convenit cum amicitia increata Dei erga jnstos.

3um Dubium: An univoce conveniat nostra amicilia supernaturalis erga Deum et amuntia naturalis erga homimes.

Respondetur: Non, sed analogice (quia specificantnr ab objectis infinite distantibus), attamen conveniunt analogic-e proprie et non solum metapborice.

»>"" Dublum: Quomodo caritas si sit amicitia, extendi possit ad inknicos ex parte quornm non sit redamatio?

Resp. ad 2u,n; Caritate diliguntur inimici, non principaliter et ratione sui, sed secundario et ratione Dei, et sufficit quod sit mutualis amor inter Deum principaliter dilectum et nos. Ita ille qui multum diligit amicum suum, propter eum diligit filios eius etiamsi ab illis offendatur et sint quasi intolerabiles. « Tanta potest esse dilectio amici, quod propter amicum amentur hi qui ad ipsum pertinent, etiamsi nos offendant vel odio habeant ». Itcm ad SP*.

Confirmatio ex solutione objectionum.

Objectio 1" est: Non videtur quod inter Deum et justos sit mutuus amor benevolentiie, nam Deus diligit justos non propter ipsos sed propter semetipsum. « Universa enim propter semetipsnm operatus est Dominus » ut dicitur in 1. Prov. (xvi, 4).

Respondetur: Distingno: Deus diligit justnm non tanquam ultimum finem cujus gimtia ipse operatur, concedo ; Deus diligit justum non tanqnam finem cui vult beatitudinem asternam, nego. Et ad rationein amicitia» sufficit quod Deus justos diiigat ut flnem eui, ut personam cui vult beatitudinem ; Deus enim non potest diligere creaturam ut finem ultimum, sic sese averteret a summo Bono, esset sicut peccatum mortale in Deo. Unde dum Deus oninia facit projiter semetipsum, rmllus est egoismus (seu inordinatus amor suiipsius), quia hoc est omnia faccre propter wimmiim Bonum, et multo gloriosius est pro nobis ordinari ad Summum Bonum possidendum et

DB IPSA VIBTOTB CAIUTATIS elorificandum, quam ordinari solum ad plenam evolutionem personalitatis nostras. Imo tauto generosior est amicitia ahcuius superioris cum inferiore, quanto inferior nihil in se amabile habens, ex sola voluntatc gratuita diligitur et beneficiis cumulatur. Ita est amicitia Dei erga justos, diligit eos ex sola sua bontate, nsque sua bona eommunicat, non propter suam utilitatem, bonorum emm nostrorum non indiget Dominus.

Unde amicitia Dei erga nos radicaliter opponitur egotsmo ratione cuius aliquis homo diligit alios ad suam propnam utilitatem et non ad eorum utilitatem. Iu hoc apparet quam maxime errant lin oui ut Kant, Arhens, Guenther, Hermes, dicunt : si Deus oinma fecit propter gloriam suam, est in eo transcendentalis egoisinus. Isti non vident quod egoista sese diligit plus quam supremum bonum; hoc aut«m est impossibile Deo, cum ipse sit Supremum bonura, et dicere omnia creavit propter gloriam suam, et dicere omma, creavit non ad suaiu utilitateni, sed ad suam bonitatem generosissime manifestandam. Tloc longius explicavimus in libro Dieu, ed 6«, p. 437.

2* Objectio: Non datur amicitia nisi inter aquales. Atqui non est atqualitas inter Deum et homines. Ergo non potest esse amicitia inter Deum et homines.

Respondetur: Non requiritur sequalitas absoluta ad veram amicitiam ; ad eam sufttcit wqu.ilUas proportionis ut inter bonum patreiu et bonum filium, qui se habet proportionate ad patrem suum ut debet esse optimus filius. Item inter maritum et uxorem; niter magistrum et discipulum. Sed hasc amieitia. inter supenorem et mfenorem habet nomen speciale, nominatur ab Aristotele amtcUia excellentkc. fcbec est amicitia iuter Deum et justos, prout jusU eleyantur per gratiam ad consortium divinas uatura) et ad dignitatem fihorum Dei : « ex Deo nati suut ».

Remanent servi Dei, sed hac servitus est honorabilissnna, nam « servire Deo regnare est >. super passiones suas, supra daimonem et supra spiritum mundi. Cf. Joannem a S. Thoma: « amicitia excellentiaa non excludit omnem servitutem ». Imo perfectio hujusce sanctas servitudinis erga Deum coincidit cum perfecta amicitia ftliali, nam ut aiunt hic thomista) « quo magis Deus sibi subncit ah quem, eo majus bonum ipsi vult et confert. nam tota perfectio liominis est perfecte Deo subjici et uniri» '. Tn hoc differt Deus Do minus ccelestis a domino terrestri, qui sajpe non servorum utihtatem, sed suam quasrit. Sic gratia intrinsece efficax non cogit hbertatem, sed nos liberat, magis ac magis nos Deo subiiciens et umens ; et eo magis debemus diligere Deum quo eius donum est magis nitimum et efficax usque ad intimitatem nostrse determinationis hber» pene trans « Diligite Deum, quia ipse prior dilexit nos», et sec. S. Au-

■ Hoc «volvitur a S. U Maria Grinnon de Moutfort, <luin loquitur <lc sancta aervitute erea Ueum et B. M. Virglnem. Ita Ecclesia vocat beatos et sanctos ^ canonizat « »er«o* Dei » et « omtoM Dei». Ha* igltur servitus amoris non miuuit characterem fillalem nostra? caritatis erga Deum.

AN CAEITAS SIT AMICITIA

3!>1 gustinnm et S. Thomani dilexit nos efficaciter, per gratiam suam ex se efficacem.

if" Objectio: Non possumus velle Deo aliquod bonum, quia Deus nullo bono caret ; et non possumus ei aliqtiod bonum dare, quia servi inutiles sumus.

Respondetur: Quamvis Deus nullo bono careat, per carit&tem vohimus ei eius infinitas perfectiones , gaudendo quod Dens sit infinite sapiens et misericors, et procurando ei honorem et cultum, omnia et nos ipsos totaliter ei offerendo. Nec dicit Christiis nos esse servos inutiles, sed quod debeamus « nos dicere servos inutiles » ad humilitatis servitium, et hoc est verum prout sine gratia nihil possumus in via salutis; sed per gratiam multa et magna possumus pro Deo, unde alibi dixit Christus: « Euge serve bone et fidelis, quia iu panca fuisti tidelis, snper multa te constituam ».

Aliud dubium: An im ordine mere naturali possit esse vera amicitia inter Deum et homines?

Cf. Salmanticenses, De Caritate, n. 47. S. Thomas et thomisfce, etiam Suarez, respondent negative. Principalis textus Sancti Thonue est in III, d. 27, q. 2, a. 2, ad 4m : « Quia natura (nostra) non potest pervenire ad operationes eius (scil. Dei) quas sunt vita sua et beatitudo, scil. visio essentiae divime; ideo etiam ad amioitiam non pertingit, qua; facit amicos convenire et in omnibus communicare, et ideo oportet superaddi caritatem, per quam amicitiam ad Deum habemus, et desideramus assimilari ei per participationem spiritualium bonorum, ut participabilem per gloriam ab amicis suis ».

Ratio est quia omnis amicitia fundatur in comraunicatione alicuius vitas sive modi vivendi. TJnde amieitia inter Deum et creaturam fundari debet in modo vivendi proprio et connaturali ipsius Dei, quia Dens non potest partieipare modo vivendi creatur». Et modus proprius vivendi Dei est in intuitione su» essenti», ad quam sola gratia, semen glorias non disponere potest. Item cf. Joannbm a S. Thoma, De Caritate, circa q. 23, a. 1.

Corollarium : Caritas est qumiam participatio perfectissimce amicitite, quas est inter Personas divinas. Cf. Sai.mant., ibid., n. 23. Hasc amicitia divinarum personarum fundatur in communicatione totius divinas naturas Filio et Spiritni Sancto, et tres personae sese diligunt eodem numero actu amoris esseutialis.

Ultimum dubium: Vtrum caritas viatobis, ratione amiciti» et convictus spiritualis cum Deo, exigat de se prassentiam realem et substantialem Trinitatis inhabitantis, ita ut Deus sic tieret in nobis praisens etiamsi jam non esset eius prawentia immensitatis prout conservat nos in esse.

Respondendum est cum Joanne a S. Thoma, in Vm, q. 43, a. 3. Prassentia specialis Dei per gratiam est prassentia per modum objecti quasi experimentaliter cognoscibilis, et necessario pr«supponit pra>-

DB 1PSA V.BTUTS CARITATIS

^tiam Dei W est oausa ^ ^SST^^^S

,an,TAS SIT AUQU.D CREATUM IN ANIMA. Aht ii.-utbum CABITAS SIT AU.W

Sfflto* non mediante habitu. ut ttt . £ huiusce dilecUoms et non » exceUentiam ^f** ^ DLcitur I Joan.,

Conclusio S. Thoma^tamenest. lumi»anima. v 5) : « Caritas difiusa est m

AN CARITAS SIT QUID CRBATCM ut statim videbimus, haec opinio quse vult excellentiam earitotis pro clamare: «redundat vn ejus detrimentum », ut ibid. ait S. Tliomas.

2° Jiatione theologica probatur conclusio sic : Dum voluntas movetur a Spiritu S. ad diligendum Deum, ipsa debet liunc actum supernaturalem elicere vitaliter, libere et oonnaturaliter , ut actus iste sit meritorius. Atqui volnntas nequit elicere vitaliter, libere et connaturaliter lumc supernaturalem actum dilectionis Dei, nisi perficiatur per habitum infusum caritatis. Ergo caritas non est quid increaUim, sed est habitus infusus.

Major exponitur in prima parte articuli et sic probatur: voluntas movetnr a Spiritn Sancto ad Deum diligendum, non sicut inanimatiim corpus movetur, nec solum instrumentaliter ut propheta ad verbum Dei euuntiauduni, sed debet actum dilecUonis Dei elioere ritaliter, libere et eonnaturaliter. Alioquin actus iste non esset m-eritorius vitue aeterna;, et ca/ritas non esset radix meriti. Probatum cst enim supra in tractatu de gratia (I*-II", q. 114) quod ad meritum requiruntnr plures conditiones, inter quas, prjecipu® sunt ut opus uit liberum, et ut operans sit in statu gratUe. In tantnm enim homo est capax merendi apud Deum, in qnantum est consors viUe et natura divinte, in quantum dat vitaliter, libere et connaturaliter alif/uid sui, et aliquid cssentialiter proportionatum ac ordinatum ad praeniium vitas aeternaj, quia potentia non inclinatur nisi per babitum bonum ad prompte, facUiter, delectabiliter seu connaturaliter eliciendos actns bonos, et ad actum supernaturalem caritatis non Bufficit habitus acquisitus, sed requiritur proportionatus habitus eiusdem ordinis, ecil. infusa virtus caritatis. Sic habitus bonus est quasi « secunda natura » ad connaturaliter operandum in ordine boni.

Confirmatur: Alioquin scil. si non daretur virtus infusa caritatis, actus caritatis esset imperfectior actibus naturalibus et actibus aliarum virtutum, nec esset facilis et delectabilis. Quod patet esse fiilsum quia nulla alia virtus ita delectabiliter operatur ac caritas, quie cst principium magni gaudii spiritualis et pacis. Unde totum argnmentum ad hoc. redncitur, si caritas non esset quid creatum seu virtus infusa perficiens voluntatem, actus caritatis non perfecte et connaturaliter produceretur a voluntate. Et sic faciliter solvuntur nbjectiones.

Ad J™".- Dum in 1 Joan., iv, dicitur: « Deus caritas est » agitur ile caritate iDcreata qua Deus nos diligit, non de caritate qua ipsum diligimus. Et caritas nostra erga Deum est qmedam participatio caritotis increatie.

Ad 2m": Deus qui caritas est, est vita nostrse animas, non formaliter, sed effective, in qnantum est auctor gratite; caritas autem est formaliter vita auimaj nostraj ut fonna recepta et vivificans.

Ad 3unl: Caritas creata qnumvis sit finita, « facit effectum (intentionaliter) infinitum, cum conjungit animam Deo, justificando ipsam, hoc demonstrat infinitatcm virtutis divinas, quas est caritatis

DH IPSA VlttTUTB CAEITATIS auctor ». Nam « efficacia torm® est sec. virtutem agentis, qui inducit formam ».

Hic textus valet contia eos qui dicunt: gratia. non potest esse ab intrinseco efficax, hoc convenit solum omuipotentiie divinai cui nullus resistit. Respondetur: efficacia gratias creatse est secumiiim virtutem agentis seu demonstrat innnitatem virtutis divina). Ita pariter virtus instrumentalis qua> est in sacramentis od productioneni ipsius gratias, efficax est sec. omnipoteutiam Dei.

AET. III. — UTRUM CARITAS SIT VIRTUS PROPRIE LOQUENDO.

Difficultas est quia si est virtus, est acoidens et sic quid inferius substantia animse.

Responsio est affirmativa.

1- Probatur auotoritate Augustini dicentis: « Caritas est virtus, qu», cum nostra affectio est rectissima, conjungit nos Deo, qua eum diligimus » (De mor. Eccl., c. XI).

2° Vrobatur ratione theologica, sic : Virtus, principium bonorum operum, consistit in attingcndo regulam humanorum actuum. Atqui, caritas nos conjungit Deo, qui est suprema regula humanorum actuum. Ergo caritas est virtus proprie loquendo, scil. « bona qualitas mentis qua recte vivitur et nemo male utitur, quam Deus in nobis sine nobis operatur » (Aocust.).

Ad X'au: Amicitia humana virtuosa magis est aliquid consequens ad virtutem quam virtus, quia fundatur in honestate virtutis, in qua convivunt amici; sed amicitia divina proprie est virtus, quia non fundatur in virtutibus pnncedentibus, sed in bonitate divina.

Ad 3um.- Virtus caritatis, ut est aocidens, est quid inferius substantia aninwe, sed secundum rationem su<e speciei, tanquam participatio qusedam Spiritus Sancti, seu amoris increati, simpliciter loquendo est perfectior quam anima, quia est vita, arterna inchoata.

ART. IV. — UTRUM CARITAS SIT VIRTUS SPECIALIS.

Status qusestionls. — Videtur quod non, quia in I Cor. (xm, 4), dicitur: « Caritas patiens est, benigna est, etc. ». Unde videtur quod caritas sit qua-si collectio virtutum, earum harmonia ut justitia late i est harmonia virtutum. Ad plus, est virtus generalis, nou v Conclusio tamen est : caritas est virtus specialis.

1' Probatur auctoritate S. Pauli (I Gor., xni, 13) : « Nunc aii-

. fides, spes, carit

Atf CABITAS SIT VIRTUS 8PECIALIS

2° Probatur ratione theologica, sic : Virtutes specificantur et di stinguuntur ex objecto formali. Atqui caritas est virtus qua- habet. objectum formale speciale, scil. Deum infinite bonum, propter se dilectum. Sic distinguitur ab aliis virtutibus, v.g. a fide cuius objectum est Deus ut verus, a spe cuius objectum est Deus ut nobis bonus, a virtntibus moralibus qua? sunt circa media ad Deum. Cf. art. neq. ad lm et 2m. S. Thoma dicit: objectum caritatis esse « bonum divimum in qiumtum beatitudinis objectum », quia bonitas qua? in se videtnr a beatis, in se diligitur a caritate viatorum et etiam quia caritas est primario circa Deum ut amicum et ut nobis amicabiliter communicans beatitudinem. Hasc verba S. Thoma» servant distiuctionem inter spem et caritatem, supra statutam, II*-!!", q. 17, a. 6, ad 3"» : ii caritns facit tendere ad Deum, ut homo non sibi vivat seii Deo ».

Corollarium deduc.tiim a Bannez: « Minima caritas est magis pro prie et simplic.iter virtus quam quailibet virtus moralis acquisita, quantumlibet maxima. Sufflcit euim minima caritas, ad omnia vibunda peccata et ad servanda omnia praacepta, sic simpiiciter fac.it hominem lionum relate ad tiuem ultimum supernaturalera ».