Sectio 6, art. 7: UTRUM CARITAS SIT PRIOR SPE

Ilic articulus scribitur ad ostendendum mutualem relationem inter spem et caritatem.

Conclusio est : In via generationis spes est prior oaritate, sed sec. ordinem perfectionis oaritas est prior spe.

P Pars conelusionis sic probatnr: Secundum viam generationis imperfectnm est prius perfecto, sicut puer viro. Atqui spes pertinet iul amorem concupiscentke , qui est minus perfectus quam amor amicitise seu caritatis. Ergo secundum viam generationis spes est prior caritate.

Major est evidens : sic via generationis germen imperfectum est l.nus quam vivens ex isto germine procedens.

DB SPE SECIJNDUM SB

Minor continet duas propositiones, scil. : 1° spes pertinet ad amo rem concupiscenti», quia omnis motus appetitus ex amore derivatur ut snpra probatum est (I*-II", q. 55, a. 1, ad 2™). Et amor, ad quem pertinet spes, est concupiscentiaj, nam sperans intendit aliquid bonum amatum sibi obtinere: non speramus nisi bonum desideratum et amatum.

2* propositio contenta in minore est : amor concupiscentia est minus perfectus quam amor amicitia) seu caritatis.

Ratio est quia id quod amatur amore concupiscentia aiuatur formaliter non propter seipsum, sed amatur alteri, v.g. concupisco cibum mihi, vel amico meo, non amo cibum formaliter propter ipsum, item sperans desiderat et amat Deum sibi, non tamen subordinans Deum sibi. E contrario id quod ainatur amore amicitur, simpliciter et propter se amatur; v.g. dum desidero cibum amico meo, perfectius diligo aniicum quam cibum ; item caritas, ut infra dicetur, est amor amicitue erga Deuin, quo mens inhjeret Deo sec. seipsum et vult Deo bonum ei conveniens et gloriam, seu manifestationem bonitatis sure.

TJt supra ostensum est (I*-II*°, q. 26, a. 4), luec divisio amoris fundatur in delinitione amoris, scii. velle alicui bonum: ille cui volumns bonum amatur amore amiciti», et ipsum bonum volitum seu desideratum aniatur amore concupiscentia?. Sic caritas est simpliciter perfectior spe.

Dubium: Quomodo spes disponit ad caritatem sec. viam generationist

Respondetur in fine corp. articuli : « Spes introducit ad caritatem in quantuin aliquis sperans remunerari a Deo accenditur ad. amandum Deum et servandum eius prascepta ». Ut dicitur I*-!!*", q. 62, a. 4 : « Per hoc qnod bomo ab aliquo sperat se bonum consequi posse, reputat ipsum, in quo spem habet, quoddam bonum suum. Unde ex hoc ipso, quod homo sperat (beneficia) de aliquo, procedit ad amandum ipsum (non soium propter eius beneficia accepta aut sperata, sed propter ipsum) ».

Aliis verbis amor et spes bermfioiwum promissorum disponit ad amorem erga ipsum benejactorem, prout in se bonus est et melior quam beneficia ab eo recepta vel promissa. Sic Deus est in se infinite melior quolibet dono creato. Unde adveniente caritate perficitur spes, ■et non solum quoad meritum, sed etiani ut spes, nam de amieis maxime speramus. Sic patet contra Fenelon quod crescente earitate, non minuitur spes (sicut minuitur timor servilis) sed per se augetur spes christiana, et liberatur ab omnibus imperfectionibus admixtis, quie proveniunt ex hoc quod nimis confidimus in auxilio bumano, et non satis aut non satis recte in divino.

Corollarium: 1'rout tres virtutes theologicas sic ordinantur sec. ordinem generationis, modns conveniens ad orationem mentalem faciendam est transire ab actibtis humilitatis, pasnitenti», a quibus incipiendum est sicut humiliter fit genuflexio ingressu ecclesiaj, a<l

AN CARITAS SIT PIIIOR SPK iictum fidei, postea ad actum spei et orationis petitionis, deinde ad nctum caritatis affectivae et effectivse. Hnmiliter ad Denm accedo, «mlo, spero, eitio, postulo, diligo Deum super omnia amore affective offlcaci, et deinde effective volo voluntatem eins in omnibus servare iii gloiificetnr Deus a me ipso primo in via et deinde in ffiternum in patria.

Est modus optimus orandi mentaliter, potius quam metbodus; im'|io proponitur methodus nimis complexa, artificialis qu® frangit motnm connaturalem mentis ad Deum, e contra hic modus theologii:e fundatur in ordine virtntum theologicarum via ascendente, sic nratio est vera elevatio mentis ad Deum. Ita tres primas petitionis 'irationis Dominica3 ad tres virtutes theologicas pertinent: sanctittcetnr nomen tuura, per fidem, adveniat regnum tuum (quod est «lijectnm spei), flat voluntas tua (per caritatem affectivam et effectivnm). Cf. Perfection et contempl., t. I, p. 255 sq.

QUiBSTIO XVIII.

DE SUBJECTO SPEI

1° An sit in voluntate. 2° An sit in beatis. 3° An sit in damnatis. 4* An in viatoribus babeat certitudinem.

ABT. I. — UTRUM SPES SIT IN VOLUNTATE SICUT IN SUBJECTO.

Status qutestionis- — Videtur quod non : 1" Quia bonum arduum ad quod ordinatuf spes est objectum non voluntatis, sed iraseibilis. 2° Quia in voluntate sufficit una virtus erga Deum, scil. caritas. 3° Qnia in eadem facultate non possent esse simul actus caritatis et actus spei, qui quandoque sunt simultanei.

Conclusio tamen est: Spes est in voluntate sicut in subjecto.

Probatur 1° indirecte in arg. sed c. qnia spes est in parte superiori animte, sec. quam anima ordinatur ad Deum, sed non est in intellectu, quia non pertinet ad cognitionem, ergo in voluntate. Ut notat Suarez, si spes esset in intellectu, vix aut nullo modo posset a flde distingui. Corroboratur hoc argumentum indirectum, ex hoc quod omnes theologi ita sentiunt, et ideo esset saltem temerarium dicere spem non esse in voluntate. Sic fides qute est in intellectu <listvnguiVur, contra protestantes, a fidutia qu® non differt a spe. sed spes dicitur fiducia prout fundatur in flde circa promissionem divini auxilii (cf. 11*11", q. 129, a. 6).

2° Probatur direote sic: Cum objectum spei sit bonum, actus et habitus spei sunt necessario in appetitu. Atqui non sunt in appetitu sensitivo, cum objectum spei christianaJ sit divinum et non sensibile. Ergo spes est in appetitu intellectivo, seu in voluntate.

Ad l"m: Arduum intelligibile seu spirituale pertinet ad voluntatem.

Ad 21™0.- Caritas sufflcienter perficit voluntatem quantum ad diligere, non quantum ad sperare; insuper actus spei remanet amissacaritate, quia habet aliud motivum formale.

AN SPES SIT IN BBATIS

Ad 3""': Actus caritatis et actus spei possunt esse siraul in voluntate, sicut in intellectu intuitio principiorum et scientia conclusionum, quia. subordinantur, non sunt duo actus ex fequo, liabent ordinem ad invicem.

ART. II. — UTRUM SPES SIT IN BEATIS.

Status quasstionis. — Videtur quod ita sit : 1° Quin Christus qui erat simnl comprehensor et viator, videbatur spem habere, v.g. spem resurrectionis suas. 2° Quia beati possunt sperare non adeptionem, sed continuationem beatitudinis. 3° Quia beati possunt sperare beatitudinem viatoribus, pro quibus orant. 4° Quia beati possunt sperarc gloriam corporis sui.

Conclusio tamen est : Spes non potest esse vn beatis, evacuatur in patria sicut fldes.

1° Probatur auctoritate 8. Pauli (Rom., vm, 24) : « Quod videt. i|uis, quid sperat? », atqui beati fruuntur Dei visione. Ergo non amplins in eis est spes. Item (I Cor., xm, 13 et Bebr., xi, 1) : « Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium».

Hoc argumentum est omnino certum, si agitnr de actu spei, sed ex argumento sequenti habetur quod pariter habitus spei non potest i-emanere in beatis.

2° Probatur ratione tlieologica ex objecto formali quod spei, quod est bonum arduum futurum. Cum habitus specificatur a suo objecto formali, sublnto hoc objecto species habitus remanere non potest. Atqui in beatis subtrahitnr objectum formale seu primarium «pei, quod habet rationem ardui et futnri, jam enim habent beatitudinem aiternam. Ergo spes, neque quoad actum, neque quoad habitnm potest esse in beatis.

Major seraper eadem est in toto tractatu virtutum, et ex ea jam probavimus II*-II*% q. 5, a. 3, quod ille qui discredit unnm articulum fidei, non potest habere de aliis articulis neque actnm fidei infusse, neque habitum. Pariter nunc, quamvis modo inverso, prout scil. mens beati snperat objectum formale qnod spei, in hoc sensu quod jam beatitudinem atternam possidet. Sublato per exceseum igitnr objecto primario spei quod habet rationem ardui et futuri, spes existere nequit.

Cf. I*-II*°, q. 67, a. 4 : « Spes importat motum quemdam in id qiiod non habetur », et motus cessat in termino ad quem. Spes importat igitur imperfectionem subjecti, scil. quod feratur in beatil.udinem nondum habitam.

Ad Jwn.- Christus viator et comprchensor, jain habens beatitndinem ajternam, non habebat spem, virtutem spei qu® respicit bealitudinem futuram tanquam principale objectum, potuit tamen ha-

DF. SUBJECTO SPEI bere aliquem actum spei, sperarc resurrectionem suam; tunc erat actus caritatis erga seipsum.

Ad Beati non sperant continuationem beatitudinis, quia eorum beatitudo mensuratur wternitate, in qua non est distinctio pra?sentis et futuri, scil. haic continuatio non est sec. durationem temporis, sed sec. durationem arternitatis quas est « interminabilis vita) tota simul et perfecta possessio » (cf. I*, q. 10, a. 1). Legerc hanc puchram responsionem ad 2nl : « non esl ibi ratio futuri ».

Plures modo materiali et inferiori responderent : beati sunt omnino sccuri de coutinuatione beatitudinis, quaj inamissibilis est secunduin promissionem Dei, et sec. rationeni beatitudinis perfectaj, quia beatitudo perfectissima amissibilis est contradictio in terminis, etiain beatitudo perfectissima non oerto inamissibilis est contradictio. (cf. infra, a. 3). Hasc omnia sunt vera, sed ratio S. Thomai est altior. Dno verbo beati non sperant continuationem beatitudinis quia ha;c non Itabet ratkmem futuri nec ardui. H» rationes antem inferiores valent pro animabus purgatorii. In eis remauet spes, sed spes omnino secura, prout certitudinem habent de propria pra?destinatione. (cf. infra art. 3, in flne).

Ad 3°"': Beati sperant aliis beatitudinem non ex virtute spei, sed magis ex amore caritatis erga proximum. Insuper respeetu beatorum, ait Joannes a S. Thoina, salus viatorum non est ardua et difficilis, sed ex sola viatorum resistentia '.

Ad 4WU: Beati non sperant gloriam corporis, quia iwec gloria non est quid arduum pro eis, jam enim in gloria aniiroe habent causam gloriai corporis, ideo hajc non habet rationem ardui. Insuper est tantum objectum secundarium spei et sublato objecto primario spei, non remanet spes. E contra remanent virtutes morales, non circa eadem objecta materialia, v.g. circa pericula, sed ad regulandum appetitum sensitivum sec. genus hujusce superioris vitaj.

Aet. III. — UTRUM SPES SIT IN DAMNATIS.

Status quaestionis. — Videtur sub aliquo aspectu quod in eis reltem spes acquisita sicut in eis remanet fides acquisita, Jacobi, u, 19 : « Dsemones creduut et contremiscunt ».

st: In damnatis non renw.net spes.

1" Probatur auctoritate revelationis sec. quam pcenas inferni sunt perpetvuo sec. illud Matth. (xxv, 41) : « Discedite a me, maledicti, in ignem asternum, qui paratus est diabolo et angelis eius ». Cf. Symboluni Athauasianum : « Qui bona egerunt, ibunt in vitam arternam,

AN SPES SIT DJ DAMNATIS qni vero mala in ignem ajtcrnum » (Dbnz., 40). — Item Innocenlius III (Dbnz., 410), loquitur de « cruciatu gehennaj perpctua? ». — Item IV Conc. Lateranense (Dbnz., 429) : « Omnes (electi et reprobi) raanrgent cum suis propriis corporibus, quse nunc gestant, ut reciplaot secundum opera sua, sive bona fuerint sive mala; illi cum diabolo po»nam perpetuam, et isti cum Christo gloriam sempiternam ». I lamnati igitur non sunt in gaudio, sed in dolore et in luctu, sic in eis aon est spes qu® causat gaudium, sed illud Rom. (xii, 12) : « Spe gandentea ».

liemanet tameu qua;dam difficultas scil. forte damnati ignorant perpetuitatem damnationis, et ideo forte quamdam spem beatitndinis conservant. DTaJC difficultas solvitur sequenti. argumento :

2° Probatur rationc theologica: Spes est de beatitudine futura possibili. Atqui ad conditionem miseriaa damnatorum pertinet ut ipsi sciant beatitudinem non amplius esse sibi possibilem. Ergo in ilamnatis non remanet spes.

Minor probatur ex notione posn®: pcena repugnat voluntati, sed ad hoc requiritur quod cognoscatur ; nihil volitum nisi prajcognitum. Atqui perpetuitas damnationis pertinet ad pcenam damnatorum ; ergo ilebet esse ab eis cognita, alioquin non repugnaret eorum voluntati, uec esset formaliter pcena.

Confirmattir ex lioc quod per oppositum : ad perfectam beatitudinem requiritur quod aliquis certus sit de perpetuitate suae bealitudinis, alioquin voluntas eius non quietaretur; perpetuitas ignota non potest quietare voluntatem, quia nihil volitum nec dilectum nisi praicognitum. Unde sicut in beatis non est spes, quia beatitudo seterna non est eis futura sed jam habita, ita in damnatis non est spes, Hiiia beatitudo aiterna non est eis possibilis.

Ad jjam; Fides acquisita potest remanere in damnatis, quia fldes non est solum de beatitudine ut nobis futura, sed sive de futuris, sive de prasentibus, sive de pweteritis bonis et etdam de malis. In hac rcsponsione ad 2"™ S. Thomas dicit : « Magis potest esse in damnatis lides informis quam spes », non tamen vult dicere quod in damnatis sit fides infusa informis, nam supra dicit II*-II", q. 5, a. 2, ad 2m : « Fides, quaj est donum gratias inclinat hominem ad credendum sec. aliquem affectum boni, etiamsi sit informis. Unde fides qua» est in ila»monibu8, non est donnm gratia?, sed magis coguntur ad credendum ex perspicacitate naturalis intellectus ». Unde S. Thomas, ut ait Oajetanus, nunc non affirmat fidem infusam esse in damnatis, sed tidem hanc eBse minus incompossibilem statui damnatorum quam spes.

Ad S""1.- Defectus spei in damnatis non auget demeritum, sicut evacuatio spei in beatis non auget meritum, sed utrumque contingit propter mutationem status.

Dubium: Vtnim spes sit in anhnabus in Nufficienter ratio ardui?

DE SUBJBCT0 SPBI

Respondetur: Affirmative, quia beatitudo est adhuc absens, ardua et per graves posnas assequenda; sic objectum primariuni spei remanet. Imo spes in his animabus majorem certitudinem habet, quia cert» sunt de sua prsedestinatione. Certitudo ista non evacuat rationem spei, quia beatitudo jetema remanet futura et ardua. Item dicendum est de patribus in limbo, quibus beatitudo erat pariter futura et ardua si non ratione pcenarum, saltem prout eius asseeutio erat supra eorum vires.

Abt. IV.— utrum spes viatorum habeat certitudikem.

Status qufflstionis. — Supponitur ex articulo prtecedenti, quod spes remanet in omnibus fidelibus viatoribus etiam peccatoribus qui non desperant vel graviter praisumunt. Hoc habetur etiam ex q. 17, a. 8, in quo docetur spem ordine generatiouis prsecedere caritatem, et ex 1*11", q. 65, a. 4, ubi ostensum est quod fides et spes possunt esse sine caritate. Conc. Trident., sess. C, cap. 0, can. 3, requirit spem in peccatoribus qui se ad justificationem disponunt.

Ex alia parte spes in viatoribus non destruitur nisi vel per accideus ex destructione fundamenti, scil. fidei, ut in h»reticis ', vel per se a suo contrario, scil. a gravi peccato vel desperationis vel prjesumptionis, ut infra dicetur. Alia enim peccata non sunt directe spei contraria. Denique relate ad viatorem remanet objectum spei, scil. beatitudo futura et ardua.

Unde non est difficultas de isto preesupposito, msi forte aliquis dicat : quomodo spes possit remanere sine caritate, dum virtutes morales infus» non possunt remanere cum peccato mortali.

Disparitas est quod virtutes morales infus* sunt eirca media ad finem ultimum supernaturalem, et ideo prajsupponunt rectitudinem appetitus erga hunc finem ultimum per caritatem, finis enim est prior intentione, et electio mediorum sequitur intentionem fmis. E contra fides et spes via generationis antecedunt caritatem, sic possunt remanere sine ea, et sine gratia sanctificante, tanquam in subjecto non connaturaU, sed quasi violento, velut radix arbons exciste relicta a misericordia divina ut arbor rursus reproduci possit.

His autem pnesuppositis, quteritur nunc utrum spes viatorum habeat certitudinem.

Est difflcultas : 1° quia spes est in voluntate, dum certitudo pertinet ad intellectum ; 2° quia in hac vita non possumus cum certitudine scire quod gratiam habeamus, spes autem provenit ex gratia et ex meritis; 3° quia certitudo esse non potest de eo quod potest deficere, et multi viatores habentes spem deficiunt a consecutione beatitudinis. Ergo videtur quod spes christiana nou sit certa, sicnt nullus certus est de sua pnedestinatione, seclusa revelatione speciali.

' Quanivls tueretld formales vkleantur sperare, spes eorum nou est theotoglea, sed liumana tantum et non firma.

DD CBBTITUDINE SPEH

Notandum est quod isto difficultates solvi debent etiam a theologis qui tenent gratiam esse efflcacem ab extrinseco, scU. a nostro con- MKnsu pr®vi8o per scientiam media-m. Imo, ut statim videbimus, ei Ita esset, adhuc difficilius esset defendere certitudinem spei quia mitiretur spes in debiliori fundamento, scil. viribus nostri liberi arbitrii : fragile et versatile est liberum meum arbitrium, quomodo pOBSim habere certitudinem de eius perseverantia usque in finem? Ilis difficultatibus positis, S. Thomas respondet eodem modo quasi iic pro certitudine fidei. Dicit enim supra II'- II", q. 4, a. 8 : svmpliviter seu ew parte causce vel motivi formalis fides est oertior qualibet cognitione naturali etiam evidentissima ; seoundum quid vero scil. ex parte subjecti, fides est minus certa quam naturalis cognitio «videns, quia minus plene et connaturaliter consequitur vel posBidet objectum suum altissimum quod remanet obscurum.

Difflcultas est in conciliatione certitudims spei et incertitudinis' «alutis pro viatoribus. Solutio S. Thoime, ut statim videbimus, est quod certitudo spei non est certitudo ipsius termini ad quem tendit viator, sed est certitudo tendentice ad salutem.

Ita ille qui navigat versus portum, si sumpsit bonam directionem certitudinaliter tendit ad portum, sed tamen non habet certitudinem perveniendi ad portum, quia remanet periculum naufragii. Ilanc qufflstionem alibi tractavimus : L'Amour de Dieu et la Croua de Jisus, 1929, t. II, p. 597-615: La purification passive de respf"rance; et in alio opere : Les trois dges de la vie intirieure, 1938, t. il, p. 236-249 : La confiance en Dieu et la certitude de l'esp6rance; t. II, p. 602-621: L'esperance heroique et l'abandon.

Ex corpore art. et ex resp. ad 2™ et 3m habetur conclusio.

Concluslo: Spes certitudinaliter tendit in suum finem, sic est implioiter firmissima prout secundum fidem fundatur m Deo auxiliante, sed est secundum quid incerta ex parte fragilitatis sperantis. Itrevius: Spes per modum tendentiaj est simpliciter certissima ex parte Dei, secundum quid incerta ex parte nostri. Et in hoc est my- Kteriuni ; S. Thomas conservat « sensum mysterii » et vitat nimiam iivtionaUzationem objecti fidei et motivi spei.

1° Probatur ex auctoritate S. Scripturw: Hic citatur in arg. sed '•»ntra, II ad Tim,. (i, 12) : « Scio cui credidi et certus sum quia po- Iimis est depositum meum servare». Similes textus sunt in Oenesi (xv, 1) : o NoU timere Abraham, ego protector tuus sum, et merces ina magna nimis ». — (Ps. xxi, 5) : « In te speraverunt patres noetri, Hperaverunt et liberasti eos... in te speraverunt et non sunt confusi ».

(Ps. xxvi, per totum) : « Dominus iUuminatio mea et salus mea, quern timebo? Dominus protector meus, a quo trepidabo... si consi- Htant adversum me castra, non timebit cor meum. Si exsurgat adverkus me prcelium in hoc ego sperabo... In die malorum protexit me i Deus) in abscondito tabernaculi sui... Tater meus et mater mea deiHiquerunt me, Dominus autem assumpsit me... Exspecta Dominum,

DK SUBJKCTO SPEI viriliter age et coufortetur cor tuum et sustine Dominum ». — (Ps. xxn, 4) : « Si ambulavero in medio umbrte mortis non timebo mala, quoniam tu mecum es. Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata sunt ». Etiam quaodo me castigat virga tua. — (Hehr., xn, 6) : « Quem enim diligit Dominus, castigat ». — (1. Tobjs, xi, 7) : « Benedico te, quia tu castigasti me ». — (Ps. cxvn, 8) : « Castigans castigavit me Doininus ; sed nou morti tradidit me. Aperite mihi portas justitiie, ingressus in ea confitebor Domino ». — (Ps. x, per totum). — (Ps. i.xx, 1): « Tn te, Domine, speravi, non confundar in arternum, quoniam firmamentum meum et refugium meum es tu. Quoniam tu es patientia niea Domine, Domine spes mea a jnventute mea ». « In te eonfirmatus sum ex utero ; de ventre matris mese tu es protector meus. In te cantatio niea semper, tanquam prodigium factus sum multis; et tu adjutor fortis... Ke projicias me in teinpore senectutis cum defecerit virtus mea, ue dereliuquas me... Dixerunt inimici mei...: Deus dereliquit eum... Ego autem semper sperabo... Quoniam non cognovi litteraturam ', introibo in potentias Domini,... et usque iii senectutem... Deus ne derelinquas me». — (Eccli., n, 10) : « Kullus speravit in Domino et confusus est ». — (Isaias, xl, 31) : « Qui autem sperant in Domino, mntabunt fortitudinem, assument pennas sicut aquilat, current, et non laborabunt, ambulabunt et non deficient ». Hsec verba sunt in « laudem glorke gratiae Dei » ut dicitur ad Ephesios (i, 6) : (prasdestinavit nos) « in laudem gloriaj gratiaa suas » (en faisant eclater la gloire de sa grace). (i, 12) : « Ut simus in laudem giorise eius nos, qui ante speravimus in Christo ».

(Rom., rv, 21) : « Plenissime sciens quia qwscumque promisit, potens est et facere » : Deus enim impossibilia non jubet. — (Rom., v, 5) : « Spes autem non confundit, quia caritas Dei diffusa est in cordibns nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis ». — (Hebr., vi, 18): « Jmpossibile est mentiri Deum, fortissimum 6olatinm habeamus, qui confugimus ad tenendam propositam spem, quam sicut anchoram habemus anim» tutam ac firmam, incedentein usque ad interiora velaminis, ubi prtecursor pro nobis introivit Jesns ». — Epist. Jacobi (i, 5) : « 8i quis indiget sapientia postulet a Deo, qui dat omnibus aflluenter et non improperat et dabitur ei ».

Conclusio nostra invenitur quasi propriis terminis in Concilio Tridentino, sess. 6, cap. 13 (Denz., 806) : « Kemo de perseverantiie munere sibi certi aliquid absoluta certitudine polliceatur, tametsi tn Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debent ». In hoc textu declaratur quod non solum prjedestinati, sed « omnes debent reponere firmissimam spem in Dei auxilio ». Hic textus optime exprimit motivum formale spei determinatum a S. Thoma : Deus auxilians.

Imo in isto capite auxilium divinum nullo modo videtur esse

■ Hebraico textu : « Quoniain non cokoosco nunierum graUaruin Del, non possuni eas omnes narrare, nec artem narrandi cognosco, laudabo tamen ».

M

DE CERTITUDINE SPEI efficax solum ab exti-inseco, quia ibidem dicitur : « Deus enim, nisi ipsi (homines) illius gratiaj defuerint, sicut crepit opus bonum, ita l>erficiet, operans velle et perficere» (Phil., n, 13). Item paulo antea dictum est de Deo : « Potens est eum qui stat statuere (Rom., xiv, 4) Ut perseveranter stet et eum qui cadit restituere». Hffic gratia non videtur esse versatilis et efficax solum ab extrinseco, scil. a nostro consensn prseviso.

Item Conc. Trident., sess. 6, can. 16 (Df.nz., 826) : « Si quis ma gnuni illud usque in finem perseverantiaj donnm se certo habiturum absoluta et infallibili certitudine dixerit, nisi ex speciali revelatione ilidicerit, a. s. ». Et prajsertim hoc donum perseveranti® finalis videtur esse intrinsece efflcax, scil. capax convertendi etiam induratos lieccatores in quibuslibet circumstantiis. Pnesertim de hac gratia perseverantia? finalis verificantur verba S. August. in 1. De Prwdestin. sanctorum, c. 8 : « Gratia qnw a nullo dnro corde respuitur, quia ad tollendam cordis duritiam primitus datur ».

Insuper quomodo possumus « in Dei auxilio firmissimam spein ••ollocare » nisi speretur auxilium intrinsece efflcax, pnesertim si sermo sit de magno dono perseveranti» finalis, quod soli electi accipiunt. Unde ex hoc textu Concilii habetur prvma pars nostrce conclusionis, scil. spes per modum tendenlia; est simpliciter firmissima 68i parte Dei auxiliantis.

Sed in eodem Concilio, ibid., habetur secunda pars conolusi<mis , Bdl. spes est secundum quid incerta ex parte nostri, sen bominis defectibilis, nam ibidem dicitur (Denz., 806) : « Verumtamen qui se . .rittimant stare, videant ne cadant (I Cor., x, 12) et cum timore ac tremore salutem suam operentur (Phil., n, 12) in laboribus, in vigiliis, in eleemosynis, in orationibus, in oblationibus, in jejuniis, in castitate (cf. II Cor., vi, 3 sq.). Formidare enim debent, scientes. qnod in spem. glori» et nondnm in gloriam renati sumus, de pugna. qu* superest cum carne, cnm mundo, cum diabolo, in qua victores •■sse non possunt, nisi cum Dei gratia Apostolo obtemperent dicenti : ... Si enim sec. carnem vixeritis, moriemini, si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis (Rom., vin, 12) ».

Hasc ultima verba Concilii Tridentini sunt contra protestantes parvipendentes bona opera, dummodo, nt aiebant, habeatnr fides promissionnm, in tuto jam positam esse teternce gloriae adeptionem. Oe hoc autem nullus viator potest esse certus nisi per specialem revelationem ut declaratur in eodem Conc. Trident. (Denz., 826; ibidem n. 825) dicitnr: « Si quis dixerit hominem renatum et justillcatum teneri ex fide ad credendum, se certo esse in numero prssdestinatorum, an. s. ». In hoc est magnum mysterium, in quo duo sunt '•crtissima (ut diximus) : 1° Deus est salutis auotor et quod quidam salvantur, salvantis est donum: 2° Deus impossibilia non jubet, et quod quidam pereunt, pereuntium est demeritum (Denz., 318). Intima autem conciliatio horum duorum non videtur nisi in patria.

2° Probatur ratione theologica 1' pars conclusionis (corp. et ad 2m), scil. spes est simpliciter certa et firmissima certitudine tenden-

DB SDBJECTO SPHI tice prout sec. fidem fundatur in Deo auxiliante. Hoc bene cxplicandum CBt quia plures theologi male intelligentes doetrinam S. Thouuc, locuti sunt ac si esset certitudo non tendentia;, sed judicii de futura salute. Quidam eam sic declaraverunt : Salutem obtvnebo, quod non verificatur de omnibus sperantibus, scil. de nou prasdestinatis ; alii hanc doctrinam sic expresserunt : Si perseveravero , consequar salutem, quod dicere posset ctiam ille qui non elicit actum spei. Cf. Salmantic, 31. S. Thomas e contra optime ostendit certitudinem spei non esse per modum judicii de salute futura, sed « per modum tendentke ad salutem». Legere articulnm qui ad hoc reducitur:

Certitudo participatwe est in omni eo quod a vi cognoscitiva movetur infallibiliter ad finem suum. Atqui spes infallibiliter movetur ad finem suwm, a fide qua certi sumus de Dei misericordia, promissionibus et omnipotentia. Ergo spes est simplioiter certa et firmissima certitudine tendentke, prout fundatur in Deo auxiliante.

Major patet ex hoc quod certitudo, quje est essentialiter in vi cognoscitiva, invenitur participative sub directione vis cognoscitivse, in tendentia appetitus ad finem. Sic natura sub directione Dei certitudinaliter tend.it ad suum lineni, sicut sagitta sub directione sagittantis, sic apes, formicas, araneas, instinctu originative divino, quasi divina inspiratione naturali cum certitudine mirabilia faciunt; non errant, certius operantur quam ars. Ita etiam sub directioue prudenti» virtutes morales fortitudinis et temperantue certitudinaliter lendunt ad suum finem, ita ut nunquam temperantia sit principium actus inordinati ; virtute nemo male utitur et virtutes certius arte operantur, quia per modum secundi» natur® moventur ad connatnrales fines honestos hominis et non ad aliquid artificiale.

In hac majori apparet ingenium S. Thomas qui solvit semper quffistiones per altissima et universalissima principia, ex quibus habetur synthesis, et ad quas semper deveniendum est, non timendo repetitionem. Hasc principia sunt « leitmotivs » ejus doctrinas.

Minor autem probatur ex prasdietis, BClL sec. viam generationis fides antecedit spem, eique proponit objectum sperandum et motivum formale : Deum auxiliantem. TJnde spes christiana nihil exspectare potest, nisi sub directione fidei, et nisi propter motivum formale Dei auxUiantis, sicut virtus temperantias nihil appetit nisi sub directione prudentias. Cnm ergo fidei non potest subesse falsum, et insuper cum auxilvum Dei sit in se indefectibile , sequitur quod spes certitudinaUter tendit im suttm finem et quod est simplicitor firmissima prout fundatur formaliter in Deo auxiliante (cf. ad 2m).

Denique revocandum est in memoria id quod dicitur q. 4, a. 8 : « Unumquodque judicatur simpliciter secundum causam suam (prassertim forraalem, specificantem, ut est motivum formale). Ideo illud dicitur simpliciter « certius quod habet certiorem causam ».

Sic fides, quamvis sit obscura, est simpliciter certior qualibet cognitione naturali etiam evidentissima, quia habet firmius motivum formale specificans, quod est Veritas prima revelans.

DE CERTITTJDINE SPBI

Hasc certitudo fidei participative invenitur in spe, sec. promis xiones Dei auxiliantis, quas firmiter fide tenemus, et sec. quas spernmus. « Deus enim impossibilia non jubet, sed jubendo monet et l'a<:ere quod possis, et petere quod non possis, et adjuvat ut possis » is. August. citatus a Conc. Trident. ; Dbnz., 804). Promissio Dei sic exprimitur apud Matth. (vii, 7) : « Petite et dabitur vobis, qmerite ct mvenietis, pulsate et aperietur vobis ». Sic Deus promisit auxiliom necessarium ad salutem omnibus qui illud vere, humiliter, pie 0t perseveranter postulant, et insuper offert omnibus gratiam ad oraudum, et illi soli hac gratia prwantur qui eam. recusant directe aut iudirecte. Itcmanet tamen mysterium : Deus est salutis auctor ; « quod i|iiidam salvantur salvantis est donum, quod quidam pereunt, perountium est meritum » (Dbnz., 318).

□ublutn: A quonam judicio fidei dirigitur spes1? (cf. SalmanticoiiBes, ita etiam Joannes a S. Thoma).

Actus spei dirigitur mediate ab isto judicio specnlativo fidei : Aeterna vita est bene operantibus repromissa et Deus prwparat et offert omnibus auxilia ad salutem. Actus spei dirigitur immediate ab isto judicio practico fidei : suppositis divinis promissionibus , tibi sperandum est; vel (per modum imperii) : Spera per Dei auxilia connequi salntem. Sic actus spei dirigitur a fide quas est virtus simul speculativa et practica, non potest dirigi a prudentia quso est inferlor. Falsum esset dicere actus spei dirigitur ab isto judicio speculativo: Obtinebo salutem, quia hoc judicium non est actus fidei, cum possit esse falsum, nec requiritur ad motum spei, siquidem sine illo judicio speramus ut experientia constat.

Confirmatur: Adoratio hostiaj consecrat» dirigitur mediate ab hoc judicio speculativo : hostia rite consecrata continet oorpus Ghri- »ti adorandum, et immediate ab hoc judicio prudentije, supposita in-udenti credibUitate de consecratione talis hosti®: Reverentiam huic hostUe pr<ebe. Ex his omnibus patet quod certitudo invenitur analogice in fide ct in spe, in fide per modum judicii, in spe per moilum inclinationis, est ipsa firmitas et determinatio tbndbnti^: vo-

I untatis ad beatitudinem. S. Thomas dicit in nostro art. : « Spes cerlitudinaliter tendit in suum finem, quasi participans certitudinem a

II de, qu» est in vi cognoscitiva ».

Corollarium : Sic spes differl a prwsumptionc qute non procedit »ub directione fidei nec innititur Deo auxiliante sec. eius promis- Kiones, nam non exspectat beatitndinem eo modo quo debet exspectari, v.g. exspectat gloriam sine meritis.

!"m Corollarlum : Prwdestinatus dum facit actum preesumptionis »ion certitudinaliter tendit in finem ultimum, dum e contra non prw- •li stiwitus faciens aotum spei christianai, in hoc actu certitudinaliter tendtt in finem ultimum ; sic spes est certa ex parte Dei, quamvis

DE SUBJECTO SPEI num. Sic spes est firmissima quoad se ratione sui motivi, et etiam in nobis, nam motivum istud producit in nos snum effectum formalem.

2> Pars concluslonls ut formulatur a Joannc a S. Thoraa, n. 5 et 6, et Billuart: Spes secundum quid non est certa ex parte subjecii, propter fragilitatem sperantis, sed hoc non pertiuet simpliciter ad spem, sed solum secundnin quid. — Hoc sic probatur.

' Quod est incertum non ex parte motivi formalis, sed ea; parte subjeeti imperfeete dispositi est soluni secundum quid incertum (II»- II**, q. 4, a. 8). Atqui spes est incerta uon ex parte Dei auxiliantis, sed ex parte fragilitatis sperantis. Cf. hic ad 9>m. Ergo spes est solum secundum quid incerta, et remanet simpliciter firmissima.

Major supra probata est (11*11", q. 4, a. 8), quia unumquodque judicatur simpliciter sec. suam causam formalem specificantem, et secundum quid sec. dispositionem subjecti in quo recipitur. V.g. certitudo metaphysica de principio finalitatis « omne agens agit propter finem » est simpliciter firmior quam certitudo physica existentiie formalis colorum extra animam, et tamen hajc certitudo metaphysica potest recipi in subjecto debili, in studente incipiente, qui nescit eam bene defendere contra objectiones mechanistarum, finalitatem negantium.

Mvnor. Ita paritcr spcs ; dc ca dici potcst sicut dc fidc : « Habe mus thesaurum istum in vasis fietilibus » (II Cor., iv, 7). Sed vn sc est thesaurus pretiosissimus et in nobis est.

Ex bis omnibus sequitur quod spes viatoris est certa per modum tendentue, non obstante incertitudine salutis, proinde non excludit timorem, propter fragilitatem sperantis. Dicit enim S. Thomas hic ad 3""' : « Quod aliqui habentes spem deficiant a consecutionc beatitudinis, contingit ex defectu liberi arbitrU pouentis obstacnlum peccati, non autem cx defectu divinw potentiw vel misericordiae, eui spes innititur. Unde lioc non preejudicat certitudini spei ».

1«n Dubium: An ratione fragilitatis sperantis, qui potest deesse grati», sit causa diffidendi aut desperandi.

Respondetur: Non est causa difttdendi, sed timendi, sic intelligitur verbum S. Pauli ad Phili., (n, 12) : « Cum metu et tremore vestram salutem, operamini. Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perfieere pro bona voluntate ». — Item (I Cor., x, 12) : « Qui se existimat stare, videat ne cadat ». — (Prov., xxvni, 14) : « Beatus homo, qui semper est pavidus ». — (Ps. n, 11) : « Servite Domino in timore et exultate ei cum tremore». — (Matth., x, 22; xxrv, 13): « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ». Cf. infra de dono timoris, q. 19.

Unde attenta fragilitate nostra debemus nostram salutem operari cum timore et tremore; sed attenta omnipotentia auxiliante sec. divinas promissiones, certa cum fidueia omnes debent salutem sperare.

Circa hoc magnum mysterium convenerunt haireses ad invicem

DB CBBTITUDINB SPBl opposit», scil. pelagianismi et pnedestinatianismi, inter quas ac supra stat in culmine veritas catholica formnlata in Conc. Arausicano et in Conc. Tridentino, loc. cit. Conc. Arausicanum (Denz., 183) «lixerat : « Adjutorium Dei etiam renatis ac sanctis semper est implorandum, ut ad finem bonum pervenire vel in bono possint opere licrdurare ».

S. Thomas in Comment. in Ep. a<l Phili., u, 12, notat quod a verbo citato S. 1'auli : « Deus est qui operatur in nobis velle et perlicere » exclnduntur plures errores : 1" naturalismi absoluti ; 2° fatalismi; 3" error pelagianismi, vel ad eum accedens.

4"m Dubium: Utrum certitudo spei sit absoluta an conditionatat Respondetur (cf . Salmanticenses) : Gertitudo spei est absoluta per modum tendentixe. Etenim hsec certitudo nihil aliud est quam llrraitas et determinatio voluntatis recte tcndenlis ad beatitudinem. Atqui luee voluntaa tendens ad beatitudinem, quamdiu homo sperat, liabet hujusmodi firmitatem et detcrminationem. Ergo '.

Quidam tribuunt spei certitudinem conditiona.tam tantum scil. : « si perseverabo, saiutem obtinebo », sed hoc est confundere certitudinem per modum judicii de salute futura et certitudinem participatam per modum tendentm; seu est considerare certitudinem univoce, dum onalogice dicitur de fide et de spe. Certitudo enim proprie pertinet ad intellectum, et solum participative ad voluntatem.

3um Dubium : Qnomodo igitur formuiandus est actus speit

Respondetur: Non formulandus est: « salutem obtinebo » nam plures vere sperantes salutem non obtinent, quia postea non perseverant. Et ut definit Conc. Trident. (De.nz., 825) : « Si quis dixerit liominem renatum et justificatum, teneri ex fide ad credendum, se certo esse in uumero pradestinatorum, a. s. ».

Nec formulandus est hic actus: « si perseveravero, salutem obtinebo » quia etiam ille qui nullo modo elicit actum spei, potest habere hoc judicium hypotheticum, v.g. pnesumptnosus, nihil faciens ad salutem, et etiam desperans.

Sed formulandus est actus spei : « Easspecto de dvovna misericordia me salvum fore » vel « iunitens Dei auxilio tendo ve) erigor ad l onsequutionem salutis », vel : « Suppositis divinis promissionibus spero per Dei auxilia salutem consequi ».

Solvuntur objectiones (cf. Salmanticenses).

1' Objeclio: lilud non est certum, cui potest subesse falsum. Sed spei potest subesse faisnm, ut patet in his qui non perseverant. Krgo spes non est certa.

1 Hio octu8 est injallihiUs veritatis jyraotlc<t, ct omnino certus Imo plns (iuam dlctamen prudentte, v.g. plus qoam dum, supposita prudcnti cradlbillfate de consecratlone talis hostiu... ratlo dictat: « Iteverentiam hulc hosti.c praebe». Fldes enlm proponens motivum spel est certlor et altlor quam. prudentia.

DE SUBJBCTO 8PBI

Respondetur: Concedo majorem. Diatinguo minorem quoad judicium speculativum : obtinebo saVutem, concedo ; quoad judicium practicum : « sperandum est », nego. Dist. conclusionem : spes non est specnlative certa, concedo; spes non est practice certa, nego; est certa ut recta et firma tendentia- ad beatitudinem.

Instantia: Neque ut tendentia certa est: Etenim spes, ut sit certa, debet tendere ad beatitudinem ut certo futuram. Atqui beatitudo non est certo futura pro sperantibus. Ergo spes non est certa.

• RespondeUir: Dist. majorem : si firmitas hujusce tendenti» fundaretur in aliquo judicio speculativo de consecutione salutis, concedo; si fundatur in judicio practico, nego. (Hoc judicium practicum est: suppositis divinis promissionibus, spera per Dei auxiiia salutem consequi). — Concedo minorem. Dist. conclusionem : spes nou est speculative certa, concedo; sed practiee certa ut tendentia.

Instantia: Neque ita practice certa est spes : Qui timet in ordine practico non est certus in boc ordine. Atqui spes non excludit timorem peccati iu ordine practico. Ergo spes nou est practice certa.

Respondetur : Dist. maj. : si timor esset diffidentia qu® opponitur spei, concedo; si timor distinguitur a diffidenti», nego. Concedo minorem. Distinguo conclusionem.

Instantia: Neque est ista firmitas tendentise. Ad certitudinem voluntatis tendentis in ultimum finem, non sufflcit quod auxilium divinum liabeat firmam connexionem cum fine, sed requiritur quod milii constet de applieatione hujusce auxilii ad. me. Ergo spes non est certa ut tendentia ad ultimum finem.

Respondet Joannes a S. Thoma, hic, n. 5 : Dist. maj. : requiritur quod mihi constet de applicatione hujusce auxilii ad me, certitudine speculativa, nego; certitudine practica, concedo. Contradistinguo minorem eodem modo, nego concl. etc.

Certitudo speculativa est per conformitatem intellectua ad ipsam rem, et in casu nou potest haberi ad rem futuram absconditam. Certitudo practica est per conformitatem non ad rem, sed ad appetitum rectum, scil. ad intentionem rectam, seu ad regulas actionis, sec. quas aliquid potest efficaciter et determinate appeti. Insuper hajc certitudo voluntatis sic regulataj alia est in actu fruitionis. quando jam possidetur res, et alia in actu spei, quando res solum exspectatur.

Nunc in casu nostro fides practica dirigit voluntatem ut eliciat efficacem voluntatem tendendi in assecutionem finis ultimi propter Dei promissiones et auxilium, et auxilium istud non est in se insufficiens. Deus auxilians ex parte sua non dettcit, sic spes est certa ex parte sui motwi formalis, sed ineertus sum de voluntate mea. Item sec. Molinismum homo incertus est de sua perseverantia finali, incertus est utrum Deus elegerit ordinem circumstantiarum favorabilium in quibua pnevisa est salus. Sic sec. molinismum nisus voluutatis nosti'ffi deberet partialiter ingredi in motivo formali spei, quod est impossibile, nam motivum formale virtutis tlieologica non potest esse quid creatum.

Explico: timor peccati excludit quidem certitudinem speculati vnm salutis; sed non opponitur firmte tendentue ad bouum speratum, MC judicio practice certo talem tendentiam imperanti : « spcrandum H( in Dei auxilio, suppositis divinis promissionibus ». Dubitamus .|»i<lem speculative de futura perseverantia, et sic timemus, sed timor peccati niUlo modo est diffidentia de Dei promissionibus et auxilio: limcmus enim non propter insufficientiam auxilii divini, sed propter

• li-rectibilitatem liberi arbitrii. Sed in Jansenismo destruitur spes quia Janseni8mus dubitat de sufflcientia auxilii imo eam negat. (cf. Dknz., 1092-1096). Contra hoc dicendum est cum S. Augustincoltato a Conc. Trident. (Dbnz., 804): « Deus impossibilia nou jubet, wmI jubendo monet et facere quod possis, et petere quod non possis, »(. adjuvat ut possis ».

Dublum ultimum : Utrum homo cui facta esset revelatio suai

• lamnationis adhuc posset et teneretur sperare beatitudinem? Cf. Goiict, hic. H«c hypotbesis est mere speculativa, Deus misericors nun-

• liiiim hoc facit, sed nunc speculative ponitur qusestio, ad quam re- Hpondet S. Thomas, De Veritate, q. 23, a. 8, ad 2™ : « Quamvis de |Kitentia absoluta Deus possit revelare alicui suam damnationem. non tamen hoc potest fieri de potentia ordinata (etiam extraordinarla), quia talis revelatio cogeret eum desperai-e. Et si alicui talis pevelatlo fieret, deberet intelligi non: sec. modum propheti® pnede- Htinationis, vel prffiscientia), sed per modam prophetiae comminalionis, qu» intelligitur supposita conditione meritorum ».

Respondendum est igitur: hic homo si fieret ei talis revelatio |>er modum prophetia? prajscientiae, posset quidem adhac desiderareiHjatitudinem, non tamen eam sperare, et ideo ex piaicepto spei non loneretur sperare illam.

Ratio est quia posse sperare supponit judicium saltem practicum ilo asscquibilitate rei ad quam spes tendit, dum desiderium supponit Ki>lum judicium de bonitate rei desiderata;. Sed hic homo deberet norvare alia prajcepta, sicut Petrus post pwedictionem denegationis nua? debebat practice ojjerari ad lidclitatem Christo servandam.

Oe mysterio salutls.

Remanet semper magnum my&terium in quo sunt duo certis- «ima : 1" Deus est salutis auctor, « et quod quidam salvantur salvantis est donwm ». 2° Deus impossibilia non jubet, et « quod quidam pereunt, pereuntium est meritum » (Conc. Carisiacum ; Denz., 318). Iutima conciliatio horum duorum non videbitur nisi in patria, adoi-andum est raysterium in caligine fidei, et in actu spei viv» invenitur pax. In hoc spes adjuvatur a dono pietatis, ut statim dicendum est.

Sic terminatur tractatus spei, totus deducitur ew objecto formali quod spei, quod est beatitudo astema; ex hoc deducitur, quod ejus. obj. formale quo debet esse Deus auxilians, suppositis eius promissionibns, quia ordo agentium debet correspondere ordini flnium.

DE SOBJECTO SPEI

Sequitur quod non possumus sperare in creatura nisi sicut in instrumento Dei ; etiam humanitas Christi non potest perducere in beatitudinem ffiternam nisi instrumentaliter, quamvis potuerit mererinobis gratiam ut causa principalis meriti ; seqnitur denique firma certitudo practica spei per modum tendentke.

« In te, Domine, speravi, non confundar in arternum ». Notandum est quod eertitudo tendentke spei in justis augetur per speciales inspirationes donorum Spiritus Sancti, v.g. per donum pietatis. Hoc optime explicat P. Lam,emant, 8. J. (t 1680) in suo pulchro libro La doctrine spirituelle, IV" principe, ch. I, a. 4 : « Le Saint Esprit exerco 1'offlce de consolateur a l'6gard des ames Uddles. 11 nous console pai-ticulierement en trois choses: Premi6rement dans Vinoertitude de notre salut... c'est cette incertitude qui fait trembler les saints; mais dans cette peine le Saiut Esprit nous console, 6tant 1'Esprit de 1'adoptio-n des enfants de Dieu, et, comme le dit S. Paul, le gage et l'assurance de l'h6ritage c61este. Quand on a recu le gage, et qu'on a eu quelque counaissance exp6rimentale de Dieu, il est assez rare qu'on vienne a se perdre... le Saint Esprit nous console aussi daus les tentations du d6mon et dans 1'exil ou nous vivons ici bas. "II rend le tdmoignage d notre esprit que nous sonvmes les enfants de Dieu " {Rom., vni, 16) ». Reddit nobis hoc testimonium. dicit S. Thomas, nobis inspirando affectum filialem erga seipsum, et sic valdc roboratur certitudo tendentise nostrffl spei.

Quid habebant antiqui philosophi pagani loco spei in ordine natnrali? Poteraut habere qnamdam confidentiam naturalem in Deum, simul cum magnmiimitate, sicut loco fldei poterant habere sapientiani acquisitam et loco caritatis desiderium Suinini Boni ordinis naturalis. Cf. II'-II*", q. 129, a. 6: Ad magnanimitatem pertinet legitima fiducia sive in seipso sive in alio, quia ex ista liducia homo tendit ad magna et ardua, v.g. aliquis videns se sanum, contidit se diu victurum. Fiducia est spes roborata, sive spes humana, sive spes divina; sed fidncia hnmana reducitur ad magnanimitateni, Qducia autem divina ad spem christianam, seu infusam.

Nunc ea quai diximus de spe christiana, confirmanda sunt per ea qua? dicit S. Thomas de dono timoris, et de peccatis contra spem (de dcsperatione et prffisumptione), nec non de prasceptis ad spem et ad donum timoris pertinentibus.

QTLESTIO XIX. DE DONO TIMORIS

Non confundenda est ha» qutestio de dono timoris cum quaetione 41, I*-II*", de passione timoris, nec cnm quasstione 125, II*-II"°, tle vitio timoris opposito fortitudiui. Breviter initio notanda est hsec dilTcrentia ad vitandas asquivocationes.

Omnis timor est fuga alicuins mali ardui. Timor dicitur multipliciter:

I" donum t. est habitus infusus quo disponitur mens ut refrenetur per Spiritum Sanctum, ne in praesumptione elevetur.

1!" passio t. cst motus appetitus sensitivi irascibilis quo refugimus malum sensibile arduum futurum, repulsu difflcile, abstra- Uendo a moralitate (I"-II*% q. 41).

;i° vitium t. est inordinatus rootus appetitus quo refugimus malum quod sec. rationem rectam non esset fugiendnm (II*-II*°, q. 125).

In nostra queestione XIX agitur prassertim de dono timoris quamvis de aliis timoribus aliqua mentio fiat '.

Agitur primo de existentia timoris Dei, postea de eius divisione pncsertim in timorem servilem et lllialem, denique de ntroque timore iri 86 et relate ad caritatem, prout augente caritate minuitur timor siM vilis et augetur timor filialis, qni, ut videbimus est donum Spirltus Sancti; hoc donum respondet spei et opponitur pnesumptioni MO distinguitur a desperatione, propterea de eo liic agitur priusquam de peccatis eontra spem.

| Passiones lrasclbills sunt seqncntes :

ab tam arduum ( »«W">ile: proeequendum \ repulsu facile: rcpulsu dlffidle: pneseus vlndlcnndum : In hoc Jam apparet relatlo Inter spem et timorem.

13 — Omsigoo-Uoiunoe - Dt vlrtulibus IhcoloaicU.

l'ii»sIoiies inmclbllis ad malum arduum repeUendum ut innssequlbile icstlmatum : desperatio audacia ttmor tra.

DB DONO TIMORIS

ART. I. — UTRUM DEUS POSSIT TIMERI.

Status qusestionis. — Videtur quod non: 1° Quia timor est de malo, quod non est in Deo. 2° Quia non possumus in Deo sperare et Deum timere. 3° Quia non possumus timere Deum in quantum malum provenit ab eo, nam a Deo nullum malum provenit, sed solum a creatura deficiente.

Conclusio tamen est: Deus potest timeri, non ut malum nobis imminens, sed prout potest nobis imfligere malum pcewB.

J* Probatur auctoritate: Jesrbmub (x, 7): « Quis non timebit te, Rex gentium? ». — (Ps. cx, 10) : « Initium sapientia, timor Domini ». — (Ps. xvm, 10) : « Timor Domini sanctus, permanens in ssbculum sseculi » tanquam timor reverentialis. Saepius agitur de timore Dei in Veteri Testameuto qnod vocatum est lex timoris, dum Evangelium est lex amoris; et etiam in Novo Testamento dicitur (Phili., n, 12) : « Cum metu et tremore vestram salutem operamini ». Item Duc, i, 50, in cantico Magnificat : « Et misericordia eius a progenie in progenies timentibus eum». — (II Cor., yn, 1): « Perficientes sanctificationem in timore Dei ». — (Ephes., v, 21) : « Subjecti invicem in timore Ohristi ». — (I Petu., u, 17) : « Deum timete ». — Item Apoc. (xiv, 7 ; xrx, 9).

2° Probatur ratione theologioa. Timoris est duplex objectum, scil. malum quod refugimus, et illud a quo malum provenire potest. Atqui Deus nullo modo in se est malus, sed nobis potest infligere malum pceme quod est bonum simpliciter, scil. quid justuni. Ergo Deus sic, ut potens punire, potest timeri.

Major est evidens, et illustratur per analogiam spei, nam pariter spei duplex est objectum, scil. bonum speratum, et Deus auxilians, ita timoris duplex est objectum, scil. : malum quod timetur, et Deus potens punire.

Minor fundatur in hoc quod pro Deo justum est punire seu infligere pcenam pro peccato (cf. I'-II", q. 87, a. 1), nam « quidquid contra ordinem aliquem insurgit, consequens est ut a principio ordinis reprimatur », v.g. qui insurgit contra ordinem conscienti® reprimitur a remorsu conscientise ; qui contra ordinem socialem, reprimi debet ab auctoritate sociali ; qui contra ordinem divinum a Deo reprimendus est. Unde dicitur in nostro articulo quod malum poinw est malnm secundum quid in quantum privat aliquod particulare bonum et est bonum simpliciter in quantum dependet ab ordine finis ultimi, sic pcena infligi potest a Deo, et differt radicaliter a malo culpre. Sic scribi potest:

( simpliciter culpa (v.g. adul- : delecta.bile inhonestum :

malum terium) >ec- auid bonum-

/ sec. quid po?.na : justum non delectabile:

simpliciter bonum.

1>E DIVISIONB TIMORIS

Cf. Cajetanum: malum culp* opponitur bono divino objective; niiiliiin pcenas opponitur bono creato.

Ad Malum culpte non potest esse a Deo, sed malum pcense Mt a> Deo, prout habet rationem boni, scil. prout est justum, sed Justa pcena supponit peccatum sine quo Deus eam non infligeret.

Ad 2mu.- Sec. considerationem justiti» Dei insurgit in nobis timor. Sec. considerationem misericordite insurgit in nobis spes.

Corollarium: Quia timor non solum malum fugiendum respicit, i i-tiam bonum, scil. summam Dei majestateni, ideo actus timoris non est solum jugere malum, sed etiam revereri summam Dei maje- Htutem, et quoad hunc actum timor manet in beatis et vocatur timor rcvorentialis. Sic dicitur in Ps. xvm, 10: « Timor Domini sanctus, pormanens in sseculum sseculi ».

Aut. II. — UTRUM TIMOR CONVENIENTER DIVIOATUR IN FILIALEM, INITIALEM, SERVILEM ET MUNOANUM.

Status qusBstionis. — Utec divisio invenitur apud magistrum' Scntentiarum, III 1., d. 34, est traditionalis. S. Thomas proponit quinque difficultates miuoris momenti contra eam.

Responsio est hanc divisionem esse convenientem.

1° Probatur ex auctoritate Magistri, et ex eins fundamento in S. Scriptura, cf . ad 3"". Etenim :

De timore mundano agitur apud Matth. (x, 28) : « Nolite timere eos qui occidunt corpus ». (Item II Tim., i, 17; I Pbth., in, 14).

n » servili, ad Rom. (vin, 15) : « Kon enim accepisti spiritum servitutis iterum iu timore, sed spi: adoptionis ».

» » initiali, in 1. Prov. (i, 7) : « Timor Domini, p sapientiffi ». (Item Ps. cx, 10). » » jiliali, in Eccli. (n, 6) : « Serva timorem illius, et in illo veterasce ». — (Ps. xvm, 10) : « Timor Domini sanctus, permanens in sseeulum sa«uli ». Ex his textihus manifestum est quod in S. Scriptura timor Dei sumitur in sensibus valde diversis, nam spiritus servitudinis in timore cessat cnm progressu caritatis, dum aliquis timor Domini sanctus permanet in steculum sseculi.

Sed qusenam est prtecise differentia inter hos varios sensus? 8. Augustinus hoc jam explicavit in Tr. 43 super Joannem, et iu Tr. I super I Ep. Joann., Sermo 18, Epist. 120. Etiam S. Gregor. in Moral., 1. 34, cap. 14. S. Thoraas perficit eorum doctrinam in corp.. urticuli.

2° Probatur theologice convenieutia pradictse divisionis, considerando timorem de quo nunc agitur, sec. quod per ipsum aliquo modo ad Deum convertimur vel ab eo avertimur.

' timor mali I timor filialis j revereri Deum. culpce I [ timere peccatum timor culpas ( timor initialis : imperfectus, sed

Timor seu fuga mali futuri repulsu difficilis, vel mali terribilis convertens ad Deum et pcente | bonus.

sino servilitate. ' timor mali i l cum servilitate, pcenw a Deo \ timor servilisl considerando I posnam ut sum- \ mum malum.

I timor mundanus, vel humanus, semper ma- I lus, quia refugit malum quod sec. rectam avertens \ rationem non est fugiendum, v.g. si quis a Deo j recedit a fide timendo persecutionem, sic [ timor est vitium contra virtutem fortitu- \ diuis, de quo infra, q. 125.

Cf. supra 1* II", q. ±2, a. 3: Utrum timor sit de malo culpa-,. Timor est de malo terribili, qnod habet caosam nobis extrinsecam. Uude malum culp») prout procedit a nostra voluntate, non habet proprie ratiouem terribilis, sed possumus timere id quod extrinsece inclinat ad peceatum, v.g. societatem malorum, et seductorum.

Ad r**; Alia divisio timoris data a S. Joann. Damasceno est de passione timoris, non relate ad Deum, ut nunc consideramus.

Ad 8unl: Omnes prasdicti timores important vel bonum morale, prout convertunt ad Deum, vel maliim morale, prout timor niunda nus avertit a Deo; ergo inter istos timores nou connumeratur passio timoris quse abstrahit a moralitate.

Ad 3m": Timor iilialis vocatur etiam castus, quia respicit Deum qui vocatur vel Pater vel sponsus animte : « Despondi vos uni viro virginem castam exliibere Christo» (II Gor., xi, 2). Sed inter has duas analogias, perfecta est analogia Paternitatis, unde indicatur in Oratione dominica, et propterea magis dicitnr timor filialis quam castus.

Ad 4am distinguenda est pcena justa a Deo iufligenda, et puana injusta ab inimicis Dei inflicta, quas potest esse vel spoliatio, vel exilium, vel martyrium. Item ad 3""°.

Aut. III. — UTRUM TIMOR MUNDANUS SIT SEMPER MALUS.

Timor mundanus voeatur etiam respectus humanus.

Status quastionls. — Videtur quod non : 1° Quia ad eum pertinet quod homines reveremur, et hoc. est bonum. 2° Item ad eum pertinet

DB TIMORB MTINDANO limere p«nas a potestate sa?culari infligendas. 3° Naturale est homini ut timeat detrimentum corporis vel amissionem temporalium, Bt id quod naturale est, non est malum.

Concluslo temen est: Timor mundanus est semper malus.

1° Probatur auctoritate Domini: « Nolite timere eoe qui corpus DOddont » (Matth., x, 18). Nihil autem divinitus prohibetnr nisi malum.

2° Probatur rationc: Amor mundanus est semper malus, quia sic altqttis innititur mundo tanquam fini. Atqui timor mundanus per se procedit ab amore mundano, nam est timor quo quis propter malum irmporale paratus est Deum offendere. Ergo timor mundanus est nemper malus.

Corollarium : Est malus mortaliter si timore mali temporalis ali- 'ini-s paratus est Deum offendere mortaliter. Est malus venialiter, si timore mali temporalis aliquis paratus est Deum offendere venialiter. In primo casu homo iniiasret mundo tanquam ultimo fine, non in secundo casu.

Ad J"30: Bonum est revereri homines in quantum est in eis aliqiiid divinum saltem naturalis Dei imago. Maium est revereri homines in quantum Deo contrariantur, ideo non debemus timere inimicos l.)ei, qui occidunt corpuB, sed non possunt animam occidere.

Ideoque dum liberales dicuut : oportet omn-es opinkmes revereri, distinguendum cst: opiniones bonas, concedo; nuUai, nego. In fine liberalismus negans jura Dei et obligationes nostras erga Deum, destruit distinctionem inter bonum et malum, unde juxta liberales, n verentia debetur omnibus, etiam perversis. Unde liberalismus inventus est ab ipsis perversis qui volunt considerari ut homines honesti, ac si honestas morum conciiiari posset cum pessimis principiis i|iiibiis negantur Dei existentia et obligationes nostras erga Denm. lu hoc apparet qnod liberalismvs est falsa caritas, quse invertit cal itatis ordinem, ac si caritas erga proximum esset supra caritatem erga Deum. Ea> Hberalismo autem adversarii Ecclesi» descendunt ad radicalismum in negatione, deinde ad socialismum qui ponit societatem loco Dei, et ultimatim veniunt ad communismum materialisticum et atheum.

Ad 2P*"1: Bonum est timere posnas infligendas a potestate saacnlari ut est ministra Dei, concedo. Ut est contraria Deo, nego. Melius est obedire Deo quam hominibus.

Ad S"1": Naturale est quod homo mortem timeat, sed malum est quod propter hoc recedat a justitia. Ipse Aristoteles dicit in III Eth., c. 1, quod pejus est qutedam peccata committere, quam iiuascumque pcenas pati. Quod egregie evolvitur a Platone, in dialogo cui titulus Qorgias : « Melius est subire injustitiam quam eam committere ». Hoc autem multo altius dicitur in Evangelio. Concio Kacra de respeetn humano in hoc fundatur.

ART. IV. — UTRUM TIMOR SERVILIS SIT BONUS scil. timor pcem» a Deo infligenda.

Status qusstionis. — Videtur quod non sit bonus: 1° Nam dicitur (ad Rom., vm, 15) : « Non accepiatis spiritum servitutis... in timore ». Unde qui timore aliquid facit, etsi bonum sit quod facit, non facit bene. 2" Quia timor servilis oritur ex peccato, cui debetur pcena, unde non est in innocente. 3" Quia opponitur timori flliali, sicut amor mercenarius amori caritatis, et amor mercenarius est ilis est h*c quaistio, necessaria est distinctio quae optime proponitur a S. Thoma, et a qua recesserunt postea Lutherus, Jansenistaj et quietistas qui dixerunt : « Timor gehennae est peccatum et facit hominera magis peccatorem ».

Conoluslo S. Thoime est: Timor servilis sec. suam substantiam bonus est, sed servilitas eius est mala.

1" Probatur auctoritate: Augustini, tract. 9, in Ep. Joannis: « TJnus spiritus est qui facit duos timores », scil. servilem et filialem. — Item 1. Exodi, xx, 20) : « Moyses ait ad populum : ut probaret vos venit Deus, et ut terror illius esset in vobis et non peccaretis». — (Ps. cxvm, 120) : « Confige timore tuo carnes meas, a judiciis enim tuis timui ». — (Matth., iii, 7). dicit Baptista ad Pbariseos: « Progenies viperarum, quis demonstravit vobis fugere a ventura via? Facit ergo fructum dignum pcenitenti» » ; bonum fuisset pro Pharisteis habere timorem gehennas. — (Matt., x, 28) : « Nolite timere eos qui occidunt corpus... sed potius timete eum qui potest et animam et corpus perdere in gebennam ».

Cf. damnationem prop. Lutheri (Denz., 746), Conc. Trident. (798 ; 818) : « Si quis dixerit gehenn» metum, per quem ad Dei misericordiam de peccato dolendo devenimus, peccatum esse, aut peccatores pejores facere, o. s. ». Item Trident. (897; 915).

Et contra Jansenistas (Denz., 1300 1305, 1410 sq.). Hic error protestantium renovatus est a Kantio, quid dicit : operari bonum intuitu mercedis leternse est immorale. Requiritur purus ainor imperativi categorici seu subjectivse legislationis rationis practica?. Sic imperativum categoricum est quasi Spiritus Sanctus in hac philosophia. Die Pentecostes quidam sacerdotes Kantiani initio sseculi xix prasdicaverunt de imperio categorico in civitate germanica Magunti».

2° Probatur ratione theologioa. Sunt dua? partes in hac conclusione :

I* Pars est: Timor servilis sec. suam substantiam bonm est. Timiere prmcise pmnam qvxe est quoddam malum, bonum est. Atqui timor servilis sec. substantiam nihil aliud est quam timor pcense a Deo infligendai. Ergo timor servilis sec. substantiam bonus est : sic

DB TTMORB SERVILI

Ohristus dicit: « Timete eum qui potest et corpus et animam perdere in gehennam ».

Hoc est dicere: habitus et actus speciflcantur ab objecto formali et in objecto formali timoris servilis non est quid immorale: quia pcena sec. se ut est malum timenda est, et annuntiantur a Deo l«cnae ateriKe ut homines eas t< quod infernus multos salvat, :

2* Pars conclusionis : Servilitas timoris est mala; sic prob Inordinatum est plus timere malum pcenae quam majus malum cul- \m. Atqui servilitas timoris est plus timere malum pmwE quam majus malum oulpw. Ergo servilitas tiinoris est mala.

Major fuudatur in boc, quod malum pccn<e non est malum simplioiter relate ad ultimum flnem, cum sit quid justum, pcena juste a Deo iuflicta ad restitutionem ordinis, e contra culpa est malum svmpliciter , scil. quid inhonestum et injustum. Unde inordinatum est plus timere pcenam quam culpam ; seu timere pcenam ut summum et principale malum. Sic enim bonum proprium, nnde oritur timor I>cena>, habetur ut finis ultimus ; in hoc est perversitas, in statu peccati mortalis.

Sed servilitas ista non pertinet ad speciem timoris pcenw, nam pcena potest timeri non ut principale malnm, ut contingit in habente «•aritatem. Unde sorvilitas non pertinet ud spccicm timoris pcenffi, nicut nec informitas ad speciem fldei.

Katio est quia « non tollitur species habitus per hoc quod eius objectum vel linis ordinatur ad ulteriorem finem » sic justns potest ordiiiare timorem pcemo ad Deum diligendum super omnia '.

Quidam dicunt quod S. Thomas nou est psychologus, sufficit hic urticulus ad probandum contrarium, contra deliramenta protestantium, jansenistarum et Kantii. S. Thoma« optime ntitur gladio disliuctionis.

Solvuntur objectiones per distinctionem articuli. Ad 3""' notatur quod amor mercenarius semper est malus, quia diligit Deum propter bona temporalia, quod repngnat caritati.